KLASYFIKACJA STALI NARZĘDZIOWYCH

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KLASYFIKACJA STALI NARZĘDZIOWYCH"

Transkrypt

1

2 KLASYFIKACJA STALI NARZĘDZIOWYCH STAL NARZĘDZIOWA STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL SZYBKOTNĄCA NIESTOPOWE STOPOWE - niskostopowe, - średniostopowe, - wysokostopowe, wyłącznie stopowe: - niskostopowe, - średniostopowe, - wysokostopowe, wyłącznie wysokostopowe

3 STAL NARZĘDZIOWA NIESTOPOWA DO PRACY NA ZIMNO Stale narzędziowe do pracy na zimno są przeznaczone na narzędzia, które podczas pracy nie powinny nagrzewać się do temperatury powyżej 250 C. STALE NARZĘDZIOWE NIESTOPOWE DO PRACY NA ZIMNO: Są zaliczane do stali szlachetnych ze względu na swoje właściwości, które otrzymują dzięki starannemu wytopowi, kształtowaniu na gorąco, obróbce cieplnej oraz kontroli. Oznaczanie według PN-EN stali narzędziowych niestopowych polega na podaniu średniej zawartości węgla w setnych częściach procentu litery U oznaczającej przeznaczenie stali na narzędzia na końcu znaku. Zasadniczą cechą stali C70U do C120U jest mała hartowność wynikająca z małej zawartości Mn i Si. Stosowane są w stanie obrobionym cieplnie: Hartowanie: C Odpuszczanie: 180 C Twardość i odporność na ścieranie stali niestopowych maleją bardzo szybko ze wzrostem temperatury odpuszczania powyżej 150 C

4 Stal bardzo ciągliwa: proste narzędzi ręczne, siekiery, topory, młotki zwykłe i kowalskie Stal ciągliwa: duże noże do nożyc do blachy, narzędzia kamieniarskie, narzędzia do obróbki miękkiego drzewa, wykrojniki, młotki ręczne Stal twarda: frezy, rozwiertaki, wiertła, narzędzia skrawające z małą prędkością, małe matryce i wykrojniki, noże do papieru

5 Na właściwości stali narzędziowych węglowych decydujący wpływ wywierają warunki obróbki plastycznej oraz cieplnej. Odkształcenie plastyczne stali prowadzone jest zazwyczaj na gorąco. Wyżarzanie sferoidyzujące ma na celu uzyskanie cementytu ziarnistego w osnowie ferrytycznej. Struktura taka zapewnia najmniejszą twardośd i optymalną podatnośd do odkształceo. Sferoidalny cementyt jest także korzystną wyjściową strukturą do hartowania. Rys. Stal narzędziowa niestopowa zawierająca 0,6%C po wyżarzaniu zupełnym Rys. Stal narzędziowa niestopowa zawierająca 0,6%C po wyżarzaniu zmiękczającym

6 Ilośd wydzieleo cementytu ziarnistego jest uzależniona od zawartości węgla w stali. Im większa zawartośd węgla w stali, tym większa ilośd wydzieleo cementytu. Rys. Stal narzędziowa niestopowa zawierająca 0,8%C po wyżarzaniu zupełnym Rys. Stal narzędziowa niestopowa zawierająca 0,8%C po wyżarzaniu zmiękczającym

7 Mikrostruktura stali narzędziowej niestopowej Rys. Stal narzędziowa niestopowa zawierająca 1,2%C hartowana ze zbyt wysokiej temperatury (powyżej Acm) Gruboiglasty martenzyt bez wydzieleo Fe3C II i z niewielką ilością austenitu nieprzemienionego. Rys. Stal narzędziowa niestopowa zawierająca 1,2%C po prawidłowo przeprowadzonej obróbce cieplnej (hartowaniu i niskim odpuszczaniu) Na tle drobnoiglastego martenzytu wydzielenia Fe3C II.

8 Stal narzędziowa stopowa do pracy na zimno Dodatki stopowe pierwiastków tworzących węgliki (chromu, wolframu i wanadu) nadają tym stalom przy tej samej twardości większą odporność na ścieranie niż stale niestopowe, poza tym również większą hartowność, zależną od składu chemicznego. W związku z większa hartownością niektóre z tych stali mogą być hartowane w powietrzu, co zmniejsza zmiany wymiarów podczas hartowania. Stale te podobnie jak stale niestopowe do pracy na zimno przeznaczone są na narzędzia, które nie powinny nagrzewać się powyżej 250 C podczas pracy. Duża różnorodność zastosowań i związana z tym różnorodność wymagań doprowadziła do dużej liczby gatunków w tej grupie. Wyróżniamy stale narzędziowe do pracy na zimno niskowęglowe i wysokowęglowe oraz niskostopowe i wysokostopowe.

9 Oznaczanie: Stale stopowe o zawartości każdego z pierwiastka stopowego <5% - znak tych stali składa się z: liczby będącej 100-krotną wymaganą średnią zawartością węgla, symboli pierwiastków chemicznych składników stopowych stali w kolejności malejącej zawartości pierwiastków oraz liczb oznaczających zawartości głównych dodatków stopowych w stali. Każda liczba oznacza odpowiednio średni procent zawartości pierwiastka pomnożony przez współczynnik wg tabl. U2 i zaokrąglony do najbliższej liczby całkowitej. Liczby oznaczające zawartości poszczególnych pierwiastków należy oddzielić poziomą kreską. Na przykład: 50WCrV8 stal ta zawiera: %C, %W, %Cr), %V 40CrMnNiMo %C, Cr, %Mn, Ni, Mo

10 Oznaczanie: Stale stopowe (bez stali szybkotnących) zawierające przynajmniej jeden pierwiastek stopowy w ilości 5% - znak tych stali składa się z litery X, liczby będącej 100-krotną wymaganą średnią zawartością węgla, symboli chemicznych składników stopowych stali w kolejności malejącej zawartości pierwiastków oraz liczb (zaokrąglonych do najbliższej liczby całkowitej) oznaczających średni procent zawartości głównych dodatków stopowych w stali. Każda liczba oznacza odpowiednio średni procent zawartości pierwiastka Na przykład: X210Cr12 stal ta zawiera: %C, 11 13%Cr), %V X38CrMo %C, % Cr, %Mo

11 Stal narzędziowa Do pracy na zimno niskostopowa 105V 102Cr6 Mała hartowność 50WCrV8 60WCrV8 Twardość, 2%W Ciągliwość, mniej C 70MnMoCr8 90MnCrV8 95MnWCr5 Hartowność 35CrMo7 -dostarczane po ulepszaniu cieplnym 21MnCr5 -do nawęglania -stosowane na pilniki Noże do cięcia papieru i drewna Małe matryce i stemple do kształtowania metali na zimno, ręczne narzędzia skrawające np.. Gwintowniki, rozwiertaki Stosowane na noże do cięcia papieru i drewna, Końcówki robocze narzędzi pneumatycznych m.in. Dłuta, przebijaki, znaczniki, obcinaki, Duże matryce do kształtowania metali na zimno, Stemple, płyty tnące o złożonym kształcie, Przeciągacze, frezy do drewna, narzędzia pomiarowe - Matryce i stemple do kształtowania metali na zimno o średnich wymiarach, elementy narzędzi do kształtowania tworzyw sztucznych -narzędzia o ciągliwym rdzeniu i twardej warstwie wierzchniej, matryce do kształtowania metali na zimno

12 Stal narzędziowa Stopowa do pracy na zimno Średniowęglowe (średnio i wysokostopowe) wysokowęglowe 40CrMnNiMo NiCrMo16 -Ciągliwość (udarność) -Wysoka hartowność -Matryce do kształtowania tworzyw produktów z tworzyw sztucznych, -Duże narzędzia do gięcia i tłoczenia X40Cr16 X38CrMo16 -Odporne na korozję - Matryce do kształtowania produktów z tworzyw sztucznych z udziałem składników oddziałujących korozyjnie X100CrMoV5-1 -Bardzo duża hartowność, -Możliwa twardość wtórna - Wykrojniki i stemple, narzędzia do wytłaczania metali i walcowania gwintu na zimno, frezy i noże do wysokowydajnej obróbki drewna X153CrMoV12 X210Cr12 X210CrW12 -ledeburyczne -b. dobra odporność na ścieranie - Zestawy narzędziowe do wykrawania, ciecia, narzędzia do tłoczenia blach, matryce i stemple do wyciskania

13

14 Obróbka cieplna Hartowanie i niskie odpuszczanie Temperatura austenityzowania jest związana z rodzajem i zawartością pierwiastków węglikotwórczych w stali im większe stężenie pierwiastków stopowych tym wyższa temperatura austenityzowania. Zapewnia to dostateczne rozpuszczenie węglików stopowych w austenicie. Ponieważ część węglików zwiększających odporność na ścieranie powinna pozostać nierozpuszczona więc gatunki nadeutektoidalne hartuje się z temperatury C powyżej Ac1 natomiast gatunki ledeburyczne można hartować z temperatury wyższej do Acm. Zapewnia to nasycenie austenitu węglem i pierwiastkami stopowymi co powoduje zwiększenie hartowności. Węgliki, które nie zostaną rozpuszczone całkowicie przy austenityzowaniu przeciwdziałają rozrostowi ziarn austenitu zapewniając tym samym drobnoziarnistość stali i tym samym odporność na ścieranie. Po hartowaniu uzyskuje się mikrostrukturę składającą się z martenzytu listwowego, austenitu szczątkowego, i nierozpuszczonych węglików

15 Odpuszczanie przeprowadza się najczęściej w temperaturach niższych (do 250 C). Jedynie narzędzia wykonane ze stali podeutektoidalnych narażone na działanie obciążeń dynamicznych są poddawane odpuszczaniu w wyższej temperaturze( C) Pierwiastki stopowe nie wpływają na zjawiska zachodzące podczas niskiego odpuszczania. Wyraźniejszy wpływ wywierają dodatki stopowe na przemiany zachodzące w zakresie temperatur średniego odpuszczania. Decydującą rolę odgrywają Ti, V, Cr, Mo, W i Si, które opóźniają przemiany w tym zakresie temperatur, natomiast Mn i Ni wpływają nieznacznie. Oddziaływanie pierwiastków polega na zmniejszeniu szybkości dyfuzji węgla oraz zwiększeniu sił międzyatomowych

16 Rys. Stal narzędziowa chromowa niskostopwa do pracy na zimno zawierająca 1,4%C i 1.4% Cr po wyżarzaniu zmiękczającym. Na tle ferrytu widoczne sferoidalne węgliki chromu i cementytu wtórnego Rys. Stal narzędziowa chromowa niskostopwa do pracy na zimno zawierająca 1,4%C i 1.4% Cr po prawidłowo przeprowadzonej obróbce cieplnej. Na tle drobnoiglastego martenzytu widoczne wydzielenia węglików chromu

17 Rys. Stal narzędziowa stopowa do pracy na zimno zawierająca 1,7%C i 12% Cr klasy ledeburycznej (stan lany). Widoczny ledeburyt stopowy Rys. Stal narzędziowa stopowa do pracy na zimno zawierająca 1,7%C i 12% Cr klasy ledeburycznej po przekuciu i obróbce cieplnej. Na tle skrytoiglastego martenzytu widoczne węgliki chromu wykazujące nieznaczną pasmowośd

18 Wady struktury powstałe podczas obróbki cieplnej - gruboziarnistość struktury Zbyt wysoka temperatura lub czas austenityzowania przy hartowaniu obniżone właściwości mechaniczne - Znaczna wielkość węglików i ich nierównomierne rozłożenie w stalach, w których występują gruboziarniste węgliki, otrzymujemy po hartowaniu zbyt słabo umocniony roztwór austenitu, a następnie martenzyt, bowiem większe węgliki trudniej rozpuszczają się w czasie austenityzowania. Zbyt małe umocnienie roztworów po hartowaniu powoduje szybszy spadek twardości w czasie następnego odpuszczania. Nierównomierny rozkład węglików w stali jest przyczyną niejednorodnego nasycenia austenitu na przekroju, co przyczynia się powstania dodatkowych naprężeń w czasie hartowania i odpuszczania, a więc wzrostu skłonności stali do pęknięć - Zbyt duża ilość wtrąceń niemetalicznych ilość, wielkość, rozmieszczenie i rodzaj wtrąceń zależą od procesu metalurgicznego. Obecność dużej ilości wtrąceń przy znacznej ich wielkości jest przyczyną powstawania pęknięć podczas kucia lub obróbki cieplnej a także obniżenia właściwości użytkowych narzędzi

19 STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Stale narzędziowe do pracy na gorąco są przeznaczone na narzędzia pracujące w zakresie temp C i są stosowane na matryce, przebijaki, trzpienie, formy odlewnicze i narzędzia do wyciskania dlatego są narażone na odpuszczające działanie ciepła (wysoka temperatura), nagłe zmiany temperatury, duże naciski i ścieranie Optymalne właściwości do tych zastosowań mają stale o stosunkowo małej zawartości węgla wynoszącej 0,3-0,55%C, zawierające jako podstawowe składniki stopowe chrom (1-5%), wanad (0,1-2%), molibden (0,4-3%) i wolfram (1-10) a czasami również krzem (0,25-1%), nikiel (do 2%), kobalt (do4%)

20 Stal narzędziowa Do pracy na gorąco Stale na matryce do pras i formy do odlewów pod ciśnieniem X30WCrNiV9-3-2 X30WCrV5-3 X40CrMoV5-1 X37CrMo5-1 -duża odporność na odpuszczanie i zmęczenie cieplne Stale używane na matryce i kowadła do młotów 55NicrMoV7 -Nieduża odporność na odpuszczanie -Duża hartowność i odporność na obciążenia dynamiczne (udarność) Stale na walce do walcowania na gorąco Niskostopowe 35MnCrMo8-7-4 Stale typu maraging (matryce do pras i formy do odlewania pod ciśnieniem) 0,02%C, 18%Ni, 8-9%Co i 3-5%Mo 18Ni Ni1700 -Po hartowaniu uzyskuje się miękki martenzyt, który później utwardza się w wyniku starzenia skutkiem wydzielania związków międzymetalicznych (nikiel molibden)

21 Czynniki wpływające na odporność na zmęczenie cieplne stali narzędziowej do pracy na gorąco Najczęstszą przyczyną zużywania się narzędzi do pracy na gorąco, a więc służących do obróbki uprzednio nagrzanego materiału jest zmęczenie cieplne na skutek cyklicznego nagrzewania i chłodzenia warstwy powierzchniowej co powoduje jej rozszerzanie się i kurczenie na skutek cyklicznego kontaktu z formowanym materiałem, nagrzanym do wysokiej temperatury - Ilość gazów, szkodliwych domieszek, wtrąceń niemetalicznych w stali (wtrącenia niemetaliczne często stanowią miejsca zarodkowania pęknięć podczas cyklicznych naprężeń cieplnych) Rys. Wpływ ilości wtrąceń tlenkowych o wielkości ponad 6.2μm na liczbę cykli cieplnych do inicjacji pęknięć w stali typu X40CrMoV5-1

22 - warunki obróbki cieplnej stali Odpowiedni dobór temperatury austenityzowania Temperatura austenityzowania powinna być możliwie wysoka przy zachowaniu drobnego ziarna austenitu (duży rozrost ziarn austenitu obniża odporność na zmęczenie cieplne. Wiąże się to z inicjowaniem propagacji pęknięć zmęczeniowych oraz ich ułatwioną propagacją po granicach ziarn austenitu) 55NiCrMoV7 Temperatura odpuszczania stali zahartowanych z optymalnych temperatur Najmniejszą głębokość pęknięć lub największą liczbę cykli do utworzenia pierwszego pęknięcia wykazują stale odpuszczane w zakresie temperatur C X38CrMoV5 X30WCrV5-3

23

24 Czynniki wpływające na twardość i wytrzymałość W podwyższonych temperaturach - skład chemiczny i warunki obróbki cieplnej Właściwości stali obrobionej cieplnie ulegają ciągłemu zmniejszeniu wraz z podwyższeniem temperatury badania, przy czym szybkość tego spadku zwiększa się po przekroczeniu temperatury ok C. Wzrost pierwiastków węglikotwórczych w stali powodują zwiększenie twardości w stali w podwyższonej temperaturze. Bardzo istotne oddziaływanie na zwiększenie twardości wykazuje dodatek kobaltu. W podobny sposób oddziałują pierwiastki stopowe na właściwości wytrzymałościowe w podwyższonych temperaturach.

25 Odpornośd na odpuszczanie Inaczej: Zdolnośd do zachowania wymaganych właściwości w temperaturach podwyższonych. V Mo Odpornośd na odpuszczanie zależna jest przede wszystkim od składu chemicznego, przy czym pierwiastki stopowe wpływają na tę właściwośd w ten sam sposób co na właściwości wytrzymałościowe w podwyższonych temperaturach Si Cr Mn Ni Rys. Wpływ pierwiastków stopowych na odporność na odpuszczanie określoną przez zwiększenie twardości w porównaniu ze stalą węglową po odpuszczaniu w tej samej temperaturze przez 2godziny

26 Odpornośd na ścieranie w podwyższonych temperaturach Ogólnie można stwierdzić, że największą odporność na ścieranie w podwyższonych temperaturach wykazują stale cechujące się dużą ilością węglików w twardej i wytrzymałej osnowie 32CrMoCoV12 X38CrMoV5 55NiCrMoV7

27 Właściwości plastyczne i udarnośd Skład chemiczny: Zwiększenie stężenia węgla, kobaltu, wolframu. wpływa niekorzystnie na właściwości plastyczne i udarność w temperaturach podwyższonych. Obróbka cieplna: Wzrost wielkości ziarna austenitu prowadzi do znacznego zmniejszenia udarności w całym zakresie temperatur badania. W celu określenia właściwości plastycznych a szczególnie udarności w podwyższonej temperaturze na ogół konieczne jest przeprowadzenia odpowiednich badań, gdyż próby przewidywania zmian tych właściwości są bardzo zawodne.

28 Obróbka cieplna Temperatura austenityzowania: C Kolejność rozpuszczania węglików: M23C6 i M7C3 (bogate w chrom i mangan) M6C M2C MC (zawierają głównie wolfram, molibden i wanad) Mikrostruktura po hartowaniu składa się z martenzytu listwowego, austenitu szczątkowego i węglików pierwotnych MC Temperatura Odpuszczania W temperaturze wyższej od 450 zaczynają wydzielać się węgliki stopowe. Węgliki stopowe mogą wydzielać się: - przez przemianę in situ wydzielenia cementytu ulegają przemianie w węgliki stopowe w wyniku dyfuzji pierwiastków stopowych -zarodkowanie niezależne nowy węglik pojawia się w osnowie ferrytycznej. Zarodkowanie zachodzi zwykle na dyslokacjach powstałych podczas przemiany martenzytycznej. Wydzielające się węgliki są bardzo drobne i koherentne z osnową. Efekt twardości wtórnej zjawisko to zachodzi szczególnie w stalach zawierających Mo i V Węgliki powodujące efekt tw. Wtórnej M4C3 M2C M7C3

29

30 Obróbka cieplna Rys. Stal narzędziowa do pracy na gorąco zawierająca 0,4%C, 1%Si, 5%Cr, 1,3%Mo i 1%V. Martenzyt odpuszczania z drobnymi węglikami Rys. Stal narzędziowa do pracy na gorąco zawierająca 0,55%C, 0,6%Cr, 1,5%Ni po obróbce cieplnej. Martenzyt odpuszczania z drobnymi węglikami

31 STAL SZYBKOTNĄCA Definicja, zastosowanie, oznaczanie Stal szybkotnąca definiowana jest jako stal zawierająca 0.6% C i 3 6% Cr oraz conajmniej dwa spośród dodatków stopowych jak Mo, V, W o łącznym stężeniu 7% Stosowana jest na: wieloostrzowe narzędzia skrawające z dużą szybkością, często na narzędzia wykrojnikowe, czasem na narzędzia do przeróbki plastycznej na zimno i na gorąco Oznaczanie stali wg PN-EN: Znak tych stali składa się z następujących symboli literowych i liczbowych: liter HS oraz liczb oznaczających procentowe zawartości (zaokrąglone do najbliższych liczb całkowitych) pierwiastków stopowych w kolejności: wolfram molibden wanad kobalt. Liczby dotyczące poszczególnych zawartości należy oddzielić kreską poziomą. Przykład: HS średni skład chemiczny tej stali to 1.1%C, 1,6%W, V1,1% 9,5%Mo, 8%Co. Jeżeli stal nie zawiera W, Mo lub V to w odpowiednim miejscu wpisuje się 0, natomiast jeśli nie zawiera Co, to nie wpisuje się nic np. HS18-0-1

32 STAL SZYBKOTNĄCA Skład chemiczny

33 STAL SZYBKOTNĄCA WPŁYW PIERWIASTKÓW STOPOWYCH NA PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI C ( %) - Konieczny do utworzenia fazy węglikowej: zawartość węgla jest tak dobrana aby w stanie wyżarzonym stali pierwiastki Mo, W, V Cr były prawie całkowicie związane w węglikach, - Obniża temperaturę solidusu: Z tego powodu zmniejsza temperaturę maksymalną do jakiej można nagrzewać stal podczas hartowania, - Obniża mocno Ms i Mf: Z tego powodu zwiększa ilość austenitu szczątkowego w stali

34 STAL SZYBKOTNĄCA WPŁYW PIERWIASTKÓW STOPOWYCH NA PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI W (0 20%), Mo (0 10%) - Pierwiastki węglikotwórcze: tworzą węglik M6C - Pierwiastki, które po rozpuszczeniu w osnowie i zahartowaniu na martenzyt lub bainit dają podczas odpuszczania twardość wtórną lub przynajmniej hamują spadek twardości Odporność na ścieranie w wysokich temperaturach V (1 5%) Najbardziej węglikotwórczy pierwiastek: Tworzy węglik pierwotny typu MC oraz powoduje twardość wtórną przez powstający podczas odpuszczania węglik VC Odporność na ścieranie w wysokich temperaturach

35 WPŁYW PIERWIASTKÓW STOPOWYCH NA PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI Cr (ok. 4%) Poprawia hartowność, tworzy węgliki mniej stabilne, zwiększa efekt twardości wtórnej, gdyż hamuje wydzielanie węglików, przez co wydzielenia tworzą się w wyższej temperaturze zatem mikrostruktura stali jest bardziej stabilna w wysokiej temperaturze, zmniejsza skłonność do utleniania Co (0 15%) - Rozpuszcza się w austenicie i poprawia żarowytrzymałość - Podwyższa twardość w wysokiej temperaturze, zwiększa efekt twardości wtórnej, zwiększa przewodność cieplną stali i zmniejsza ilość austenitu szczątkowego

36

37 STAL SZYBKOTNĄCA WPŁYW PIERWIASTKÓW STOPOWYCH NA PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI

38 STAL SZYBKOTNĄCA Mikrostruktura i obróbka cieplna Krystalizacja - struktura ledeburytu ferryt i siatka węglików stopowych) Kucie na gorąco ( C) rozkruszenie siatki węglików ledeburytu i tworzenie Pasm wzbogaconych w węgliki eutektyczne równoległych do kierunku płynięcia plastycznego materiału podczas odkształcenia plastycznego Wyżarzanie zmiękczające ( C) przez ok. 10h równomiernie rozmieszczenie węglików (25 30%) w ferrytycznej osnowie (ferryt stopowy) Obróbka cieplna: austenityzowanie, hartowanie, odpuszczanie

39 STAL SZYBKOTNĄCA Mikrostruktura i obróbka cieplna

40 Rys. Wpływ temperatury i czasu austenityzowania na wzrost węglików i nadtapianie stali szybkotnącej HS w czasie hartowania (wykres CTN czas- temperatura- nadtapianie W praktyce czas austenityzowania, zapewniający wymaganą strukturę i właściwości przy prawidłowo dobranej temperaturze austenityzowania, wynosi s i jest niezależny od wielkości wsadu i masy

41 Od wymiaru wsadu zależy czas podgrzewania do temperatury austenityzowania, który jest sumą czasu podgrzewania i czasu austenityzowania. Czas ten dobierany jest na podstawie opracowanych wykresów Rys. Zależność czasu zanurzenia narzędzia w kąpieli Solnej podczas austenityzowania od pola powierzchni przekroju poprzecznego narzędzia

42 Po hartowaniu stali szybkotnącej uzyskuje się mikrostrukturę złożoną z: Martenzytu, węglików (7-12%), austenitu szczątkowego (max 25%). W stalach szybkotnących o dużej zawartości węgla i pierwiastków stopowych zawartość austenitu szczątkowego może wynosić nawet do 25%. Wpływ temperatury hartowania noży ze stali HS na twardość w stanie zahartowanym i odpuszczonym

43 STAL SZYBKOTNĄCA Mikrostruktura i obróbka cieplna Po odpuszczaniu jednorazowym uzyskuje się: -Mikrostrukturę martenzytu odpuszczonego zawierającego węgliki powodujące twardość wtórną -Martenzytu nieodpuszczonego utworzonego z austenitu szczątkowego, -Węglików pierwotnych Przemianie martenzytycznej towarzszy wzrost objętości, co powoduje powstanie naprężeń własnych. Poza tym martenzyt nie odpuszczony jest kruchy. Aby zmnijeszyć naprężenia i nadać narzędziu najlepsze właściwości, konieczne jest powtórne odpuszczanie.

44

Stale narzędziowe. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Stale narzędziowe. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stale narzędziowe Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stale narzędziowe stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do rozdzielania

Bardziej szczegółowo

STALE NARZĘDZIOWE (opracowanie dr Maria Głowacka) I. Ogólna charakterystyka Wysoka twardość Odporność na zużycie ścierne Odpowiednia hartowność

STALE NARZĘDZIOWE (opracowanie dr Maria Głowacka) I. Ogólna charakterystyka Wysoka twardość Odporność na zużycie ścierne Odpowiednia hartowność STALE NARZĘDZIOWE (opracowanie dr Maria Głowacka) I. Ogólna charakterystyka Stale narzędziowe są stopami przeznaczonymi na narzędzia tj. przedmioty służące do rozdzielania i rozdrabniania materiałów bądź

Bardziej szczegółowo

STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA GORĄCO

STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA GORĄCO Ćwiczenie 9 Stale narzędziowe STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA ZIMNO DO PRACY NA GORĄCO SZYBKOTNĄCE NIESTOPOWE STOPOWE Rysunek 1. Klasyfikacja stali narzędziowej. Ze stali narzędziowej wykonuje się narzędzia

Bardziej szczegółowo

Stale narzędziowe - stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do: rozdzielania i rozdrabniania materiałów nadawania kształtu przez

Stale narzędziowe - stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do: rozdzielania i rozdrabniania materiałów nadawania kształtu przez STALE NARZĘDZIOWE Stale narzędziowe - stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do: rozdzielania i rozdrabniania materiałów nadawania kształtu przez obróbkę skrawaniem lub przez przeróbkę

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe i specjalne. Łódź 2010 1 S t r

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotów Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Wpływ róŝnych rodzajów

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale niestopowe, stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe, specjalne. Łódź 2010

Bardziej szczegółowo

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Jakościowe porównanie głównych własności stali Tabela daje jedynie wskazówki, by ułatwić dobór stali. Nie uwzględniono tu charakteru obciążenia narzędzia wynikającego

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stopów: zabiegi cieplne, które mają na celu nadanie im pożądanych cech mechanicznych, fizycznych lub chemicznych przez zmianę struktury stopu. Podstawowe etapy obróbki

Bardziej szczegółowo

1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH

1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH 1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH Zgodnie z Normami Europejskimi obowiązują dwa systemy oznaczania stali: znakowy (według PN-EN 10027-1: 1994); znak stali składa się z symboli literowych i cyfr;

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 7. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 7. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 7 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Jakościowe porównanie głównych własności stali Tabela daje jedynie wskazówki, by ułatwić dobór stali. Nie uwzględniono tu charakteru obciążenia narzędzia wynikającego

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Stal BÖHLER W360 ISOBLOC jest stalą narzędziową na matryce i stemple do kucia na zimno i na gorąco. Stal ta może mieć szerokie zastosowanie, gdzie wymagane są wysoka

Bardziej szczegółowo

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne Ćwiczenie 5 1. Wstęp. Do stali specjalnych zaliczane są m.in. stale o szczególnych własnościach fizycznych i chemicznych. Są to stale odporne na różne typy korozji: chemiczną, elektrochemiczną, gazową

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stal stopowa stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2% węgla i pierwiastki

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE Stal jest to stop żelaza z węglem o zawartości węgla do 2% obrobiona cieplnie i przerobiona plastycznie Stale ze względu na skład chemiczny dzielimy głównie na: Stale węglowe Stalami węglowymi nazywa się

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali

Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11 Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, 2017 Spis treści Wstęp 11 1. Wytwarzanie stali 13 1.1. Wstęp 13 1.2. Wsad do wielkiego pieca 15 1.3. Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego WPŁYW CHŁODZENIA NA PRZEMIANY AUSTENITU Ar 3, Ar cm, Ar 1 temperatury przy chłodzeniu, niższe od równowagowych A 3, A cm, A 1 A

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 5 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Odkształcenie plastyczne i rekrystalizacja metali. Copyright by L.A. Dobrzaski, IMIiB, Gliwice

Materiały metalowe. Odkształcenie plastyczne i rekrystalizacja metali. Copyright by L.A. Dobrzaski, IMIiB, Gliwice Stale szybkotnce to takie stale stopowe, które maj zastosowanie na narzdzia tnce do obróbki skrawaniem, na narzdzia wykrojnikowe, a take na narzdzia do obróbki plastycznej na zimno i na gorco. Stale te

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych właściwości, otrzymany w

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali: stale spawalne o podwyższonej

Bardziej szczegółowo

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne Technologia obróbki cieplnej Grzanie i ośrodki grzejne Grzanie: nagrzewanie i wygrzewanie Dobór czasu grzania Rodzaje ośrodków grzejnych Powietrze Ośrodki gazowe Złoża fluidalne Kąpiele solne: sole chlorkowe

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Jakościowe porównanie najważniejszych własności stali 1) Stal Maraging (temperatura maraging ok. 480 C); w tym stanie nie porównywalna ze stalami do ulepszania cieplnego.

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA. opracował dr inż. Stanisław Rymkiewicz

OBRÓBKA CIEPLNA. opracował dr inż. Stanisław Rymkiewicz OBRÓBKA CIEPLNA opracował dr inż. Stanisław Rymkiewicz Schemat wykresu układu równowagi fazowej żelazo-węgiel i żelazo-cementyt t, ºC Fe 6,67 Fe 3 C stężenie masowe, C [%] C żelazo cementyt (Fe - Fe 3

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3.

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3. PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3. WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE Definicja obróbki cieplnej Dziedzina

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Podział stali stopowych ze względu na zastosowanie: stale konstrukcyjne stale narzędziowe stale o szczególnych właściwościach STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali:

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA

MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA WYKŁAD 3 Stopy żelazo - węgiel dr inż. Michał Szociński Spis zagadnień Ogólna charakterystyka żelaza Alotropowe odmiany żelaza Układ równowagi fazowej Fe Fe 3 C Przemiany podczas

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali OBRÓBKA CIEPLNA Obróbka cieplna stali Powstawanie austenitu podczas nagrzewania Ujednorodnianie austenitu Zmiany wielkości ziarna Przemiany w stali podczas chłodzenia Martenzytyczna Bainityczna Perlityczna

Bardziej szczegółowo

Zakres tematyczny. Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy:

Zakres tematyczny. Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy: STAL O SPECJALNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH FIZYCZNYCH I CHEMICZNYCH Zakres tematyczny 1 Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy: - odporne na korozję, - do pracy w obniżonej temperaturze, - do pracy

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. I. Wyżarzanie

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. I. Wyżarzanie OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. I. Wyżarzanie Przemiany przy nagrzewaniu i powolnym chłodzeniu stali A 3 A cm A 1 Przykład nagrzewania stali eutektoidalnej (~0,8 % C) Po przekroczeniu temperatury A 1

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Stale w stanie ulepszonym cieplnie Łódź 2010 Cel ćwiczenia Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Elementy gięte BÖHLER K390 MICROCLEAN jest stalą proszkową do pracy na zimno posiadającą najlepsze właściwości oferowane do chwili obecnej w zastosowaniach

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne stale bainityczne

Nowoczesne stale bainityczne Nowoczesne stale bainityczne Klasyfikacja, projektowanie, mikrostruktura, właściwości oraz przykłady zastosowania Wykład opracował: dr hab. inż. Zdzisław Ławrynowicz, prof. nadzw. UTP Zakład Inżynierii

Bardziej szczegółowo

Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych

Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych STALE STOPOWE Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych właściwości, otrzymany w procesach stalowniczych,

Bardziej szczegółowo

Stosowane s na narzdzia nie przekraczajce w czasie pracy temperatury wyszej ni 200 C.

Stosowane s na narzdzia nie przekraczajce w czasie pracy temperatury wyszej ni 200 C. Stosowane s na narzdzia nie przekraczajce w czasie pracy temperatury wyszej ni 200 C. Narzdzia do pracy na zimno mona pogrupowa na narzdzia skrawajce, tnce stosowane do obróbki rónych tworzyw oraz narzdzia

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z MATERIAŁOZNAWSTWA - LABORATORIUM OBRÓBKA CIEPLNA STALI

SPRAWOZDANIE Z MATERIAŁOZNAWSTWA - LABORATORIUM OBRÓBKA CIEPLNA STALI SPRAWOZDANIE Z MATERIAŁOZNAWSTWA - LABORATORIUM OBRÓBKA CIEPLNA STALI Obróbką cieplną nazywa sie zabiegi technologiczne umożliwiające dzięki grzaniu i chłodzeniu zmianę mikrostruktury, a przez to własności

Bardziej szczegółowo

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Wykład 8 Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Nagrzewanie stopów żelaza powyżej temperatury 723 O C powoduje rozpoczęcie przemiany perlitu w austenit

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych i własnoci stali Prezentacja ta ma na celu zaprezentowanie oraz przyblienie wiadomoci o wpływie pierwiastków stopowych na struktur stali, przygotowaniu zgładów metalograficznych oraz obserwacji struktur

Bardziej szczegółowo

Stale austenityczne. Struktura i własności

Stale austenityczne. Struktura i własności Stale austenityczne Struktura i własności Ściśle ustalone składy chemiczne (tablica) zapewniające im paramagnetyczną strukturę austenityczną W celu uzyskania dobrej odporności na korozję wżerową w środowisku

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA HARTOWANIE I ODPUSZCZANIE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. WPŁYW CHŁODZENIA NA PRZEMIANY AUSTENITU

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI PL0400058 STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. S. Staszica, Gliwice

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Żywotność narzędzi wzrasta wraz ze wzrostem twardości roboczej Najważniejszymi czynnikami, pomiędzy innymi, które mogą skutkować zmniejszeniem kosztów produkcji są długi

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM. Produkcja i budowa stali

KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM. Produkcja i budowa stali KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM Produkcja i budowa stali Produkcja stali ŻELAZO (Fe) - pierwiastek chemiczny, w stanie czystym miękki i plastyczny metal o niezbyt dużej wytrzymałości STAL - stop żelaza

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO BÖHLER K340 ISODUR jest uniwersalną stalą narzędziową do pracy na zimno, przy pomocy której zarobicie pieniądze i nie tylko podczas wycinania monet, lecz również podczas

Bardziej szczegółowo

Newsletter nr 6/01/2005

Newsletter nr 6/01/2005 Newsletter nr 6/01/2005 Dlaczego stal nierdzewna jest odporna na korozję? (część II) Stalami nazywamy techniczne stopy żelaza z węglem i z innymi pierwiastkami, zawierające do 2 % węgla (symbol chemiczny

Bardziej szczegółowo

1. Klasyfikacja narzędzi. Mechanizmy zużycia i Wymagania stawiane narzędziom

1. Klasyfikacja narzędzi. Mechanizmy zużycia i Wymagania stawiane narzędziom 1. Klasyfikacja narzędzi. Mechanizmy zużycia i Wymagania stawiane narzędziom Rozwój materiałów narzędziowych Historia rozwoju narzędzi sięga czasów starożytnych Znaleziono je w piramidach egipskich mają

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali

Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: CHARAKTERYSTYKA I OZNACZENIE STALIW. 2016-01-24 1 1. Staliwo powtórzenie. 2. Właściwości staliw. 3.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - zagadnienia, na które należy zwrócić szczególną uwagę 1. Omówić budowę atomu. 2. Co to jest masa atomowa? 3. Omówić budowę układu okresowego pierwiastków. 4. Wyjaśnić strukturę

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 (21) Numer zgłoszenia: 331212 ( 13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 04.07.1997 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: OTRZYMYWANIE STOPÓW ŻELAZA Z WĘGLEM. 2016-01-24 1 1. Stopy metali. 2. Odmiany alotropowe żelaza. 3.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Obróbka cieplna zwykła

Wykład 9 Obróbka cieplna zwykła Wykład 9 Obróbka cieplna zwykła Rozróżniamy 3 rodzaje obróbki cieplnej: Obróbka cieplna zwykła, którą realizujemy stosując 2 parametry: t, τ Obróbka cieplno-chemiczna, którą realizujemy stosując parametry:

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA

MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA WYKŁAD 4 Żeliwa. Stale wysokostopowe dr inż. Michał Szociński Spis zagadnień Ogólna charakterystyka żeliw o o o Żeliwo szare Żeliwo sferoidalne Żeliwo białe Grafityzacja żeliwa

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WYBRANE WŁASNOŚCI STALIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE

WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WYBRANE WŁASNOŚCI STALIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE 59/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WYBRANE WŁASNOŚCI STALIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO

Bardziej szczegółowo

Materiały konstrukcyjne

Materiały konstrukcyjne Materiały konstrukcyjne 2 Stal Stal jest to materiał zawierający (masowo): więcej żelaza niż jakiegokolwiek innego pierwiastka; o zawartości węgla w zasadzie mniej niż 2%; zawierający również inne pierwiastki.

Bardziej szczegółowo

27/36 BADANIE PROCESÓW ODPUSZCZANIA STALI SW7.M PO HARTOWANIU LASEROWYM

27/36 BADANIE PROCESÓW ODPUSZCZANIA STALI SW7.M PO HARTOWANIU LASEROWYM 27/36 Solidificatin o f Metais and Alloys,no.27. 1996 Krzepniecie Metali i Stopów, Nr 27, 1996 P AN - Oddział Katowice PL ISSN 0208-9386 BADANIE PROCESÓW ODPUSZCZANIA STALI SW7.M PO HARTOWANIU LASEROWYM

Bardziej szczegółowo

STALE ODPORNE NA KOROZJĘ

STALE ODPORNE NA KOROZJĘ STALE ODPORNE NA KOROZJĘ STALE ODPORNE NA KOROZJĘ stale zawierające co najmniej 10,5% chromu i max. 1,20% węgla (EN 100881:2007) Podział ze względu właściwości użytkowych stale nierdzewne stale żaroodporne

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA HARTOWANIE I ODPUSZCZANIE

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA HARTOWANIE I ODPUSZCZANIE PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA HARTOWANIE I ODPUSZCZANIE 1. WPŁYW CHŁODZENIA NA PRZEMIANY AUSTENITU 2. MARTENZYT 3. BAINIT 4. WYKRESY CTP 5. HARTOWANIE 6. HARTOWNOŚĆ 7. ODPUSZCZANIE Przesunięcie

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE. (konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach)

STALE STOPOWE. (konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach) STALE STOPOWE (konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach) Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych

Bardziej szczegółowo

Hartowność jako kryterium doboru stali

Hartowność jako kryterium doboru stali Hartowność jako kryterium doboru stali 1. Wstęp Od stali przeznaczonej do wyrobu części maszyn wymaga się przede wszystkim dobrych właściwości mechanicznych. Stali nie można jednak uznać za stal wysokiej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 HARTOWNOŚĆ STALI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie

Ćwiczenie 6 HARTOWNOŚĆ STALI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie Ćwiczenie 6 HARTOWNOŚĆ STALI 1. Cel ćwiczenia Ćwiczenie ma na celu zaznajomienie studentów ze metodami wyznaczania hartowności stali, a w szczególności z metodą obliczeniową. W ramach ćwiczenia studenci

Bardziej szczegółowo

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6.1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z rodzajami obróbki cieplno plastycznej i ich wpływem na własności metali. 6.2. Wprowadzenie Obróbką cieplno-plastyczną, zwaną potocznie

Bardziej szczegółowo

Stal precyzyjna okrągła łuszczona / przekręcana C Si Mn P S Cr Mo Ni

Stal precyzyjna okrągła łuszczona / przekręcana C Si Mn P S Cr Mo Ni Nazwa Materiał-Nr. / Werkstoff-Nr. PREMIUM 1.2767 Nazwa wg składu chemicznego, własności i / lub zastosowania PN AISI/SAE Szukanie alternatywnych gatunków stali w aplikacji ABRAMS PORADNIK STALI 45NiCrMo16

Bardziej szczegółowo

Nauka o materiałach. Temat 4. Metody umacniania metali. Definicja

Nauka o materiałach. Temat 4. Metody umacniania metali. Definicja Temat 4 Nauka o materiałach Metody umacniania metali Definicja Obróbka cieplna polega na nagrzaniu wygrzaniu i ostudzeniu stali w celu wprowadzenia zmian strukturalnych skutkujących zmianą właściwości

Bardziej szczegółowo

9. STALE STOPOWE I STOPY SPECJALNE * Opracował: prof. dr hab. inż. Jerzy Pacyna

9. STALE STOPOWE I STOPY SPECJALNE * Opracował: prof. dr hab. inż. Jerzy Pacyna 9. STALE STOPOWE I STOPY SPECJALNE * Opracował: prof. dr hab. inż. Jerzy Pacyna 9.1. Wprowadzenie Stalą stopową nazywamy taką stal, w której stężenie co najmniej jednego z pierwiastków jest równe lub większe

Bardziej szczegółowo

Co to jest stal nierdzewna? Fe Cr > 10,5% C < 1,2%

Co to jest stal nierdzewna? Fe Cr > 10,5% C < 1,2% Cr > 10,5% C < 1,2% Co to jest stal nierdzewna? Stop żelaza zawierający 10,5% chromu i 1,2% węgla - pierwiastki, przyczyniające się do powstania warstwy wierzchniej (pasywnej) o skłonności do samoczynnego

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna HARTOWANIE, SPOSOBY HARTOWANIA Hartowanie jest obróbką cieplną polegającą na nagrzaniu stali do temperatur występowania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 2 Temat: Umocnienie wydzieleniowe stopu Al z Cu + umocnienie stali

Ćwiczenie nr 2 Temat: Umocnienie wydzieleniowe stopu Al z Cu + umocnienie stali S t r o n a 1 Przedmiot: Badanie własności mechanicznych materiałów Autor opracowania: dr inż. Magdalena Rozmus-Górnikowska Ćwiczenie nr 2 Temat: Umocnienie wydzieleniowe stopu Al z Cu + umocnienie stali

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. 7. Podsumowanie

Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. 7. Podsumowanie Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej 7. Podsumowanie Praca wykazała, że mechanizm i kinetyka wydzielania w miedzi tytanowej typu CuTi4, jest bardzo złożona

Bardziej szczegółowo

2012-04-04. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD - 2011/2012 - dr inż. Maciej Motyka

2012-04-04. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD - 2011/2012 - dr inż. Maciej Motyka STAL NIESTOPOWA, STALIWO I ŻELIWO Zakres tematyczny 1 KLASYFIKACJA I SYSTEMY OZNACZANIA STALI 2 1 Klasyfikacja stopów żelaza Podział czynników determinujących mikrostrukturę iwłaściwości użytkowe stopów

Bardziej szczegółowo

Narzędzia do toczenia poprzecznego

Narzędzia do toczenia poprzecznego Dragonskin 1335 / HCN1345 - toczenie stali 1335 i HCN1345 to nowe rodzaje powłok Dragonskin, jakie WNT wprowadza na rynek. Powłoka 1335 różni się od konkurencji nie tylko optycznie. Także jej wydajność

Bardziej szczegółowo

TWARDOŚĆ, UDARNOŚĆ I ZUŻYCIE EROZYJNE STALIWA CHROMOWEGO

TWARDOŚĆ, UDARNOŚĆ I ZUŻYCIE EROZYJNE STALIWA CHROMOWEGO 24/2 Archives of Foundry, Year 200, Volume, (2/2) Archiwum Odlewnictwa, Rok 200, Rocznik, Nr (2/2) PAN Katowice PL ISSN 642-5308 TWARDOŚĆ, UDARNOŚĆ I ZUŻYCIE EROZYJNE STALIWA CHROMOWEGO J. KILARSKI, A.

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna HARTOWANIE, SPOSOBY HARTOWANIA Hartowanie jest obróbką cieplną polegającą na nagrzaniu stali do temperatur występowania

Bardziej szczegółowo

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel PRELIMINARY BROCHURE CORRAX A stainless precipitation hardening steel Ogólne dane Właściwości W porównaniu do konwencjonalnych narzędziowych odpornych na korozję, CORRAX posiada następujące zalety: Szeroki

Bardziej szczegółowo

Definicja OC

Definicja OC OBRÓBKA CIEPLNA Podstawy teoretyczne Zakres tematyczny 1 Definicja OC Obróbka cieplna jest to zespół zabiegów wywołujących polepszenie właściwości mechanicznych oraz fizyko-chemicznych metali i stopów,

Bardziej szczegółowo

STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH

STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH BÖHLER M268 BÖHLER M268 VMR jest ulepszoną cieplnie stalą do przetwórstwa tworzyw sztucznych. Stal M268 VMR posiada doskonałą

Bardziej szczegółowo

STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE

STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. DEFINICJE, SKŁAD CHEMICZNY 2. PODZIAŁ I ZASADY ZNAKOWANIA

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA

POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA Instytut Inżynierii Materiałowej Stale narzędziowe do pracy na zimno CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się ze składem chemicznym, mikrostrukturą, właściwościami mechanicznymi

Bardziej szczegółowo

Tematy Prac Magisterskich Katedra Inżynierii Stopów i Kompozytów Odlewanych

Tematy Prac Magisterskich Katedra Inżynierii Stopów i Kompozytów Odlewanych Tematy Prac Magisterskich Katedra Inżynierii Stopów i Kompozytów Odlewanych 2014-2015 Lp. 1 2 3 4 5 6 Nazwisko i Imię dyplomanta Temat pracy Optymalizacja komputerowa parametrów procesu wypełniania wnęki

Bardziej szczegółowo

Niskostopowe Średniostopowe Wysokostopowe

Niskostopowe Średniostopowe Wysokostopowe Stalami stopowymi nazywa się stale, do których celowo wprowadza się pierwiastki stopowe, aby nadać im wymagane własności. Najczęściej stosuje się: mangan, krzem, chrom, nikiel, wolfram, molibden, wanad.

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Nowa stal BÖHLER K360 ISODUR jest kolejnym rozwinięciem 8% stali chromowych i została stworzona, aby sprostać oczekiwaniom naszych klientów, teraz bardziej niż kiedykolwiek.

Bardziej szczegółowo

STOPY ŻELAZA. Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe

STOPY ŻELAZA. Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe STOPY ŻELAZA Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe STALE Stal stop żelaza z węglem i innymi dodatkami stopowymi, zawierający do ok. 2 % węgla,

Bardziej szczegółowo

PL 178509 B1 (13) B1. (51) IntCl6: C23C 8/26. (54) Sposób obróbki cieplno-chemicznej części ze stali nierdzewnej

PL 178509 B1 (13) B1. (51) IntCl6: C23C 8/26. (54) Sposób obróbki cieplno-chemicznej części ze stali nierdzewnej RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 178509 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 305287 (22) Data zgłoszenia: 03.10.1994 (51) IntCl6: C23C 8/26 (54)

Bardziej szczegółowo

EN 450B. EN 14700: E Z Fe3. zasadowa

EN 450B. EN 14700: E Z Fe3. zasadowa EN 450B EN 14700: E Z Fe3 Grubootulona elektroda do regeneracji zużytych części maszyn o wymaganej twardości napawanej powierzchni w stanie surowym minimum 40 HRC. UDT C Si Mn Mo 0,06 0,40 0,75 0,50 Twardość

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA SZCZECIŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA

POLITECHNIKA SZCZECIŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA POLITECHNIKA SZCZECIŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA PRZEDMIOT: PODSTAWY NAUKI O MATERIAŁACH II (Tworzywa Metaliczne) Temat ćwiczenia: STRUKTURY STALI OBROBIONYCH

Bardziej szczegółowo

Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń

Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń ŻELIWA NIESTOPOWE Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń przemysłowych i wyrobów codziennego użytku na

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Zachodniopoorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Przediot: Podstawy Nauki o Materiałach I i II, Materiały Konstrukcyjne, Współczesne Materiały

Bardziej szczegółowo

Wydajność w obszarze HSS

Wydajność w obszarze HSS New czerwiec 2017 Nowe produkty dla techników obróbki skrawaniem Wydajność w obszarze HSS Nowe wiertło HSS-E-PM UNI wypełnia lukę pomiędzy HSS a VHM TOTAL TOOLING = JAKOŚĆ x SERWIS 2 WNT Polska Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II

Technologie Materiałowe II KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II dr inż. Dariusz Fydrych, dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MTERIŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Przedmiot: Podstawy Nauki o Materiałach I i II, Materiały Konstrukcyjne, Współczesne Materiały

Bardziej szczegółowo

1.1.1. Oznaczanie stali wg składu chemicznego

1.1.1. Oznaczanie stali wg składu chemicznego 1 1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH Zgodnie z Normami Europejskimi obowiązują dwa systemy oznaczania stali: znakowy (według PN-EN 10027-1: 1994); znak stali składa się z symboli literowych i

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo