MECHANICZNE ZWIERZĘTA I LUDZKIE CYBORGI W SZTUCE NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MECHANICZNE ZWIERZĘTA I LUDZKIE CYBORGI W SZTUCE NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET HUMANISTYCZNO-PRZYRODNICZY JANA KOCHANOWSKIEGO W KIELCACH WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Kierunek: Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych Specjalność: grafika warsztatowa JOANNA KORCZYŃSKA Numer albumu Praca magisterska MECHANICZNE ZWIERZĘTA I LUDZKIE CYBORGI W SZTUCE NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH Promotor pracy: Dr K. Ziołowicz Praca przyjęta pod względem merytorycznym i formalnym w formie papierowej i elektronicznej. /data i podpis promotora/ KIELCE 2011

2 Spis treści: WSTĘP...4 I. WYJAŚNIENIE KLUCZOWYCH POJĘĆ Cyborg Cybernetyka Biomechanizm Cyberpunk Steampunk II. FUTURYSTYCZNE WIZJE W PRZEDSTAWIENIACH ARTYSTYCZNYCH NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH W UKŁADZIE CHRONOLOGICZNYM Prapoczątki i starożytność Średniowiecze Renesans Barok i oświecenie Romantyzm i pozytywizm Modernizm Futuryzm Dadaizm Surrealizm Sztuka powojenna III. BIOMECHANICZNE MOTYWY W SZTUCE WSPÓŁCZESNEJ Malarstwo a H. R. Giger b Wojciech Siudmak c Dariusz Zawadzki Grafika a Zdzisław Beksiński b Anna Karolak c Ian Miller d Fabricio Moraes

3 3.3 Rzeźba a H. R. Giger b Jessica Joslin c Andrew Chase d Pierre Matter e Christopher Conte Multimedia a Mariko Mori i gender w sztuce japońskiej b Stelarc PODSUMOWANIE BIBLIOGRAFIA SPIS ILUSTRACJI OŚWIADCZENIE STUDENTA

4 WSTĘP Nowy wiek doprowadził do konfrontacji natury z techniką. Szybkość zmian jaka dokonała się w ciągu tysiąca lat, wydawać by się mogła świeża i całkowicie pozbawiona tradycji. Pragnę jednak udowodnić mylność takiego myślenia. Także zburzyć powstałe sterotypy o przedstawieniach ludzkich maszyn. W rozdziale pierwszym analizuję pojęcia kluczowe dla pracy: cyborg, cybernetyka, biomechanizm, cyberpunk, steampunk często przywoływane i omawiam ich znaczenie. Następnie w rozdziale drugim przyjrzawszy się wizjom artystycznym pragnę przeanalizować pojawiające się zjawiska w sztuce, które możemy uznać za protoplastów dzisiejszych futurystycznych rozwiązań. Kolejno omawiam przykłady sztuki od prehistorii, aż po sztukę powojenną gdzie odnalazłam odwołania do futurystycznych mechanizmów, a także pierwszych cyborgicznych ludzkich podobizn. Rozdział trzeci natomiast odkrywa inspiracje współczesnych artystów połączeniami biologiczno mechanicznymi w: malarstwie, grafice, rzeźbie i multimediach. Również przenosi w wymiar science fiction i fantastyki na innym terenie niż komiks, film czy literatura. Które wspaniale realizują nawet niekomercyjni twórcy o wybitnych umiejętnościach artystycznych. Są to prace wymagające od nich opanowania warsztatu technologicznego, cierpliwości, kreatywności, świeżego podejścia do realizacji tematu oraz precyzji wykonania. 4

5 Reasumując powstałą pracę w rozdziale czwartym, chcę zwrócić uwagę na osiągnięcia współczesnej sztuki i technologii, otwierające nowe możliwości kreacji artystycznej w przyszłości, które będą wiązały się z zachodzacymi zmianami cywilizacyjnymi. 5

6 ROZDZIAŁ I WYJAŚNIENIE KLUCZOWYCH POJĘĆ 1.1 CYBORG Nawet jeśli obydwie splątają się w spiralnym tańcu, wolę być cyborgiem niż boginią. Donna Haraway, Manifest cyborga (1991) 1 Donna Haraway jest biologiem i historykiem sztuki, aktualnie pracuje na uniwersytecie w Santa Cruz, gdzie prowadzi badania nad życiem małp. Jej Manifest Cyborga może wywoływać śmieszność. Szalone rozważania autorki nie wydadzą się niczym poważnym dla laickiego słuchacza czy też czytelnika. Ale w nich tkwi głęboki sens, który przekazuje nam w fantastyczny sposób. Manifest ten jest drogowskazem dla Cyberfeministek, ale i nie tylko dla nich. Tekst Haraway uświadomił ludzkości znaczenie technologii, wskazał jak silne jest oddziaływanie techniki na nasze życie. To, co było dotąd barwną historią science fiction, teraz jest już rzeczywistością. Cyborg według Haraway to cybernetyczny orgaznizm, hybryda powstająca ze skrzyżowania maszyny i organizmu. To postać fikcyjna, a jednocześnie wytwór społecznej rzeczywistości. 2 Rzeczywistość określiła jako zniewolenie kobiety przez konstrukcje polityczną i tylko świadomość 1 Umberto Eco, Historia Brzydoty, wyd. Rebis, 2007, s Ewa Franus, Manifest Cyborga, r. 6

7 może ją wyzwolić. Modyfikacje fikcji i życiowych doświadczeń cyborga rozumie jako walke z codziennością kobiet. Wszystko we współczesnym świecie jest sfragmentaryzowane, płynne, dwuznaczne i łączące się w różnorodny sposób. Możliwe już jest połączenie organizmu z maszyną by tworzyć życie drogą in vitro. Haraway pragnie, aby kobiety wyrwały się za wszelką cene spod męskiej dominacji, by znikły wszelkie granice. Termin gender ukuty w latach 70. przez feminizm rozwinął się dzięki Haraway w jej rozważaniach. Stał się związkiem między człowiekiem a maszyną w sposób metaforyczny jak i materialny. Związki między biologiczną płcią a gender, determinowane historycznie i kulturowo, są ideologicznej natury. Biologia nie jest materialną bazą dla gender. Jest jeszcze jednym dyskursem w genderowej konstrukcji. Gender jest zarówno właściwością jednostek jak i zostaje wpisana w struktury społeczne i systemy symboliczne.. 3 Atrybuty płciowe są tylko męskimi fantazjami, które z powodzeniem funkcjonują w masowej kulturze. Cyborg Haraway nie ma płci, przynależności do historii, jest wyzwolony. Ale aby zanalizować kim jest Cyborg, trzeba jednak odwołać się do jego poprzedników, czyli Robota i Androida. Posłuże się, więc zdefiniowanymi pojęciami użytymi przez Magdalene Radkowską Walkowicz w jej książce Od Golema do Terminatora. Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze. Robot po raz pierwszy użył tego słowa Karel Capek w dramacie opublikowanym w 1922 roku R.U.R (od Rossum Universal Robots nazwa firmy produkującej roboty do pracy w fabrykach). Po czesku słowo 3 Agnieszka Ćwikiel, Gender i cyborg,

8 robota oznacza pracę i jest związane, jak w polskim, z czasownikiem robić. Roboty nie muszą wyglądać jak ludzie, ale często przejawiają ludzkie cechy. Najczęściej są wykonane w określonym celu (program) i charakteryzują się wyjątkową racjonalnością myślenia. Od czasu sformułowania przez Isaaca Asimova trzech praw robotyki (1942 rok, a spopularyzowane w książce wydanej w 1950 roku Ja, robot) roboty muszą postępować zgodnie z nimi. Najbardziej charakterystyczne są roboty z lat 50.: toporne, masywne, metalowe, z widocznymi śrubkami, często z migoczącymi lampkami.(...) Android (z gr. andrós mężczyzna, eidos kształt) najczęściej tak określa się maszynę wyglądającą i zachowującą się jak człowiek, antropomorficznego robota. Po raz pierwszy słowo to miało być użyte ponad 300 lat temu, współcześnie wprowadził je do fantastyki naukowej w 1936 roku Jack Williamson. Słowo Andreida pojawia się jako określenie sztucznej kobiety stworzonej na podobieństwo kobiety prawdziwej także w powieści Augusta Villiersa d Isle Adama Ewa przyszłości, opublikowanej w 1886 roku.(...) Cyborg (od ang. cybernetic organism) to połączenie człowieka z maszyną; istota, która ma organy, zarówno naturalne (organiczne) jak i sztuczne. O cyborgizacji człowieka mówimy także, gdy wskutek operacji plastycznych lub implantologii ciało człowieka staje się udoskonalone technologicznie. Cyborgi spotykamy w takich filmach jak Robocop czy Uniwersalny żołnierz. Figurę tę w myśli socjologicznej i filozoficznej spopularyzowała Donna Haraway. 4 Autorka pisze, że podział na te trzy 4 M. Radkowska Walkowicz, Od Golema do Terminatora. Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze, wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa, 2008, s

9 kategorie jest niepotrzebny, ponieważ używa się tych nazw wymiennie do danej postaci. Cyborg jest pewnego rodzaju hybrydą człowieka z technologią, czyli w tym kontekście ludzkie ciało nabiera charakteru komputera zrobionego z mięsa, jest kolekcją systemów informacyjnych, które oddziaływują na siebie i w kontakcie ze środowiskiem. Przecież to nic innego jak współczesne marzenia ludzi o zmianie wizerunku, wszelkie operacje plastyczne, którym się poddają wszyscy, tj; sztuczne zęby, protezy kończyn, aparaty słuchowe, bajpasy, face- lifiting, silikonowe piersi oraz gustownie modelowane waginy i penisy. A proces ten za pewne się nie skończy, będą nie tylko już wymieniane zużyte części ciała, ale multiplikowane, wzmacniane, aby były większe doznania naszych zmysłów. Pomijając wszelki proces cyborgizacji ciała dzisiaj, to również pragnę zwrócić uwagę na te przebiegające w naszych umysłach, kiedy pozostajemy w stałym kontakcie z maszynami. Transformacje te działają nie tylko na wydajność naszego mózgu, ale też na wzrost funkcjonalności całego organizmu. Stwarzamy sobie proteze wspomagającą naszą ograniczoną pamięć i wymianę myśli, korzystając z takich sieci jak internet. Nasz umysł przeobraża się dostosowując do innego wymiaru niż rzeczywistość. I jeśli mózg to najefektywniejszy organ seksualny, zdolny produkować i zaspokajać pożądanie, stwarzać sens i formę seksualnych kontaktów, to wszelkie transformacje ciała i poszerzanie zakresu zmysłowych doznań mają swoje źródło w informatycznej świadomości cyborga, to ucieleśnione projekcje jego elektronicznych potrzeb i 9

10 fantazji, realizacja stworzonego przez człowieka-maszynę programu. Dla cyborga kontakt cielesny nie jest jedynym sposobem uprawiania seksu, lecz jedną z wielu możliwości, której wybór zależy od indywidualnych preferencji i stanu cyberprzestrzeni. 5 Rzeczywistość jaką sobie tworzą cyborgi, by przeżywać swoje seksualne przygody jest nieokreślona i za bardzo płynna. Traci się poczucie co jest materialne a co niematerialne, co jest iluzją, halucynacją, wirtualizacją osobowości drugiego cyborga po drugiej stronie komputera.te cyborgi nie posiadaja tożsamości, ani płci, mogą przybierać dowolną postać w swoim wyobrażonym świecie. Każdy cyborg nieustannie komunikuje się z innymi mieszkańcami tego wygenerowanego świata, a te wirtualne tereny umożliwiają na istnienie multi tożsamości, odmiennych form płci i innych rodzajów swobodnego poruszania się w sprawach, na które w realnym świecie nie ma akceptacji lub są niemożliwe do osiągnięcia. Swobodne przejścia pomiędzy światami wymagają wiedzy i doświadczenia, uczestniczenie w halucyjnej kulturze jest niczym tajemniczy obrzęd dawnych plemion, który trzeba dogłebnie zrozumieć, aby w nim zaistnieć. Ciało cyborga jest instrumentem do odczuwania prywatnej satysfakcji, ale także maksymalnie utylitarną maszyną, której reprodukcyjna sprawność wpływa na kształt całej cybernetycznej społeczności. Baudrillard stał się inspiracją dla Katherine Hayles, która zaanalizowała czym jest posthumanizm wyrastający poprzez wirtualne ciała cyborgów i jaki to ma wpływ na całą kulturę. Natura została 5 Dr A. Kudlatz, Życie seksualne cyborgów,, r. 10

11 zniszczona, odczłowieczona, aby krzyżować organizmy z maszynami. W posthumaniźmie ważniejszy jest nośnik informacji niż zmaterializowanej repreznetacji. Gdzie umysł jest zagnieżdżeniem się tożsamości człowieka, ale nie jest istotnym elementem. Jak również (...)posthumanistyczna perspektywa traktuje ciało jako oryginalną protezę, wykorzystując ją i manipulując w taki sposób, by rozszerzane lub przekształcane ciało wespół z innymi rodzajami protez było kontynuacją procesu bycia, który miał miejsce zanim sie urodziliśmy. Po czwarte i najbardziej istotne posthumanizm kształtuje ludzkie istnienie tak, by mogło ono dać sie artykułować (wprowadzać) w inteligentne maszyny cyfrowe. W posthumanizmie nie ma esencjonalnych różnic lub absolutnych podziałów między cielesną egzystencją i komputerową symulacją, cybernetycznym mechanizmem i biologicznym organizmem, między teleologią robotów i ludzkimi celami. 6 Posthumanizmu można się dopatrzeć już w pogladach Fryderyka Nietzsche go, ale to właśnie obecnie zajmuje poważne miejsce w rozważaniach środowisk naukowych i filozoficznych. Inaczej nazywany w XX wieku jako Transhumanizm. Świat czesto nas krępuje swoimi prawami tak jak wiara krępuje wyznawców. Człowiek poszukuje szczęścia i wolności, wciąż dążymy do ideałów wcześniej nakreślonych. Każdy powinien sie rozwijać chcąc zmienić na lepsze swoje życie. I do tego odwołują się współcześni Transhumaniści. Krąg tych ludzi wyobraża sobie, że powstaje nowa era w historii ludzkości dzieki postępom naukowo technicznym obdarzającym nas nowymi możliwościami. 6 Red. Grażyna Gajewska, Jacek Jagielski, Klan cyborgów. Mariaż człowieka z technologią, wyd. TRANS DRUK, Gniezno, 2008, s 36 11

12 Jesteśmy już postludźmi, żyjącymi w sieciach komputerowych, obserwowani przez kamery na ulicach, w sklepach, pojazdach komunikacyjnych itp., przypięci do elektrycznej smyczy telefonów komórkowych. Takie życie sprzyja rozwojowi coraz szybszych komputerów i wynalazków, ale zatracamy nasze człowieczeństwo. Człowiek syntetyczny straci swoją wartość. Ciało będzie tylko powielonym sklonowanym niepotrzebnym przedmiotem. W sztuce też szuka się natchnienia już nie w naturze, ale w wyobraźni lub innych wymiarach rzeczywistości związanych z technologią i nowoczesnością. Już u progu awangardy XX wieku zapoczątkował się pewien rodzaj nowej figuracji, który interesująco nazwali Patricia Fride Carrassat i Isabelle Mercadé formami mechanomorficznymi, definiowanymi: (...) jako swoiste hybrydy, łączące elementy organiczne, tu: ludzkie, ale również i zwierzęce, z detalami czy pierwiastkami mechanicznej maszynerii. W tym nieco szerszym ujęciu, takie a nie inne pojmowanie figur mechanomorficznych koresponduje z rozumieniem samej figury jako malarskiego bądź rzeźbiarskiego wyobrażenia postaci ludzkiej czy zwierzęcej w określonym dziele sztuki(...). Figury mechanomorficzne będą zatem hybrydami, które stworzone zostały tak, aby poprzez swój kształt czy strukturę upodabniać się zarówno do maszyny, jak i niedosłownie już, niejako aluzyjnie, kojarzyć się z istotą posiadającą cechy zwierzęce czy ludzkie. 7 Te twory maszynowo organiczne są pociągające z perspektywy ponowoczesności w dzisiejszym świecie. W dalszej części pracy, pojawiają się ich analizy na wybranych przykadach w sztuce. Przechodzą pewne 7 Red. G. Gajewska, J. Jagielski, Klan cyborgów..., dz. cyt., s 76 12

13 mutacje i metamorfozy. Dzięki, którym nie są dokładnie sprecyzowane w wymiarze sztuki. 1.2 CYBERNETYKA Całość tych wszystkich analiz podejmuje nauka o procesach sterowania i łączności w maszynach i organizmach żywych oraz o sposobach przekazywania informacji miedzy częściami układu i między układami; jest działem matematyki stosowanej ; inaczej mówiąc jest to sztuka sterowania bądź kierowania Cybernetyka (gr.. kubernhtik. [he kybernetiké]. 8 W Powszechnej Encyklopedii Filozofii w wersji dla stron internetowych, opisują jej dzieje Andrzej Szymański i Stanisław Zięba. Historia cybernetyki sięga Średniowiecza, gdzie przy wprowadzeniu nowych obliczeń szukano nowych reguł wykonywania określonych czynności i utworzenia sztucznego człowieka golema. W czasach nowożytnych zajęto się problematyką relacji człowieka z maszyną, a w XVII w. zasłynął w tym zagadnieniu wybitny filozof Kartezjusz. (...) w XVIII w. J. de La Mettrie widział w człowieku tylko mechanizm złożony z nakręcających sie wzajemnie sprężyn, odmawiając człowiekowi osobowościowej autonomii działania. Projekt maszyny (wykorzystany w cybernetyce współczesnej), realizujacej złożone czynności człowieka, oraz podstawy logiki symbolicznej stworzył G. W. Leibniz; projekt posągu wyposażonego w urzadzenia naśladujące funkcje zmysłów człowieka stworzył, uważany za prekursora cybernetyki É. B. de Condillac. 8 A. Szymański, Stanisław Zięba, Cybernetyka, r. 13

14 Na przełomie XIX i XX w. rozpoczął się rozwój prawie wszystkich działów cybernetyki(...) Wykorzystując teorie, głoszącą że mózg ludzki tylko rejestruje doświadczenia uogólnione i abstrakcyjne, a nastepnie mechanicznie je przetwarza, W. McCulloch i W. Pitts przedstawili sieciowy model automatu skończonego, zdolnego do prezentacji dowolnego układu logicznego. Pierwsze techniczne urządzenie regulujące opracował J. C. Maxwell, natomiast A. Hurwitz, K. Kupfmüller i H. Nyquist sprecyzowali warunki stabilności układu. Na postep cybernetyki wpłynął wcześniejszy rozwój matematyki stosowanej (...). Dane teoretyczne o maszynach matematycznych posłużyły A. Turingowi i J. Neumannowi do stworzenia teoretycznej koncepcji maszyny, której można użyć do budowy innych maszyn(...). 9 W 1948 roku Robert Weiner opublikował książkę pod tytułem Cybernetics, która opowiada w jaki sposób wpływano na nasze zdrowie i kontrolowano przy użyciu ówczesnych technologii. Pierwsze wszczepione chirurgicznie impanty do mózgu zostały w 1974 roku w stanie Ohio, USA oraz w Sztokholmie w Szwecji. Zaś elektrody wszczepione do mózgu dziecka, bez wiedzy rodziców, zostały w 1946 roku. W tamtych latach były prowadzone badania przez USA nad modyfikacją zachowań oraz funkcjonowaniem mózgu i ciała u zwierząt i ludzi. Metody kontroli umysłu (Mind Control MD) były używane w celu zmiany przekonań i zachowania, często w działaniach militarnych i wywiadowczych. Obecnie mikroczipy są wystarczająco małe, aby wszczepić je w każde miejsce naszego ciała, nawet noworodkom. W 1973 roku premier Olaf Palme wydał zezwolenie na wszczepianie implantów więźniom, a w 9 A. Szymański, S. Zięba, Cybernetyka,dz. cyt., 14

15 1980 r. wykryto je również u pacjentów w domu starców. Gdzie taki człowiek może być calkowicie namierzony w jakimkolwiek miejscu. Techniki te były również wykorzystywane w Iraku. Elektroniczny system NASA jest w stanie śledzić miliony ludzi poprzez unikalne bioelektryczne frekwencje w mózgu. Dzisiejsza super technologia używana w Stanach, Izraelu czy innych krajach jest niebezpieczna. Cybernetyka jest czymś więcej niż nauką, to drastyczna akcja działająca na wolność człowieka. 1.3 BIOMECHANIZM Cybernetyka to jednak nie tylko inspiracja dla nauki i techniki, to również fascynacja dla fanów sciente fiction i horroru. W ten sposób zaczęła się stylistyczna era zdominowana przez surrealistyczne biomechaniczne prace stworzone przez szwajcarskiego artystę Rudiego Hansa (HR) Gigera. Nawiasem mówiąc to on ukuł frazę biomechaniczny jako najważniejszy przymiotnik określający jego prace, a następnie określany przez jego następców do swoich prac. Gdy przyznano mu Oscara za efekty specjalne w filmie Obcy nastąpiła rewolucja. Po Obcym większość filmów tego gatunku poruszała się w podobnej, humanoidalno biomechanicznej estetyce. Odtąd wizje Gigera stały się częścią kultury masowej. Stylistyka ta miała ogromny wpływ na sztukę tatuażu, której gwałtowny rozwój przypadł na ten właśnie okres. Styl biomechaniczy cieszył niesamowitą popularnością także przez lata 90. XX wieku, gdyż 15

16 przedstawienie symbiozy człowieka z maszyną odpowiadało zainteresowaniom końca wieku. Ostatnie lata to już nowy wymiar dla biomechanizmów, które dostrzeżono również na polu grafiki, rzeźby i innych dyscyplin sztuk plastycznych. Biomechanoidy to przede wszystkim koszmarne wizje, które wzięły się z harmonijnego połączenia techniki, mechaniki i organizmu. Pomysły nasunęły się Gigerowi przez pojawiające sie wówczas informacje na temat eksperymentów genetycznych, prób klonowania żywych stworzeń i ingerencji techniki w prawa natury. 10 W tym kontekście powstało wiele jego rzeźb i prac wykonanych aerografem. Aby dobrze zrozumieć jego twórczość zagłębie się w nią w kolejnym rozdziale. 1.4 CYBERPUNK Gdy pisałam o cybernetyce, która stała się inspiracją na wielu polach nauki i techniki i różnych fascynacjach, miałam też na myśli powstające w jej wyniku także pewne gatunki, nurty w sztuce, a także subkultury nakręcające ich rozwój. Dwa główne zjawiska wyłoniły się na początku lat 80 cyberpunk, a za nim steampunk. Wraz z naukowymi dyskusjami, literatura fantastyczna stworzyła szczególną subkulturę cyberpunk. Wyrażenie subkultura oznacza pewne wartości, wzory lub normy społeczne w obowiązującej grupie 10 Edyta Jarosz Mackiewicz, Biomechaniczne powstanie świata w popkulturowej twórczości Gigera, era,artykul.html, 2010 r. 16

17 społecznej, która stanowi część szerszej zbiorowości i odmiennej od obowiązujacych na ogół zasad. Bruce Sterling wybitny pisarz cyberpunkowych powieści określa: termin ten odzwierciedla element kluczowy w twórczości cyberpunków, a nawet kluczowy dla całej dekady: nowy rodzaj integracji. Sojusz światów jak dotąd zupełnie odrębnych - królestwa zaawansowanej technologii i podziemia popu. Ta właśnie integracja stała się głównym źródłem kulturowej energii dekady. Twórczość cyberpunków rozwija się równolegle do pop-kultury lat osiemdziesiątych - do rockowych teledysków, do hackerskiego podziemia, od ulicznego hałasu sampli i hip-hopu, do rockowych syntetyzatorów Londynu i Tokio. Zjawisko to, ta specyficzna dynamika, ma globalny zasięg. A cyberpunk jest jego literackim wcieleniem. 11 Gatunek cyberpunku powstał dzięki pisarstwu głównie Williama Gibsona. Stworzył rewolucje cyberprzestrzeni. William Gibson marzył o globalnej cyberprzestrzeni, o umożliwieniu odbierania wszelkich możliwych informacji w uproszczonej postaci audio-wizualnej, technologiach pozwalających na zapis umiejętności, wspomnień i osobowości ludzi na kostkach pamięci RAM, oraz o Sztucznych Inteligencjach zyskujących samoświadomość i próbujących wyrwać się z okowów jakie stworzyli im ich twórcy. A wszystkie te marzenia słowem się stały i stworzyły cyberpunk. Gibson jest pisarzem najwyraźniej związanym z nim, chociaż inni członkowie tej grupy, przyczynili się również do jego rozwoju, wśród nich wymienić można: Bruca Sterlinga, Johna Shirleya i Rudy Ruckera. Najbardziej oklaskiwana powieść Gibsona to Neuromancer. Idąc za sukcesem tej powieści, cyberpunk stał się 11 Bruce Sterling, tłum. Edyta Frelik, Cyberpunk: Przedmowa do "Lustrzanek", r. 17

18 nowym znaczeniem. Literatura miała ogromny wpływ na działania artystów. Fikcja cyberpunku mogłaby być rozważona w najlepszym wypadku jako interwencja w science fiction, a krytyczny nacisk bezpośrednio do tego tworzy odwołanie się do wizualizacji. Prace Gibsona stworzyły nowy gatunek, poprzez swoje wizjonerskie myślenie. Zamieniąc słowo Japonia na Chiny możemy wtedy zacząć zadawać kolejne pytania koncetrujące się wokół Neuromancera w którym było zbudowane podobne miasto Chiba, oparte na faktycznym miejscu w Japoni, zwłaszcza, że Gibson nigdy nie postawił stopy w tym kraju. Jeśli zaakceptujemy Jamesona sformułowanie, to wydaje się, że Gibson też zaadaptował pewien rodzaj postmodernistycznego schizofrenicznego fragmentu jako podstawy estetycznej w jego przedstawieniu cyberpunkowej Japoni. Ponadto zwiedzając Japonie znaleziono, że zazwyczaj halucynacje Azji opierają się na wyobrażeniach cyberspirali Walled City w powieści Idoru, która jest głównie zanurzona w wirtualnych ( orientalnych) źródłach, w fotografiach zrobionych przez Miyamoto Ryuji to Kowloon Walled City na wybrzeżach Hong Kongu. Gibson skomentował to, że nie mógł więcej zebrać niż od oszałamiających obrazów Miyamoto. Gibson przyczynił sie do rozwoju kultury hakerskiej formułujac takie zwroty językowe jak cyberprzestrzeń, surfowanie po sieci, implanty nerwowe itd. To własnie twórczość Gibsona była dla Braci Wachowskich inspiracją do stworzenia filmu Matrix. Transformacje cyberpunku od 1980 lat przenosi science fiction do multimediów. Jameson stwierdził, że Gibson reprezentuje innowacje 18

19 następujące przeważnie w wizualnych albo muzycznych postmodernistycznych produkcjach, co było prawdą. Cyberpunkowi pisarze zaczęli używać zgenerowanych komputerowych światów, nawet, kiedy Gibson przyznał się że nie rozumie informatyki. Wpływ mass-mediów na literaturę i sztukę i w odwrotną stronę, był bardzo wyraźny. Młodzi ludzie szukali w książkach orientalizmu i odniesień do wizualnej kultury. Wiązało się to m.in. z powstaniem MTV (Muzycznej Telewizji) generacji, która brała mnogość nowych wzorów do nowych wyżyn. Muzyka i wideo zilustrowana tekstowymi strategiami, stworzyła cetrum medialnej kultury. Jedną z najważniejszych cech cyberpunku jest przekraczanie granic. To jest ogólne zjawisko, dlatego jest zbyt trudne, aby określić miejscowe wpływy, które oddziałały na narodziny tej subkultury. Późny cyberpunk rozwinął się na całym świecie. Na przykład, bardzo silna baza cyberpunku jest w Rosji, Ukrainie, Japonii i Ameryce. Podstawową cechą tej subkultury jest połączenie wszystkich członków przez technologię komputerów. Cyberpunk jest pokoleniem pisarzy, które wyrosło na zanurzonej w technologii, ale też w kulturze popu, wartości i estetyce kultur związanych z narkotykami. To nie przypadek, że szybkość jest w wyborach narracji cyberpunku. Faktycznie cyberpunkowa fikcja jest prawdziwą farmaceutyką narkotyków, która jest odbita w marketingu cyberpunkowych książek ówczesnych czasów. Są jasne zgodności między konsumpcją narkotyków a cyberpunkiem, choć nie łatwe do wytłumaczenia. Narkotyki są wynikiem chęci utworzenia chemicznej protezy. To ingerencja w ludzki umysł 19

20 poprzez wywołanie halucynacji. Dawało to nowe możliwości dla mózgu, których zaciekle poszukiwano. Nawet w Matrixie (1999), filmie, który ożywił cyberpunk, zachęca się do narkotyków. Daje wybór pomiędzy niebieską a czerwoną pigułką. Neo bierze czerwoną, żeby odkryć, że ludzie zostali zredukowani do stanu baterii i ich mózgi są siłą wepchnięte do realistycznego świata sennych marzeń. On jest tylko ciałem leżącym w kapsule karmiącej maszyny. 1.5 STEMPUNK Mechanicznością nowego wymiaru jest steampunk. To współczesny nurt fantastyki, sięgający do samych korzeni science fiction do XIXwiecznej powieści naukowej (scientific romance), XVIII-wiecznego gotyckiego horroru i pulp fiction z początków XX wieku. Wszystko to, czego Juliusz Verne, H.G. Wells i Sir Arthur Conan Doyle nie zdążyli wymyślić (a może nie odważyli się opublikować) dziś nadrabiają steampunkowcy. 12 tak charakteryzuje go Ewa Sabarańska. To jest świat zaludniony przez królestwo maszyn. Steampunk nie gloryfikuje tego co stworzyła maszyna. Nie zajmuje się jej wydajnością i dokładnością w działaniu. Woli widzieć mechanizm jako swoje log, ikonę... Roboty stworzone na jego charakter, aby uczcić siebie. Dźwignie, zęby, zawory i rury użyte do jego konstrukcji są dumą jego dziedzictwa. Najbardziej podstawowym elementem w przedmiotach steampunku jest ich wizualizacja. 12 Ewa Sabarańska, Steampunk, r. 20

21 Rzeźby steampunku wydają się przestrzegać przed zdefiniowaniem ich jako rzemiosła, które często jest kojarzone ze złym smakiem i rodzajem uporności w dotarciu do celu. Są współczesną sztuką, której główny punkt pozwala na krytyczną ocenę każdej pracy między jego oryginalnymi poziomami a wynalazkiem. Może być widziany jako wojna między pomysłowością a nostalgią. Steampunk łączy stare mity z nowymi. Il. 1, John Wilson, Mechaniczny ptak 13 Jego nazwa wywodzi się od cyberpunku, futurystycznego szału lat 80-tych. Cyberpunk to mroczna industrialna przyszłość, a steampunk mroczna industrialna przeszłość. Steampunk naprawde spotyka się z uznaniem gdy przekracza jego definicje. Steampunkowe fantazje mogą być widziane jako termometr mierzący niezależne impulsy kreatywności, których celem nie jest znaleźć rozwiązanie, ale marzyć o niemożliwych alternatywach. Należy jednak podkreślić, że to przenikanie się przeszłości z teraźniejszością może następować w różnych kierunkach. Czym innym jest modny ostatnio w subkulturze Gotów NEO-WIKTORIANIZM, polegający na naśladowaniu atmosfery i estetyki XIX wieku, a czym innym STEAMPUNK, który nakłada doskonale nam znane elementy dzisiejszej

22 cywilizacji (idee, popkultura, technika) na realia XIX-wieczne. W miarę jak kolejne dekady przestają być dla nas historią najnowszą, stają się przedmiotem zainteresowań steampunku, a właściwie znacznie szerszego nurtu, jakim jest RETROFUTURYZM. 14 Podgatunki steampunku mają swoje odniesienie głównie w przeszłości. Są to odpowiednio epoka kamienia łupanego - stonepunk, kultura antyczna - sandalpunk, epoka renesansu - clockpunk czy termin powstały na skutek ewolucji gatunku w strone industrialu dieselpunk; albo jak wspomniany retrofuturyzm, mający swoje granice już przesuwające się ku latom trzydziestym i czterdziestym XX wieku. Wszystkie są wspólną mroczną stylistyką steampunku, działającym na różnych polach kultury i sztuki. Jednym z przykładów tego stylu jest twórczość Johna Wilsona. 14 tamże, 22

23 ROZDZIAŁ II FUTURYSTYCZNE WIZJE W PRZEDSTAWIENIACH ARTYSTYCZNYCH NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH W UKŁADZIE CHRONOLOGICZNYM 2.1 PRAPOCZĄTKI I STAROŻYTNOŚĆ Chodzi o jedno: ubóstwienie człowieka 15 Już u samych początków historii naszego świata miał miejsce kult tworzenia własnej podobizny mającej dla właściciela charakter żywego organizmu zaprezentowanego w sposób magiczny. Victoria Nelson opisuje w swojej książce, gdy sama natknęła sie na taki okaz w pobliskim muzeum: (...) stałam przed przeszkloną gablotą w poświęconej epoce lodowcowej części Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej, które znajduje się na West 86th Street w Nowym Jorku. Przedmiot mojej uwagi stanowiła połączona stawowo figurka mężczyzny, wyrzeźbiona z kilku mamucich kości. Przyjrzawszy się bliżej, zauważyłam wywiercone na końcach kości otworki, wyraźnie przeznaczone do przesnucia przez nie kawałków szpagatu i połączenia stawów (...). Miejsce pochodzenia małego człowieka to czeskie Brno; lepiej być nie może, zważywszy na żywioną przez mieszkańców Europy Środkowej i Wschodniej namiętność do lalkarstwa i fantastyczności(...). Nie pamietałam jednak wtedy, że okres górnego plejstocentu był czasem, kiedy sztuka nie wiązała się z rozrywką, lecz 15 Victoria Nelson. Sekretne życie lalek,wyd. Univeristas, Kraków, 2009, s xii 23

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA 3 GIM

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA 3 GIM Temat działu 1. Tajniki malarstwa 2. Grafika sztuka druku Treści nauczania Czym jest malarstwo? malarstwo jako forma twórczości (kolor i kształt, plama barwna, malarstwo przedstawiające i abstrakcyjne)

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN Z PLASTYKI W KLASIE IV

WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN Z PLASTYKI W KLASIE IV WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN Z PLASTYKI W KLASIE IV Z pomocą nauczyciela uczeń: wymienia placówki działające na rzecz kultury, tłumaczy zasady

Bardziej szczegółowo

Liturgia jako święta gra. Elementy teatralizacji w tzw. Mszy Trydenckiej

Liturgia jako święta gra. Elementy teatralizacji w tzw. Mszy Trydenckiej Maciej Olejnik Liturgia jako święta gra. Elementy teatralizacji w tzw. Mszy Trydenckiej Wprowadzenie: Przedmiotem mojej pracy jest problem przenikania świata teatru do katolickiej liturgii łacińskiej.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Zgodnie z Podstawą Programową jako priorytetowe przyjmuje się na lekcjach plastyki w gimnazjum wymagania ogólne: 1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

celującą bardzo dobrą dobrą dostateczną dopuszczającą 1.Wymagania edukacyjne. PZO. 2.Sztuka co wiem, co pamiętam?

celującą bardzo dobrą dobrą dostateczną dopuszczającą 1.Wymagania edukacyjne. PZO. 2.Sztuka co wiem, co pamiętam? Temat Wymagania edukacyjne na ocenę Odniesienie do podstawy programowej celującą bardzo dobrą dobrą dostateczną dopuszczającą 1.Wymagania edukacyjne. PZO. 2.Sztuka co wiem, co pamiętam? Uczeń zna tematykę

Bardziej szczegółowo

G. Morgan, Obrazy organizacji, Warszawa 1997

G. Morgan, Obrazy organizacji, Warszawa 1997 3. Metafory organizacyjne Morgana G. Morgan, Obrazy organizacji, Warszawa 1997 przedstawia specyficzny sposób postrzegania, myślenia i mówienia o organizacji; ujmuje istotę utrwalonego typu doświadczenia

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2011-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Różnice w metodzie uprawiania nauki Krytyka platońskiej teorii idei Podział

Bardziej szczegółowo

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013 Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny rok szkolny 2012/2013 Literatura 1. Kobiety irytujące i intrygujące w literaturze polskiej. Oceń postawy i zachowania wybranych bohaterek. 2. Poezja

Bardziej szczegółowo

CZYM SĄ OBLICZENIA NAT A URALNE?

CZYM SĄ OBLICZENIA NAT A URALNE? CZYM SĄ OBLICZENIA NATURALNE? Co to znaczy obliczać (to compute)? Co to znaczy obliczać (to compute)? wykonywać operacje na liczbach? (komputer = maszyna licząca) wyznaczać wartości pewnych funkcji? (program

Bardziej szczegółowo

Przy każdej literze alfabetu napisz po jednym wyrazie, który kojarzy Ci się ze sztuką. Moim zdaniem sztuka to:

Przy każdej literze alfabetu napisz po jednym wyrazie, który kojarzy Ci się ze sztuką. Moim zdaniem sztuka to: Sztuka to Przy każdej literze alfabetu napisz po jednym wyrazie, który kojarzy Ci się ze sztuką. Moim zdaniem sztuka to: Zastanów się, które z wyrazów kojarzą Ci się z określonymi doświadczeniami lub emocjami.

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJUM NR 60 IM. CYRYLA RATAJSKIEGO W POZNANIU

GIMNAZJUM NR 60 IM. CYRYLA RATAJSKIEGO W POZNANIU Wymagania edukacyjne z podstawy programowej Klasa pierwsza I półrocze Podstawa programowa Cele kształcenia Wymagania ogólne Treści nauczania -wymagania szczegółowe 1. Chronologia historyczna. Uczeń sytuuje

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk

Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk 10 października 2009 Plan wykładu Czym jest filozofia 1 Czym jest filozofia 2 Filozoficzna geneza nauk szczegółowych - przykłady Znaczenie

Bardziej szczegółowo

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 I LITERATURA 1. Analizując wybrane przykłady, omów funkcjonowanie motywu snu w literaturze różnych epok. 2. Macierzyństwo w literaturze

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014 Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014 1 Literatura 1. Alegoria jako sposób mówienia o rzeczywistości. Omów jej rolę, analizując wybrane 2. Apokaliptyczne wizje rzeczywistości. Przedstaw,

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH rok szkolny 2010/2011 I. LITERATURA 1. Przedstaw ideały rycerskie na wybranych tekstach literackich

Bardziej szczegółowo

1. Dyscypliny filozoficzne. Andrzej Wiśniewski Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

1. Dyscypliny filozoficzne. Andrzej Wiśniewski Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 1. Dyscypliny filozoficzne Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Pochodzenie nazwy filozofia Wyraz filozofia pochodzi od dwóch greckich słów:

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Animacje komputerowe Kod przedmiotu PPR56 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów JAZZ I MUZYKA ESTRADOWA studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów JAZZ I MUZYKA ESTRADOWA studia pierwszego stopnia profil praktyczny Efekty kształcenia dla kierunku studiów JAZZ I MUZYKA ESTRADOWA studia pierwszego stopnia profil praktyczny Załącznik nr 1 Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów jazz i muzyka

Bardziej szczegółowo

PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera

PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera Autor: Aleksander Dzbyński ISBN: 978-83-89949-66-0 Liczba stron: 270 Oprawa: miękka Format: 14,5 20,5 cm Rok wydania: 2011 Język:

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA 2016-09-01 HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń sytuuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Podział nauk Arystoteles podzielił wszystkie dyscypliny wiedzy na trzy grupy:

Bardziej szczegółowo

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE Krystyna Alagor MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE (wydanie drugie, poprawione i połączone) Copyright by Wydawnictwo Autorskie ALAGOR Krystyna Krawczyk 2007 Skład i łamanie: Rafał Celej Wydawnictwo: W.A. ALAGOR

Bardziej szczegółowo

Wymagania z plastyki na poszczególne stopnie

Wymagania z plastyki na poszczególne stopnie Wymagania z plastyki na poszczególne stopnie Podczas ustalania oceny z plastyki szczególną uwagę należy zwrócić na wysiłek wkładany przez ucznia w wywiązywanie się z obowiązków wynikających ze specyfiki

Bardziej szczegółowo

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru 1.Jakiego koloru szatę miał na sobie Stefan Batory w obrazie Marcina Kobera pt.,,portret Stefana Batorego? a)

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do teorii systemów ekspertowych

Wprowadzenie do teorii systemów ekspertowych Myślące komputery przyszłość czy utopia? Wprowadzenie do teorii systemów ekspertowych Roman Simiński siminski@us.edu.pl Wizja inteligentnych maszyn jest od wielu lat obecna w literaturze oraz filmach z

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA WEWNĘTRZNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO 2012/2013

SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA WEWNĘTRZNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO 2012/2013 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA WEWNĘTRZNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO 2012/2013 ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Rola karykatury w literaturze i innych dziedzinach sztuki. Rozważ problem na wybranych

Bardziej szczegółowo

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z TRUDNY TEMAT Nauczyliśmy się słuchać łatwych kazań. Wygłaszanych, jak to się mówi, pod publiczkę. Nieraz kokieteryjnych, zalotnych, brzdąkających w bardzo serdeczną i łatwą strunę budzenia miłości do bliźniego.

Bardziej szczegółowo

Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant).

Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant). Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant). Epoka filozofów, którzy chcą przekształcać świat 4 główne

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

MICHEL DE MONTAIGNE ( )

MICHEL DE MONTAIGNE ( ) MICHEL DE MONTAIGNE (1533-1592) Sceptycyzm prowadzący do celu Nie wiem na pewno nawet tego, czego nie wiem Pirron nie chciał wcale zamienić się w kamień, ale właśnie chciał stać się żyjącym człowiekiem,

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Wzorcowe efekty kształcenia dla kierunku studiów filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Wzorcowe efekty kształcenia dla kierunku studiów filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Załącznik nr 2: tabela zawierająca efekty kształcenia dla kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie i ich relacje z efektami kształcenia dla obszaru nauk humanistycznych Wzorcowe efekty kształcenia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Filozofia INFORMATYKA Metodologia Wykład 1. Wprowadzenie. Filozofia, metodologia, informatyka Czym jest FILOZOFIA? (objaśnienie ogólne) Filozofią nazywa się

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOPOGLĄD NEW AGE

ŚWIATOPOGLĄD NEW AGE ŚWIATOPOGLĄD NEW AGE ŚWIATOPOGLĄD względnie stały zespół sądów (często wartościujących), przekonań i opinii na temat otaczającego świata czerpanych z rozmaitych dziedzin kultury, głównie z nauki, sztuki,

Bardziej szczegółowo

Archeologia kognitywna

Archeologia kognitywna Wstęp Kognitywistyka Bibliografia Wstęp do archeologii 24 maja 2012 Wstęp Kognitywistyka Bibliografia Plan prezentacji 1 Kognitywistyka Kognitywistyka czyli nauki o poznaniu Baza wiedzy i mapa kognitywna

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów.

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów. TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ZESPOLE SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. STANISŁAWA KOPYSTYŃSKIEGO WE WROCŁAWIU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA 1. Analizując wybrane wiersze

Bardziej szczegółowo

BIOCYBERNETYKA PROLOG

BIOCYBERNETYKA PROLOG Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej BIOCYBERNETYKA Adrian Horzyk PROLOG www.agh.edu.pl Pewnego dnia przyszedł na świat komputer Komputery

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego -MAJ I. LITERATURA

Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego -MAJ I. LITERATURA Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego I. LITERATURA -MAJ 2011-1. Bohaterowie literatury XIX i XX w. Porównaj ich system wartości odwołując się do 2. Wizerunek rycerza w literaturze.

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze Klasa I Skala ocen celujący bardzo dobry Wymagania przedmiotowo-programowe - wykazuje zaangażowanie w realizację projektów związanych

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

TEMATY DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2008/2009

TEMATY DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2008/2009 TEMATY DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2008/2009 Literatura: 1. Literacki wizerunek dziecka. Przedstaw różne ujęcia tematu, analizując wybrane utwory. 2. Bohaterowie

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY

LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY 2014 Literatura: 1. Zainteresowanie wsią i ludowością. Omów zagadnienie, opierając się na wybranych utworach literatury polskiej. 2. Satyra i

Bardziej szczegółowo

MAŁA AKADEMIA TEATRALNA

MAŁA AKADEMIA TEATRALNA program edukacji kulturalnej dla dzieci z klas IV - VI MAŁA AKADEMIA TEATRALNA Proszę wyobrazić sobie 70-tkę dzieci, które przez dwie godziny bawią się w teatr: słuchają opowieści o historii teatru, oglądają

Bardziej szczegółowo

HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO KLASA IV

HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO KLASA IV 2016-09-01 HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO KLASA IV Podstawa programowa przedmiotu SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń posługuje się podstawowymi określeniami

Bardziej szczegółowo

Dlaczego matematyka jest wszędzie?

Dlaczego matematyka jest wszędzie? Festiwal Nauki. Wydział MiNI PW. 27 września 2014 Dlaczego matematyka jest wszędzie? Dlaczego świat jest matematyczny? Autor: Paweł Stacewicz (PW) Czy matematyka jest WSZĘDZIE? w życiu praktycznym nie

Bardziej szczegółowo

TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY FUNKCJONALIZM ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE FUNKCJONALIZM TEORIE KONFLIKTU

TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY FUNKCJONALIZM ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE FUNKCJONALIZM TEORIE KONFLIKTU ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE dr Agnieszka Kacprzak TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY Auguste Comte Emile Durkheim TEORIE KONFLIKTU Karol Marks INTERAKCJONIZM SYMBOLICZNY Max

Bardziej szczegółowo

Filozofia człowieka. Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje

Filozofia człowieka. Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje Filozofia człowieka Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje Spotkanie źródłem poznania i nauk POZNAWANIE 2 Jedność doświadczenia filozoficznego Filozofia nauką o zasadach ( principia) Do wiedzy o

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka w zakresie klas 6 szkoły podstawowej

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka w zakresie klas 6 szkoły podstawowej Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka w zakresie klas 6 szkoły podstawowej Temat Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca KLASA 6 71. Dowiadujemy

Bardziej szczegółowo

FITNESS INTELIGENCJI

FITNESS INTELIGENCJI FITNESS INTELIGENCJI Aleksander Dydel ABC TEORII I ĆWICZEŃ WSTĘP Ancora imparo. Michał Anioł Inteligencja jest piękną i wartościową cechą umysłu, którą można rozwinąć. Sama z siebie nie jest gwarantem

Bardziej szczegółowo

Władysław Pluta odpowiada na pytania Agnieszki Ziemiszewskiej. największe emocje wywołują we mnie dzieła racjonalne

Władysław Pluta odpowiada na pytania Agnieszki Ziemiszewskiej. największe emocje wywołują we mnie dzieła racjonalne Władysław Pluta odpowiada na pytania Agnieszki Ziemiszewskiej największe emocje wywołują we mnie dzieła racjonalne PLAKAT: WŁADYSŁAW PLUTA największe emocje wywołują we mnie dzieła racjonalne Władysław

Bardziej szczegółowo

STAROŻYTNY TEATR GRECKI

STAROŻYTNY TEATR GRECKI SCENARIUSZ LEKCJI dla uczniów klas I - III STAROŻYTNY TEATR GRECKI AUTOR SCENARIUSZA mgr Hanna Kaźmierska SCENARIUSZ LEKCJI Czas realizacji: 2 x 45min TEMAT LEKCJI: W starożytnym teatrze greckim. CEL OGÓLNY:

Bardziej szczegółowo

Za niedostarczenie pracy w wyznaczonym przez nauczyciela terminie (2 tygodnie) uczeń otrzymuje ocenę niedostateczną.

Za niedostarczenie pracy w wyznaczonym przez nauczyciela terminie (2 tygodnie) uczeń otrzymuje ocenę niedostateczną. Wymagania edukacyjne z plastyki klasa VI Ocenie podlegają: przygotowanie do zajęć, wiadomości, prace i ćwiczenia praktyczne, zaangażowanie w pracę twórczą, aktywność na lekcji, wypowiedzi ustne, wyniki

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Dominik Burchard 2. Grupa docelowa: uczestnicy koła humanistycznego 3. Liczba godzin: 2 4. Temat zajęć:

Bardziej szczegółowo

O czym, dlaczego i dla kogo napisaliśmy Jak na dłoni. Genetyka Zwycięstwa

O czym, dlaczego i dla kogo napisaliśmy Jak na dłoni. Genetyka Zwycięstwa O czym, dlaczego i dla kogo napisaliśmy Jak na dłoni. Genetyka Zwycięstwa Dawno dawno temu wstępujący na tron osiemnastoletni król Jigme Singye Wnagchuck, najmłodszy monarcha świata, ogłosił: Szczęście

Bardziej szczegółowo

-- prowadzi i dokumentuje działania związane z aktywnością kulturalną i samokształceniem

-- prowadzi i dokumentuje działania związane z aktywnością kulturalną i samokształceniem KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 2 Z PRZEDMIOTU WIEDZA O KULTURZE (opracowane w oparciu o aktualną podstawę programową MEN oraz program nauczania i podręcznik Wydawnictwa Polskiego w Wołominie Wiedza

Bardziej szczegółowo

Trzy Trzy. Trzy Trzy Trzy

Trzy Trzy. Trzy Trzy Trzy Trzy Czas dla niej Wystawa Trzy. Czas dla niej ma być zachęceniem do tworzenia dla siebie, chęci posiadania pasji, rozwoju osobistego, nadania drugiego sensu oprócz codziennej prozy życia. Każda z nas

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

Historia kultury i sztuki (wybieralny) Kod przedmiotu

Historia kultury i sztuki (wybieralny) Kod przedmiotu Historia kultury i sztuki (wybieralny) - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Historia kultury i sztuki (wybieralny) Kod przedmiotu 06.4-WI-AiUP-His.KiSzt.02w-W-S14_pNadGenOVZ5L Wydział Kierunek

Bardziej szczegółowo

Aleksy Awdiejew. Opublikowano w: Badanie i projektowanie komunikacji, red. Michał Grech i Anette Siemes, Wrocław 2013

Aleksy Awdiejew. Opublikowano w: Badanie i projektowanie komunikacji, red. Michał Grech i Anette Siemes, Wrocław 2013 Aleksy Awdiejew Opublikowano w: Badanie i projektowanie komunikacji, red. Michał Grech i Anette Siemes, Wrocław 2013 Proces komunikacji Materialnym przejawem procesu komunikacji jest tekst rozumiany bardzo

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

Plan pracy z plastyki do programu nauczania Do dzieła!. Klasa VI

Plan pracy z plastyki do programu nauczania Do dzieła!. Klasa VI Plan pracy z plastyki do programu nauczania Do dzieła!. Klasa VI 1. Jakie formy twórczości nas otaczają? 2., 3. i 4. Grafika artystyczna (warsztatowa) 5. i 6. Grafika użytkowa (stosowana) 1 - wymienia

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO w roku szkolnym 2013 / 2014 I LITERATURA 1. Samotność bohatera romantycznego i człowieka

Bardziej szczegółowo

Wzornictwo przemysłowe I stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) stacjonarne (stacjonarne / niestacjonarne)

Wzornictwo przemysłowe I stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) stacjonarne (stacjonarne / niestacjonarne) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Historia sztuki, architektury i wzornictwa Nazwa modułu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 2 do uchwały nr 182/09/2013 Senatu UR z 26 września 2013 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia

Bardziej szczegółowo

KULTUROTWÓRCZA ROLA BIBLII

KULTUROTWÓRCZA ROLA BIBLII Kierunek Wydział Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II rok akademicki 2012/2013 kulturoznawstwo stopień pierwszy studia stacjonarne Forma zajęć: KULTUROTWÓRCZA ROLA BIBLII wykład

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii.

Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii. Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii. historiozofia DZIEJÓW FILOZOFIA nauka filozoficzna o ostatecznych czynnikach sprawczych, istocie i sensie ludzkich dziejów jako całości, zw. także

Bardziej szczegółowo

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6.

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. 1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. Elementy badań 7. Raport etnograficzny 8. Przykłady 9. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Klasa IV Wymagania edukacyjne

Klasa IV Wymagania edukacyjne Zagadnienia plastyczne Co widzimy i jak to pokazać? Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Klasa IV Wymagania edukacyjne - wskazuje i opisuje elementy abecadła - wskazuje na fotografiach i reprodukcjach

Bardziej szczegółowo

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013 Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013 LITERATURA 1. Na podstawie wybranych utworów omów funkcje ironii w literaturze. 2. Folklor jako inspiracja

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym.

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Wielu psychologów twierdzi, Ŝe dzieci są twórcze z samej swej natury, a postawa twórcza jest wśród dzieci powszechna.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2016/2017 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H7

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2016/2017 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H7 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2016/2017 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H7 KWIECIEŃ 2017 Zadanie 1. (0 1) 2. Cywilizacje Bliskiego

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA URANTII BIBLIA 2.0

KSIĘGA URANTII BIBLIA 2.0 KSIĘGA URANTII BIBLIA 2.0 Talbot, 01.10.2017 08:10 Księga Urantii jest dziełem ogromnym objętościowo, gdyż zawiera przeszło 2 tysiące stron. Ma charakter religijny, duchowy i filozoficzny. Mówi o Bogu,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Historia informatyki

Historia informatyki Spis treści 1 CZYM JEST INFORMATYKA... - 2-1.1 DEFINICJE INFORMATYKI...- 2-1.2 POJĘCIA ZWIĄZANE Z INFORMATYKĄ...- 2-2 ELEMENTY HISTORII INFORMATYKI... - 2-2.1 OD STAROŻYTNOŚCI DO ŚREDNIOWIECZA...- 2-2.2

Bardziej szczegółowo

ZESTAW TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO NA WEWNĘTRZNY EGZAMIN MATURALNY 2014

ZESTAW TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO NA WEWNĘTRZNY EGZAMIN MATURALNY 2014 Zespół Szkół Poligraficznych im. Marszałka Józefa Piłsudskiego ZESTAW TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO NA WEWNĘTRZNY EGZAMIN MATURALNY 2014 Strona 1 z 5 TEMATY LITERACKIE 1. Człowiek wobec losu. Omów różnorodność

Bardziej szczegółowo

ARGUMENTY KOSMOLOGICZNE. Sformułowane na gruncie nauk przyrodniczych

ARGUMENTY KOSMOLOGICZNE. Sformułowane na gruncie nauk przyrodniczych ARGUMENTY KOSMOLOGICZNE Sformułowane na gruncie nauk przyrodniczych O CO CHODZI W TYM ARGUMENCIE Argument ten ma pokazać, że istnieje zewnętrzna przyczyna wszechświata o naturze wyższej niż wszystko, co

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Oznaczenia: KW kierunkowe efekty kształcenia dla Wzornictwa studia I stopnia W kategoria wiedzy w efektach kształcenia U kategoria umiejętności

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 NAUCZYCIEL ODPOWIEDZIALNY TEMAT Język polski 1. Lekturowe zgaduj zgadula - tworzymy karty edukacyjne do wybranych lektur. 2. Poznajemy

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo