MECHANICZNE ZWIERZĘTA I LUDZKIE CYBORGI W SZTUCE NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MECHANICZNE ZWIERZĘTA I LUDZKIE CYBORGI W SZTUCE NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET HUMANISTYCZNO-PRZYRODNICZY JANA KOCHANOWSKIEGO W KIELCACH WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Kierunek: Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych Specjalność: grafika warsztatowa JOANNA KORCZYŃSKA Numer albumu Praca magisterska MECHANICZNE ZWIERZĘTA I LUDZKIE CYBORGI W SZTUCE NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH Promotor pracy: Dr K. Ziołowicz Praca przyjęta pod względem merytorycznym i formalnym w formie papierowej i elektronicznej. /data i podpis promotora/ KIELCE 2011

2 Spis treści: WSTĘP...4 I. WYJAŚNIENIE KLUCZOWYCH POJĘĆ Cyborg Cybernetyka Biomechanizm Cyberpunk Steampunk II. FUTURYSTYCZNE WIZJE W PRZEDSTAWIENIACH ARTYSTYCZNYCH NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH W UKŁADZIE CHRONOLOGICZNYM Prapoczątki i starożytność Średniowiecze Renesans Barok i oświecenie Romantyzm i pozytywizm Modernizm Futuryzm Dadaizm Surrealizm Sztuka powojenna III. BIOMECHANICZNE MOTYWY W SZTUCE WSPÓŁCZESNEJ Malarstwo a H. R. Giger b Wojciech Siudmak c Dariusz Zawadzki Grafika a Zdzisław Beksiński b Anna Karolak c Ian Miller d Fabricio Moraes

3 3.3 Rzeźba a H. R. Giger b Jessica Joslin c Andrew Chase d Pierre Matter e Christopher Conte Multimedia a Mariko Mori i gender w sztuce japońskiej b Stelarc PODSUMOWANIE BIBLIOGRAFIA SPIS ILUSTRACJI OŚWIADCZENIE STUDENTA

4 WSTĘP Nowy wiek doprowadził do konfrontacji natury z techniką. Szybkość zmian jaka dokonała się w ciągu tysiąca lat, wydawać by się mogła świeża i całkowicie pozbawiona tradycji. Pragnę jednak udowodnić mylność takiego myślenia. Także zburzyć powstałe sterotypy o przedstawieniach ludzkich maszyn. W rozdziale pierwszym analizuję pojęcia kluczowe dla pracy: cyborg, cybernetyka, biomechanizm, cyberpunk, steampunk często przywoływane i omawiam ich znaczenie. Następnie w rozdziale drugim przyjrzawszy się wizjom artystycznym pragnę przeanalizować pojawiające się zjawiska w sztuce, które możemy uznać za protoplastów dzisiejszych futurystycznych rozwiązań. Kolejno omawiam przykłady sztuki od prehistorii, aż po sztukę powojenną gdzie odnalazłam odwołania do futurystycznych mechanizmów, a także pierwszych cyborgicznych ludzkich podobizn. Rozdział trzeci natomiast odkrywa inspiracje współczesnych artystów połączeniami biologiczno mechanicznymi w: malarstwie, grafice, rzeźbie i multimediach. Również przenosi w wymiar science fiction i fantastyki na innym terenie niż komiks, film czy literatura. Które wspaniale realizują nawet niekomercyjni twórcy o wybitnych umiejętnościach artystycznych. Są to prace wymagające od nich opanowania warsztatu technologicznego, cierpliwości, kreatywności, świeżego podejścia do realizacji tematu oraz precyzji wykonania. 4

5 Reasumując powstałą pracę w rozdziale czwartym, chcę zwrócić uwagę na osiągnięcia współczesnej sztuki i technologii, otwierające nowe możliwości kreacji artystycznej w przyszłości, które będą wiązały się z zachodzacymi zmianami cywilizacyjnymi. 5

6 ROZDZIAŁ I WYJAŚNIENIE KLUCZOWYCH POJĘĆ 1.1 CYBORG Nawet jeśli obydwie splątają się w spiralnym tańcu, wolę być cyborgiem niż boginią. Donna Haraway, Manifest cyborga (1991) 1 Donna Haraway jest biologiem i historykiem sztuki, aktualnie pracuje na uniwersytecie w Santa Cruz, gdzie prowadzi badania nad życiem małp. Jej Manifest Cyborga może wywoływać śmieszność. Szalone rozważania autorki nie wydadzą się niczym poważnym dla laickiego słuchacza czy też czytelnika. Ale w nich tkwi głęboki sens, który przekazuje nam w fantastyczny sposób. Manifest ten jest drogowskazem dla Cyberfeministek, ale i nie tylko dla nich. Tekst Haraway uświadomił ludzkości znaczenie technologii, wskazał jak silne jest oddziaływanie techniki na nasze życie. To, co było dotąd barwną historią science fiction, teraz jest już rzeczywistością. Cyborg według Haraway to cybernetyczny orgaznizm, hybryda powstająca ze skrzyżowania maszyny i organizmu. To postać fikcyjna, a jednocześnie wytwór społecznej rzeczywistości. 2 Rzeczywistość określiła jako zniewolenie kobiety przez konstrukcje polityczną i tylko świadomość 1 Umberto Eco, Historia Brzydoty, wyd. Rebis, 2007, s Ewa Franus, Manifest Cyborga, r. 6

7 może ją wyzwolić. Modyfikacje fikcji i życiowych doświadczeń cyborga rozumie jako walke z codziennością kobiet. Wszystko we współczesnym świecie jest sfragmentaryzowane, płynne, dwuznaczne i łączące się w różnorodny sposób. Możliwe już jest połączenie organizmu z maszyną by tworzyć życie drogą in vitro. Haraway pragnie, aby kobiety wyrwały się za wszelką cene spod męskiej dominacji, by znikły wszelkie granice. Termin gender ukuty w latach 70. przez feminizm rozwinął się dzięki Haraway w jej rozważaniach. Stał się związkiem między człowiekiem a maszyną w sposób metaforyczny jak i materialny. Związki między biologiczną płcią a gender, determinowane historycznie i kulturowo, są ideologicznej natury. Biologia nie jest materialną bazą dla gender. Jest jeszcze jednym dyskursem w genderowej konstrukcji. Gender jest zarówno właściwością jednostek jak i zostaje wpisana w struktury społeczne i systemy symboliczne.. 3 Atrybuty płciowe są tylko męskimi fantazjami, które z powodzeniem funkcjonują w masowej kulturze. Cyborg Haraway nie ma płci, przynależności do historii, jest wyzwolony. Ale aby zanalizować kim jest Cyborg, trzeba jednak odwołać się do jego poprzedników, czyli Robota i Androida. Posłuże się, więc zdefiniowanymi pojęciami użytymi przez Magdalene Radkowską Walkowicz w jej książce Od Golema do Terminatora. Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze. Robot po raz pierwszy użył tego słowa Karel Capek w dramacie opublikowanym w 1922 roku R.U.R (od Rossum Universal Robots nazwa firmy produkującej roboty do pracy w fabrykach). Po czesku słowo 3 Agnieszka Ćwikiel, Gender i cyborg,

8 robota oznacza pracę i jest związane, jak w polskim, z czasownikiem robić. Roboty nie muszą wyglądać jak ludzie, ale często przejawiają ludzkie cechy. Najczęściej są wykonane w określonym celu (program) i charakteryzują się wyjątkową racjonalnością myślenia. Od czasu sformułowania przez Isaaca Asimova trzech praw robotyki (1942 rok, a spopularyzowane w książce wydanej w 1950 roku Ja, robot) roboty muszą postępować zgodnie z nimi. Najbardziej charakterystyczne są roboty z lat 50.: toporne, masywne, metalowe, z widocznymi śrubkami, często z migoczącymi lampkami.(...) Android (z gr. andrós mężczyzna, eidos kształt) najczęściej tak określa się maszynę wyglądającą i zachowującą się jak człowiek, antropomorficznego robota. Po raz pierwszy słowo to miało być użyte ponad 300 lat temu, współcześnie wprowadził je do fantastyki naukowej w 1936 roku Jack Williamson. Słowo Andreida pojawia się jako określenie sztucznej kobiety stworzonej na podobieństwo kobiety prawdziwej także w powieści Augusta Villiersa d Isle Adama Ewa przyszłości, opublikowanej w 1886 roku.(...) Cyborg (od ang. cybernetic organism) to połączenie człowieka z maszyną; istota, która ma organy, zarówno naturalne (organiczne) jak i sztuczne. O cyborgizacji człowieka mówimy także, gdy wskutek operacji plastycznych lub implantologii ciało człowieka staje się udoskonalone technologicznie. Cyborgi spotykamy w takich filmach jak Robocop czy Uniwersalny żołnierz. Figurę tę w myśli socjologicznej i filozoficznej spopularyzowała Donna Haraway. 4 Autorka pisze, że podział na te trzy 4 M. Radkowska Walkowicz, Od Golema do Terminatora. Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze, wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa, 2008, s

9 kategorie jest niepotrzebny, ponieważ używa się tych nazw wymiennie do danej postaci. Cyborg jest pewnego rodzaju hybrydą człowieka z technologią, czyli w tym kontekście ludzkie ciało nabiera charakteru komputera zrobionego z mięsa, jest kolekcją systemów informacyjnych, które oddziaływują na siebie i w kontakcie ze środowiskiem. Przecież to nic innego jak współczesne marzenia ludzi o zmianie wizerunku, wszelkie operacje plastyczne, którym się poddają wszyscy, tj; sztuczne zęby, protezy kończyn, aparaty słuchowe, bajpasy, face- lifiting, silikonowe piersi oraz gustownie modelowane waginy i penisy. A proces ten za pewne się nie skończy, będą nie tylko już wymieniane zużyte części ciała, ale multiplikowane, wzmacniane, aby były większe doznania naszych zmysłów. Pomijając wszelki proces cyborgizacji ciała dzisiaj, to również pragnę zwrócić uwagę na te przebiegające w naszych umysłach, kiedy pozostajemy w stałym kontakcie z maszynami. Transformacje te działają nie tylko na wydajność naszego mózgu, ale też na wzrost funkcjonalności całego organizmu. Stwarzamy sobie proteze wspomagającą naszą ograniczoną pamięć i wymianę myśli, korzystając z takich sieci jak internet. Nasz umysł przeobraża się dostosowując do innego wymiaru niż rzeczywistość. I jeśli mózg to najefektywniejszy organ seksualny, zdolny produkować i zaspokajać pożądanie, stwarzać sens i formę seksualnych kontaktów, to wszelkie transformacje ciała i poszerzanie zakresu zmysłowych doznań mają swoje źródło w informatycznej świadomości cyborga, to ucieleśnione projekcje jego elektronicznych potrzeb i 9

10 fantazji, realizacja stworzonego przez człowieka-maszynę programu. Dla cyborga kontakt cielesny nie jest jedynym sposobem uprawiania seksu, lecz jedną z wielu możliwości, której wybór zależy od indywidualnych preferencji i stanu cyberprzestrzeni. 5 Rzeczywistość jaką sobie tworzą cyborgi, by przeżywać swoje seksualne przygody jest nieokreślona i za bardzo płynna. Traci się poczucie co jest materialne a co niematerialne, co jest iluzją, halucynacją, wirtualizacją osobowości drugiego cyborga po drugiej stronie komputera.te cyborgi nie posiadaja tożsamości, ani płci, mogą przybierać dowolną postać w swoim wyobrażonym świecie. Każdy cyborg nieustannie komunikuje się z innymi mieszkańcami tego wygenerowanego świata, a te wirtualne tereny umożliwiają na istnienie multi tożsamości, odmiennych form płci i innych rodzajów swobodnego poruszania się w sprawach, na które w realnym świecie nie ma akceptacji lub są niemożliwe do osiągnięcia. Swobodne przejścia pomiędzy światami wymagają wiedzy i doświadczenia, uczestniczenie w halucyjnej kulturze jest niczym tajemniczy obrzęd dawnych plemion, który trzeba dogłebnie zrozumieć, aby w nim zaistnieć. Ciało cyborga jest instrumentem do odczuwania prywatnej satysfakcji, ale także maksymalnie utylitarną maszyną, której reprodukcyjna sprawność wpływa na kształt całej cybernetycznej społeczności. Baudrillard stał się inspiracją dla Katherine Hayles, która zaanalizowała czym jest posthumanizm wyrastający poprzez wirtualne ciała cyborgów i jaki to ma wpływ na całą kulturę. Natura została 5 Dr A. Kudlatz, Życie seksualne cyborgów,, r. 10

11 zniszczona, odczłowieczona, aby krzyżować organizmy z maszynami. W posthumaniźmie ważniejszy jest nośnik informacji niż zmaterializowanej repreznetacji. Gdzie umysł jest zagnieżdżeniem się tożsamości człowieka, ale nie jest istotnym elementem. Jak również (...)posthumanistyczna perspektywa traktuje ciało jako oryginalną protezę, wykorzystując ją i manipulując w taki sposób, by rozszerzane lub przekształcane ciało wespół z innymi rodzajami protez było kontynuacją procesu bycia, który miał miejsce zanim sie urodziliśmy. Po czwarte i najbardziej istotne posthumanizm kształtuje ludzkie istnienie tak, by mogło ono dać sie artykułować (wprowadzać) w inteligentne maszyny cyfrowe. W posthumanizmie nie ma esencjonalnych różnic lub absolutnych podziałów między cielesną egzystencją i komputerową symulacją, cybernetycznym mechanizmem i biologicznym organizmem, między teleologią robotów i ludzkimi celami. 6 Posthumanizmu można się dopatrzeć już w pogladach Fryderyka Nietzsche go, ale to właśnie obecnie zajmuje poważne miejsce w rozważaniach środowisk naukowych i filozoficznych. Inaczej nazywany w XX wieku jako Transhumanizm. Świat czesto nas krępuje swoimi prawami tak jak wiara krępuje wyznawców. Człowiek poszukuje szczęścia i wolności, wciąż dążymy do ideałów wcześniej nakreślonych. Każdy powinien sie rozwijać chcąc zmienić na lepsze swoje życie. I do tego odwołują się współcześni Transhumaniści. Krąg tych ludzi wyobraża sobie, że powstaje nowa era w historii ludzkości dzieki postępom naukowo technicznym obdarzającym nas nowymi możliwościami. 6 Red. Grażyna Gajewska, Jacek Jagielski, Klan cyborgów. Mariaż człowieka z technologią, wyd. TRANS DRUK, Gniezno, 2008, s 36 11

12 Jesteśmy już postludźmi, żyjącymi w sieciach komputerowych, obserwowani przez kamery na ulicach, w sklepach, pojazdach komunikacyjnych itp., przypięci do elektrycznej smyczy telefonów komórkowych. Takie życie sprzyja rozwojowi coraz szybszych komputerów i wynalazków, ale zatracamy nasze człowieczeństwo. Człowiek syntetyczny straci swoją wartość. Ciało będzie tylko powielonym sklonowanym niepotrzebnym przedmiotem. W sztuce też szuka się natchnienia już nie w naturze, ale w wyobraźni lub innych wymiarach rzeczywistości związanych z technologią i nowoczesnością. Już u progu awangardy XX wieku zapoczątkował się pewien rodzaj nowej figuracji, który interesująco nazwali Patricia Fride Carrassat i Isabelle Mercadé formami mechanomorficznymi, definiowanymi: (...) jako swoiste hybrydy, łączące elementy organiczne, tu: ludzkie, ale również i zwierzęce, z detalami czy pierwiastkami mechanicznej maszynerii. W tym nieco szerszym ujęciu, takie a nie inne pojmowanie figur mechanomorficznych koresponduje z rozumieniem samej figury jako malarskiego bądź rzeźbiarskiego wyobrażenia postaci ludzkiej czy zwierzęcej w określonym dziele sztuki(...). Figury mechanomorficzne będą zatem hybrydami, które stworzone zostały tak, aby poprzez swój kształt czy strukturę upodabniać się zarówno do maszyny, jak i niedosłownie już, niejako aluzyjnie, kojarzyć się z istotą posiadającą cechy zwierzęce czy ludzkie. 7 Te twory maszynowo organiczne są pociągające z perspektywy ponowoczesności w dzisiejszym świecie. W dalszej części pracy, pojawiają się ich analizy na wybranych przykadach w sztuce. Przechodzą pewne 7 Red. G. Gajewska, J. Jagielski, Klan cyborgów..., dz. cyt., s 76 12

13 mutacje i metamorfozy. Dzięki, którym nie są dokładnie sprecyzowane w wymiarze sztuki. 1.2 CYBERNETYKA Całość tych wszystkich analiz podejmuje nauka o procesach sterowania i łączności w maszynach i organizmach żywych oraz o sposobach przekazywania informacji miedzy częściami układu i między układami; jest działem matematyki stosowanej ; inaczej mówiąc jest to sztuka sterowania bądź kierowania Cybernetyka (gr.. kubernhtik. [he kybernetiké]. 8 W Powszechnej Encyklopedii Filozofii w wersji dla stron internetowych, opisują jej dzieje Andrzej Szymański i Stanisław Zięba. Historia cybernetyki sięga Średniowiecza, gdzie przy wprowadzeniu nowych obliczeń szukano nowych reguł wykonywania określonych czynności i utworzenia sztucznego człowieka golema. W czasach nowożytnych zajęto się problematyką relacji człowieka z maszyną, a w XVII w. zasłynął w tym zagadnieniu wybitny filozof Kartezjusz. (...) w XVIII w. J. de La Mettrie widział w człowieku tylko mechanizm złożony z nakręcających sie wzajemnie sprężyn, odmawiając człowiekowi osobowościowej autonomii działania. Projekt maszyny (wykorzystany w cybernetyce współczesnej), realizujacej złożone czynności człowieka, oraz podstawy logiki symbolicznej stworzył G. W. Leibniz; projekt posągu wyposażonego w urzadzenia naśladujące funkcje zmysłów człowieka stworzył, uważany za prekursora cybernetyki É. B. de Condillac. 8 A. Szymański, Stanisław Zięba, Cybernetyka, r. 13

14 Na przełomie XIX i XX w. rozpoczął się rozwój prawie wszystkich działów cybernetyki(...) Wykorzystując teorie, głoszącą że mózg ludzki tylko rejestruje doświadczenia uogólnione i abstrakcyjne, a nastepnie mechanicznie je przetwarza, W. McCulloch i W. Pitts przedstawili sieciowy model automatu skończonego, zdolnego do prezentacji dowolnego układu logicznego. Pierwsze techniczne urządzenie regulujące opracował J. C. Maxwell, natomiast A. Hurwitz, K. Kupfmüller i H. Nyquist sprecyzowali warunki stabilności układu. Na postep cybernetyki wpłynął wcześniejszy rozwój matematyki stosowanej (...). Dane teoretyczne o maszynach matematycznych posłużyły A. Turingowi i J. Neumannowi do stworzenia teoretycznej koncepcji maszyny, której można użyć do budowy innych maszyn(...). 9 W 1948 roku Robert Weiner opublikował książkę pod tytułem Cybernetics, która opowiada w jaki sposób wpływano na nasze zdrowie i kontrolowano przy użyciu ówczesnych technologii. Pierwsze wszczepione chirurgicznie impanty do mózgu zostały w 1974 roku w stanie Ohio, USA oraz w Sztokholmie w Szwecji. Zaś elektrody wszczepione do mózgu dziecka, bez wiedzy rodziców, zostały w 1946 roku. W tamtych latach były prowadzone badania przez USA nad modyfikacją zachowań oraz funkcjonowaniem mózgu i ciała u zwierząt i ludzi. Metody kontroli umysłu (Mind Control MD) były używane w celu zmiany przekonań i zachowania, często w działaniach militarnych i wywiadowczych. Obecnie mikroczipy są wystarczająco małe, aby wszczepić je w każde miejsce naszego ciała, nawet noworodkom. W 1973 roku premier Olaf Palme wydał zezwolenie na wszczepianie implantów więźniom, a w 9 A. Szymański, S. Zięba, Cybernetyka,dz. cyt., 14

15 1980 r. wykryto je również u pacjentów w domu starców. Gdzie taki człowiek może być calkowicie namierzony w jakimkolwiek miejscu. Techniki te były również wykorzystywane w Iraku. Elektroniczny system NASA jest w stanie śledzić miliony ludzi poprzez unikalne bioelektryczne frekwencje w mózgu. Dzisiejsza super technologia używana w Stanach, Izraelu czy innych krajach jest niebezpieczna. Cybernetyka jest czymś więcej niż nauką, to drastyczna akcja działająca na wolność człowieka. 1.3 BIOMECHANIZM Cybernetyka to jednak nie tylko inspiracja dla nauki i techniki, to również fascynacja dla fanów sciente fiction i horroru. W ten sposób zaczęła się stylistyczna era zdominowana przez surrealistyczne biomechaniczne prace stworzone przez szwajcarskiego artystę Rudiego Hansa (HR) Gigera. Nawiasem mówiąc to on ukuł frazę biomechaniczny jako najważniejszy przymiotnik określający jego prace, a następnie określany przez jego następców do swoich prac. Gdy przyznano mu Oscara za efekty specjalne w filmie Obcy nastąpiła rewolucja. Po Obcym większość filmów tego gatunku poruszała się w podobnej, humanoidalno biomechanicznej estetyce. Odtąd wizje Gigera stały się częścią kultury masowej. Stylistyka ta miała ogromny wpływ na sztukę tatuażu, której gwałtowny rozwój przypadł na ten właśnie okres. Styl biomechaniczy cieszył niesamowitą popularnością także przez lata 90. XX wieku, gdyż 15

16 przedstawienie symbiozy człowieka z maszyną odpowiadało zainteresowaniom końca wieku. Ostatnie lata to już nowy wymiar dla biomechanizmów, które dostrzeżono również na polu grafiki, rzeźby i innych dyscyplin sztuk plastycznych. Biomechanoidy to przede wszystkim koszmarne wizje, które wzięły się z harmonijnego połączenia techniki, mechaniki i organizmu. Pomysły nasunęły się Gigerowi przez pojawiające sie wówczas informacje na temat eksperymentów genetycznych, prób klonowania żywych stworzeń i ingerencji techniki w prawa natury. 10 W tym kontekście powstało wiele jego rzeźb i prac wykonanych aerografem. Aby dobrze zrozumieć jego twórczość zagłębie się w nią w kolejnym rozdziale. 1.4 CYBERPUNK Gdy pisałam o cybernetyce, która stała się inspiracją na wielu polach nauki i techniki i różnych fascynacjach, miałam też na myśli powstające w jej wyniku także pewne gatunki, nurty w sztuce, a także subkultury nakręcające ich rozwój. Dwa główne zjawiska wyłoniły się na początku lat 80 cyberpunk, a za nim steampunk. Wraz z naukowymi dyskusjami, literatura fantastyczna stworzyła szczególną subkulturę cyberpunk. Wyrażenie subkultura oznacza pewne wartości, wzory lub normy społeczne w obowiązującej grupie 10 Edyta Jarosz Mackiewicz, Biomechaniczne powstanie świata w popkulturowej twórczości Gigera, era,artykul.html, 2010 r. 16

17 społecznej, która stanowi część szerszej zbiorowości i odmiennej od obowiązujacych na ogół zasad. Bruce Sterling wybitny pisarz cyberpunkowych powieści określa: termin ten odzwierciedla element kluczowy w twórczości cyberpunków, a nawet kluczowy dla całej dekady: nowy rodzaj integracji. Sojusz światów jak dotąd zupełnie odrębnych - królestwa zaawansowanej technologii i podziemia popu. Ta właśnie integracja stała się głównym źródłem kulturowej energii dekady. Twórczość cyberpunków rozwija się równolegle do pop-kultury lat osiemdziesiątych - do rockowych teledysków, do hackerskiego podziemia, od ulicznego hałasu sampli i hip-hopu, do rockowych syntetyzatorów Londynu i Tokio. Zjawisko to, ta specyficzna dynamika, ma globalny zasięg. A cyberpunk jest jego literackim wcieleniem. 11 Gatunek cyberpunku powstał dzięki pisarstwu głównie Williama Gibsona. Stworzył rewolucje cyberprzestrzeni. William Gibson marzył o globalnej cyberprzestrzeni, o umożliwieniu odbierania wszelkich możliwych informacji w uproszczonej postaci audio-wizualnej, technologiach pozwalających na zapis umiejętności, wspomnień i osobowości ludzi na kostkach pamięci RAM, oraz o Sztucznych Inteligencjach zyskujących samoświadomość i próbujących wyrwać się z okowów jakie stworzyli im ich twórcy. A wszystkie te marzenia słowem się stały i stworzyły cyberpunk. Gibson jest pisarzem najwyraźniej związanym z nim, chociaż inni członkowie tej grupy, przyczynili się również do jego rozwoju, wśród nich wymienić można: Bruca Sterlinga, Johna Shirleya i Rudy Ruckera. Najbardziej oklaskiwana powieść Gibsona to Neuromancer. Idąc za sukcesem tej powieści, cyberpunk stał się 11 Bruce Sterling, tłum. Edyta Frelik, Cyberpunk: Przedmowa do "Lustrzanek", r. 17

18 nowym znaczeniem. Literatura miała ogromny wpływ na działania artystów. Fikcja cyberpunku mogłaby być rozważona w najlepszym wypadku jako interwencja w science fiction, a krytyczny nacisk bezpośrednio do tego tworzy odwołanie się do wizualizacji. Prace Gibsona stworzyły nowy gatunek, poprzez swoje wizjonerskie myślenie. Zamieniąc słowo Japonia na Chiny możemy wtedy zacząć zadawać kolejne pytania koncetrujące się wokół Neuromancera w którym było zbudowane podobne miasto Chiba, oparte na faktycznym miejscu w Japoni, zwłaszcza, że Gibson nigdy nie postawił stopy w tym kraju. Jeśli zaakceptujemy Jamesona sformułowanie, to wydaje się, że Gibson też zaadaptował pewien rodzaj postmodernistycznego schizofrenicznego fragmentu jako podstawy estetycznej w jego przedstawieniu cyberpunkowej Japoni. Ponadto zwiedzając Japonie znaleziono, że zazwyczaj halucynacje Azji opierają się na wyobrażeniach cyberspirali Walled City w powieści Idoru, która jest głównie zanurzona w wirtualnych ( orientalnych) źródłach, w fotografiach zrobionych przez Miyamoto Ryuji to Kowloon Walled City na wybrzeżach Hong Kongu. Gibson skomentował to, że nie mógł więcej zebrać niż od oszałamiających obrazów Miyamoto. Gibson przyczynił sie do rozwoju kultury hakerskiej formułujac takie zwroty językowe jak cyberprzestrzeń, surfowanie po sieci, implanty nerwowe itd. To własnie twórczość Gibsona była dla Braci Wachowskich inspiracją do stworzenia filmu Matrix. Transformacje cyberpunku od 1980 lat przenosi science fiction do multimediów. Jameson stwierdził, że Gibson reprezentuje innowacje 18

19 następujące przeważnie w wizualnych albo muzycznych postmodernistycznych produkcjach, co było prawdą. Cyberpunkowi pisarze zaczęli używać zgenerowanych komputerowych światów, nawet, kiedy Gibson przyznał się że nie rozumie informatyki. Wpływ mass-mediów na literaturę i sztukę i w odwrotną stronę, był bardzo wyraźny. Młodzi ludzie szukali w książkach orientalizmu i odniesień do wizualnej kultury. Wiązało się to m.in. z powstaniem MTV (Muzycznej Telewizji) generacji, która brała mnogość nowych wzorów do nowych wyżyn. Muzyka i wideo zilustrowana tekstowymi strategiami, stworzyła cetrum medialnej kultury. Jedną z najważniejszych cech cyberpunku jest przekraczanie granic. To jest ogólne zjawisko, dlatego jest zbyt trudne, aby określić miejscowe wpływy, które oddziałały na narodziny tej subkultury. Późny cyberpunk rozwinął się na całym świecie. Na przykład, bardzo silna baza cyberpunku jest w Rosji, Ukrainie, Japonii i Ameryce. Podstawową cechą tej subkultury jest połączenie wszystkich członków przez technologię komputerów. Cyberpunk jest pokoleniem pisarzy, które wyrosło na zanurzonej w technologii, ale też w kulturze popu, wartości i estetyce kultur związanych z narkotykami. To nie przypadek, że szybkość jest w wyborach narracji cyberpunku. Faktycznie cyberpunkowa fikcja jest prawdziwą farmaceutyką narkotyków, która jest odbita w marketingu cyberpunkowych książek ówczesnych czasów. Są jasne zgodności między konsumpcją narkotyków a cyberpunkiem, choć nie łatwe do wytłumaczenia. Narkotyki są wynikiem chęci utworzenia chemicznej protezy. To ingerencja w ludzki umysł 19

20 poprzez wywołanie halucynacji. Dawało to nowe możliwości dla mózgu, których zaciekle poszukiwano. Nawet w Matrixie (1999), filmie, który ożywił cyberpunk, zachęca się do narkotyków. Daje wybór pomiędzy niebieską a czerwoną pigułką. Neo bierze czerwoną, żeby odkryć, że ludzie zostali zredukowani do stanu baterii i ich mózgi są siłą wepchnięte do realistycznego świata sennych marzeń. On jest tylko ciałem leżącym w kapsule karmiącej maszyny. 1.5 STEMPUNK Mechanicznością nowego wymiaru jest steampunk. To współczesny nurt fantastyki, sięgający do samych korzeni science fiction do XIXwiecznej powieści naukowej (scientific romance), XVIII-wiecznego gotyckiego horroru i pulp fiction z początków XX wieku. Wszystko to, czego Juliusz Verne, H.G. Wells i Sir Arthur Conan Doyle nie zdążyli wymyślić (a może nie odważyli się opublikować) dziś nadrabiają steampunkowcy. 12 tak charakteryzuje go Ewa Sabarańska. To jest świat zaludniony przez królestwo maszyn. Steampunk nie gloryfikuje tego co stworzyła maszyna. Nie zajmuje się jej wydajnością i dokładnością w działaniu. Woli widzieć mechanizm jako swoje log, ikonę... Roboty stworzone na jego charakter, aby uczcić siebie. Dźwignie, zęby, zawory i rury użyte do jego konstrukcji są dumą jego dziedzictwa. Najbardziej podstawowym elementem w przedmiotach steampunku jest ich wizualizacja. 12 Ewa Sabarańska, Steampunk, r. 20

21 Rzeźby steampunku wydają się przestrzegać przed zdefiniowaniem ich jako rzemiosła, które często jest kojarzone ze złym smakiem i rodzajem uporności w dotarciu do celu. Są współczesną sztuką, której główny punkt pozwala na krytyczną ocenę każdej pracy między jego oryginalnymi poziomami a wynalazkiem. Może być widziany jako wojna między pomysłowością a nostalgią. Steampunk łączy stare mity z nowymi. Il. 1, John Wilson, Mechaniczny ptak 13 Jego nazwa wywodzi się od cyberpunku, futurystycznego szału lat 80-tych. Cyberpunk to mroczna industrialna przyszłość, a steampunk mroczna industrialna przeszłość. Steampunk naprawde spotyka się z uznaniem gdy przekracza jego definicje. Steampunkowe fantazje mogą być widziane jako termometr mierzący niezależne impulsy kreatywności, których celem nie jest znaleźć rozwiązanie, ale marzyć o niemożliwych alternatywach. Należy jednak podkreślić, że to przenikanie się przeszłości z teraźniejszością może następować w różnych kierunkach. Czym innym jest modny ostatnio w subkulturze Gotów NEO-WIKTORIANIZM, polegający na naśladowaniu atmosfery i estetyki XIX wieku, a czym innym STEAMPUNK, który nakłada doskonale nam znane elementy dzisiejszej

22 cywilizacji (idee, popkultura, technika) na realia XIX-wieczne. W miarę jak kolejne dekady przestają być dla nas historią najnowszą, stają się przedmiotem zainteresowań steampunku, a właściwie znacznie szerszego nurtu, jakim jest RETROFUTURYZM. 14 Podgatunki steampunku mają swoje odniesienie głównie w przeszłości. Są to odpowiednio epoka kamienia łupanego - stonepunk, kultura antyczna - sandalpunk, epoka renesansu - clockpunk czy termin powstały na skutek ewolucji gatunku w strone industrialu dieselpunk; albo jak wspomniany retrofuturyzm, mający swoje granice już przesuwające się ku latom trzydziestym i czterdziestym XX wieku. Wszystkie są wspólną mroczną stylistyką steampunku, działającym na różnych polach kultury i sztuki. Jednym z przykładów tego stylu jest twórczość Johna Wilsona. 14 tamże, 22

23 ROZDZIAŁ II FUTURYSTYCZNE WIZJE W PRZEDSTAWIENIACH ARTYSTYCZNYCH NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH W UKŁADZIE CHRONOLOGICZNYM 2.1 PRAPOCZĄTKI I STAROŻYTNOŚĆ Chodzi o jedno: ubóstwienie człowieka 15 Już u samych początków historii naszego świata miał miejsce kult tworzenia własnej podobizny mającej dla właściciela charakter żywego organizmu zaprezentowanego w sposób magiczny. Victoria Nelson opisuje w swojej książce, gdy sama natknęła sie na taki okaz w pobliskim muzeum: (...) stałam przed przeszkloną gablotą w poświęconej epoce lodowcowej części Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej, które znajduje się na West 86th Street w Nowym Jorku. Przedmiot mojej uwagi stanowiła połączona stawowo figurka mężczyzny, wyrzeźbiona z kilku mamucich kości. Przyjrzawszy się bliżej, zauważyłam wywiercone na końcach kości otworki, wyraźnie przeznaczone do przesnucia przez nie kawałków szpagatu i połączenia stawów (...). Miejsce pochodzenia małego człowieka to czeskie Brno; lepiej być nie może, zważywszy na żywioną przez mieszkańców Europy Środkowej i Wschodniej namiętność do lalkarstwa i fantastyczności(...). Nie pamietałam jednak wtedy, że okres górnego plejstocentu był czasem, kiedy sztuka nie wiązała się z rozrywką, lecz 15 Victoria Nelson. Sekretne życie lalek,wyd. Univeristas, Kraków, 2009, s xii 23

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera

PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera Autor: Aleksander Dzbyński ISBN: 978-83-89949-66-0 Liczba stron: 270 Oprawa: miękka Format: 14,5 20,5 cm Rok wydania: 2011 Język:

Bardziej szczegółowo

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru 1.Jakiego koloru szatę miał na sobie Stefan Batory w obrazie Marcina Kobera pt.,,portret Stefana Batorego? a)

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Animacje komputerowe Kod przedmiotu PPR56 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO w roku szkolnym 2013 / 2014 I LITERATURA 1. Samotność bohatera romantycznego i człowieka

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura

wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura Tematy ustnych prezentacji maturalnych z języka polskiego w sesji wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura 1. Antyczne inspiracje w literaturze współczesnej. Przedstaw temat, analizując wybrane utwory

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

Związki literatury z innymi dziedzinami sztuki

Związki literatury z innymi dziedzinami sztuki Związki literatury z innymi dziedzinami sztuki Uwagi OKE 1. Inspiracje antyczne w kulturze. Scharakteryzuj je, analizując wybrane dzieła literackie i inne (np. malarskie, rzeźbiarskie, architektoniczne).

Bardziej szczegółowo

realne, wirtualne - gra światów

realne, wirtualne - gra światów realne, wirtualne - gra światów przenikanie idei przestrzennych obrazów cyfrowych do świata realnego Małgorzata Stroka seminarium: Humanistyka i grafika komputerowa prof. J. Miziołek 2011/12 obrazy przestrzenne

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Dominik Burchard 2. Grupa docelowa: uczestnicy koła humanistycznego 3. Liczba godzin: 2 4. Temat zajęć:

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3.

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Literatura 1. Literackie portrety ludzi szczęśliwych.

Bardziej szczegółowo

MAŁA AKADEMIA TEATRALNA

MAŁA AKADEMIA TEATRALNA program edukacji kulturalnej dla dzieci z klas IV - VI MAŁA AKADEMIA TEATRALNA Proszę wyobrazić sobie 70-tkę dzieci, które przez dwie godziny bawią się w teatr: słuchają opowieści o historii teatru, oglądają

Bardziej szczegółowo

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek Jak powstają nowe gatunki Katarzyna Gontek Powstawanie gatunków (specjacja) to proces biologiczny, w wyniku którego powstają nowe gatunki organizmów. Zachodzi na skutek wytworzenia się bariery rozrodczej

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 NAUCZYCIEL ODPOWIEDZIALNY TEMAT Język polski 1. Lekturowe zgaduj zgadula - tworzymy karty edukacyjne do wybranych lektur. 2. Poznajemy

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

LISTA ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUK PLASTYCZNYCH Stopień: PIERWSZY Lp.

LISTA ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUK PLASTYCZNYCH Stopień: PIERWSZY Lp. LISTA AGADNIEŃ EGAMINACYJNYCH PREDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCNA W AKRESIE STUK PLASTYCNYCH Stopień: PIERWSY 1. Przedstaw zasady pracy z modelem (organizacja pracy, komunikacja, kultura bycia,

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym.

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Wielu psychologów twierdzi, Ŝe dzieci są twórcze z samej swej natury, a postawa twórcza jest wśród dzieci powszechna.

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne Niedostateczny Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący -nie opanował wiedzy o sztuce w zakresie wymaganym na ocenę dopuszczającą.

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 15 Standardy nauczania dla kierunku studiów: grafika STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku grafika trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 1 Forma studiów: stacjonarne/niestacjonarne Moduł

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE CZŁOWIEK NAJLEPSZA INWESTYCJA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE realizuje projekt WZMOCNIENIE POTENCJAŁU PWSZ W KONINIE DROGĄ DO WZROSTU LICZBY ABSOLWENTÓW KIERUNKU O KLUCZOWYM ZNACZENIU DLA GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

swiat przestrzenny plastyka - zajęcia manualne piątek godz. 18.30-20.00 GRUPA WIEKOWA 7-12 CENA KURSU: 170,- Zajęcia manualne skupiają się na rozwijaniu percepcji wzrokowej i kontroli ręki a także na stymulowaniu

Bardziej szczegółowo

Piotr Smolnicki. Grafika

Piotr Smolnicki. Grafika Piotr Smolnicki Grafika czerwiec-lipiec 2014 Przed za, przed po, przede mną za mną, przed chwilą za chwilę, przedtem potem. W pracach Piotra Smolnickiego jedną z najważniejszych kategorii jest czas, a

Bardziej szczegółowo

Dnia 7.02.2011 udaliśmy się na wycieczkę do średniowiecznego, a zarazem nowoczesnego miasta Jawor. Wiąże się z nim bardzo wiele średniowiecznych

Dnia 7.02.2011 udaliśmy się na wycieczkę do średniowiecznego, a zarazem nowoczesnego miasta Jawor. Wiąże się z nim bardzo wiele średniowiecznych Dnia 7.02.2011 udaliśmy się na wycieczkę do średniowiecznego, a zarazem nowoczesnego miasta Jawor. Wiąże się z nim bardzo wiele średniowiecznych historii i podań, lecz nas interesowała teraźniejszość,

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują):

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Historia sztuki 2. Rodzaj przedmiotu obowiązkowy. 3. Poziom i kierunek studiów: st. niestacjonarne I

Bardziej szczegółowo

Inny Obcy Potwór. Kulturowo-społeczne aspekty odmienności przez wieki

Inny Obcy Potwór. Kulturowo-społeczne aspekty odmienności przez wieki Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych zaprasza do udziału w Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Inny Obcy Potwór. Kulturowo-społeczne aspekty odmienności przez wieki Bydgoszcz, 10-11 wrzesień

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny w Zespole Szkół Górniczych w Łęcznej Matura 2015

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny w Zespole Szkół Górniczych w Łęcznej Matura 2015 Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny w Zespole Szkół Górniczych w Łęcznej Matura 2015 Nauczyciel języka polskiego: mgr Eliza Szymańska mgr Marzena Golan Łęczna, dnia 7 kwietnia 2014 r. str. 1

Bardziej szczegółowo

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA II Prywatne Liceum Ogólnokształcące w Kętrzynie Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Bardziej szczegółowo

Tematy warsztatów: ...

Tematy warsztatów: ... Program edukacyjny KARUZELA SZTUKI będzie realizowany przez Stowarzyszenia artystyczne Otwarta Pracownia w Lublinie od lutego do grudnia 2014 w lubelskich szkołach podstawowych w dzielnicach m.in. Hajdów-Zadębie,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY:

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Podstawowe kryteria oceny osiągnięć ucznia: 1. Opanowanie podstawowego warsztatu plastycznego. 2. Znajomość

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014

LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 1 I. LITERATURA 1. Dziecko jako ofiara wojny. Omów na przykładzie wybranych dzieł 2. Lalka jako bohaterka literacka.

Bardziej szczegółowo

Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów

Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów Marek Kaczmarzyk Pracownia Dydaktyki Biologii Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Śląski Przekaz pozagenetyczny - gatunkowa przypadłośd

Bardziej szczegółowo

Are you superstitious? Przesądy w kulturze angielskiej i polskiej.

Are you superstitious? Przesądy w kulturze angielskiej i polskiej. Are you superstitious? Przesądy w kulturze angielskiej i polskiej. pogłębianie wiedzy w zakresie znajomości krajów anglojęzycznych oraz ich tradycji i kultury, pogłębianie wiedzy w zakresie słownictwa

Bardziej szczegółowo

Komputer nie myśli. On tylko wykonuje nasze polecenia. Nauczmy się więc wydawać mu rozkazy

Komputer nie myśli. On tylko wykonuje nasze polecenia. Nauczmy się więc wydawać mu rozkazy Programowanie w C++ 1.Czym jest programowanie Pisanie programów to wcale nie czarna magia, tylko bardzo logiczna rozmowa z komputerem. Oczywiście w jednym ze specjalnie stworzonych do tego celu języków.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie: Al. F. Focha 39, 30 119 Kraków tel. (012) 427 27 20 fax (012) 427 28 45 e-mail: oke@oke.krakow.pl http://www.oke.krakow.pl PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA

Bardziej szczegółowo

Życie w starożytnych Chinach

Życie w starożytnych Chinach STAROŻYTNE CHINY Życie w starożytnych Chinach Ośrodek budowy państwowości chińskiej znajdował się w dolinie rzeki Huang-ho ( chiń. Żółta Rzeka). Pierwsze państwa powstały tam około połowy II tysiąclecia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016 Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6 Zakres materiału realizowany w danym okresie może ulec zmianie w zależności od tempa pracy uczniów i innych czynników niezależnych. O zmianach uczniowie będą

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ 1. Umiejscowienie studiów w obszarze nauki Studia podyplomowe, realizowane są jako kierunek kształcenia obejmujący wybrane

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

DR MIECZYSŁAW DUDEK ERSKA W WARSZAWIE. Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym

DR MIECZYSŁAW DUDEK ERSKA W WARSZAWIE. Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym DR MIECZYSŁAW DUDEK WYŻSZA SZKOŁA A MENEDŻERSKA ERSKA W WARSZAWIE Idea wolonatriatu w aspekcie historycznym Altruizm i bezinteresowne działanie jest nieodłącznym ogniwem każdego społeczeństwa występującym

Bardziej szczegółowo

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA I PRAHISTORIA Czas w historii. Klasyfikacja źródeł historycznych. Pradzieje ludzkości. Ocena dopuszczająca: zna pojęcia źródło historyczne, era ; zlokalizuje

Bardziej szczegółowo

TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL

TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL ZBIÓR ZADAŃ I ŁAMIGŁÓWEK ROZWIJAJĄCYCH UMYSŁ I WYOBRAŹNIĘ PODSTAWY WIEDZY PRAKTYCZNEJ NA TEMAT SPRAWNEGO FUNKCJONOWANIA MÓZGU TRENING UMYSŁU Zbiór zadań i łamigłówek rozwijających

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 "Teatr pojmowany jako dzieło sztuki teatralnej powinien rozszerzać horyzont umysłowy dziecka,

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 w Malborku

Tematy na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 w Malborku Tematy na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 w Malborku w roku szkolnym 2014/2015 I. Literatura 1. Przedstaw na wybranych przykładach literackie krainy szczęścia

Bardziej szczegółowo

Historia kwadratów magicznych

Historia kwadratów magicznych Kwadraty magiczne Magiczne kwadraty to liczby tak ułożone, że suma każdej kolumny i rzędu jest równa tej samej liczbie. Składają się one z czterech lub więcej pól. Najpopularniejsze maja 9 lub 16 pól.

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze

Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze Anna Hendel Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze Muzeum Archeologiczne Środkowego Nadodrza w Świdnicy, poza zabytkami związanymi z przeszłością

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM KRYTERIA WYPOWIEDZI ARTYSTYCZNEJ 1. Dopuszczający nieprawidłowe wykonanie, odbiegające od głównego tematu, brak logiki, nieprawidłowy dobór kompozycji,

Bardziej szczegółowo

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Wraz z upowszechnieniem Internetu narodziło się nowe pokolenie. Świat

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Propozycja metodyczna dla klasy VI

Propozycja metodyczna dla klasy VI Język Polski w Szkole IV VI R. X, nr 4 Joanna Piasta-Siechowicz Propozycja metodyczna dla klasy VI TEMAT: Poznajemy lekturę Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i stara szafa. Czas zajęć: 2 x 45 min. Cele

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Tematy maturalne na rok szkolny 2013/2014 1. Literatura

Tematy maturalne na rok szkolny 2013/2014 1. Literatura Tematy maturalne na rok szkolny 2013/2014 1. Literatura 1.1 Analizując utwory polskie i/ lub obce scharakteryzuj różne odmiany awangardowego dramatu XX wieku. 1.2 Ballada romantyczna jako źródło inspiracji

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda.

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015 IV LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE W GRUDZIĄDZU

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015 IV LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE W GRUDZIĄDZU TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015 IV LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE W GRUDZIĄDZU LITERATURA 1. Motywy animalistyczne w literaturze. Omów zagadnienie na wybranym materiale

Bardziej szczegółowo

Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i rozrywki z bazą restauracyjno-hotelowo-handlową

Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i rozrywki z bazą restauracyjno-hotelowo-handlową Yatenga miejsce unikalne pod względem architektury i zadań, w którym architektura i działalność będą się wzajemnie uzupełniać i współdziałać. Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i

Bardziej szczegółowo