Homeostaza. Regulacja hormonalna i nerwowa środowiska wewnętrznego. Rozwój odporności organizmu

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Homeostaza. Regulacja hormonalna i nerwowa środowiska wewnętrznego. Rozwój odporności organizmu"

Transkrypt

1 Homeostaza. Regulacja hormonalna i nerwowa środowiska wewnętrznego. Rozwój odporności organizmu HOMEOSTAZA zdolność do utrzymywania stałości środowiska wewnętrznego ustroju, mimo zmian zachodzących w środowisku zewnętrznym U człowieka równowaga środowiska wewnętrznego gwarantuje niezawodność wszystkich funkcji i ich wzajemne powiązania. Duża liczba wewnętrznych sprzężeń zwrotnych tkanek i różnych organów sterowana jest przez system nerwowy i regulację hormonalną, odbywające się za pośrednictwem krwi. Bodźce zmiany zachodzące w organizmie oraz w środowisku zewnętrznym, które rejestrowane są przez układ nerwowy Reakcja na bodźce: odbiór (recepcja) komórki nerwowe i wyspecjalizowane narządy zmysłów przewodzenie (transmisja) przekazywanie bodźca wzdłuż neuronu, pomiędzy sąsiednimi neuronami, lub z komórki nerwowej do mięśnia lub gruczołu integracja sortowanie i interpretowanie docierających informacji oraz podejmowanie decyzji o sposobie reagowania odpowiedź (reakcja) efektory (mięśnie i gruczoły) Funkcjonalną jednostką układu nerwowego wszystkich zwierząt wielokomórkowych jest neuron. Tworzenie się osłonki mielinowej wokół aksonu neuronu obwodowego: komórka Schwanna wielokrotnie owija się wokół aksonu, tworząc ochronną warstewkę mielinową. Pozostałe komórki Schwanna tworzą osłonkę komórkową. Nerw zbudowany jest z wiązek aksonów otoczonych warstwą tkanki łącznej. Ciała komórek tych aksonów skupione są w zwojach. Błona komórek nerwowych jest elektrycznie spolaryzowana. W neuronach pozostających w stanie spoczynku różnicę między ładunkiem wewnątrz komórki i na jej powierzchni określa się jako potencjał spoczynkowy. Nierównomierna dystrybucja jonów powoduje, że wewnętrzna powierzchnia błony komórkowej jest ujemnie naładowana w stosunku do powierzchni zewnętrznej. Potencjał spoczynkowy ustala się głównie dzięki obecności dużych białkowych anionów we wnętrzu komórki nerwowej i odpływowi jonów potasu na zewnątrz komórki, zgodnie z gradientem ich stężenia. Warunki dla tej dyfuzji są wstępnie przygotowane przez pracę pomp sodowo-potasowych. Pompy sodowo-potasowe aktywnie transportują kationy sodu na zewnątrz komórki, a kationy potasu do wnętrza komórki. Na każde trzy kationy sodowe wypompowane na zewnątrz, do wnętrza dostają się dwa kationy potasowe. Więcej zatem kationów pozostaje na zewnątrz, niż wewnątrz komórki Białka w błonie komórkowej tworzą kanały jonowe o specyficznej przepuszczalności dla określonych jonów. Jony dyfundują przez te kanały zgodnie z gradientem stężeń, ze strefy o wyższym stężeniu, do strefy o stężeniu niższym. Błona komórkowa neuronu jest ok. 100-krotnie bardziej przepuszczalna dla potasu niż dla sodu. Jony potasu wydostają się na zewnątrz komórki zgodnie z gradientem stężenia tak

2 długo, dopóki dodatni ładunek na zewnętrznej powierzchni komórki nerwowej nie osiągnie progu, który uniemożliwia dalsze wydostawanie się jonów potasu z komórki. Stan równowagi zostaje osiągnięty, gdy odpływ jonów potasu z komórki jest równy dopływowi jonów sodu do wnętrza komórki. W tym momencie różnica potencjałów pomiędzy wnętrzem komórki nerwowej a jej zewnętrzną powierzchnią ustala się na poziomie -70mV: stabilizuje się jej potencjał spoczynkowy Przewodzenie skokowe: W aksonach posiadających osłonkę mielinową impuls przeskakuje wzdłuż aksonu pomiędzy kolejnymi węzłami Ranviera. Ośrodkowy układ nerwowy zbudowany jest z milionów komórek zorganizowanych w sieci nerwowe. W obrębie sieci nerwowych komórki nerwowe zorganizowane są w obwodach (szlakach) nerwowych. Właściwości obwodów nerwowych konwergencja dywergencja samopobudzanie (samowzbudzanie) Konwergencja pojedyncza komórka nerwowa otrzymuje pobudzenie z dwóch lub wielu włókien presynaptycznych mechanizm koordynujący informacje docierające z rozmaitych źródeł Dywergencja pojedyncze włókno presynaptyczne pobudza przewodzenie impulsu w wielu neuronach postsynaptycznych np. pojedynczy neuron może przekazywać pobudzenie do setek włókien mięśniowych. Torowanie: Pobudzenie docierające z neuronów A i B nie wywołuje wzbudzenia w neuronach 2 lub 3. Dochodzi jednak do częściowej depolaryzacji błony komórkowej w neuronach 2 i 3, niedalekiej od progowej wartości potrzebnej do wzbudzenia. Kolejne pobudzenie docierające z neuronów presynaptycznych bez trudu wzbudza potencjał czynnościowy. Duże znaczenie w różnych procesach nerwowych w OSU. Obwody samowzbudzające się rytmiczna akcja oddechowa stany czuwania pamięć krótkotrwała Boczne odgałęzienie aksonu tworzy połączenie synaptyczne z własnymi dendrytami. Neuron pośredniczący tworzy połączenie synaptyczne z dwoma neuronami. Impulsy będą generowane dopóki nie dojdzie do zmęczenia synaps. Układ nerwowy kręgowców ośrodkowy (centralny) układ nerwowy: mózg, rdzeń kręgowy obwodowy układ nerwowy: receptory zmysłowe, nerwy czaszkowe i rdzeniowe część somatyczna: receptory oraz nerwy, których czynność związana jest z rejestracją zmian w środowisku oraz podejmowaniem stosownych reakcji część autonomiczna: nerwy kontrolujące pracę organów wewnętrznych Nerwy układu somatycznego i autonomicznego nerwy czuciowe (wstępujące) przewodzą impulsy od receptorów do ośrodkowego układu nerwowego

3 nerwy ruchowe (zstępujące) przekazują informację z ośrodkowego układu nerwowego do właściwych organów układ autonomiczny: dwa typy nerwów ruchowych sympatyczne (współczulne) parasympatyczne (przywspółczulne) Mózg i rdzeń kręgowy człowieka osłonięte są fragmentami szkieletu kostnego i otoczone trzema oponami, a zanurzone są w płynie mózgowo rdzeniowym. Krew opuszczająca mózg wpływa do zatok krwionośnych i dociera do dużych żył szyjnych. Krążenie płynu mózgowo rdzeniowego w mózgowiu i rdzeniu kręgowym. Płyn jest produkowany w mózgu i rdzeniu kręgowym przez splot naczyniówkowy w ścianach komór. Płyn mózgowo rdzeniowy krąży w komorach i jamie podpajęczynówkowej. Jest stale wytwarzany i resorbowany do krwi w zatokach opony twardej. Rdzeń kręgowy przewodzi impulsy do mózgu i z mózgu oraz kontroluje wiele czynności odruchowych Rdzeń kręgowy zbudowany jest z istoty szarej i istoty białej. Istota szara zbudowana jest głównie z ciał komórek nerwowych, istota biała z aksonów osłoniętych warstwą mieliny. ODRUCH jest to utrwalony, automatyczny i powtarzalny sposób reakcji na prosty bodziec. Łuk odruchowy w odruchu cofania (3 neurony) Neuron czuciowy przewodzi impuls od receptora do ośrodkowego układu nerwowego; tam tworzy połączenie synaptyczne z neuronem kojarzeniowym (pośredniczącym). Dalej, właściwy neuron ruchowy przewodzi impuls do mięśni, których skurcz powoduje natychmiastowe odsunięcie ręki od płomienia. Mózg podzielony jest na dwie półkule: lewą i prawą. istota biała aksony łączące różne partie mózgu i komórki glejowe istota szara kora mózgowa ciała komórek nerwowych, dendryty i część aksonów oraz komórki glejowe nowa kora 90% kory mózgowej człowieka funkcje percepcyjne i kojarzeniowe oraz sterowanie złożonymi formami zachowania Kora mózgowa człowieka podzielona jest funkcjonalnie na trzy rejony: pola czuciowe, do których dociera pobudzenie z narządów zmysłów pola ruchowe, które kontrolują ruchy zależne od woli pola kojarzeniowe, które pośredniczą pomiędzy ośrodkami czuciowymi i ruchowymi oraz kierują procesami myślenia, uczenia się, mową pamięcią, osądami oraz cechami osobowości płat czołowy pola ruchowe kontrolują pracę mięśni szkieletowych płat ciemieniowy pola czuciowe odbierają bodźce termiczne i mechaniczne płat skroniowy ośrodki słuchu płat potyliczny ośrodki wzroku Rozmiar pól ruchowych w mózgu jest proporcjonalny do stopnia komplikacji wykonywanych ruchów Systemy czynnościowe mózgu Układ siatkowaty (RAS = reticulate activating system szlak nerwowy w pniu mózgu i wzgórzu) układ aktywujący pnia mózgu odpowiada za utrzymanie stanu czuwania; filtruje docierające informacje i kieruje tylko ważne informacje do ośrodków w korze mózgowej Układ limbiczny (elementy mózgu i międzymózgowia) reguluje emocjonalne aspekty zachowania, zachowania seksualne, rytmy biologiczne Procesom metabolicznym mózgu towarzyszą zmiany potencjałów elektrycznych. Pomiar aktywności mózgu polega na rejestracji potencjałów elektrycznych ( fal mózgowych ) wysyłanych przez różne partie mózgu.

4 EEG elektroencefalogram zapis czynności mózgu UCZENIE SIĘ I PAMIĘĆ Proces uczenia się polega na przystosowawczej zmianie zachowania, podyktowanej doświadczeniem. Pamięć polega na przechowywaniu informacji oraz na zdolności ich odtwarzania w miarę potrzeby. Rodzaje pamięci Pamięć sensoryczna (natychmiastowa) Pamięć krótkotrwała Pamięć długotrwała Pamięć sensoryczna Polega na krótkotrwałym (1 sek.) przechowywaniu doświadczeń zmysłowych przez utrzymywanie się stanów pobudzenia w odpowiednich neuronach. Ważną składową pamięci sensorycznej jest uwaga. W pamięci sensorycznej rejestrowane są te spośród bodźców, które przyciągają naszą uwagę. Identyfikacja i rozpoznanie znaczenia informacji z pamięci sensorycznej wymaga odniesienia ich do wcześniejszych doświadczeń lub posiadanej wiedzy. Pamięć krótkotrwała Jest doraźnym magazynem niewielkiej ilości informacji (np. kilka słów), przechowywanych od kilku sekund do kilku minut. Opiera się na aktywności samowzbudzających się obwodów (impuls krąży przez kilka minut dopóki nie ulegną zmęczeniu połączenia synaptyczne lub dopóki nowe bodźce nie przesłonią poprzednich doznań). Pamięć długotrwała Przekazanie istotnych informacji z pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej obejmuje powtórzenie materiału i przechowywanie go z innymi informacjami, należącymi do tej samej kategorii doznań. Pamięć długoterminowa ma nieograniczoną pojemność. Polega prawdopodobnie na powstaniu trwałych zmian biochemicznomorfologicznych (np. tworzenie się nowych połączeń synaptycznych, zwiększenie aktywnej powierzchni synaps, wewnątrzkomórkowe zmiany metaboliczne, powstawanie polipeptydowych modulatorów, swoiste substancje chemiczne białka lub kwasy nukleinowe). Obwody pamięci rozrzucone są w całej korze mózgowej, a często angażują także inne obszary mózgu. W procesach uczenia się i zapamiętywania biorą udział ośrodki kojarzeniowe w korze mózgowej, zakręty hipokampa w płacie skroniowym oraz wzgórze. Proces przetwarzania informacji ma charakter hierarchiczny Zapamiętywana informacja wędruje od pamięci sensorycznej do pamięci krótkotrwałej, a stąd do pamięci długotrwałej. Somatyczny układ nerwowy Receptory reagowanie na zmiany w środowisku zewnętrznym Nerwy (czaszkowe 12par i rdzeniowe 31 par) Neurony czuciowe przekazywanie informacji do ośrodkowego układu nerwowego Neurony ruchowe przekazywanie informacji do określonych mięśni szkieletowych

5 Nerwy czaszkowe I węchowy II wzrokowy III okoruchowy IV bloczkowy V trójdzielny VI odwodzący VII twarzowy VIII słuchowy IX językowo gardłowy X błędny XI dodatkowy XII - podjęzykowy Nerwy rdzeniowe 1 8 nerwy szyjne 9 20 nerwy piersiowe nerwy lędźwiowe nerwy krzyżowe 31 nerw guziczny Autonomiczny układ nerwowy Pomaga w utrzymaniu homeostazy wewnątrzustrojowej. Funkcjonuje w sposób automatyczny i niezależny od woli. Zorganizowany jest w postaci łuków odruchowych Dwa typy neuronów ruchowych: nerwy współczulne pobudzanie aktywności narządów wewnętrznych i mobilizowanie komórkowych źródeł energii nerwy przywspółczulne hamowanie aktywności narządów wewnętrznych i tworzenie rezerw energetycznych REGULACJA HORMONALNA ŚRODOWISKA WEWNĘTRZNEGO HORMON związek organiczny produkowany w jednej okolicy ciała i transportowany do innej okolicy, gdzie wywiera specyficzny wpływ na metabolizm. Hormony dostają się do tkanek docelowych za pośrednictwem krwi systemu naczyń krwionośnych. Budowa chemiczna hormonów: hormony sterydowe pochodne aminokwasów peptydy i białka pochodne kwasów tłuszczowych Hormony mogą być wydzielane przez komórki gruczołów dokrewnych lub przez komórki neurosekrecyjne. Hormony są transportowane do komórek docelowych systemem naczyń krwionośnych Wydzielanie hormonów regulowane jest na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego Hormony łączą się z białkami receptorowymi w komórkach docelowych. Cząsteczki niektórych hormonów łączą się z receptorami na powierzchni błony komórkowej w komórkach receptorowych i działają przez pobudzenie przekaźnika hormonalnego

6 (drugiego przekaźnika), którego funkcję spełniać mogą cząsteczki cyklicznego AMP lub jony wapniowe. Hormony peptydowe wiążą się z receptorem w błonie cytoplazmatycznej komórki docelowej. W reakcji pośredniczy drugi przekaźnik. Gdy cząsteczka hormonu wiąże się z receptorem w błonie cytoplazmatycznej komórki docelowej i w efekcie wzrasta ilość camp w komórce, dochodzi do aktywacji kinaz białkowych. Kinazy białkowe katalizują proces fosforylacji białek, co wywołuje różnorodne efekty. Mechanizm działania drugiego przekaźnika 1. Hormony peptydowe wydzielane przez gruczoł dokrewny są transportowane systemem naczyń krwionośnych do komórki docelowej. 2. Cząsteczki hormonu wiążą się z receptorem w błonie cytoplazmatycznej komórki docelowej. 3. Kompleks hormon-receptor aktywuje enzym cyklazę adenylanową na wewnętrznej powierzchni błony komórkowej. Cyklaza katalizuje przemianę ATP do camp, drugiego przekaźnika. 4. Cykliczny AMP aktywuje jedną lub kilka kinaz białkowych. 5. Kinazy białkowe katalizują fosforylację specyficznych białek. 6. Aktywność komórki ulega zmianie. Cząsteczki hormonów sterydowych łączą się z receptorami białkowymi wewnątrz komórek docelowych. Kompleks hormon-receptor może stymulować specyficzne geny do zapoczątkowania procesu syntezy białek. Prostaglandyny pomagają w regulacji czynności hormonów przez stymulowanie lub hamowanie syntezy cyklicznego AMP Aktywacja genów przez hormony sterydowe 1. Hormony sterydowe wydzielane są przez gruczoł dokrewny i transportowane do komórki docelowej. 2. Hormony sterydowe są niewielkimi, rozpuszczalnymi w tłuszczach cząsteczkami, które swobodnie przekraczają barierę błony komórkowej. 3. Cząsteczka hormonu przechodzi z cytoplazmy do jądra komórkowego. 4. W jądrze cząsteczka hormonu wiąże się ze sowistym receptorem. Ten kompleks łączy się z białkiem związanym z DNA. 5. Połączenie to aktywuje specyficzne geny prowadząc do transkrypcji mrna. 6. Kolejnym etapem jest synteza białek. 7. Białka te wywołują reakcję, rozpoznawaną jako wynik aktywności określonego hormonu. Podwzgórze wydziela specyficzne hormony uwalniające i hormony hamujące uwalnianie innych hormonów, które docierają do przysadki żyłą wrotną. Każdy hormon uwalniający stymuluje syntezę określonego hormonu w komórkach przedniego płata przysadki mózgowej. Hormony uwalniane przez tylny płat przysadki mózgowej są produkowane w podwzgórzu. Aksony neuronów podwzgórza ciągną się aż do tylnego płata przysadki. Cząsteczki hormonu upakowane są w ziarnistościach, które przemieszczają się wzdłuż tych aksonów i przechwytywane są w ich zakończeniach. Hormon w miarę potrzeby uwalniany jest do płynu tkankowego i transportowany dalej przez układ krążenia.

7 Rdzeń nadnerczy inicjuje reakcję alarmową (hormony: adrenalina, noradrenalina) Kora nadnerczy pomaga w stanach permanentnego stresu (hormony: androgeny, mineralokortykoidy, glikokortykoidy) ROZWÓJ ODPORNOŚCI ORGANIZMU Odporność zdolność organizmu do zachowania integralności zagrożonej przez potencjalne niebezpieczne czynniki pochodzenia zewnętrznego (np. chorobotwórcze drobnoustroje) lub wewnętrznego (komórki nowotworowe, starzejące się, uszkodzone). Rozpoznawanie elementów własnego organizmu i elementów obcych warunkowane jest przez obecność specyficznych makrocząsteczek na powierzchni komórek. Te makrocząsteczki są specyficzne dla każdego osobnika. Gdy bakteria atakuje organizm zwierzęcy, te makrocząsteczki pobudzają mechanizmy obronne zwierzęcia. Substancja, która wyzwala odpowiedź immunologiczną nazywa się antygenem (substancją niezgodną z własnymi genami). Rozpoznawanie antygenów jest skutkiem doświadczeń nabytych w procesie ewolucji. Odporność nieswoista zapobiega wnikaniu patogenów do wnętrza ustroju i szybko niszczy te, które pokonały bariery obrony zewnętrznej (np. fagocytowanie atakujących bakterii) Odporność swoista rozpoznaje i zwalcza specyficzne antygeny związane z określonymi patogenami Nieswoiste mechanizmy obronne mechanizmy zapobiegające lub utrudniające patogenom dostanie się do wnętrza organizmu: bariera skórna kwaśne wydzieliny żołądka śluzowa wydzielina dróg oddechowych Inne nieswoiste mechanizmy obronne: Patogeny atakujące tkankę wywołują reakcję zapalną, która sprowadza do zakażonej tkanki komórki fagocytujące i przeciwciała. Leukocyty obojętnochłonne i makrofagi zwalczają bakterie na drodze fagocytozy. Odporność swoista Odporność komórkowa (warunkowana przez komórki) bezpośredni atak limfocytów na patogeny Odporność humoralna (warunkowana przez przeciwciała) wytwarzanie przez limfocyty specyficznych przeciwciał, których zadaniem jest niszczenie komórek patogennych Mechanizmy odporności swoistej = odpowiedzi immunologiczne = reakcje odpornościowe Odporność swoistą warunkują limfocyty. Limfocyty stanowią rodzaj krwinek białych (leukocytów), występują we krwi i chłonce (limfie). Poszczególne ich typy wytwarzają przeciwciała, stymulują lub hamują namnażanie się i aktywność komórek oraz niszczą komórki obce (w tym nowotworowe). Limfocyty T warunkują odporność komórkową. Limfocyty B warunkują odporność humoralną. Oba typy komórek lokują się w różnych okolicach śledziony, węzłów chłonnych, migdałkach i grudkach chłonnych. Limfocyty T pochodzą z pierwotnych komórek macierzystych szpiku kostnego. W drodze do tkanki limfatycznej dojrzewają w grasicy.

8 Grasica rośnie bardzo szybko pod koniec rozwoju płodowego, jej masa przyrasta do okresu pokwitania, po czym zanika ( w jej miejsce pojawia się tkanka tłuszczowa) Limfocyty B powstają i dojrzewają w szpiku kostnym. Limfocyty B wydzielają przeciwciała. Przeciwciała są to białka należące do klasy immunoglobulin. Funkcją przeciwciał jest wiązanie się z antygenem i pobudzanie fagocytów. Wyróżnia się 5 klas immunoglobulin: IgG 75% przeciwciał w ludzkiej krwi; odpowiedzialne za zwalczanie patogenów krwi (wirusów, bakterii, niekt. grzybów) IgM powstaje w śledzionie, występuje we krwi; aktywuje fagocytozę i rozpuszcza bakterie IgA występuje m.in. we łzach, ślinie, wydzielinie z nosa, sokach trawiennych; broni organizm przed drobnoustrojami dostającymi się z wdychanym powietrzem i pokarmem IgD jest receptorem antygenów w błonie komórkowej na powierzchni limfocytów B IgE wywołują reakcje alergiczne Odporność czynna rozwija się w następstwie kontaktu z antygenem; organizm mobilizuje mechanizmy odpornościowe i namnaża komórki pamięci; komórki pamięci pozostają w węzłach chłonnych; w razie powtórnej inwazji tych samych patogenów dochodzi do szybkiej odpowiedzi immunologicznej. Odporność bierna osiągana jest w wyniku podawania gotowych przeciwciał, wytworzonych w innym organizmie; organizm nie mobilizuje sam swoich mechanizmów odpornościowych Reakcje alergiczne stanowią formę nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej. Reakcja alergiczna polega na wytwarzaniu przeciwciał z klasy IgE na łagodne, nieszkodliwe antygeny zwane alergenami, które u zdrowych osób nie prowokują reakcji odpornościowych. W odpowiedzi na powstanie kompleksu: cząsteczka IgE wbudowana w receptor komórki tucznej alergen, z komórki tucznej uwalniane są ziarnistości wypełnione histaminą i innymi związkami, które wywołują symptomy reakcji alergicznej. Cząstki wirusa HIV, które powodują AIDS, atakują pomocnicze limfocyty T, potrzebne do aktywacji limfocytów T i B. W ten sposób upośledzają układ odpornościowy człowieka. Kontakt z nasieniem lub krwią zawierającą wirusy HIV może doprowadzić do zachorowania na AIDS AIDS zespół nabytego upośledzenia odporności Acqiured Immune Deficiency Syndrome wykryty w 1981 roku AIDS jest infekcją atakującą ludzi o osłabionym układzie odpornościowym Indywidualna podatność na zakażenie HIV może być wypadkową czynników genetycznych, środowiskowych i psycho-socjologicznych

Dr inż. Marta Kamińska

Dr inż. Marta Kamińska Nowe techniki i technologie dla medycyny Dr inż. Marta Kamińska Układ nerwowy Układ nerwowy zapewnia łączność organizmu ze światem zewnętrznym, zezpala układy w jedną całość, zprawując jednocześnie nad

Bardziej szczegółowo

Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka

Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka Impuls nerwowy Impuls nerwowy jest zjawiskiem elektrycznym zachodzącym na powierzchni komórki nerwowej i pełni podstawową rolę w przekazywaniu informacji

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A. Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne

Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A. Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne napięcie elektryczne, zwane napięciem na błonie. Różnica potencjałów to ok.

Bardziej szczegółowo

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY Zadanie 1. Na rysunku przedstawiającym budowę neuronu zaznacz elementy wymienione poniżej, wpisując odpowiednie symbole literowe. Następnie wskaż za pomocą strzałek kierunek

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy składa się z ośrodkowego (centralnego) i obwodowego układu nerwowego. Zapewnia on stały kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym

Układ nerwowy składa się z ośrodkowego (centralnego) i obwodowego układu nerwowego. Zapewnia on stały kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym Budowa i funkcje Układ nerwowy składa się z ośrodkowego (centralnego) i obwodowego układu nerwowego. Zapewnia on stały kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym oraz integrację narządów wewnętrznych.

Bardziej szczegółowo

Tkanka nerwowa. Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie

Tkanka nerwowa. Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie Tkanka nerwowa Substancja międzykomórkowa: prawie nieobecna (blaszki podstawne) pobudliwość przewodnictwo

Bardziej szczegółowo

Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu

Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu Neuron jest podstawową jednostką przetwarzania informacji w mózgu. Sygnał biegnie w nim w kierunku od dendrytów, poprzez akson, do synaps. Neuron

Bardziej szczegółowo

grupa a Klasa 7. Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. (0 1)

grupa a Klasa 7. Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. (0 1) grupa a Regulacja nerwowo-hormonalna 37 pkt max... Imię i nazwisko Poniższy test składa się z 20 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź.... Za rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE PZWL. Wydawnictwo Lekarskie

Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE PZWL. Wydawnictwo Lekarskie W ł a d y s ł a w Z. T r a c z y k Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE Wydawnictwo Lekarskie PZWL prof. dr hab. med. WŁADYSŁAW Z. TRACZYK Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE W ydanie VIII - uaktualnione M Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 IDENTYFIKACJA I ANALIZA FIZJOLOGICZNYCH SYSTEMÓW STEROWANIA

Rozdział 4 IDENTYFIKACJA I ANALIZA FIZJOLOGICZNYCH SYSTEMÓW STEROWANIA 59 Rozdział 4 IDENTYFIKACJA I ANALIZA FIZJOLOGICZNYCH SYSTEMÓW STEROWANIA Fizjologiczne systemy sterowania to systemy pełniące rolę koordynatora poszczególnych narządów, układów, a także pojedynczych komórek.

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin, Jonathan Stamford, David White FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin Jonathan Stamford David White Przekład zbiorowy pod redakcją Joanny Gromadzkiej-Ostrowskiej

Bardziej szczegółowo

Regulacja nerwowo-hormonalna. 1. WskaŜ strzałkami na rysunku gruczoły i napisz ich nazwy: przysadka mózgowa, tarczyca, jajniki, nadnercza.

Regulacja nerwowo-hormonalna. 1. WskaŜ strzałkami na rysunku gruczoły i napisz ich nazwy: przysadka mózgowa, tarczyca, jajniki, nadnercza. Regulacja nerwowo-hormonalna 1. WskaŜ strzałkami na rysunku gruczoły i napisz ich nazwy: przysadka mózgowa, tarczyca, jajniki, nadnercza. 2. Zaznacz nazwę struktury, która koordynuje działalność wszystkich

Bardziej szczegółowo

Czynności komórek nerwowych. Adriana Schetz IF US

Czynności komórek nerwowych. Adriana Schetz IF US Czynności komórek nerwowych Adriana Schetz IF US Plan wykładu 1. Komunikacja mędzykomórkowa 2. Neurony i komórki glejowe jedność architektoniczna 3. Czynności komórek nerwowych Komunikacja międzykomórkowa

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II MÓZGOWE MECHANIZMY FUNKCJI PSYCHICZNYCH 1.1. ZMYSŁY CHEMICZNE (R.7.3) 1.2. REGULACJA WEWNĘTRZNA (R.10) Zakład Psychofizjologii UJ ZMYSŁY CHEMICZNE Chemorecepcja: smak,

Bardziej szczegółowo

w kontekście percepcji p zmysłów

w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy człowieka w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy dzieli się ę na ośrodkowy i obwodowy. Do układu nerwowego ośrodkowego zalicza się mózgowie (mózg, móżdżek i pień mózgu) oraz rdzeń

Bardziej szczegółowo

Układ limbiczny. Przetwarzanie informacji przez mózg. kognitywistyka III. Jacek Salamon Tomasz Starczewski

Układ limbiczny. Przetwarzanie informacji przez mózg. kognitywistyka III. Jacek Salamon Tomasz Starczewski Jacek Salamon Tomasz Starczewski Przetwarzanie informacji przez mózg kognitywistyka III Co to takiego? Inaczej układ rąbkowy lub układ brzeżny. Jest zbiorczą nazwą dla różnych struktur korowych i podkorowych.

Bardziej szczegółowo

UKŁAD NERWOWY I HORMONALNY - PRZYKŁADOWE PYTANIA POWTORZENIOWE

UKŁAD NERWOWY I HORMONALNY - PRZYKŁADOWE PYTANIA POWTORZENIOWE UKŁAD NERWOWY I HORMONALNY - PRZYKŁADOWE PYTANIA POWTORZENIOWE Budowa i funkcje tkanki nerwowej 1. Narysuj neuron i podpisz jego elementy. 2. Wykaż zależność między budową i funkcją neuronu. 3. Jaką funkcję

Bardziej szczegółowo

Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy

Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy System Nerwowy Ośrodkowy System Nerwowy Analizuje, interpretuje i przechowuje informacje Zarządza organami Obwodowy System Nerwowy Transmisja informacji z i do OSN

Bardziej szczegółowo

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Iinformacja o intensywności bodźca: 1. Kodowanie intensywności bodźca (we włóknie nerwowym czuciowym) odbywa się za pomocą zmian częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. /Systema nervosum/

Układ nerwowy. /Systema nervosum/ Układ nerwowy /Systema nervosum/ Autonomiczny układ nerwowy Autonomiczny układ nerwowy = = wegetatywny -jest częścią UN kontrolującą i wpływającą na czynności narządów wewnętrznych, w tym mięśni gładkich,

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Marta Kamińska

Dr inż. Marta Kamińska Wykład 4 Nowe techniki i technologie dla medycyny Czynność bioelektryczna organizmu ludzkiego Dr inż. Marta Kamińska Wykład 4 Układ nerwowy Układ nerwowy zapewnia łączność organizmu ze światem zewnętrznym,

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA FUNKCJONALNA

ANATOMIA FUNKCJONALNA BOGUSŁAW MARECKI ANATOMIA FUNKCJONALNA TOM II UKŁADY: naczyniowy, oddechowy, trawienny, moczowy, płciowy, nerwowy, wewnątrzwydzielniczy, narządów zmysłów, powłoka wspólna Akademia Wychowania Fizycznego

Bardziej szczegółowo

Budowa i funkcje komórek nerwowych

Budowa i funkcje komórek nerwowych Budowa i funkcje komórek nerwowych Fizjologia Komórki nerwowe neurony w organizmie człowieka około 30 mld w większości skupione w ośrodkowym układzie nerwowym podstawowa funkcja przekazywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 Sen i czuwanie rozdział 9 Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 SEN I CZUWANIE SEN I RYTMY OKOŁODOBOWE FAZY SNU CHARAKTERYSTYKA INDUKOWANIE SNU MECHANIZM I STRUKTURY MÓZGOWE RYTMY OKOŁODOBOWE

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii. CZĘŚĆ DRUGA Podstawy anatomii i fizjologii człowieka. Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13

SPIS TREŚCI. CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii. CZĘŚĆ DRUGA Podstawy anatomii i fizjologii człowieka. Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13 SPIS TREŚCI Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13 CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii I. TKANKI CZŁOWIEKA (dr Joanna Kaźmierczak) 17 1. Tkanka nabłonkowa 17 1.1. Nabłonek pokrywający 18 1.2. Nabłonek gruczołowy

Bardziej szczegółowo

Podstawową jednostką budulcowa i funkcjonalną układu nerwowego jest - neuron

Podstawową jednostką budulcowa i funkcjonalną układu nerwowego jest - neuron Układ nerwowy człowieka Podstawową jednostką budulcowa i funkcjonalną układu nerwowego jest - neuron Przewodnictwo skokowe w neuronach (kanały sodowe i potasowe) W aksonach mających osłonki mielinowe potencjały

Bardziej szczegółowo

Autonomiczny układ nerwowy - AUN

Autonomiczny układ nerwowy - AUN Autonomiczny układ nerwowy - AUN AUN - różnice anatomiczne część współczulna część przywspółczulna włókna nerwowe tworzą odrębne nerwy (nerw trzewny większy) wchodzą w skład nerwów czaszkowych lub rdzeniowych

Bardziej szczegółowo

Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony. anatomia i fizjologia człowieka

Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony. anatomia i fizjologia człowieka Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony Gruczoły dokrewne człowieka PRZYSADKA mózgowa Przysadka mózgowa jest gruczołem wielkości ziarna grochu

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe

Układ nerwowy. Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe Układ nerwowy Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe Tkanka nerwowa Komórki nerwowe NEURONY Komórki glejowe Typy neuronów Czuciowe (afferentne)

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz. III): Aktywacja i funkcje efektorowe limfocytów B

PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz. III): Aktywacja i funkcje efektorowe limfocytów B PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz. III): Aktywacja i funkcje efektorowe limfocytów B Nadzieja Drela ndrela@biol.uw.edu.pl Konspekt wykładu Rozpoznanie antygenu

Bardziej szczegółowo

Krwiobieg duży. Krwiobieg mały

Krwiobieg duży. Krwiobieg mały Mięsień sercowy Budowa serca Krązenie krwi Krwiobieg duży Krew (bogata w tlen) wypływa z lewej komory serca przez zastawkę aortalną do głównej tętnicy ciała, aorty, rozgałęzia się na mniejsze tętnice,

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 1 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 1 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 1 : 8.10.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ II gr 08:00 10:0 III gr 10:15 11:45 IV gr 12:00 13:30

Bardziej szczegółowo

Kompartmenty wodne ustroju

Kompartmenty wodne ustroju Kompartmenty wodne ustroju Tomasz Irzyniec Oddział Nefrologii, Szpital MSWiA Katowice Zawartość wody w ustroju jest funkcją wieku, masy ciała i zawartości tłuszczu u dzieci zawartość wody wynosi około

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachownia u zwierząt

Biologiczne mechanizmy zachownia u zwierząt Biologiczne mechanizmy zachownia u zwierząt Witam, nazywam się Katarzyna Burkiewicz. Jestem absolwentką Wydziału Biologii na Uniwersytecie Gdańskim, jak również treserem psów i zoopsychologiem. Dziś poprowadzę

Bardziej szczegółowo

Biologia. Klasa VII. Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Z. I J. Moraczewskich w Sulejówku

Biologia. Klasa VII. Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Z. I J. Moraczewskich w Sulejówku Biologia 2017 Klasa VII Dział I : HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA, SKÓRA, UKŁAD RUCHU 1. Organizm człowieka jako zintegrowana całość 2. Budowa i funkcje skóry 3. Choroby skóry oraz zasady ich

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

3. Wymagania edukacyjne

3. Wymagania edukacyjne 3. Wymagania edukacyjne DZIAŁ PROGRAMU TEMAT LEKCJI KONIECZNY POZIOM PODSTAWOWY ROZSZERZAJĄCY DOPEŁNIAJĄCY ORGANIZM CZŁOWIEKA 1. Pochodzenie człowieka i jego miejsce w systemie organizmów. 2. Budowa i

Bardziej szczegółowo

Neurologia dla studentów wydziału pielęgniarstwa. Bożena Adamkiewicz Andrzej Głąbiński Andrzej Klimek

Neurologia dla studentów wydziału pielęgniarstwa. Bożena Adamkiewicz Andrzej Głąbiński Andrzej Klimek Neurologia dla studentów wydziału pielęgniarstwa Bożena Adamkiewicz Andrzej Głąbiński Andrzej Klimek Spis treści Wstęp... 7 Część I. Wiadomości ogólne... 9 1. Podstawy struktury i funkcji układu nerwowego...

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

2. Plan wynikowy klasa druga

2. Plan wynikowy klasa druga Plan wynikowy klasa druga budowa i funkcjonowanie ciała człowieka ział programu Materiał kształcenia L.g. Wymagania podstawowe Uczeń: Kat. Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Kat. Pozycja systematyczna 3

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA 1. uczenie się i pamięć mechanizmy komórkowe. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii

ZAJĘCIA 1. uczenie się i pamięć mechanizmy komórkowe. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii ZAJĘCIA 1 uczenie się i pamięć mechanizmy komórkowe dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii problem engramu dwa aspekty poziom systemowy które części mózgu odpowiadają za pamięć gdzie tworzy się engram?

Bardziej szczegółowo

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych.

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. 1. Czym jest tkanka? To zespół komórek o podobnej budowie, które wypełniają w organizmie określone funkcje. Tkanki tworzą różne narządy, a te układy narządów.

Bardziej szczegółowo

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY Zadanie 1. Na rysunku przedstawiającym budowę neuronu zaznacz elementy wymienione poniżej, wpisując odpowiednie symbole literowe. Następnie wskaż za pomocą strzałek kierunek

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU HALO, NEURON. ZGŁOŚ SIĘ.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU HALO, NEURON. ZGŁOŚ SIĘ. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU HALO, NEURON. ZGŁOŚ SIĘ. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy.

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału klasa III (drugi podręcznik)

Rozkład materiału klasa III (drugi podręcznik) Rozkład materiału klasa III (drugi podręcznik) Dział programu Układ nerwowy Temat Budowa i funkcje Ośrodkowy układ nerwowy Materiał nauczania budowa i funkcje układu nerwowego budowa neuronu komórki glejowe

Bardziej szczegółowo

Układ odpornościowy, układ immunologiczny to układ struktur umożliwiających działanie mechanizmom odporności. Struktury te to: narządy limfoidalne

Układ odpornościowy, układ immunologiczny to układ struktur umożliwiających działanie mechanizmom odporności. Struktury te to: narządy limfoidalne Układ odpornościowy, układ immunologiczny to układ struktur umożliwiających działanie mechanizmom odporności. Struktury te to: narządy limfoidalne naczynie chłonne komórki uczestniczące w reakcjach immunologicznych

Bardziej szczegółowo

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Krew jest płynną tkanką łączną, krążącą ciągle w ustroju, umożliwiającą stałą komunikację pomiędzy odległymi od siebie tkankami.

Bardziej szczegółowo

Właściwości błony komórkowej

Właściwości błony komórkowej Właściwości błony komórkowej płynność asymetria selektywna przepuszczalność Transport przez błony Współczynnik przepuszczalności [cm/s] RóŜnice składu jonowego między wnętrzem komórki ssaka a otoczeniem

Bardziej szczegółowo

Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum

Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum Informacje do zadań 1. i 2. A C D B Schemat przedstawia szkielet kończyny górnej. Zadanie 1. (0 2) Podaj nazwy kości oznaczonych literami

Bardziej szczegółowo

Tematy-zakres treści/podręcznik: Biologia 2-zakres rozszerzony

Tematy-zakres treści/podręcznik: Biologia 2-zakres rozszerzony Tematy-zakres treści/podręcznik: Biologia 2-zakres rozszerzony Lp. Temat Treści nauczania 1 Kierunki przemian metabolicznych metabolizm I. Metabolizm kierunki przemian metabolicznych anabolizm i katabolizm

Bardziej szczegółowo

I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu

I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu NaCoBeZu z biologii dla klasy 2 I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu 1. Organizm człowieka jako funkcjonalna całość wymieniam dziedziny biologii zajmujące się budową i funkcjonowaniem ciała człowieka

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania

Biologiczne mechanizmy zachowania Biologiczne mechanizmy zachowania Przekaźnictwo chemiczne w mózgu mgr Monika Mazurek IPs UJ Odkrycie synaps Ramon y Cajal (koniec XIX wieku) neurony nie łączą się między sobą, między nimi jest drobna szczelina.

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

Człowiek układ nerwowy, zmysły, odruchy

Człowiek układ nerwowy, zmysły, odruchy Człowiek układ nerwowy, zmysły, odruchy Paweł Strumiłło Zakład Elektroniki Medycznej Człowiek - anatomia i fizjologia Anatomia (budowa organizmu) Fizjologia (funkcjonownie organizmu) http://www.youtube.com/watch?v=ncpoio1fq5q&nr=1

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum W roku szkolnym 2016/2017

Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum W roku szkolnym 2016/2017 Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum W roku szkolnym 2016/2017 OCENA SEMESTRALNA I SEMESTR Wymagania podstawowe V.3. Układ krążenia i odpornościowy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum w roku szkolnym 2017/2018

Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum w roku szkolnym 2017/2018 Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum w roku szkolnym 2017/2018 OCENA SEMESTRALNA I SEMESTR Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Fizjologia

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Fizjologia S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod AF modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Fizjologia Obowiązkowy Nauk

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. Układ nerwowy dzieli się na część ośrodkową (mózgowie i rdzeń kręgowy) oraz część obwodową - układ nerwów i zakończeń nerwowych.

Układ nerwowy. Układ nerwowy dzieli się na część ośrodkową (mózgowie i rdzeń kręgowy) oraz część obwodową - układ nerwów i zakończeń nerwowych. Układ nerwowy Zadaniem układu nerwowego jest nadzorowanie czynności narządów wewnętrznych żywego organizmu oraz umożliwianie mu kontaktów ze światem zewnętrznym. Układ nerwowy dzieli się na część ośrodkową

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (2 pkt) Na schemacie przedstawiono namnażanie się retrowirusa HIV wewnątrz limfocytu T (pomocniczego) we krwi człowieka.

Zadanie 2. (2 pkt) Na schemacie przedstawiono namnażanie się retrowirusa HIV wewnątrz limfocytu T (pomocniczego) we krwi człowieka. Zadanie 1. (3 pkt) W aptekach dostępne są bez recepty różnego rodzaju preparaty lecznicze podnoszące odporność, zwane immunostymulatorami. Przeważnie zawierają substancje pochodzenia roślinnego, np. z

Bardziej szczegółowo

Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne. dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW

Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne. dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW Warszawa, dn. 14.12.2016 wolne rodniki uszkodzone cząsteczki chemiczne w postaci wysoce

Bardziej szczegółowo

Sztuczna inteligencja

Sztuczna inteligencja Sztuczna inteligencja Wykład 6. Sieci biologiczne. Wstęp do sztucznych sieci neuronowych. źródła informacji: G. Fischbach Mind and Brain, Scientific American 1994 S. Silbernagl, A. Despopoulos Atlas fizjologii,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz.i): wprowadzenie (komórki, receptory, rozwój odporności nabytej)

PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz.i): wprowadzenie (komórki, receptory, rozwój odporności nabytej) PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz.i): wprowadzenie (komórki, receptory, rozwój odporności nabytej) Nadzieja Drela ndrela@biol.uw.edu.pl Konspekt do wykładu

Bardziej szczegółowo

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym workiem zwanym osierdziem. Wewnętrzna powierzchnia osierdzia

Bardziej szczegółowo

- mózgowie i rdzeń kręgowy

- mózgowie i rdzeń kręgowy Układ nerwowy obwodowy Systema nervosum periphericum JTB Podział układu nerwowego Układ nerwowy ośrodkowy - mózgowie i rdzeń kręgowy Układ nerwowy obwodowy - 12 par nerwów czaszkowych i ich zwojów, - 31

Bardziej szczegółowo

Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz

Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz Rdzeń kręgowy > część ośrodkowego UN > bodźce z mózgowia do obwodowego UN > Ф 1cm, 30g, 45cm > poniżej L2: ogon koński Uszkodzenia rdzenia kręgowego

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo. pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo. pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo. pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą być wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z

CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z NARZĄD CORTIEGO RZĘSKI ZEWNĘTRZNA KOMÓREK SŁUCHOWYCH JORASZ, U., WYKŁADY Z PSYCHOAKUSTYKI, WYDAWNICTWO NAUKOWE UAM, POZNAŃ 1998

Bardziej szczegółowo

SIECI NEURONOWE Liniowe i nieliniowe sieci neuronowe

SIECI NEURONOWE Liniowe i nieliniowe sieci neuronowe SIECI NEURONOWE Liniowe i nieliniowe sieci neuronowe JOANNA GRABSKA-CHRZĄSTOWSKA Wykłady w dużej mierze przygotowane w oparciu o materiały i pomysły PROF. RYSZARDA TADEUSIEWICZA BUDOWA RZECZYWISTEGO NEURONU

Bardziej szczegółowo

ośrodkowy układ nerwowy

ośrodkowy układ nerwowy receptory ośrodkowy układ nerwowy efektory układ autonomiczny ... ośrodkowy układ nerwowy receptory... układ autonomiczny obwodowy układ nerwowy Ogólny schemat połączeń systemu nerwowego... efektory układu

Bardziej szczegółowo

Transport przez błony

Transport przez błony Transport przez błony Transport bierny Nie wymaga nakładu energii Transport aktywny Wymaga nakładu energii Dyfuzja prosta Dyfuzja ułatwiona Przenośniki Kanały jonowe Transport przez pory w błonie jądrowej

Bardziej szczegółowo

Wykład I. Komórka. 1. Bioczasteczki : węglowodany, białka, tłuszcze nukleotydy

Wykład I. Komórka. 1. Bioczasteczki : węglowodany, białka, tłuszcze nukleotydy Wykład I. Komórka 1. Bioczasteczki : węglowodany, białka, tłuszcze nukleotydy 2. Funkcje białek błonowych: 1. Transport: a. bierny b. czynny, z wykorzystaniem energii 2. Aktywność enzymatyczna 3. Receptory

Bardziej szczegółowo

Układy: oddechowy, krążenia,

Układy: oddechowy, krążenia, Układy: oddechowy, krążenia, Kurs Kynologia ESPZiWP Układ oddechowy Układ oddechowy jest odpowiedzialny za utrzymanie stałej wymiany gazów między organizmem a środowiskiem. Składa się z dróg oddechowych

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Biological mechanisms of behaviour - physiology 3.

Bardziej szczegółowo

Materiał nauczania przeznaczony do realizacji podczas 85 godzin biologii (pozostałe godziny do dyspozycji nauczyciela)

Materiał nauczania przeznaczony do realizacji podczas 85 godzin biologii (pozostałe godziny do dyspozycji nauczyciela) Plan wynikowy nauczania biologii w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym Plan wynikowy A Materiał nauczania przeznaczony do realizacji podczas

Bardziej szczegółowo

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Ośrodkowy układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Opony Mózg i rdzeń kręgowy są całkowicie osłonięte trzema warstwami tkanki, oponami,

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii, wykłady

Podstawy anatomii, wykłady Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Nauk Przyrodniczych Zakład: Anatomii i Antropologii Podstawy anatomii, wykłady Osoby prowadzące przedmiot: Barbara Duda, prof. nadzw. dr hab.,

Bardziej szczegółowo

Co to są wzorce rytmów?

Co to są wzorce rytmów? Sieci neuropodobne XII, Centralne generatory wzorców 1 Co to są wzorce rytmów? Centralne generatory rytmów są układami neuronowymi powodujących cykliczną aktywację odpowiednich mięśni, mogą działać w pewnym

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. Ryc. 1. Sterowane spożywania pokarmu przez ośrodki sytości i głodu zlokalizowane w międzymózgowiu: Jedzenie.

Układ pokarmowy. Ryc. 1. Sterowane spożywania pokarmu przez ośrodki sytości i głodu zlokalizowane w międzymózgowiu: Jedzenie. Układ pokarmowy Ryc. 1. Sterowane spożywania pokarmu przez ośrodki sytości i głodu zlokalizowane w międzymózgowiu: Jedzenie Szukanie i zdobywanie jedzenia WPG OS OG NPG Nie szukanie jedzenia Nie jedzenie

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa pobudliwość kurczliwość Miofilamenty nie kurczą się, lecz przesuwają względem siebie ( główki miozyny kroczą po aktynie)

Tkanka mięśniowa pobudliwość kurczliwość Miofilamenty nie kurczą się, lecz przesuwają względem siebie ( główki miozyny kroczą po aktynie) Tkanka mięśniowa Aparat kuczliwy: miofilamenty cienkie (aktyna i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) pobudliwość kurczliwość Miofilamenty nie kurczą się, lecz przesuwają względem siebie (

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ I. Zalecane źródła informacji Fizjologia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny. Red. Stanisław J. Konturek, Elservier Urban&Partner 2007

DZIAŁ I. Zalecane źródła informacji Fizjologia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny. Red. Stanisław J. Konturek, Elservier Urban&Partner 2007 DZIAŁ I. PODSTAWY REGULACJI I KONTROLI CZYNNOŚCI ORGANIZMU. TKANKI POBUDLIWE. Ćw. 1. Fizjologia jako nauka o homeostazie. (1-2 X 2012) 1. Wprowadzenie do przedmiotu. 2. Fizjologia i jej znaczenie w naukach

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie XIII Autonomiczny układ nerwowy

Ćwiczenie XIII Autonomiczny układ nerwowy Ćwiczenie XIII Autonomiczny układ nerwowy Organizacja układu autonomicznego Niezależny od naszej woli Sympatyczny i parasympatyczny - układ limbiczny - wyjście poprzez podwzgórze - komponenta w wyrażaniu

Bardziej szczegółowo

Neuroanatomia. konwencje terminologiczne w neuroanatomii podział układu nerwowego rdzeń kręgowy układ autonomiczny rdzeń przedłużony

Neuroanatomia. konwencje terminologiczne w neuroanatomii podział układu nerwowego rdzeń kręgowy układ autonomiczny rdzeń przedłużony Neuroanatomia konwencje terminologiczne w neuroanatomii podział układu nerwowego rdzeń kręgowy układ autonomiczny rdzeń przedłużony dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii Lektura James W. Kalat Biologiczne

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

TKANKA ŁĄCZNA. Komórki. Włókna. Substancja podstawowa. Substancja międzykomórkowa

TKANKA ŁĄCZNA. Komórki. Włókna. Substancja podstawowa. Substancja międzykomórkowa Funkcje tkanki łącznej: TKANKA ŁĄCZNA łączy, utrzymuje i podpiera inne tkanki pośredniczy w rozprowadzaniu tlenu, substancji odŝywczych i biologicznie czynnych w organizmie odpowiada za większość procesów

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy (moczowy) Osmoregulacja to aktywne regulowanie ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych w celu utrzymania homeostazy.

Układ wydalniczy (moczowy) Osmoregulacja to aktywne regulowanie ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych w celu utrzymania homeostazy. Układ wydalniczy (moczowy) Osmoregulacja to aktywne regulowanie ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych w celu utrzymania homeostazy. Wydalanie pozbywanie się z organizmu zbędnych produktów przemiany

Bardziej szczegółowo

Nukleotydy w układach biologicznych

Nukleotydy w układach biologicznych Nukleotydy w układach biologicznych Schemat 1. Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy Schemat 2. Dinukleotyd NADP + Dinukleotydy NAD +, NADP + i FAD uczestniczą w procesach biochemicznych, w trakcie których

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) Fizjologia ogólna i fizjologia wysiłku

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) Fizjologia ogólna i fizjologia wysiłku SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej kierunek)

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS Nauczycielski plan dydaktyczny Produkcja zwierzęca Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012 Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS 2005.02.03 Prowadzący mgr inż. Alicja Adamska Moduł, dział, Temat: Lp. Zakres

Bardziej szczegółowo

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY KRĘGOSŁUP Cechy dzięki którym chroni rdzeń : Elastyczność połączeń międzykręgowych sprężystości krążków Krzywizny kręgosłupa Obszerne światło kanału kręgowego i OBWODOWY UKŁAD NERWOWY Nerwy łączą się z

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2014/2015 ETAP OKRĘGOWY

ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2014/2015 ETAP OKRĘGOWY Kuratorium Oświaty w Lublinie ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2014/2015 KOD UCZNIA ETAP OKRĘGOWY Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 19 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania człowieka ćwiczenia I rok pedagogika ogólna

Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania człowieka ćwiczenia I rok pedagogika ogólna Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania człowieka ćwiczenia I rok pedagogika ogólna Magdalena Krajewska Zakład Antropologii WBiOŚ UMK Ćwiczenie 2: Rozwój wiadomości ogólne 1. Czym jest rozwój 2. Cechy

Bardziej szczegółowo

Hormony tropowe - TSH, FSH, LH i ACTH Czynność części pośredniej przysadki Szyszynka (M. Karasek)

Hormony tropowe - TSH, FSH, LH i ACTH Czynność części pośredniej przysadki Szyszynka (M. Karasek) Spis treści 1. W prowadzenie do anatomii, fizjologii i nauk pokrewnych 11 1.1. Elementy embriologii*ogólnej 13 1. 1. 1. Rozród i jego rodzaje 13 1. 1. 1. 1. Komórki płciowe męskie 13 L 1. 1.2. Komórki

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA MECHANIZMY KONTROLI RUCHOWEJ SYSTEMY ZSTĘPUJĄCE Korowe ośrodki motoryczne Kora motoryczna (planowanie, inicjacja i kierowanie

Bardziej szczegółowo

Ośrodkowy układ nerwowy składa się z mózgowia i rdzenia kręgowego.

Ośrodkowy układ nerwowy składa się z mózgowia i rdzenia kręgowego. Podział układu nerwowego Układ nerwowy człowieka dzieli się na dwie zasadnicze części. Są nimi: ośrodkowy (centralny) układ nerwowy i obwodowy układ nerwowy, czyli system nerwów i zakończeń nerwowych wraz

Bardziej szczegółowo

Cytokiny jako nośniki informacji

Cytokiny jako nośniki informacji Wykład 2 15.10.2014 Cytokiny jako nośniki informacji Termin cytokiny (z greckiego: cyto = komórka i kinos = ruch) określa dużą grupę związków o różnym pochodzeniu i budowie, będących peptydami, białkami

Bardziej szczegółowo