Wzrost gospodarczy a innowacje

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wzrost gospodarczy a innowacje"

Transkrypt

1 konferencja Wzrost gospodarczy a innowacje Wrocław, pazdziernika 2008, Publikacja pokonferencyjna Konferencja pod patronatem Ministra Gospodarki i Rektora Politechniki Wrocławskiej Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej Ul. Smoluchowskiego 48, Wrocław tel , fax ISBN

2 WZROST GOSPODARCZY A INNOWACJE Wrocław, październik 2008

3 Komitet Programowy: Prof. zw. dr hab. inż. Jan Koch Mgr Grzegorz Gromada Dr inż. Jarosław Osiadacz Redaktor naukowy Prof. zw. dr hab. inż. Jan Koch Referaty ocenił i zakwalifikował do druku Komitet Programowy Konferencji Politechnika Wrocławska Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Ul. Smoluchowskiego 48, Wrocław tel.: , fax: Druk: Zante, ul. Spacerowa Święta Katarzyna ISBN

4 Wstęp Od organizatorów konferencji Budowa gospodarki opartej na wiedzy jest jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed Polską w XXI wieku. Motorem dla wzrostu gospodarczego są niewątpliwie wiedza, innowacje, badania naukowe i umiejętności ich komercjalizacji, ale także metody generowania nowych idei i pomysłów, czy umiejętne zarządzanie wiedzą i technologią w przedsiębiorstwie. Na całym świecie panuje też przekonanie o konieczności przyspieszenia przetwarzania nowych dociekań i badań naukowych w pożyteczne i rynkowo dojrzałe produkty. Jednakże trudności tego procesu leżą w samych założeniach powstawiania nowych idei technologicznych, a więc w nauce. Albowiem obok kreatywności, koniecznej przy powstawaniu nowego produktu, potrzebna jest także znajomość rynku oraz doświadczenie z zakresu konkurencyjności. Dla właściwego ukierunkowania badań naukowych potrzebne jest też ich sprzężenie zwrotne z użytkowaną wiedzą oraz użytkownikami nowych produktów. Komercjalizacja wyników badań naukowych poprzez tworzenie nowych firm, zwanych zwykle spin-off ami, to bezpośrednia i efektywna forma powiązania nauki z praktyką. W tym zbiorze referatów z konferencji Wzrost Gospodarczy a Innowacje przedstawione są zarówno rozważania o charakterze ogólnym ale także konkretne, udane, funkcjonujące firmy, których twórcy to byli lub obecni pracownicy naukowi, w większości Politechniki Wrocławskiej. Organizatorzy konferencji sądzą, że przykłady te mogą być zachętą do tworzenia takich firm, które stanowią na świecie zalążki nowoczesnej, opartej na wiedzy, gospodarki. W imieniu Organizatorów Prof. zw. dr hab. inż. Jan Koch Dyrektor Wrocławskiego Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej Wrocław października

5

6 Prof. Marian Noga Prof. zw. dr hab. Marian Noga Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu CO DECYDUJE O ROZWOJU GOSPODARCZYM 1. Wprowadzenie We współczesnym świecie obserwujemy różnice w poziomie rozwoju gospodarczego krajów i zastanawiamy się co je spowodowało. Przyczyn zacofania lub sukcesu danego kraju poszukiwać można zarówno w uwarunkowaniach historycznych, położeniu geograficznym jak i w dostępie do ważnych gospodarczo surowców. Silny wpływ na rozwój gospodarczy wywarł postęp cywilizacyjny i w określonej mierze wynikająca z tego postępu mentalność społeczeństwa. Problemy te są przedmiotem badań wielu nauk w tym również nauk ekonomicznych. Nauki ekonomiczne rozróżniają pojęcia rozwój gospodarczy i wzrost gospodarczy, przy czym rozwój gospodarczy jako pojęcie szersze obejmuje wzrost gospodarczy (który prezentuje zmiany ilościowe w procesach gospodarowania) oraz wszelkiego rodzaju zmiany jakościowe i strukturalne, które wynikają z postępu cywilizacyjnego. F.A. von Hayek w Konstytucji wolności wydanej w 1960 roku pisał tak: Większość korzyści życia społecznego, zwłaszcza w jego bardziej rozwiniętych formach, które zwiemy Cywilizacją, polega na tym, że jednostka korzysta z rozleglejszej wiedzy, niż sama sobie zdaje z tego sprawę. Można rzec, że cywilizacja zaczyna się, gdy człowiek w dążeniu do swoich celów może wykorzystać więcej wiedzy, niż sam zdobył i gdy przekracza granice swojej ignorancji, korzystając z wiedzy, której sam nie posiada [1, s.36]. Jak stąd wynika to wiedza jest źródłem postępu cywilizacyjnego i tym samym rozwoju gospodarczego. W tym miejscu warto przytoczyć jeszcze jedno rozważanie, F.A.von Hayeka:... Byłoby błędem wierzyć, że aby podnieść cywilizację na wyższy poziom, musimy jedynie zrealizować idee teraz nami kierujące. Jeśli mamy posuwać się naprzód, musimy pozostawić miejsce na nieustanną rewizję naszych obecnych koncepcji i ideałów, która będzie narzucała przyszłe doświadczenie. Nie jesteśmy zdolni do wyobrażenia sobie, jaka będzie lub może być cywilizacja za pięćset czy choćby pięćdziesiąt lat, podobnie jak nie byli w stanie przewidzieć naszego dzisiejszego sposobu życia nasi średniowieczni przodkowie lub nawet nasi dziadkowie [1, s.37]. Przytoczyłem słowa Hayeka po to, aby uświadomić wszystkim, że rozwoju gospodarczego nie da się precyzyjnie zaplanować. Mamy tutaj do czynienia ze swoistym paradoksem, a mianowicie: cywilizację stworzył człowiek, bowiem jest ona efektem działań kilku setek pokoleń jednakże nie oznacza to, że cywilizacja jest procesem ludzkiego planu. Celem opracowania jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule, a mianowicie: co decyduje o rozwoju gospodarczym? Ażeby dać odpowiedź na to pytanie badawcze, należy: Po pierwsze, przeanalizować teoretyczne ujęcie wzrostu i rozwoju gospodarczego oraz pomiar wzrostu gospodarczego. Po drugie, przeanalizować zróżnicowanie poziomu rozwoju i tempa wzrostu gospodarczego wybranych krajów świata. 5

7 Co decyduje o rozwoju gospodarczym 2. Wzrost a rozwój gospodarczy. Pomiar wzrostu gospodarczego Tak jak podkreśliłem to we wprowadzeniu należy rozróżniać wzrost gospodarczy i rozwój gospodarczy. Wzrost gospodarczy jest pojęciem węższym i dotyczy mierzalnych elementów gospodarki tj. wzrostu produkcji, dochodów, zatrudnienia, inwestycji i.t.p. Natomiast rozwój gospodarczy obejmuje oprócz zmian ilościowych podstawowych wielkości makroekonomicznych, jeszcze zmiany jakościowe, które możnaby określić jako postęp cywilizacyjny. Już w 1776 roku Adam Smith w swoim słynnym dziele Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów (Inguiry into the Nature and Causes of Wealth of Nations) stwierdził, że głównym przedmiotem jego zainteresowania jest rozwój gospodarczy; w ujęciu A.Smitha były to siły, które w długim okresie rządzą wzrostem bogactwa narodów. Moim zdaniem, to co najciekawsze w dziele Smitha to stwierdzenie, że o bogactwie narodów decyduje ilość wydatkowanej pracy i wydajność pracy w procesie wytwarzania. Zdecydowanie niewielką rolę w pomnażaniu bogactwa narodów A.Smith przypisywał kapitałowi trwałemu [ por.2, s.60]. L. Zienkowski rozróżnia determinanty rozwoju krótkookresowe, średniookresowe i długookresowe. Determinanty rozwoju gospodarczego krótkookresowe określa jako bezpośrednie determinanty pierwszego rzędu i zalicza tutaj: 1. Nakłady kapitału 2. Nakłady pracy 3. Niezależny postęp techniczno organizacyjny wyrażony łączną produktywnością czynników produkcji i ( Total Factor Productivity TFP ). Aby czynniki te mogły efektywnie oddziaływać na gospodarkę, niezbędne jest wsparcie ich przez determinanty tzw. drugiego i trzeciego rzędu. Determinanty średniookresowe L. Zienkowski nazywa pośrednimi determinantami drugiego rzędu, do których zalicza szeroko rozumiane warunki prowadzenia działalności gospodarczej na które składają się: 1. stan sektora finansów publicznych (obciążenia podatkowe i parapodatkowe, dług publiczny, potrzeby pożyczkowe sektora finansów publicznych); 2. inflacja (poziom i dynamika inflacji); 3. porządek prawny (jakość prawa i jego egzekwowanie, stopień regulacji obrotu gospodarczego i warunki rozpoczynania, prowadzenia i likwidacji działalności gospodarczej, zakres ingerencji państwa w procesy gospodarcze, korupcja i związane z nią odchylenia alokacji czynników produkcji od stanu optymalnego, elastyczność rynku pracy, szczególnie w zakresie procedur zatrudniania i zwalniania pracowników oraz w zakresie negocjacji płacowych); 4. jakość polityki gospodarczej i społecznej państwa. Determinanty długookresowe, określone jako pośrednie determinanty trzeciego rzędu rozwoju gospodarczego obejmują: 1. Naukę, wiedzę i innowacyjność (kapitał wiedzy naukowej) 2. Edukację i poziom wiedzy społeczeństwa (kapitał wiedzy społeczeństwa) 3. Poziom cywilizacyjny i kulturalny mentalność społeczeństwa [3]. 6

8 Prof. Marian Noga Sądzę, że taki układ uwarunkowań rozwoju gospodarczego we współczesnej gospodarce odpowiada rzeczywistym procesom gospodarczym, z tym że niedokreślony pozostaje problem kategorii czasu w gospodarce. W dużym uproszczeniu przyjmuje się że okres krótki to okres w którym nie dokonuje się zmian w technice i technologii wytwarzania. Gdy takie zmiany wprowadza się to mamy wtedy do czynienia z okresem długim. Natomiast średni okres zwykle używany jest w planowaniu finansów państwa i w Polsce przyjmuje się że jest to okres od 1 roku do 2 lat. Do problemów rozwoju gospodarczego można podchodzić inaczej, a mianowicie jako procesu wykorzystania będących w dyspozycji wszystkich zasobów, czyli kapitałów. 1* Gospodarka kraju osiąga tym wyższy wzrost gospodarczy, im lepiej wykorzystuje znajdujące się w jej dyspozycji zasoby, takie jak: Warunki naturalne: lokalizacja, złoża surowców, lasy, plaże, klimat; Finansowe zasoby: oszczędności, rezerwy międzynarodowe; Kapitał wytworzony przez człowieka: budynki, drogi, mosty, infrastruktura telekomunikacyjna; Kapitał instytucjonalny: prawna ochrona własności materialnej i niematerialnej, sprawność administracji rządowej, sprawność firm; Zasoby wiedzy: patenty, zaplecze naukowe, eksperckie; Kapitał ludzki; umiejętności, potencjał twórczy; Kapitał kulturowy: postawy i wartości związane z innowacjami [4]. Wymienione powyżej wykorzystanie kapitału kulturowego w postaci postaw i wartości związanych z innowacjami jako determinanta rozwoju gospodarczego wywodzi się moim zdaniem wprost z definicji kultury. Przytoczę tutaj jedną z najciekawszych definicji kultury zaproponowanych w 1871 roku przez antropologa społecznego Edwarda Burnetta Tylora, który napisał: Kultura czyli cywilizacja w szerokim etnograficznym sensie, jest złożoną całością, która obejmuje wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność, prawo, obyczaje oraz wszelkie inne zdolności i nauki zdobyte przez człowieka jako członka społeczeństwa [podaje za 5, s.306]. Przyjmując tę definicję kultury można łatwo dowieść że wszelka innowacyjność powinna być w ostatecznej instancji wywodzona z kultury. Na poziomie makroekonomicznym innowacje wpływają na trzy czynniki wzrostu produkcji: kapitał, pracę, całkowitą produktywność czynników produkcji (Total Factor Productivity TFP) Kraje, które w latach 90 zanotowały większy niż przeciętny przyrost produkcji, przeważnie też zwiększyły poziom zatrudnienia, zakumulowały więcej kapitału, polepszyły jakość siły roboczej i zanotowały wzrost całkowitej produkcyjności czynników produkcji (TFP). Wpływ innowacji na wzrost TFP już dawno został zauważony. Wzrost ten odzwierciedla większą efektywność wykorzystania siły roboczej i kapitału i jest napędzany innowacjami technologicznymi i nietechnologicznymi zmianami organizacyjnymi, ulepszonymi praktykami zarządzania, udoskonalonymi sposobami produkcji dóbr i usług wprowadzonymi, by nadążać za zmianą potrzeb konsumentów i społeczeństwa [6.s ]. 1 * Kapitał to zasób ekonomiczny zdolny do samoodtwarzania się i to w skali rozszerzającej. Kapitał nie musi odznaczać się trwałością techniczną. Istotą kapitału jest to że w procesie przekształcenia się w strumień dóbr i usług umożliwiającym kolejne samoodtworzenie się posiada zdolność wytwarzania nadwyżki, czyli dochodu dla jego właściciela. Por. M. Noga, Makroekonomia, Wyd. AE Wrocław, Wrocław 2000, s.70. 7

9 Co decyduje o rozwoju gospodarczym W tym miejscu należy przeanalizować problem pomiaru wzrostu gospodarczego, bo jak już to zaznaczyłem rozwój gospodarczy obok wzrostu gospodarczego obejmuje jeszcze niemierzalne zmiany jakościowe. Wzrost gospodarczy może być mierzony za pomocą różnorodnych mierników makroekonomicznych. Wyróżnić tutaj można mierniki: A. Naturalne są to mierniki np. zaproponowane przez wyspecjalizowane agendy ONZ we właściwych jednostkach miary np. zabezpieczone przez dane państwo spożycie w ciągu dnia przynajmniej 2000 kalorii. Kraj, który może zrealizować ten postulat jest krajem rozwiniętym. B. Sztuczne, zaproponowane przez naukę - np. HDI (Human Development Index), indeks rozwoju społecznego jako złożenie trzech elementów: PKB w dolarach USA na 1 mieszkańca Przeciętna długość życia Wykształcenie, jako zmienna złożona z dwóch elementów tj. ilość lat nauki i procent analfabetów. C. W ujęciu pieniężnym, czyli makroekonomiczne mierniki w ujęciu wartościowym, z których najbardziej znanym jest Produkt Narodowy Brutto (PKB). Nie ulega wątpliwości, że PKB nie jest tylko najbardziej znanym miernikiem ale również najpowszechniej stosowanym miernikiem do mierzenia wzrostu gospodarczego. Posługują się nim wszyscy politycy na świecie. PKB może być różnie definiowane, jednakże wydaje się że najprościej, można ten miernik określić jako końcowy rezultat działalności produkcyjnej w gospodarce otwartej, który jest sumą zrealizowanego popytu na produkty i usługi wytwarzania w kraju. Struktura PKB jest następująca: PKB = C + I + G + NX gdzie: C nakłady pieniężne gospodarstw domowych na konsumpcję I nakłady pieniężne na inwestycje brutto przedsiębiorstw, czyli inwestycje nowe i odtworzeniowe G państwowe zakupy dóbr i usług (często nazywane spożyciem zbiorowym) NX eksport netto jako różnica między eksportem a importem 3. Zróżnicowanie rozwoju gospodarczego Punktem wyjścia wielu rozważań o współczesnym wzroście gospodarczym jest twierdzenie, że zjawiska wzrostowe, jak i stagnacyjne są spowodowane głównie czynnikami strukturalnymi nie zaś koniunkturalnymi [7]. A jak było w przeszłości? Trwały wzrost gospodarczy jest zjawiskiem nowym w historii ludzkosci a ostatnie 200 lat tej historii można uznać za innowację w stosunku do wcześniejszej reguły. Wspaniałe cywilizacje rozwijające się przez setki a raczej tysiące lat były obszarami bez wzrostu gospodarczego w takim ujęciu jak przedstawiłem to pojęcie powyżej. Inaczej możnaby powiedzieć, że przez całe tysiąclecia gospodarki chińskiej, tysiąc lat gospodarki rzymskiej czy tysiąc lat gospodarki średniowiecznej Europy następował rozwój, ale tempo rocznego przyrostu 8

10 Prof. Marian Noga produkcji dóbr i usług było bliskie zera. Kilkuprocentowe tempo wzrostu gospodarczego jest regułą od 200 ostatnich lat i to początkowo w odniesieniu do niewielu krajów świata [8]. Według wyliczeń Angusa Maddisona, eksperta OECD, światowy wzrost gospodarczy w latach wynosił 0,04% średniorocznie, czyli był zerowy. Pod koniec XVIII wieku poważnym osiągnięciem było 0,5% tempo wzrostu gospodarki brytyjskiej przechodzącej przez fazę rewolucji przemysłowej. Od roku 1820 wyraźny wzrost gospodarczy miał miejsce w Europie Zachodniej, natomiast liczony jako wzrost gospodarki całego świata wynosił 1,21% średniorocznie w latach [9]. Oczywiście wzrost ten był rozłożony nierównomiernie. O ile na początku badanego okresu (1820 r.) PKB per capita w Europie był trzykrotnie wyższy niż w Afryce subsaharyjskiej, to w 1992 roku odpowiednia relacja wyniosła jak 20:1. Na progu XXI wieku są na świecie kraje, które mają wzrost zerowy jak było to w XVIII wieku. Zadawane jest pytanie dlaczego tak się dzieje? Są bogate kraje i biedne kraje. Zadaje się wiec pytanie; czy kraje biedne dogonią kraje bogate? Powszechnie uznaje się że zróżnicowanie rozwoju gospodarczego współczesnych państw wynika z wpływu na rozwój gospodarczy: a) środowiska geograficznego b) polityki c) kultury w której szczególną rolę pełni modernizacja społeczeństwa, której przejawem jest: Industrializacja Racjonalizacja Sekularyzacja Demokratyzacja Emancypacja Pluralizacja stylu życia Masowa konsumpcja Urbanizacja Edukacja Wzrost mobilności społecznej [4, s.68] Modernizacja w społeczeństwach zachodnich miała charakter endogenny, natomiast do wszystkich społeczeństw pozostałych jest przenoszona jako zastosowanie zachodniego wzorca rozwojowego (europeizacja bądź westernizacja). Zróżnicowanie rozwoju gospodarczego występuje do dzisiaj. Pokazuje to tablica 1. Jak wynika to z danych zawartych w tablicy 1, PKB na 1 mieszkańca np. w Chinach jest 11 razy mniejszy niż w Luksemburgu, a np. Polska ma 2 razy większy PKB niż Białoruś i 2 razy mniejszy PKB niż Niemcy. W tym miejscu chciałabym zwrócić uwagę na to że w tablicy 1 podano PKB w dolarach USA przeliczonego z walut krajowych według parytetu siły nabywczej, waluty krajowej (metoda Purchasing Power Parity PPP). Metoda PPP zalecana jest przez ONZ. Roczniki statystyczne podają też PKB dla różnych krajów świata w dolarach USA po przeliczeniu z waluty krajowej według kursu walutowego oficjalnego na dzień 1 grudnia danego roku. Otrzymane wyniki mogą być bardzo różne, co pokazuje tablica 2 i dlatego przy porównaniach międzynarodowych, gdy posługujemy się miernikiem PKB obowiązkowo musimy podać według jakiej metody dokonano przewalutowania PKB w walucie krajowej w PKB w dolarach USA. 9

11 Co decyduje o rozwoju gospodarczym Jak podałem to powyżej w XVIII wieku obserwowaliśmy zerowe tempo wzrostu. A jakie mamy dzisiaj tempo wzrostu PKB? Tablica 1. Produkt krajowy Brutto PKB według parytetu siły nabywczej (PPP) na 1 mieszkańca (ceny bieżące), w dolarach USA w wybranych krajach. l.p. Kraje Argentyna , ,2 2. Australia , ,8 3. Austria , ,6 4. Białoruś 3 213, ,5 5. Brazylia 6 589, ,0 6. Chiny 2 505, ,4 7. Estonia 6 489, ,6 8. Francja , ,0 9. Grecja , ,8 10. Irlandia , ,1 11. Japonia , ,0 12. Litwa 6 150, ,8 13. Meksyk 6 883, ,8 14. Niemcy , ,8 15. Norwegia , ,6 16. Polska 7 678, ,7 17. Czechy , ,0 18. Słowacja 8 311, ,1 19. Rosja 5 947, ,1 20. USA , ,2 21. Szwajcaria , ,7 22. Wielka Brytania , ,2 23. Luksemburg , ,7 Źródło: Rocznik Statystyczny GUS, Warszawa 2007, s.874 Tablica 2. PKP per capita obliczonego według metody PPP i według kursu walutowego, w wybranych krajach. l.p. Kraj 2006 rok, dolar USA PPP Kurs walutowy USA Polska Czechy Luksemburg Wielka Brytania Chiny Norwegia Rosja , , , , , , , , , , , , , , , ,0 Źródło: Rocznik statystyczny GUS, Warszawa 2007, s.873 i

12 Prof. Marian Noga Według danych z Rocznika Statystycznego GUS, Warszawa 2007, strona 875, w latach obserwowaliśmy na świecie następujący przyrost PKB (dla całego świata): 2000 rok 2001 rok 2002 rok 2003 rok 2004 rok 2005 rok 2006 rok 4,2 % 1,7 % 1,9 % 2,8 % 4,0 % 3,5 % 4,1 % Trwają obliczenia za rok 2007 i sądzi się że będzie ono w granicach 3,4 % - 3,6 %. Prezentując powyższe dane statystyczne nasuwa się refleksja, która jest powszechnie obserwowana a mianowicie, kraje które znajdują się na niższym poziomie rozwoju starają się doganiać kraje rozwinięte. Klasycznym przykładem tego zjawiska są Chiny, które mają 11 krotnie mniejszy PKB per capita niż Luksemburg ale mają tempo wzrostu PKB przekraczające 11% a Luksemburg w granicach 2-3%. Dlaczego tak się dzieje? Mamy tutaj do czynienia z efektem doganiania (catch up effects). Efekt doganiania polega na tym, że w gospodarkach słabej rozwiniętych szybciej wzrasta poziom produkcji per capita, częściowo dzięki przyjmowaniu metod pracy, wyposażenia oraz technologii stosowanych w krajach bardziej zaawansowanych technologicznie. Co więcej, gospodarki, w których siła robocza jest słabiej wyedukowana, uzyskują wyższe stopy zwrotu z inwestycji w edukację i szkolenia. Proces ten powinien prowadzić do sytuacji, w której gospodarki krajów słabiej rozwiniętych na początku rozwijają się gwałtownie, a potem tempo tego rozwoju słabnie w miarę zbliżania się do poziomu krajów rozwiniętych [6.s.18]. Efekt doganiania wzmocniony jest efektem rozprzestrzeniania technologii (technology spillover). Niektóre z korzystnych efektów postępu technologicznego rozprzestrzeniają się w taki sposób, że trudno je zmierzyć ilościowo-częściowo z powodu ograniczonych danych. Przykładowo, badania finansowane ze środków publicznych mogą stworzyć impuls do działalności badawczej mającej bezpośredni wpływ na stopę wzrostu. Efekt rozprzestrzeniania technologii zwany też efektem transferu technologii jest częścią procesu doganiania, który jak się sądzi, napędza wzrost gospodarek słabiej rozwiniętych. Efekt rozprzestrzeniania i proces doganiania są wzmacniane przez inwestycje zagraniczne i inne działania zmierzające do importu lepszych technologii i praktyk zarządzania z krajów rozwiniętych [6,s.35]. Transfer technologii odbywa się głównie z krajów Triady czyli USA-UE 2* -JAPONIA tworzących tzw. technology frontier countries do krajów peryferyjnej technologii. Kraje peryferyjnej technologii niekiedy utożsamiane są z krajami peryferyjnego kapitalizmu. Dlatego też takie kraje jak Polska czy Chiny chcą w perspektywie długoterminowej w sposób selektywny, czyli w wybranych dziedzinach nauki i techniki, przechodzić z grupy krajów peryferyjnej technologii do grupy krajów frontowej technologii (technology frontier countries) [7]. 2 * Chodzi tutaj o tzw. kraje starej Unii Europejskiej. 11

13 Co decyduje o rozwoju gospodarczym 4. Wnioski W prezentowanym opracowaniu przedstawiłem różnorodne aspekty wzrostu i rozwoju gospodarczego. Na ten temat jest obszerna literatura przedmiotu, która niezmiernie szczegółowo omawia różnorodne teorie wzrostu i rozwoju gospodarczego. Ze znanych teorii rozwoju gospodarczego warto tutaj przytoczyć koncepcję A.Smitha, K.Marksa, W.Rostowa, J.K.Galbraitha, D.Bella. Dzisiaj szczególną uwagę zwraca się na koncepcje rozwoju gospodarczego według nowej ekonomii politycznej, ekonomii instytucjonalnej, teorii racjonalnych oczekiwań, teoria realnego cyklu koniunkturalnego. Również keynesizm i monetaryzm mają swoje oryginalne spojrzenie na rozwój gospodarczy. Ostatnio wśród teorii rozwoju gospodarczego wyróżnia się koncepcja zrównoważonego rozwoju (sustainable development), która uświadamia wszystkim, że wzrost gospodarczy nie może polegać tylko na przyroście PKB, produkcji, zatrudnienia czy dochodów, ale musi jeszcze przynajmniej utrzymać dotychczasowy poziom kapitału przyrodniczego, co pozwoli zapewnić sprawiedliwość międzypokoleniową i dążenie do symbiozy człowieka z biosferą. 12

14 Prof. Marian Noga LITERATURA [1] F.A. von Hayek, Konstytucja wolności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006 [2] M. Blaug, Teoria ekonomii. Ujęcie retrospektyczne. Wydawnictwo Naukowe PWN, Wraszawa [3] L. Zienkowski (red.), Co sprzyja rozwojowi gospodarczemu, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa [4] J. Gardowski, L. Gilejko, J. Siewierski, R. Towalski, Socjologia gospodarki. Wydanie II, Difin, Warszawa [5] J. Szacki, Historia mysli socjologicznej. Wydanie nowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa [6] OECD, Zrozumieć wzrost gospodarczy. Analiza na poziomie makro-ekonomicznym, poziomie branży i poziomie firmy. Przedmowa Jean-Philippe Cotis, Główny Ekonomista OECD, Oficyna Ekonomiczna, Kraków [7] B. Fiedor, Polski wzrost gospodarczy w kontekście współczesnych kontrowersji wokół teorii i polityki wzrostu [w:] Polityka ekonomiczna. Współczesne wyznania, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, red.m.klamut [8] M. Fairbanks, Zasoby (kapitały) środowiska [w:] L.F. Harrison, S. Huntington (red.) Kultura ma znaczenie. Jak wartości wpływają na rozwój społeczeństw, Poznań Kraków [9] A. Maddison, Monitoring the World Economy, , Washington Prof. zw. dr hab. Marian Noga Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu CO DECYDUJE O ROZWOJU GOSPODARCZYM (Streszczenie) W opracowaniu Autor, podobnie jak większość ekonomistów, rozróżnia pojęcia wzrostu i rozwoju gospodarczego, przy czym pojęcie rozwoju gospodarczego jako szersze, zawiera w sobie wzrost gospodarczy. Precyzyjnie w artykule określono jak można dokonywać pomiaru wzrostu gospodarczego. Ponadto przeanalizowano uwarunkowania rozwoju gospodarczego na przestrzeni dziejów ludzkości. Wyróżniono współczesne determinanty rozwoju gospodarczego takie jak: innowacje, edukacja, polityka i kultura a także efekty doganiania i transferu technologii jako czynniki niwelujące zróżnicowanie rozwoju gospodarczego na świecie. 13

15

16 1. Wprowadzenie Prof. Jan Koch Prof. Aby zw. dr odnosić hab. inż. sukcesy Jan Koch rynkowe potrzebne są stale nowe innowacyjne produkty i usługi, Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej które będą odpowiadały życzeniom klientów i przyniosą korzyści przedsiębiorstwu. Powinny to być produkty i usługi użyteczne oraz lepsze od dotychczas znanych. Nowe pro- Metody generowania nowych pomysłów dukty 1. są Wprowadzenie często wzorowane na znanych, przez określone zmiany, ulepszenia lub uproszczenia Aby odnosić sukcesy własnych rynkowe lub potrzebne obcych wytworów. są stale nowe Natomiast innowacyjne nowe produkty pomysły i usługi, mają które będą na ogół odpowiadały swe życzeniom klientów i przyniosą korzyści przedsiębiorstwu. Powinny to być produkty i usługi użyteczne oraz źródło we wiedzy. Powstaje jednak pytanie jak te nowe produkty czy usługi celowo generować. ulepszenia Powstawanie lub uproszczenia nowego własnych produktu lub obcych można wytworów. przedstawić Natomiast w formie nowe schematu, pomysły mają jak na na ogół ry-swe źródło we wiedzy. Powstaje jednak pytanie jak te nowe produkty czy usługi celowo generować. Powstawanie lepsze od dotychczas znanych. Nowe produkty są często wzorowane na znanych, przez określone zmiany, sunku nowego 1. produktu można przedstawić w formie schematu, jak na rysunku 1. Rysunek 1. Schemat powstawania nowego produktu. Rysunek 1. Schemat powstawania nowego produktu. Pierwsza faza to analiza sytuacji wejściowej, a więc jakościowe i ilościowe informacje na bazie których opisywany jest cel, który ma lub chce się osiągnąć. Druga faza to poszukiwanie pomysłu, które odbywa się w dwóch krokach tzw. inkubacji i oświecenia. W pierwszym kroku problem jest podświadomie analizowany i powstaje wyobrażenie rozwiązania. 15

17 Metody generowania nowych pomysłów Gdy pomysły rozwiązań stają się świadome mówimy o kroku oświecenia, a od rozwiązującego problem zależy czy rozpozna on pojawiające się pomysły i przekuje je na nowe produkty czy usługi. Faza trzecia to ocena i wybór pomysłu według określonych kryteriów, którymi mogą być np. funkcjonalność, koszty, prawdopodobieństwo sukcesu rynkowego itp. Czwarta faza to ostateczna konkretyzacja, która obejmuje też wstępną specyfikację funkcjonalności, terminy, koszty itp. Decydującą fazą w procesie powstawania nowego produktu jest faza poszukiwania pomysłu, która zależy od potencjału kreatywności osób, biorących udział w tym procesie. Zastosowanie określonych metod i technik, zwiększających kreatywność, może mieć tu istotne a nawet zasadnicze znaczenie. 2. Kreatywność Obiegowa definicja kreatywności mówi, że jest to po prostu zdolność do tworzenia czegoś nowego. Trzeba jednak powiedzieć, iż w nauce o kreatywności nie ma jednej definicji, a w literaturze psychologicznej można znaleźć 60 różnych definicji kreatywności. Być kreatywnym opłaca się przede wszystkim ze względów gospodarczych, bowiem każde przedsiębiorstwo, nawet najlepsze, jest z biegiem czasu konfrontowane z nowymi problemami. Stara zasada, iż kto nie stara się być lepszym przestaje być dobrym, jest nie tylko ważna, ale staje się coraz ważniejsza. Kreatywność opłaca się nie tylko ze względów gospodarczych, ale także jako zabezpieczenie przetrwania przedsiębiorstwa. Badania prowadzone nad znajomością technik kreatywności wykazują niestety, że tylko 14% menadżerów zna jakąś technikę wspomagającą kreatywność a jedynie 3% ją stosuje. Znaczenie kreatywności, jako źródła nowych pomysłów, podnoszone jest przez wielu badaczy. Badania te wykazują, że z około 2000 pomysłów powstaje tylko 11 doskonałych rozwiązań oraz około 17 względnie dobrych. Pozostałe pomysły nie są realizowane, a nawet jeśli są realizowane, to przynoszą straty. Kreatywność nie jest zatem ważna tylko dla kultury przedsiębiorstwa, ale ma decydujące znaczenie dla sukcesu i przetrwania przedsiębiorstwa. Dlatego niezwykle istotne jest, by poszukiwać sposobów wzmocnienia kreatywności i generowania nowych pomysłów i idei. Dawniej uważano, że są ludzie kreatywni oraz niekreatywni. Dziś uznaje się, że u każdego człowieka istnieje podstawowa duchowa struktura dla kreatywności, która jest jednak używana z różną intensywnością. Sądzi się, że kreatywność każdego człowieka może być przez zewnętrzne wpływy poprawiona, ale może także podlegać zahamowaniu. Zależność między wiedzą, naturalną kreatywnością, kreatywną sprawnością i ich zmianami wraz z wiekiem, pokazana jest na rysunku 2. [1] Przez tzw. naturalną kreatywność należy przy tym rozumieć występowanie nadzwyczajnej, ale określonej zdolności do tworzenia czegoś nowego. Kreatywność spada wraz z wiekiem a osiąga swoje maksimum w wieku kilkunastu lat (około 14 lat). Kreatywne pomysły powstają nie tylko dzięki naturalnej kreatywności, ale musi także obok niej istnieć wiedza by powstające pomysły były sensowne i użyteczne. Ta kombinacja naturalnej kreatywności i wiedzy bywa określana, jako kreatywna sprawność. W wieku dziecięcym występuje wysoki stopień naturalnej kreatywności, a wraz z wiekiem rośnie wiedza, co sprawia, że potencjał kreatywnej 16

18 Prof. Jan Koch sprawności w pierwszych latach życia mocno wzrasta. Nasz system kształcenia podkreśla jednak reprodukcję znanej wiedzy oraz sposób myślenia według określonych wzorców. Ponadto młodzi ludzie otrzymują mnóstwo sygnałów z otoczenia, że zbytnia kreatywność jest niewygodna, niekonwencjonalna i nie odpowiada przyjętym w danym społeczeństwie normom i wzorcom. Skutkiem tego obserwujemy spadek kreatywnej sprawności wraz z wiekiem. Można jednak tę sprawność w każdym wieku zwiększać, jeśli będzie się stosować odpowiednie techniki kreatywności oraz będzie się zdobywać i przyswajać określoną wiedzę. Rysunek Rysunek 2. Zależność 2. Zależność między między wiedzą, wiedzą, naturalną kreatywnością, kreatywną sprawnością sprawnością i ich i ich zmianą wraz z wiekiem. Przez wiedzę Przez nie tzw. należy naturalną rozumieć kreatywność jedynie tzw. należy wiedzę przy książkową, tym rozumieć ale także występowanie doświadczenie nadzwyczajnej, ale i rozumienie różnego rodzaju zależności. Tak np. nawet dobrze wykształcony inżynier, inwestujący 20 lat swego życia w gromadzenie wiedzy, określonej mógł zdolności nie nauczyć do tworzenia się jak rozwiązywać czegoś nowego. problemy. Kreatywność Tymczasem, spada pierwsza wraz sprawa z jaką z wiekiem będzie on a konfrontowany osiąga swoje w maksimum praktyce będą w wieku właśnie kilkunastu nierozwiązane lat (około i trudne 14 do lat). ogarnięcia Kreatywne problemy. Dlatego obok określonych rodzajów wiedzy niezbędna jest także umiejętność ich integracji. Trzeba bowiem sprecyzować pomysły co powstają jest naszym nie tylko problemem, dzięki naturalnej jaki jest kreatywności, stan, ale także ale dlaczego musi także winien obok ten niej problem istnieć być rozwiązany. wiedza by powstające pomysły były sensowne i użyteczne. Ta kombinacja naturalnej kreatywności i intuicji, i wiedzy gdy bywa tymczasem określana, z autobiografii jako kreatywna wielu sprawność. wybitnych ludzi W wieku wynika, dziecięcym że ich sukcesy wy- były Ze zdumieniem można zaobserwować, że wiele problemów czekających na rozwiązanie pozostawia się przypadkowi wynikiem systematycznego procesu. stępuje wysoki stopień naturalnej kreatywności, a wraz z wiekiem rośnie wiedza, co sprawia, że potencjał kreatywnej sprawności w pierwszych latach życia mocno wzrasta. 17

19 Metody generowania nowych pomysłów 3. Czynniki wspomagające i ograniczające kreatywność Przy pomocy specjalnych technik i metod można kreatywność człowieka wzmacniać, tak by dobre pomysły nie były dziełem przypadku u poszczególnych osób, ale by powstał uzupełniający się pod względem cech zespół pracujący nad określonym zadaniem. Trzeba jednak pamiętać o tym, że sam człowiek musi być z natury kreatywny, bowiem nie ma takiej metody i techniki, która by mechanicznie tworzyła kreatywność. Każda z tych metod bazuje na kreatywnym potencjale człowieka. Ta potencjalna kreatywność może być jednak ograniczona różnymi cechami osobowościowymi, do których należą: brak gotowości do podejmowania ryzyka, brak motywacji, elastyczności czy inicjatywy, obawa przed popełnieniem błędu, przed śmiesznością, czy możliwością wywołania konfliktu, opór przed zmianami, nadmierne zaufanie do wiedzy ekspertów, brak odwagi przed podjęciem dyskusji i obawa przed nieporozumieniami. Z drugiej strony występują też czynniki, które sprzyjają kreatywności, do nich należą: otwartość i tolerancja, umiejętność przyjmowania krytyki, wrażliwość na pojawiające się problemy, gotowość do podejmowania ryzyka, gotowość do działania, elastyczność i oryginalność w działaniu, odwaga preferowania oryginalnych pomysłów, ciekawość i inicjatywa, zdolność do sieciowego myślenia, wrażliwość na własne procesy myślowe. Kreatywność i gotowość poszczególnych osób może też być ograniczana przez socjalne i organizacyjne wpływy, występujące w przedsiębiorstwach. Do takich należą: brak gotowości do współdziałania wśród załogi, konflikty miedzy współpracownikami, duży nacisk na wysoką sprawność działania, zbyt hierarchiczna organizacja, autorytatywny i usztywniony styl zarządzania, nadmiar zadań rutynowych i zbyt szczegółowych, wszystkowiedzący eksperci, nadmierne podkreślanie aspektu bezpieczeństwa. Metody i techniki wspomagające zdolności kreatywne człowieka, a więc służące generowaniu nowych pomysłów, tak jak to już wspomniano, dzielą się w istocie na dwie grupy, (rysunek 3), mające swe źródło w intuicyjnym myśleniu i w myśleniu logicznym. 18

20 waniu nowych pomysłów, tak jak to już wspomniano, dzielą się w istocie na dwie grupy, Prof. Jan Koch (rysunek 3), mające swe źródło w intuicyjnym myśleniu i w myśleniu logicznym. Rysunek 3. Generowanie pomysłów przez intuicyjne i logiczne myślenie. Rysunek 3. Generowanie pomysłów przez intuicyjne i logiczne myślenie. W tzw. intuicyjnym myśleniu poszukiwanie nowych pomysłów przebiega w podświadomości. inkubacji istniejące W trakcie informacje tzw. inkubacji są oceniane, istniejące porównywane informacje ze sobą są i oceniane, badane ich porównywane powiązania. Pomysły ze W tzw. intuicyjnym myśleniu poszukiwanie nowych pomysłów przebiega w podświadomości. W trakcie tzw. i pojęcia powstają np. przez zdarzenia, asocjacje, analogie, przenoszenie struktur oraz przez symulacje. Ten tryb sobą myślenia i badane nie dokonuje ich powiązania. się świadomie, Pomysły a znalezione i pojęcia rozwiązanie powstają lub np. nowy przez pomysł zdarzenia, pojawia asocjacje, się jako nagły przebłysk, a określa się go mianem intuicyjnego. Niekorzystne jest przy tym to, że pojawiają się rozwiązania tylko w określonym obszarze. W myśleniu logicznym, zwanym dyskursywnym, mamy do czynienia ze świadomym przebiegiem, który odbywa się w kilku krokach myślowych. W tym celu cały problem dzielony jest na kilka przejrzystych problemów częściowych, które są rozwiązywane niezależnie. W świadomy sposób gromadzi się informacje do problemu całkowitego i problemów częściowych. Są one wstępnie analizowane, zmieniane, od nowa kombinowane, sprawdzane, odrzucane i ponownie rozważane. W ten sposób pokonywane są blokady w sposobie myślenia. Korzystna strona tego sposobu, w stosunku do myślenia intuicyjnego, polega na tym, że można rozważać bardziej kompleksowe problemy oraz to, że pokonuje się zastałe problemy, ale niekorzystna jest w tym sposobie większa strata czasu. Bazując na wymienionych sposobach myślenia stworzono wiele technik kreatywności, które w mniejszym lub większym stopniu wspierają, bądź to myślenie intuicyjne, bądź logiczne (rysunek 4). 19

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r.

Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r. JAK LICZĄ EKONOMIŚCI? JAK OPISYWAĆ GOSPODARKĘ? JAKIMI DANYMI POSŁUGUJĄ SIĘ EKONOMIŚCI? dr Michał Trzęsiok michaltrzesiok@uekatowicepl Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r dr Michał Trzęsiok

Bardziej szczegółowo

ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE

ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE Tomasz Poskrobko Podyplomowe Studia Zarządzanie w Jednostkach Samorządu Terytorialnego ROLA WIEDZY W PROCESIE ZMIAN CYWILIZACYJNYCH Rozwinięte państwa Świata przeżywają

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Podstawy ekonomii Kierunek: Inżynieria Środowiska Rodzaj przedmiotu: treści ogólnych, moduł Rodzaj zajęć: wykład Profil kształcenia: ogólnoakademicki Poziom kształcenia: I stopnia Liczba

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Wydział Zarządzania Rachunkowość finansowa Prowadzący: mgr Z. Niesyn Referat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Autor: Barbara Standarska Warszawa 14.12.2011 Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MEI-1-501-s Punkty ECTS: 1 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

Kreatywność w zarządzaniu projektami

Kreatywność w zarządzaniu projektami Anna Nowakowska Kreatywność w zarządzaniu projektami Dane adresowe Symetria Agencja e-biznes i dom mediowy ul. Wyspiańskiego 10/4 60-749 Poznań Kontakt tel.: 061 864 36 55 faks: 061 864 36 55 e-mail: symetria@symetria.pl

Bardziej szczegółowo

(b) Oblicz zmianę zasobu kapitału, jeżeli na początku okresu zasób kapitału wynosi kolejno: 4, 9 oraz 25.

(b) Oblicz zmianę zasobu kapitału, jeżeli na początku okresu zasób kapitału wynosi kolejno: 4, 9 oraz 25. Zadanie 1 W pewnej gospodarce funkcja produkcji może być opisana jako Y = AK 1/2 N 1/2, przy czym A oznacza poziom produktywności, K zasób kapitału, a N liczbę zatrudnionych. Stopa oszczędności s wynosi

Bardziej szczegółowo

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach GEOGRAFIA EKONOMICZNA MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO- GOSPODARCZEGO dr Anna Bernaciak MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO 1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3)

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Studia III stopnia

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Studia III stopnia Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Studia III stopnia Przedmiot: Ekonomia Rok: II Semestr: III Rodzaj zajęć Wykład 30 Ćwiczenia - Laboratorium - Projekt - punktów ECTS: 3 Cel przedmiotu C1 Zaznajomienie

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH Przywództwo i zarządzanie zespołem Szkolenie z zakresu przywództwa, kompetencji liderskich i zarządzania zespołem. Podniesienie kompetencji zarządczych w zakresie przywództwa,

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego Artur Michałowski ZMN przy Komitecie Prognoz Polska 2000 Plus PAN Konferencja naukowa Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania Augustów 3-4

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA GEOGRAFICZNEGO

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA GEOGRAFICZNEGO PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA GEOGRAFICZNEGO Jak dobrze znasz Ziemię? poznaj ciekawe regiony świata wykorzystując nowoczesne technologie informacyjne. mgr Joanna Imiołek mgr Katarzyna Kwiatek-Grabarska 2008-01-29

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Wrocławska Akademia Transferu Technologii

Wrocławska Akademia Transferu Technologii Wrocławska Akademia Transferu Technologii Geneza, przebieg, rezultaty prof. Jan Koch, dr Jacek Firlej, mgr Jakub Tarasiuk 15 maja 2012 r. Podstawowe dane o projekcie WATT Realizowany na zlecenie NCBiR

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska Nauka i Edukacja dla innowacji Lidia Szczygłowska Innovatis jako termin łaciński oznacza odnowę, tworzenie czegoś nowego. Według klasycznej definicji Josepha Schumpetera innowacja to: wprowadzenie do produkcji

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU I. Dokumenty prawne stanowiące podstawę PSO Przedmiotowy system oceniania opracowany został po przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy OŜywienie i recesja w gospodarce Wahania koniunktury gospodarczej prof. ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 9 października 2012 r. Program wykładu Co

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia w odniesieniu do form zajęć

Matryca efektów kształcenia w odniesieniu do form zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: ZIP-3-803-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Zarządzania Kierunek: Inżynieria Produkcji Specjalność: - Poziom studiów: Studia III stopnia Forma i tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics M. Dąbrowska K. Grabowska Wroclaw University of Economics Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstw z branży produkującej napoje JEL Classification: A 10 Słowa kluczowe: Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie. Maciej Strzębicki

Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie. Maciej Strzębicki Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie Maciej Strzębicki Własna firma Inkubator przedsiębiorczości Kryzys Praca na uczelni Garaż VC/PE Wdrożona idea Innowacje Wydatki na badania i rozwój Komercjalizacja

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wahania koniunktury gospodarczej Konrad Walczyk Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 22 maja 2013 r. Plan wykładu Co to jest koniunktura gospodarcza? W jaki sposób ją mierzyć?

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi.

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń zna, wie, rozumie Uczeń potrafi Uwagi 1 DZIAŁALNOŚĆ PRODUKCYJNA,

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

DOSKONALENIE PROCESÓW

DOSKONALENIE PROCESÓW KATALOG SZKOLEŃ DOSKONALENIE PROCESÓW - Tworzenie projektów ciągłego doskonalenia - Konsultacje z ekspertami - Poprawa jakości oraz produktywności - Eliminacja marnotrawstwa - Redukcja kosztów - Metody

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III w Szkole Podstawowej nr 2. im. Jana Pawła II w Twardogórze ZASADY OCENIANIA 1. Nauczyciele w pierwszym tygodniu każdego roku informują uczniów o wymaganiach edukacyjnych,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia czynniki wytwórcze, rozumie

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Dlaczego należy oceniać efektywność systemów wynagradzania? Kraków, 18.05.2015 r. Renata Kucharska-Kawalec, Kazimierz Sedlak

Dlaczego należy oceniać efektywność systemów wynagradzania? Kraków, 18.05.2015 r. Renata Kucharska-Kawalec, Kazimierz Sedlak Dlaczego należy oceniać efektywność systemów wynagradzania? Kraków, 18.05.2015 r. Renata Kucharska-Kawalec, Kazimierz Sedlak Dlaczego należy oceniać efektywność systemów wynagradzania? Bo nakłady na wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu.

Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu. Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu. MODUŁ 1 Ocena niedostateczna -uczeń nie opanował tych wiadomości i umiejętności, które są konieczne do dalszego kształcenia, -nie potrafi rozwiązać zadań

Bardziej szczegółowo

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych Teoria treningu 77 Projektowanie procesu treningowego jest jednym z podstawowych zadań trenera, a umiejętność ta należy do podstawowych wyznaczników jego wykształcenia. Projektowanie systemów treningowych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne

Zarządzanie strategiczne 1 Zarządzanie strategiczne Metody i narzędzia BCG rafal.trzaska@ue.wroc.pl www.ksimz.ue.wroc.pl www.rafaltrzaska.pl BCG metoda portfelowa powstała 1969 model nazywany niekiedy Growth-ShareMatrix skonstruowana

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i organizacja

Ekonomika i organizacja Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Ekonomika i organizacja produkcji Ekonomika i organizacja produkcji Wymiar godzinowy: 30 h wykładów Wykłady zakończone

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

Czynniki kształtujące wynik finansowy

Czynniki kształtujące wynik finansowy Izabela Krzysiak Zarządzanie semestr III WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I PRAWA im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie Czynniki kształtujące wynik finansowy Czynniki kształtujące wynik finansowy Podejmując próbę

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Definicja przedsiębiorczości a jej pomiar Czy skupić się na ambitnym

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Prof AE dr hab. Wojciech Czakon Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem Akademia Ekonomiczna w Katowicach Program wystąpienia

Bardziej szczegółowo

ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. Liceum Ogólnokształcące Nr X im. Stefanii Sempołowskiej we Wrocławiu

ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. Liceum Ogólnokształcące Nr X im. Stefanii Sempołowskiej we Wrocławiu ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Liceum Ogólnokształcące Nr X im. Stefanii Sempołowskiej we Wrocławiu Zasady oceniania z matematyki są zgodne z Wewnątrzszkolnym Ocenianiem w Liceum Ogólnokształcącym nr X

Bardziej szczegółowo

Pomiar i doskonalenie jakości procesów usługowych, metody oceny procesu usługowego- SERIQUAL, CIT, CSI.

Pomiar i doskonalenie jakości procesów usługowych, metody oceny procesu usługowego- SERIQUAL, CIT, CSI. Anna Jurek 133846 Izabela Sokołowska 133991 Gr. Pon. P godz. 15.15 Procesowe Zarządzanie Przedsiębiorstwem- seminarium. Pomiar i doskonalenie jakości procesów usługowych, metody oceny procesu usługowego-

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 22 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo