Lech Panasiuk, Jerzy Bylina, Piotr Paprzycki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Lech Panasiuk, Jerzy Bylina, Piotr Paprzycki"

Transkrypt

1 Level of lipids in blood plasma among adult inhabitants of rural areas in eastern Poland in the light of guidelines by the European Society of Cardiology Stężenia lipidów surowicy krwi dorosłych mieszkańców wsi wschodniej Polski w świetle wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego Lech Panasiuk, Jerzy Bylina, Piotr Paprzycki Key words: zaburzenia lipidowe, ludność wiejska, czynniki socjoekonomiczne Słowa kluczowe: lipid disorders, rural population, socio-economic factors Zakład Medycyny Rodzinnej, Instytut Medycyny Wsi w Lublinie dr n. med. Lech Panasiuk Kierownik Dział Obsługi Nauki mgr Jerzy Bylina Asystent Zakład Badań Czynnościowych dr n. med. Piotr Paprzycki Kierownik Abstract: Backgroud. Lipid disorders are among the most important modifiable risk factors of cardiovascular diseases. The objective of the study was the evaluation of prevalence of lipid disorders among adult rural inhabitants in the Lublin Region according to the guidelines by the European Society of Cardiology (ESC), and the assessment of relationship between the occurrence of these disorders and gender, age, occupation performed, and education level of the patients examined. Material and methods. Lipid level was determined in 2,26 patients, including 1,39 females and 87 males % of patients had lipidogram values at totally normal levels. Results. Abnormal total level was observed in 65.13%, abnormal - levels in 6.4%, abnormal - levels in 28.23%, and the abnormal triglyceride level in 25.22% of people in the study. Abnormal level of - was more frequently noted in females, while the abnormal triglyceride level among males. The percentage of patients with lipid disorders increased with age. A statistically significant relationship was observed between education level and occurrence of lipid disorders. Lipid disorders more often occurred in farmers, compared to those performing non-agricultural occupations. Conclusions. The results obtained indicate that there is a high risk of the development of cardiovascular system diseases among adult rural population in eastern Poland. Streszczenie: Tło. Zaburzenia lipidowe stanowią jeden z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Celem badania była ocena rozpowszechnienia zaburzeń lipidowych wśród dorosłych mieszkańców wsi województwa lubelskiego, w oparciu o wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC), oraz zbadanie zależności między występowaniem tych zaburzeń a płcią, wiekiem, wykonywanym zawodem i wykształceniem badanych osób. Materiał i metody. Stężenia lipidów oznaczono u 226 osób, 139 kobiet i 87 mężczyzn. Całkowicie prawidłowy lipidogram miało 22,74% badanych osób. Wyniki. Nieprawidłowe stężenie u całkowitego stwierdzono u 65,13%, nieprawidłowe stężenie -u u 6,4%, nieprawidłowe stężenie u u 28,23%, a nieprawidłowe stężenie trójglicerydów u 25,22% osób. Nieprawidłowe stężenia -u częściej stwierdzano u kobiet, natomiast nieprawidłowe stężenia trójglicerydów u mężczyzn. Odsetek pacjentów z zaburzeniami lipidowymi wzrastał wraz z wiekiem badanych osób. Stwierdzono istotną zależność między poziomem wykształcenia a występowaniem zaburzeń lipidowych. Zaburzenia lipidowe częściej występowały u rolników niż u osób wykonujących zawody nierolnicze. Wnioski. Uzyskane wyniki wskazują na duże zagrożenie rozwojem chorób układu krążenia wśród dorosłej populacji wiejskiej wschodniej Polski. (Probl Med Rodz 21;1(3):5 11) CORRESPONDENCE ADDRESS: dr n. med. Lech Panasiuk Zakład Medycyny Rodzinnej, Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie ul. Jaczewskiego Lublin RECEIVED: ACCEPTED: Wstęp Choroby układu krążenia od wielu lat pozostają najczęstszą przyczyną przedwczesnych zgonów i inwalidztwa na świecie 1,2. W Polsce stanowią również jeden z głównych problemów zdrowotnych i odpowiadają za największą liczbę zgonów wśród osób dorosłych 3,4. W dużych badaniach epidemiologicznych: Framingham Heart Study (Framingham), Multiple Risk Factor Intervention Trial (MRFIT) oraz PROCAM udowodniono, że podwyższone stężenie u przyśpiesza rozwój miażdżycy, i w konsekwencji choroby niedokrwiennej serca 5 7. Zespół ekspertów Narodowego PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, MAY 21, VOL. XII, No. 1 5

2 Programu Edukacji Cholesterolowej (National Cholesterol Education Program, NCEP) w swoim Trzecim Raporcie ATP (ATP-III Adult Treatment Panel III) podkreślił, że wysokie stężenie frakcji -u jest główną przyczyną choroby niedokrwiennej serca, zaś całkowita ocena ryzyka wymaga oznaczenia stężenia u w ramach pełnego lipidogramu. Raport ATP-III podkreślał także rolę obniżonego stężenia -u jako niezależnego czynnika ryzyka choroby niedokrwiennej serca 8. Rola podwyższonego stężenia trójglicerydów jako czynnika ryzyka chorób układu krążenia jest nadal przedmiotem dyskusji. Podwyższone stężenie trójglicerydów nakazuje potrzebę poszukiwania innych czynników związanych z występowaniem tzw. zespołu metabolicznego. W międzynarodowym badaniu INTER-HEART, obejmującym 52 kraje, zaliczono hyperlipidemię do 6 najważniejszych czynników, obok palenia papierosów, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, otyłości i czynników psychospołecznych, determinujących niepomyślny przebieg choroby wieńcowej kończącej się zawałem serca 9. Przeprowadzone w Polsce badania wskazują na duże rozpowszechnienie zaburzeń lipidowych w populacji Nieliczne prace odnoszą się do rozpowszechnienia zaburzeń lipidowych wśród ludności wiejskiej 14. Cele badania Celem badania była ocena rozpowszechnienia zaburzeń lipidowych wśród dorosłej ludności wiejskiej Lubelszczyzny, w oparciu o wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, oraz zbadanie zależności pomiędzy rozpowszechnieniem zaburzeń lipidowych a wiekiem, płcią, zawodem i wykształceniem badanych osób. Materiały i metody Badanie, na które uzyskano zgodę Komisji Bioetycznej Instytutu Medycyny Wsi w Lublinie, przeprowadzono w miesiącach kwiecień czerwiec 26 r. Wybór próby miał charakter dwustopniowy. Na podstawie dostarczonych list, w 32 losowo wybranych placówkach podstawowej opieki zdrowotnej zlokalizowanych w wiejskich regionach województwa lubelskiego wylosowano grupę pacjentów w wieku powyżej 18 lat, obejmującą 2% dorosłej populacji. Pacjenci, którzy wyrazili pisemną zgodę na udział w badaniu, byli wzywani do placówek podstawowej opieki zdrowotnej, gdzie przeszkolone osoby pobierały krew w celu oznaczenia poziomu lipidów oraz zbierały informacje o charakterze socjoekonomicznym. Do badania zakwalifikowano wszystkich wylosowanych pacjentów, także przyjmujących leki obniżające poziom lipidów, którzy przez okres 12 godz. do momentu pobrania krwi byli na czczo. Krew pobierano w systemie próżniowym, a następnie odwirowywano. Surowica przed wykonaniem analiz była przechowywana w temperaturze 2 C. Stężenia lipidów oznaczano w laboratorium Instytutu Medycyny Wsi w Lublinie. Stężenie u całkowitego oznaczano metodą enzymatyczno-kolorymetryczną, -u jednorodnym testem kolorymetrycznym, a trójglicerydów metodą enzymatyczno-kolorymetryczną. Poziom -u obliczano według wzoru Friederwelde a, jeżeli stężenie trójglicerydów było niższe niż 4 mg/dl. W przypadku stężenia trójglicerydów wyższego niż 4 mg/dl, poziom -u oznaczano jednorodnym testem kolorymetrycznym. Zgodnie z obowiązującymi zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (European Society of Cardiology ESC) za prawidłowe uznawano: stężenie u całkowitego poniżej 19 mg/dl, u poniżej 115 mg/dl, u u kobiet powyżej 5 mg/dl, u u mężczyzn powyżej 4 mg/ dl oraz stężenie trójglicerydów poniżej 15 mg/dl 15. Do statystycznej analizy danych użyto pakietu STATI- STICA 8,. Porównanie zmiennych dyskretnych wykonano w tabelach wielopolowych z zastosowaniem testu istotności Chi 2 Pearsona. Wyniki Badaniem objęto 226 mieszkańców wsi. Wśród badanych było 139 kobiet (61,5%) i 87 mężczyzn (38,5%). Średni wiek badanych osób wynosił 51,6 roku. Średni wiek kobiet (52,5 roku) był wyższy niż mężczyzn (5 lat). Średni wiek rolników był wyraźnie wyższy niż osób wykonujących zawody nierolnicze (56,1 v. 49,1 roku). Istniała wyraźna zależność pomiędzy wiekiem badanych a posiadanym przez nich wykształceniem. Średnia wieku osób legitymujących się wykształceniem niepełnym podstawowym i podstawowym (64 lata) była wyraźnie wyższa niż badanych posiadających wykształcenie zasadnicze/zawodowe (46,1 roku), średnie/ policealne (43,6 roku) i wyższe/licencjat (43 lata). Prawidłowe stężenia wszystkich frakcji lipidów krwi stwierdzono u 22,74% badanych. Nieprawidłowe stężenia jednej frakcji lipidów stwierdzono u 13,5%, II frakcji u 35,4%, III frakcji u 2,9%, a wszystkich frakcji u 8,72% badanych osób. Nie stwierdzono istnienia zależności między płcią badanych osób a występowaniem nieprawidłowego stężenia u całkowitego i u. Nieprawidłowe stężenie u całkowitego rozpoznano u 65,13% osób, nieznacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn (66,26 v. 63,33%). Nieprawidłowe stężenie u stwier- 6 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, MAY 21, VOL. XII, No. 1

3 Rycina 1. Nieprawidłowe stężenia poszczególnych frakcji lipidów z uwzględnieniem płci badanych osób frakcje lipidów Ogółem Mężczyźni Kobiety dzono u 6,4% osób, nieznacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn (61,15 v. 59,2%). Stwierdzono istotną zależność między płcią badanych osób a występowaniem nieprawidłowych stężeń u i trójglicerydów. Nieprawidłowe stężenie u rozpoznano u 28,23% osób, ponad 2-krotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn (36,55 v. 14,94%) (p=,). Nieprawidłowe stężenie trójglicerydów rozpoznano u 25,22% osób, istotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet (29,2 v. 22,73%) (p=,1). Rycina 2. Nieprawidłowe stężenia poszczególnych frakcji lipidów z uwzględnieniem wieku badanych osób frakcje lipidów >6 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, MAY 21, VOL. XII, No. 1 7

4 Rycina 3. Nieprawidłowe stężenia poszczególnych frakcji lipidów z uwzględnieniem wykształcenia badanych osób niepełne podstawowe średnie, policealne frakcje lipidów zasadnicze zawodowe wyższe, licencjat Wraz z wiekiem badanych wzrastała liczba nieprawidłowych stężeń wszystkich frakcji lipidów (p=,). Nieprawidłowe stężenie u całkowitego stwierdzono u 26,95%, u u 27,27%, u u 17,17%, trójglicerydów u 13,13% osób w wieku 18 3 lat. Wśród osób w wieku 31 6 lat nieprawidłowe stężenie u całkowitego stwierdzono u 67,9%, u u 62,24%, u u 25,35%, a trójglicerydów u 24,25%. Nieprawidłowe stężenie u całkowitego rozpoznano u 76,49%, u u 71,26%, Rycina 4. Nieprawidłowe stężenia poszczególnych frakcji lipidów z uwzględnieniem zawodu badanych osób rolnik lipidogram nierolnik 8 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, MAY 21, VOL. XII, No. 1

5 u u 38,32%, trójglicerydów u 32,22% osób w wieku powyżej 6 lat. Zaobserwowano istotną statystycznie zależność między poziomem wykształcenia badanych osób a rozpowszechnieniem nieprawidłowych stężeń wszystkich frakcji lipidów. Wraz ze wzrostem poziomu wykształcenia zmniejszał się pacjentów z nieprawidłowymi stężeniami: u całkowitego, u, u i trójglicerydów. Nieprawidłowe stężenie u całkowitego stwierdzono u 72,89% osób posiadających wykształcenie niepełne podstawowe i podstawowe, u 55,76% legitymujących się wykształceniem zasadniczym/zawodowym, u 57,4% średnim/policealnym i u 51,12% posiadających wykształcenie wyższe/licencjat (p=,). Nieprawidłowe stężenie u stwierdzono u 68,7% osób posiadających wykształcenie niepełne podstawowe i podstawowe, u 62,71% legitymujących się wykształceniem zasadniczym/ zawodowym, u 52,11% średnim/policealnym i u 47,75% posiadających wykształcenie wyższe/licencjat (p=,). Nieprawidłowe stężenie u stwierdzono u 35,3% osób posiadających wykształcenie niepełne podstawowe i podstawowe, u 24,62% legitymujących się wykształceniem zasadniczym/zawodowym, u 23,73% średnim/policealnym i u 23,6% posiadających wykształcenie wyższe/ licencjat (p=,). Nieprawidłowe stężenie trójglicerydów stwierdzono u 3,12% osób posiadających wykształcenie niepełne podstawowe i podstawowe, u 23,73% legitymujących się wykształceniem zasadniczym/zawodowym, u 22,36% średnim/policealnym i u 19,98% posiadających wykształcenie wyższe/licencjat (p=,). Stwierdzono istotną statystycznie zależność między wykonywanym przez badanych mieszkańców wsi zawodem a rozpowszechnieniem nieprawidłowych stężeń u całkowitego, u i u. U rolników istotnie częściej niż u osób niebędących rolnikami rozpoznano zarówno nieprawidłowe stężenia u całkowitego (7,17 v. 63,84%) (p=,2), u (66,87 v. 57,1%) (p=,), jak i u (3,53 v. 25,83%) (p=,17). Nie stwierdzono zależności między wykonywanym przez badane osoby zawodem a rozpowszechnieniem nieprawidłowych stężeń trójglicerydów. Nieprawidłowe stężenia trójglicerydów rozpoznano u 26,3% rolników i u 24,91% osób wykonujących zawody nierolnicze. Dyskusja Porównanie uzyskanych wyników z wynikami wcześniejszych badań napotyka duże trudności. Badania prowadzone do końca lat 9. z reguły opierały się jedynie na oznaczeniach stężeń u całkowitego. Niemniej wykazały one, że hiperemia występowała u ponad połowy dorosłych Polaków 11,12. Z kolei w badaniu NATPOL PLUS 22 przyjęto mniej rygorystyczne kryteria dotyczące rozpoznawania hipertrójglicerydemii i nieprawidłowego stężenia u-. W badaniu tym stwierdzono podwyższone stężenia u całkowitego u 61,7% kobiet i 59,7% mężczyzn 13. Najbardziej aktualne wyniki przyniosło badanie WOBASZ przeprowadzone na reprezentatywnej populacji w wieku 2 74 lat, w którym przyjęto normy stężeń lipidów zgodne z aktualnymi wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC). Opublikowane w roku 25 wyniki tych badań wykazały, że większość, tj. około 7% dorosłych Polaków ma dyslipidemię. Nieprawidłowe stężenie u ( powyżej 19 mg/ dl i/lub - powyżej 115 mgl/dl) rozpoznano u 67% mężczyzn i 64% kobiet, nieprawidłowe stężenie trójglicerydów u 31% badanych mężczyzn i 2% kobiet, a nieprawidłowe stężenie u u 15% mężczyzn i 17% kobiet. Badania WOBASZ i LIPIDOGRAM 24 wykazały duże przestrzenne zróżnicowanie występowania zaburzeń lipidowych na terenie kraju, w zależności od regionu. Wyniki tych badań wykazały, że częstość występowania dyslipidemii w województwie lubelskim należała do najniższych w Polsce i wynosiła około 62% 1,16. Na podstawie wyników badania WOBASZ w województwie lubelskim stwierdzono, że hiperemia występowała u 57% mężczyzn i 51% kobiet, hipertrójglicerydemia u 26% mężczyzn i 2% kobiet, a nieprawidłowy poziom u u 9% mężczyzn i 19% kobiet 1. Wyniki przeprowadzonego przez nas badania wskazują na istotnie większe rozpowszechnienie zarówno dyslipidemii, jak i nieprawidłowych stężeń poszczególnych frakcji lipidów wśród ludności wiejskiej województwa lubelskiego. Uzyskane wyniki nie pozwalają jednak na jednoznaczne stwierdzenie, czy zaistniała sytuacja jest rezultatem pogarszania się sytuacji epidemiologicznej dotyczącej zaburzeń lipidowych w całym województwie, czy dotyczy tylko badanych mieszkańców wsi. W Polsce brak jest bowiem dużych opracowań porównujących rozpowszechnienie zaburzeń lipidowych w populacji wiejskiej i miejskiej. Badania przeprowadzone na niewielkich populacjach wskazują na częstsze występowanie zaburzeń lipidowych wśród mieszkańców wsi 14. Wyniki przeprowadzonego przez nas badania wydają się potwierdzać te doniesienia i wskazują, że mieszkańcy wsi w sposób szczególny są narażeni na implikacje zdrowotne związane z występowaniem zaburzeń lipidowych. Ponieważ stężenia lipidów są wypadkową wielu różnych czynników, na którą składają się między innymi: uwarun- PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, MAY 21, VOL. XII, No. 1 9

6 kowania genetyczne, nawyki żywieniowe, stopień aktywności fizycznej, świadomość choroby oraz stosowane leczenie, trudno jednoznacznie stwierdzić, które z nich są odpowiedzialne za tak duże rozpowszechnienie zaburzeń lipidowych wśród ludności wiejskiej Lubelszczyzny 17,18. Istotną rolę może odgrywać obserwowana w ostatnich latach zmiana nawyków żywieniowych ludności wiejskiej. Wzrastająca liczba wiejskich gospodarstw domowych rezygnujących z produkcji rolniczej powoduje, że coraz większa liczba mieszkańców wsi przejmuje nawyki żywieniowe zarezerwowane do niedawna dla ludności miejskiej. Rezygnacja z produkcji własnej żywności, zaopatrywanie się w żywność kupowaną w sklepach oraz korzystanie z tzw. fast-foodów może przyczyniać się do wzrostu liczby zaburzeń lipidowych. Niekorzystny wpływ na nawyki żywieniowe ludności wiejskiej może mieć także jej niski status ekonomiczny, bowiem województwo lubelskie należy do najbiedniejszych regionów Polski oraz całej Unii Europejskiej. Niskie dochody kompensowane są kupowaniem żywności tańszej i gorszej jakościowo, co również może sprzyjać występowaniu zaburzeń lipidowych. Zmianie nawyków żywieniowych towarzyszy spadek aktywności fizycznej znacznego odsetka mieszkańców wsi. Całkowita rezygnacja z produkcji rolnej, rezygnacja z upraw roślin bardziej pracochłonnych (np. ziemniaków) oraz hodowli, przy postępującej mechanizacji tejże produkcji powoduje, że wydatki energetyczne osób w nią angażowanych są coraz mniejsze. Malejąca aktywność fizyczna nie jest rekompensowana aktywnymi formami wypoczynku. Wśród ludności wiejskiej, zwłaszcza starszej wiekowo, brak jest tradycji aktywnego wypoczynku oraz świadomości korzyści wynikających z aktywności ruchowej. Na terenach wiejskich brak jest także infrastruktury umożliwiającej podejmowanie takiej aktywności. Rezultatem tej sytuacji, co wykazały inne badania autorów, jest także wzrost liczby osób z otyłością i otyłością brzuszną 19. Pewną rolę w narastaniu skali tych zjawisk może odgrywać pokutujący stale wśród ludności wiejskiej, zwłaszcza starszej wiekowo, stereotyp, który otyłość uznaje za synonim zdrowia i dostatku. Wydaje się też, że wśród ludności wiejskiej istnieje niska świadomość zagrożeń wynikających z nieprawidłowych stężeń lipidów krwi. Ponieważ zaburzenia lipidowe, przynajmniej w początkowym okresie, nie wywołują żadnych objawów, zagrożenia przez nie wywoływane bywają lekceważone i rezygnuje się z podejmowania prób ich leczenia. Brak prób leczenia i/lub jego nieskuteczność wynikać może także z niskiego statusu ekonomicznego badanej ludności. Nieprawidłowe stężenia u całkowitego i u ze zbliżoną częstością występowały u mężczyzn i kobiet, natomiast hipertrójglicerydemię częściej obserwowano u mężczyzn, co zgodne jest z wynikami badania WOBASZ 1. Zaskakujące wyniki przyniosła analiza stężeń u, w której stwierdziliśmy ponad 2-krotnie częstsze występowanie nieprawidłowych stężeń tej frakcji u kobiet niż u mężczyzn. Rezultaty większości wcześniejszych badań nie potwierdzają bowiem istnienia zależności pomiędzy płcią a stężeniami u 13. Wydaje się, że tak duże różnice, zależne od płci, w występowaniu nieprawidłowego u mogą być specyficzne dla województwa lubelskiego. Podobnie zaskakujące wyniki przyniosło bowiem badanie WOBASZ, w którym także stwierdzono w województwie lubelskim ponad 2-krotnie częstsze występowanie nieprawidłowego stężenia u u kobiet niż u mężczyzn (19, v. 9,%). W badaniu tym, w żadnym innym województwie nie obserwowano takich zależności, a w niektórych (np. w województwie lubuskim, pomorskim, wielkopolskim) obserwowano nawet częstsze występowanie nieprawidłowego stężenia u u mężczyzn 1. Uzyskane w naszym badaniu wyniki wskazują na narastanie liczby zaburzeń lipidowych wraz z wiekiem, co zgodne jest z wynikami wcześniejszych obserwacji Wprawdzie wykazano istnienie statystycznej zależności między poziomem wykształcenia a występowaniem zaburzeń lipidowych, to jednak do tych obserwacji należy podchodzić z dużą ostrożnością, z uwagi na duże różnice średnich wieku badanych w poszczególnych kategoriach wykształcenia. Występowanie największej liczby zaburzeń lipidowych wśród osób posiadających wykształcenie niepełne podstawowe i podstawowe tłumaczyć należy ich zdecydowanie wyższą średnią wieku (o kilkanaście lat) niż badanych posiadających inne kategorie wykształcenia. Wydaje się jednak, że wyższy poziom wykształcenia i związana z tym większa świadomość zachowań prozdrowotnych, lepsza sytuacja materialna sprzyjająca właściwemu odżywianiu i aktywnemu wypoczynkowi, mogą mieć wpływ na mniejsze rozpowszechnienie zaburzeń lipidowych. Świadczyć o tym może mniejsza liczba zaburzeń lipidowych u badanych posiadających wykształcenie wyższe/licencjat, w porównaniu z badanymi posiadającymi wykształcenie zasadnicze/zawodowe i średnie/policealne, pomimo że różnice średnich wieku w tych kategoriach wykształcenia nie były już tak istotne. Zaburzenia wszystkich frakcji lipidów częściej występowały u rolników niż u badanych wykonujących zawody nie- 1 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, MAY 21, VOL. XII, No. 1

7 rolnicze, co wynikało najprawdopodobniej również ze znacznie wyższej średniej wieku tej pierwszej grupy zawodowej. Wnioski Analiza uzyskanych wyników wykazała, że sytuacja epidemiologiczna dotycząca zaburzeń lipidowych wśród mieszkańców wsi jest szczególnie niekorzystna, co może być spowodowane zmianą nawyków żywieniowych, spadkiem aktywności fizycznej, niską świadomością zdrowotną oraz złą sytuacją ekonomiczną tej grupy ludności. Stwierdzono istotną zależność między wiekiem badanych osób a występowaniem zaburzeń lipidowych oraz między płcią a rozpowszechnieniem nieprawidłowych stężeń u i trójglicerydów. Poziom wykształcenia i wykonywany zawód mogą mieć związek z częstością występowania zaburzeń lipidowych. References: 1. Tuomilehto J, Kuulasmaa K, Torppa J. WHO MONICA Project: geographic variation in mortality from cardiovascular diseases. Baseline data on selected population characteristics and cardiovascular mortality. World Health Stat Q 1987;4: Levi F, Lucchini F, Negri E, et al. Trends in mortality from cardiovascular and cerebrovascular diseases in Europe and other areas of the world. Heart 22;88: Rada Programu POLKARD. Narodowy Program Profilaktyki i Leczenia Chorób Układu Sercowo- Naczyniowego POLKARD Kardiol Pol 23;59: Rocznik demograficzny. Główny Urząd Statystyczny: Warszawa, Kannel WB, Castelli WP, Gordon T, et al. Serum lipoproteins and the risk of coronary heart disease. Ann Intern Med 1971;74: Martin MJ, Hulley SB, Browner SB, et al. Serum, blood pressure and mortality: implications from a cohort of men. Lancet 1986;2: Cullen P, Schulte H, Assmann G. Smoking, lipoproteins and coronary heart disease risk. Data from Munster Heart Study (PROCAM). Eur Heart J 1998;19: Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults. Executive Summary of the Third Report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III). JAMA 21;285: Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (The INTER-HEART Study): case-control study. Lancet 24;364: Pająk A, Wiercińska E, Polakowska M, Kozakiewicz K, Kaczmarczyk-Chałas K, Tykarski A, Goździk D, Zdrojewski T. Rozpowszechnienie dyslipidemii u mężczyzn i kobiet w Polsce. Wyniki programu WOBASZ. Kardiol Pol 25;63:6 (supl. 4). 11. Stan zdrowia ludności byłego województwa tarnobrzeskiego w roku 21. Część III. Podstawowe wyniki badania przekrojowego. Program POL-MONIKA BIS. Biblioteka Kardiologiczna Nr 81, Instytut Kardiologii: Warszawa, The WHO MONIKA Project (Prepared by: Pająk A, Kuulasmaa K, Tuomiletho J, et al). Geographical variation in the major risk factors of coronary heart disease in men and woman aged years. World Health Stat Q 1988;41: Program NATPOL PLUS. Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Akademii Medycznej w Gdańsku: Gdańsk, 23; 14. Drożdż K, Gaweł W, Łukasik M, Seniuta J, Kolman E, Cedzyński Ł, Roemer R, Doroszko A, Chadaj BA, Poręba R, Derkacz A, Andrzejak R, Szuba A. Zaburzenia lipidowe u osób zdrowych i osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego w populacji wiejskiej. Arterial Hypertension 27;11,6: Graham I, Atar D, Borch-Johnsen K, et al. Fourth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (constituted by representatives of nine societies and by invited experts): European guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: executive summary. Eur Heart J 27;28: Jóźwiak J, Mastej M, Lukas W, Piwowarska W, Tykarski A, Orzechowski M. Czy problem zaburzeń lipidowych w równym stopniu dotyczy różnych regionów Polski? Kardiol Pol 26;64,8(supl. 2): Senti M, Aubo C, Elosua R, Sala J, Tomas M, Marrugat J. Effect of physical activity on lipid levels in a population-based sample of men with and without the Arg variant of the human paraoxonase gene. Genetic Epidemiology 2;18: Waśkiewicz A, Sygnowska E. Czy jakość diety dorosłych mieszkańców Polski jest zależna od miejsca zamieszkania? projekt WOBASZ. Prob Hig Epidemiol 29;9(2): Panasiuk L, Wdowiak L, Paprzycki P, Lukas W. Occurrence of overweight and obesity among adult rural population in eastern Poland. Relationship between obesity and selected socio-economic factors. Ann Agric Environ Med 28;15: PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, MAY 21, VOL. XII, No. 1 11

Jacek Jóźwiak Śląskie Laboratoria Analityczne, Dział Badań Naukowych, Katowice

Jacek Jóźwiak Śląskie Laboratoria Analityczne, Dział Badań Naukowych, Katowice OCENA GOSPODARKI LIPIDOWEJ, STANU ODŻYWIENIA I ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ POPULACJI OBJĘTEJ OPIEKĄ LEKARZY RODZINNYCH 21 Jacek Jóźwiak Śląskie Laboratoria Analityczne, Dział Badań Naukowych, Katowice 1

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia lipidowe u osób zdrowych i osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego w populacji wiejskiej

Zaburzenia lipidowe u osób zdrowych i osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego w populacji wiejskiej PRACE STUDENCKICH KÓŁ NAUKOWYCH ARTYKUŁ POGLĄDOWY Zaburzenia lipidowe u osób zdrowych i osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego w populacji wiejskiej Dyslipidemias in healthy individuals and patients

Bardziej szczegółowo

Rozpowszechnienie dyslipidemiii leczenie zaburzeń lipidowych wśród lekarzy POZ

Rozpowszechnienie dyslipidemiii leczenie zaburzeń lipidowych wśród lekarzy POZ Rozpowszechnienie dyslipidemiii leczenie zaburzeń lipidowych wśród lekarzy POZ w Polsce. Badanie LIPIDOGRAM 5 LAT dr n. med. Jacek Jóźwiak KLRWP, Poznań 2013 Cel Celem strategicznym badań LIPIDOGRAM była

Bardziej szczegółowo

Porównanie występowania czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca u chorych po przebytym zawale serca do osób bez klinicznych objawów tej choroby

Porównanie występowania czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca u chorych po przebytym zawale serca do osób bez klinicznych objawów tej choroby Stanisławska Hygeia Public J Health i wsp. Porównanie 2014, 49(1): występowania 127-133 czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca u chorych... 127 Porównanie występowania czynników ryzyka choroby niedokrwiennej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Hipercholesterolemia najgorzej kontrolowany czynnik ryzyka w Polsce punkt widzenia lekarza rodzinnego

Hipercholesterolemia najgorzej kontrolowany czynnik ryzyka w Polsce punkt widzenia lekarza rodzinnego XVI Kongres Medycyny Rodzinnej Kielce, 2 5 czerwca 2016 Prof. UJ dr hab. med. Adam Windak Kierownik Zakładu Medycyny Rodzinnej CM UJ Wiceprezes Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce Hipercholesterolemia

Bardziej szczegółowo

Poziom wiedzy pacjentów kierowanych na koronarografię na temat prewencji wtórnej choroby wieńcowej

Poziom wiedzy pacjentów kierowanych na koronarografię na temat prewencji wtórnej choroby wieńcowej Kobuszewska Probl Hig Epidemiol L i wsp. 2014, Poziom 95(1): wiedzy 165-169 pacjentów kierowanych na koronarografię na temat prewencji wtórnej... 165 Poziom wiedzy pacjentów kierowanych na koronarografię

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku.

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Objaśnienia. Materiałem badawczym były informacje zawarte w kartach zgonów, które przeniesione zostały na komputerowy

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA - 2006 1. UZASADNIENIE POTRZEBY PROGRAMU Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność z tego

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego z Pracownią Pielęgniarstwa Onkologicznego WPiNoZ Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Ocena zagrożenia chorobami układu krążenia w oparciu o realizację programu profilaktyki w podstawowej opiece zdrowotnej

Ocena zagrożenia chorobami układu krążenia w oparciu o realizację programu profilaktyki w podstawowej opiece zdrowotnej Pędziński Probl Artykuły Hig B Epidemiol i wsp. oryginalne Ocena 2011, zagrożenia 92(3): / original 397-402 chorobami papers układu krążenia w oparciu o realizację programu profilaktyki... 397 Ocena zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Barbara Ślusarska, Monika Połetek Wczesne wykrywanie czynników ryzyka chorób układu krążenia : rola pielęgniarki

Barbara Ślusarska, Monika Połetek Wczesne wykrywanie czynników ryzyka chorób układu krążenia : rola pielęgniarki Barbara Ślusarska, Monika Połetek Wczesne wykrywanie czynników ryzyka chorób układu krążenia : rola pielęgniarki Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 28, 11-17 2007 Wczesne Wykrywanie Czynników Ryzyka

Bardziej szczegółowo

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT Nowiny Lekarskie 2009, 78, 1, 3 7 ANDRZEJ SZCZEPANIAK 1, BARBARA CZEKALSKA 1, MARTA GLURA 2, HANNA STANKOWIAK-KULPA 1, MARIAN GRZYMISŁAWSKI 1 ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH

Bardziej szczegółowo

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Czynniki ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego u młodych osób dorosłych w środowisku wiejskim w północnowschodniej

Bardziej szczegółowo

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Jednym z pierwszych i podstawowych zadań lekarza jest prawidłowa i rzetelna ocena ryzyka oraz rokowania pacjenta. Ma

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część I

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część I PRACA ORYGINALNA Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, Tom 18, Nr 4, 427-434 www.monz.pl Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część

Bardziej szczegółowo

PLACE AND ROLE OF PHYSICAL ACTIVITY IN THE LIVES OF THE ELDERLY AND DISABLED PEOPLE. Barbara Bergier

PLACE AND ROLE OF PHYSICAL ACTIVITY IN THE LIVES OF THE ELDERLY AND DISABLED PEOPLE. Barbara Bergier PLACE AND ROLE OF PHYSICAL ACTIVITY IN THE LIVES OF THE ELDERLY AND DISABLED PEOPLE Barbara Bergier Place and role of physical activity in the lives of the elderly and disabled people. Summary: Key words:

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Rola Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Chorób Układu Krążenia w kreowaniu zachowań zdrowotnych związanych z paleniem tytoniu

Rola Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Chorób Układu Krążenia w kreowaniu zachowań zdrowotnych związanych z paleniem tytoniu PRACE ORYGINALNE Aleksandra MACIAK-ANDRZEJEWSKA Irena MANIECKA-BRYŁA Rola Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Chorób Układu Krążenia w kreowaniu zachowań zdrowotnych związanych z paleniem tytoniu

Bardziej szczegółowo

CzĘstoŚĆ występowania i Czynniki ryzyka Chorób układu krążenia w populacji kierowców autobusów miejskich

CzĘstoŚĆ występowania i Czynniki ryzyka Chorób układu krążenia w populacji kierowców autobusów miejskich CzĘstoŚĆ występowania i Czynniki ryzyka Chorób układu krążenia w populacji kierowców autobusów miejskich prevalence and risk factors for the CardiovasCular diseases in the population of municipal bus drivers

Bardziej szczegółowo

Przegląd polskich badań epidemiologicznych w kardiologii

Przegląd polskich badań epidemiologicznych w kardiologii Epidemiologia i prewencja/epidemiology and prevention Szanowni Państwo, Drodzy Czytelnicy, W naszym kraju podjęto w ostatnim okresie szereg niezwykle cennych inicjatyw mających na celu zbadanie skali zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Ocena najczęściej występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej populacji osób dorosłych z terenu powiatu bialskiego

Ocena najczęściej występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej populacji osób dorosłych z terenu powiatu bialskiego Sokołowska Probl Hig Epidemiol B i wsp. 211, Ocena 92(4): najczęściej 733-74 występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej... 733 Ocena najczęściej występujących czynników

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005 Wydział Lekarski, Oddział Pielęgniarstwa Akademii Medycznej w Gdańsku Samodzielna Pracownia Pielęgniarstwa

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Świadomość nadciśnienia tętniczego a palenie papierosów wśród dorosłych Polaków

Świadomość nadciśnienia tętniczego a palenie papierosów wśród dorosłych Polaków Łukasz Balwicki 1, Tomasz Zdrojewski², Piotr Bandosz², Łukasz Wierucki², Bogdan Wyrzykowski² PRACA ORYGINALNA 1 Zakład Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego ²Katedra

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU

URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, marzec 2013 r. Kontakt: e-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE Czynniki socjodemograficzne wpływające na poziom wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia w kontaktach niezwiązanych z procedurami medycznymi wśród pacjentów z WZW typu C Kamil Barański 1, Ewelina

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia lipidowe a społeczne determinanty zdrowia w populacji polskiej

Zaburzenia lipidowe a społeczne determinanty zdrowia w populacji polskiej Zaburzenia lipidowe a społeczne determinanty zdrowia w populacji polskiej Tomasz Zdrojewski Gdański Uniwersytet Medyczny PZH Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Brak konfliktu interesu Średnia długość

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA JAKO METODA ZAPOBIEGANIA CHOROBOM SERCA W OPINII I PRAKTYCE UCZESTNIKÓW SONDAŻU REPREZENTATYWNEGO W POLSKIM PROJEKCIE 400 MIAST

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA JAKO METODA ZAPOBIEGANIA CHOROBOM SERCA W OPINII I PRAKTYCE UCZESTNIKÓW SONDAŻU REPREZENTATYWNEGO W POLSKIM PROJEKCIE 400 MIAST Ann. Acad. Med. Gedan., 2006, 36, 201 209 MARZENA ZARZECZNA-BARAN 1, EWA WOJDAK-HAASA 1, JOLANTA PĘGIEL-KAMRAT 1, TOMASZ ZDROJEWSKI 2, BOGDAN WYRZYKOWSKI 3 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA JAKO METODA ZAPOBIEGANIA CHOROBOM

Bardziej szczegółowo

Marzena Chrostowska 1, Anna Szyndler 1, Katarzyna Polonis 1, Andrzej Tykarski 2, Krzysztof Narkiewicz 1. Summary

Marzena Chrostowska 1, Anna Szyndler 1, Katarzyna Polonis 1, Andrzej Tykarski 2, Krzysztof Narkiewicz 1. Summary Marzena Chrostowska 1, Anna Szyndler 1, Katarzyna Polonis 1, Andrzej Tykarski 2, Krzysztof Narkiewicz 1 PRACA ORYGINALNA 1 Zakład Nadciśnienia Tętniczego, Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego. czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego. czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego współwyst występującego z innymi czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego Nr rejestru: HOE 498_9004

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Ocena częstości występowania nadwagi i otyłości u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym

Ocena częstości występowania nadwagi i otyłości u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym Łukasz Kuźma 1, Grażyna Kobus 2, Jakub Krajewski 3, Karol Kochański 1, Hanna Bachórzewska-Gajewska 2, Sławomir Dobrzycki 1, Jolanta Małyszko 3 1 Klinika Kardiologii Inwazyjnej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część II

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część II PRACA ORYGINALNA Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, Tom 18, Nr 4, 435-441 www.monz.pl Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MARIA

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą 14 listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą Cukrzyca jest chorobą, która staje się obecnie jednym z najważniejszych problemów dotyczących zdrowia publicznego. Jest to przewlekły i postępujący proces

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka zachowań zdrowotnych mężczyzn po 50 roku życia w Poznaniu w odniesieniu do czynników ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych

Charakterystyka zachowań zdrowotnych mężczyzn po 50 roku życia w Poznaniu w odniesieniu do czynników ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych PRACE ORYGINALNE Paulina Jóźwiak A. Szmagaj Charakterystyka zachowań zdrowotnych mężczyzn po 50 roku życia w Poznaniu w odniesieniu do czynników ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych Health behaviours

Bardziej szczegółowo

Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku

Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku 132 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 132-136 Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku Obesity and type 2 diabetes as main causes of hospitalization

Bardziej szczegółowo

Prezentacje badań naukowych zrealizowanych przez lekarzy rodzinnych na konferencji specjalistów.

Prezentacje badań naukowych zrealizowanych przez lekarzy rodzinnych na konferencji specjalistów. Prezentacje badań naukowych zrealizowanych przez lekarzy rodzinnych na konferencji specjalistów. Opracował: Tomasik Tomasz, Jacek Jóźwiak, Witold Lukas Wstęp W dniach 7 i 8 listopada 2014 r w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego w XX i XXI wieku. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski I Klinika Kardiologii i Nadciśnienia Tętniczego IK CMUJ

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

W badaniu 4S (ang. Scandinavian Simvastatin Survivat Study), oceniano wpływ symwastatyny na całkowitą śmiertelność u 4444 pacjentów z chorobą wieńcową i z wyjściowym stężeniem cholesterolu całkowitego

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

Szkoły Serca jako nowatorski program prewencji wtórnej u pacjentów po zawale serca na podstawie współpracy polsko - norweskiej

Szkoły Serca jako nowatorski program prewencji wtórnej u pacjentów po zawale serca na podstawie współpracy polsko - norweskiej Szkoły Serca jako nowatorski program prewencji wtórnej u pacjentów po zawale serca na podstawie współpracy polsko - norweskiej Dr hab. med. Zbigniew Siudak Cardiovascular Center Foundation Kraków National

Bardziej szczegółowo

Rozpowszechnienie czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca w szóstej dekadzie życia

Rozpowszechnienie czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca w szóstej dekadzie życia Gerontologia Polska PRACA ORYGINALNA tom 14, nr 1, 18 24 ISSN 1425 4956 Elżbieta ozak-szkopek, Jerzy Baraniak, Jolanta ieczkowska atedra i linika Chorób Wewnętrznych Akademii edycznej w Lublinie Rozpowszechnienie

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Palenie tytoniu w ma³ych gminach województwa ³ódzkiego

Palenie tytoniu w ma³ych gminach województwa ³ódzkiego PRACE ORYGINALNE Ma³gorzata SUWA A 1 Wojciech DRYGAS 1,2 Kamila GWIZDA A 1 Palenie tytoniu w ma³ych gminach województwa ³ódzkiego Tobacco smoking in small communes of Lodz province 1 Katedra Medycyny Spo³ecznej

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka sercowo naczyniowego - wiek sercowo naczyniowy

Czynniki ryzyka sercowo naczyniowego - wiek sercowo naczyniowy Czynniki ryzyka sercowo naczyniowego - wiek sercowo naczyniowy Zbigniew Gaciong Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Hypertension

Bardziej szczegółowo

Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego w zależności od płci w świetle badań epidemiologicznych w Polsce

Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego w zależności od płci w świetle badań epidemiologicznych w Polsce Kalina Kawecka-Jaszcz, Aneta Pośnik-Urbańska, Piotr Jankowski ARTYKUŁ REDAKCYJNY I Klinika Kardiologii i Nadciśnienia Tętniczego Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie Rozpowszechnienie

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć

Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć I Katedra i Klinika Kardiologii Gdański Uniwersytet Medyczny Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć Dlaczego to takie ważne? Marcin Gruchała Czynniki ryzyka zawału serca 15 152 osób z pierwszym

Bardziej szczegółowo

Ostre zespoły wieńcowe u kobiet od rozpoznania do odległych wyników leczenia

Ostre zespoły wieńcowe u kobiet od rozpoznania do odległych wyników leczenia Ostre zespoły wieńcowe u kobiet od rozpoznania do odległych wyników leczenia Janina Stępińska Klinika Intensywnej Terapii Kardiologicznej Instytut Kardiologii, Warszawa o Abott Potencjalny konflikt interesów

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny SCORE w zakresie chorób układu krążenia

Program profilaktyczny SCORE w zakresie chorób układu krążenia Innowacje w Pielęgniarstwie i Naukach o Zdrowiu 1(1)/2016 ISSN: 2451-1846 DOI: http://dx.doi.org/10.21784/iwp.2016.002 Bogusława Serzysko 1,2, Joanna Janik 3, Joanna Świerczek 2 1Śląskie Centrum Chorób

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Metabolic factors of cardiovascular risk in LIPIDOGRAM 2004 Study

Metabolic factors of cardiovascular risk in LIPIDOGRAM 2004 Study Ludwina Szczepaniak-Chicheł 1, Mirosław Mastej 2, Wiesława Piwowarska 3, Jacek Jóźwiak 4, Ewa Konduracka 3, Andrzej Tykarski 1 1 Katedra i Klinika Hipertensjologii, Angiologii i Chorób Wewnętrznych Akademii

Bardziej szczegółowo

Raport z rejestru REG-DIAB ocena wybranych aspektów leczenia chorych na cukrzycę typu 2 w warunkach codziennej praktyki lekarskiej w Polsce

Raport z rejestru REG-DIAB ocena wybranych aspektów leczenia chorych na cukrzycę typu 2 w warunkach codziennej praktyki lekarskiej w Polsce Raport z rejestru REG-DIAB ocena wybranych aspektów leczenia chorych na cukrzycę typu 2 w warunkach codziennej praktyki lekarskiej w Polsce Badanie nr: GLIME_L_00670 przeprowadzenie i opracowanie wyników

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości życia pacjentów chorujących na nadciśnienie tętnicze według ankiety SF-36

Ocena jakości życia pacjentów chorujących na nadciśnienie tętnicze według ankiety SF-36 PRACE STUDENCKICH KÓŁ NAUKOWYCH PRACA ORYGINALNA Ocena jakości życia pacjentów chorujących na nadciśnienie tętnicze według ankiety SF-36 The assessment of hypertesive patients life quality according to

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 LUCYNA NAROJEK C iągłość i zmiana w postępowaniu dietetycznym w wybranych schorzeniach Wydawnictwo SGGW Spis treści Wstęp... 7 1. Dieta w cukrzycy... 9 Era przedinsulinowa... 9 Ograniczenie węglowodanów

Bardziej szczegółowo

Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej. z Polski i Norwegii

Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej. z Polski i Norwegii Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej chorób układu krążenia jako element wymiany i współpracy międzynarodowej kardiologów z Polski i Norwegii Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Występowanie otyłości i środowiskowych czynników ryzyka miażdżycy w grupie studentów uczelni wyższych w Lublinie

Występowanie otyłości i środowiskowych czynników ryzyka miażdżycy w grupie studentów uczelni wyższych w Lublinie P R A C A O R Y G I N A L N A ISSN 1734 3321 Joanna Wołos 1, Jerzy S. Tarach 2, Maria Klatka 3 1 Samodzielny Publiczny Akademicki ZOZ w Lublinie 2 Klinika Endokrynologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroby układu sercowo - naczyniowego stanowią przyczynę około połowy wszystkich zgonów w Polsce. W 2001 r. z powodu choroby wieńcowej zmarło

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia prowadzona w podstawowej opiece zdrowotnej

Profilaktyka chorób układu krążenia prowadzona w podstawowej opiece zdrowotnej Maciąg Probl Hig D Epidemiol i wsp. Profilaktyka 2012, 93(2): chorób 377-384 układu krążenia prowadzona w podstawowej opiece zdrowotnej 377 Profilaktyka chorób układu krążenia prowadzona w podstawowej

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE / ABSTRACT

STRESZCZENIE / ABSTRACT STRESZCZENIE / ABSTRACT Wstęp: Rtęć jest metalem o silnym działaniu neuro, nefro i hepatotoksycznym oraz zwiększającym ryzyko chorób układu krążenia. Pracownicy zatrudnieni w zakładach przemysłowych wykorzystujących

Bardziej szczegółowo

Skuteczność leczenia nadciśnienia tętniczego u chorych hospitalizowanych na oddziale rehabilitacji kardiologicznej

Skuteczność leczenia nadciśnienia tętniczego u chorych hospitalizowanych na oddziale rehabilitacji kardiologicznej Łukasz J. Krzych 1, 2, Agata Jaros 1, 3, Jerzy Rybicki 1, 3, Andrzej Bochenek 2, Barbara Błońska-Fajfrowska 1, 4 PRACA ORYGINALNA 1 Wydział Przyrodniczy Śląskiej Wyższej Szkoły Informatyczno-Medycznej

Bardziej szczegółowo

Programy profilaktyczne w zakresie chorób układu krążenia przykładem niwelowania nierówności w stanie zdrowia

Programy profilaktyczne w zakresie chorób układu krążenia przykładem niwelowania nierówności w stanie zdrowia Probl Hig Epidemiol 2009, 90(1): 6-17 Programy profilaktyczne w zakresie chorób układu krążenia przykładem niwelowania nierówności w stanie zdrowia Prophylactic programmes in cardiovascular systems disorders

Bardziej szczegółowo

Maciak Probl Hig A Epidemiol i wsp. Rozpowszechnienie 2009, 90(3): nadciśnienia tętniczego wśród uczestników Programu Profilaktyki...

Maciak Probl Hig A Epidemiol i wsp. Rozpowszechnienie 2009, 90(3): nadciśnienia tętniczego wśród uczestników Programu Profilaktyki... Maciak Probl Hig A Epidemiol i wsp. Rozpowszechnienie 29, 9(3): 325-331 nadciśnienia tętniczego wśród uczestników Programu Profilaktyki... 325 Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego wśród uczestników

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

ROZPOWSZECHNIENIE CZYNNIKÓW RYZYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW WARSZAWY

ROZPOWSZECHNIENIE CZYNNIKÓW RYZYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW WARSZAWY ROZPOWSZECHNIENIE CZYNNIKÓW RYZYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW WARSZAWY PREVALENCE OF CARDIOVASCULAR RISK FACTORS AMONG RESIDENTS OF WARSAW Halina Cieślak, Barbara Knoff, Zofia Sienkiewicz

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MIROSŁAW

Bardziej szczegółowo

Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności WOBASZ

Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności WOBASZ Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności WOBASZ Wojciech Drygas, Wojciech Bielecki, Krystyna Kozakiewicz, Andrzej Pająk, Walerian Piotrowski, Andrzej Tykarski, Bogdan Wyrzykowski, Tomasz

Bardziej szczegółowo

Dobre życie, choć niezdrowe

Dobre życie, choć niezdrowe Większość z nas uważa, że prowadzi zdrowy styl życia. Nawet jeśli pali papierosy i ma nadwagę wynika z badania Mapa polskiego serca, w którym udział wzięło 39 tys. osób. W kwestii swojego zdrowia Polacy

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

Styl życia i czynniki ryzyka chorób układu krążenia wśród studentów uczelni Wrocławia

Styl życia i czynniki ryzyka chorób układu krążenia wśród studentów uczelni Wrocławia Styl życia i czynniki ryzyka chorób układu krążenia wśród studentów uczelni Wrocławia Rafał Poręba 1, Paweł Gać 2, Marcin Zawadzki 2, Małgorzata Poręba 3, Arkadiusz Derkacz 1, Krystyna Pawlas 2, Witold

Bardziej szczegółowo

31 majaa - Światowy Dzień Bez Tytoniu. Każdy dzień może być dniem bez papierosa!

31 majaa - Światowy Dzień Bez Tytoniu. Każdy dzień może być dniem bez papierosa! 31 majaa - Światowy Dzień Bez Tytoniu Każdy dzień może być dniem bez papierosa! Każdy z nas ma wpływw na swoje zdrowie. Wiąże się to ze stylem życia, jaki prowadzimy, czyli ze sposobem, w jaki żyjemy.

Bardziej szczegółowo

Zmniejszanie umieralności na chorobę niedokrwienną serca w Polsce sukces terapii czy prozdrowotnego stylu życia?

Zmniejszanie umieralności na chorobę niedokrwienną serca w Polsce sukces terapii czy prozdrowotnego stylu życia? PRACA POGLĄDOWA Folia Cardiologica Excerpta 2009, tom 4, nr 5, 265 272 Copyright 2009 Via Medica ISSN 1896 2475 Zmniejszanie umieralności na chorobę niedokrwienną serca w Polsce sukces terapii czy prozdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Evaluation of cigarette smoking frequency at obese patients in internal medicine hospital ward

Evaluation of cigarette smoking frequency at obese patients in internal medicine hospital ward 169 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 2010; 3: 169-173 ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Otrzymano/Submitted: 01.12.2010 Poprawiono/Corrected: 07.12.2010 Zaakceptowano/Accepted: 14.12.2010 Akademia Medycyny

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU ZDROWIA I ODŻYWIENIA OSÓB W WIEKU POWYŻEJ 75 LAT W POPULACJI POLSKIEJ BADANIE WOBASZ-SENIOR

OCENA STANU ZDROWIA I ODŻYWIENIA OSÓB W WIEKU POWYŻEJ 75 LAT W POPULACJI POLSKIEJ BADANIE WOBASZ-SENIOR BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 0, 3, str. 4 8 Anna Waśkiewicz, Elżbieta Sygnowska, Grażyna Broda OCENA STANU ZDROWIA I ODŻYWIENIA OSÓB W WIEKU POWYŻEJ 75 LAT W POPULACJI POLSKIEJ BADANIE WOBASZ-SENIOR Zakład

Bardziej szczegółowo

zynniki ryzyka choroby niedokrwiennej serca u kobiet pracujących umysłowo

zynniki ryzyka choroby niedokrwiennej serca u kobiet pracujących umysłowo P R A C A O R Y G I N A L N A Ewa Kawalec, Teresa Gabryś, Tomasz Brzostek, Agata Reczek, Iwona Malinowska-Lipień, Barbara Cichoń Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego i Środowiskowego Instytutu Pielęgniarstwa

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Aktywność fizyczna na receptę Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Cel prezentacji Podzielenie się zdobytą wiedzą i doświadczeniem Przedstawienie programów treningowych dla poszczególnych grup docelowych

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Występowanie nadciśnienia tętniczego w zależności od masy ciała w populacji polskiej badanie LIPIDOGRAM 2004

Występowanie nadciśnienia tętniczego w zależności od masy ciała w populacji polskiej badanie LIPIDOGRAM 2004 Ludwina Szczepaniak-Chicheł 1, Mirosław Mastej 2, Jacek Jóźwiak 3, Witold Lukas 4, Wiesława Piwowarska 5, Ewa Konduracka 5, Aleksandra Rutz-Danielczak 1, Andrzej Tykarski 1 PRACA ORYGINALNA 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

"Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji. i Wtórnej Prewencji "

Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji. i Wtórnej Prewencji "Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji i Wtórnej Prewencji " Skrócony raport z prac zespołu ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Autorzy: Piotr Jankowski, Maciej Niewada, Andrzej Bochenek,

Bardziej szczegółowo

Krajowy przemysł farmaceutyczny a bezpieczeństwo lekowe i wpływ na gospodarkę.

Krajowy przemysł farmaceutyczny a bezpieczeństwo lekowe i wpływ na gospodarkę. Krajowy przemysł farmaceutyczny a bezpieczeństwo lekowe i wpływ na gospodarkę. Jakie korzyści przynosi nam krajowy przemysł farmaceutyczny? 1. Zapewnia bezpieczeństwo lekowe Polaków. Co drugi lek na rynku

Bardziej szczegółowo