4. JEDNOSTKI I WZORCE MIAR

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "4. JEDNOSTKI I WZORCE MIAR"

Transkrypt

1 4. JEDNOSTKI I WZORCE MIAR 4.1. Jednostki miar Jednostka miary jest umownie przyjętą i wyznaczoną z dostateczną dokładnością wartością danej wielkości, która służy do porównania ze sobą innych wartości tej samej wielkości. Zbiór jednostek miar wielkości mierzalnych nosi nazwę układu jednostek miar. Z uwagi na bardzo dużą liczbę wielkości mierzalnych niezależnie definiowanie każdej wielkości fizycznej i jej jednostki miary prowadzi do powstawania bardzo niewygodnego w użyciu układu. Dlatego też dąży się do wyboru takich układów jednostek, w których kilka wielkości i ich jednostki przyjmuje się umownie za podstawowe, a pozostałe ustala się na podstawie równań wiążących je z wielkościami podstawowymi. W historii rozwoju pomiarów wprowadzono wiele układów jednostek. Obecnie obowiązuje międzynarodowy układ jednostek, tzw. układ SI. Różni się on od innych dotychczas stosowanych tym, że obejmuje wszystkie dziedziny nauki i techniki. Podstawowymi jednostkami układu SI są: jednostka długości - metr, jednostka masy - kilogram, jednostka czasu - sekunda, jednostka natężenia prądu - amper, jednostka temperatury - kelwin, jednostka światłości - kandela, jednostka liczności materii - mol. Uzupełniającymi jednostkami tego układu są: jednostka kąta płaskiego - radian oraz jednostka kąta bryłowego - steradian. Do opisu zjawisk elektrycznych używa się jednostki natężenia prądu amper (A), której definicja jest następująca : "amper" jest to prąd elektryczny nie zmieniający się, który, płynąc w dwóch równoległych prostoliniowych, nieskończenie długich przewodach o przekroju kołowym znikomo małym, umieszczonych w próżni w odległości jednego metra od siebie, wywołałby między tymi przewodami siłę N (niutonów) na każdy metr długości przewodu. Jednostki innych wielkości elektrycznych można wyznaczyć opierając się na jednostce prądu. Najważniejsze pochodne jednostki elektryczne i magnetyczne zestawiono poniżej: Wat (W) jest to moc, przy której praca wykonana w czasie 1s (sekunda) jest równa jednemu 1J (dżul). Wolt (V) jest to napięcie elektryczne występujące między dwiema powierzchniami ekwipotencjonalnymi jednorodnego przewodu prostoliniowego, którym płynie nie zmieniający się prąd 1A (amper), a moc wydzielana przez przewód między tymi powierzchniami jest równa 1W (wat). Om (Ω) jest to opór elektryczny między dwiema powierzchniami ekwipotencjonalnymi przewodu jednorodnego prostoliniowego, gdy niezmienne napięcie elektryczne 1V (wolt), występujące między tymi powierzchniami, wywołuje w tym przewodzie prąd elektryczny 1 A (amper). Kulomb (C) jest to ładunek elektryczny przepływający w czasie 1s (sekunda) przez powierzchnię, gdy prąd elektryczny płynący przez tę powierzchnię wynosi 1A (amper). Farad (F) jest to pojemność elektryczna, jaką ma kondensator, w którym między elektrodami występuje napięcie elektryczne 1V (wolt), gdy znajdują się na nich różnoimienne ładunki elektryczne o wartości 1C (kulomb). Henr (H) jest to indukcyjność obwodu, w którym indukuje się siła elektromotoryczna 1V (wolt), gdy prąd elektryczny płynący w tym obwodzie zmienia się jednostajnie o 1 A (amper) w czasie 1s (sekunda).

2 34 Weber (Wb) jest to strumień magnetyczny, który, malejąc jednostajnie do zera w czasie 1s (sekunda), indukuje siłę elektromotoryczną 1V (wolt) w obejmującym ten strumień magnetyczny obwodzie zamkniętym, jednozwojowym, wykonanym z przewodu o przekroju kołowym znikomo małym. Tesla (T) jest to indukcja magnetyczna pola magnetycznego równomiernego, przy której na przekrój poprzeczny 1m 2 (metr kwadratowy) przypada strumień magnetyczny 1Wb (weber). Wielokrotność i podwielokrotność jednostek miar wyraża się w układzie dziesiętnym przez dodanie odpowiednio do nazwy lub oznaczenia jednostki miary następujących przedrostków lub ich oznaczeń. Dziesiętne wielokrotności i podwielokrotności jednostek miar Przed- Oznarostek czenie Mnożnik eksa E = peta P = tera T = giga G 10 9 = mega M 10 6 = kilo k 10 3 = 1000 hekto h 10 2 = 100 deka da 10 1 = 10 decy d 10-1 = 0,1 centy c 10-2 = 0,01 mili m 10-3 = 0,001 mikro µ 10-6 = 0, nano n 10-9 = 0, piko p = 0, femto f = 0, atto a = 0, Tablica Wzorce Wzorce są to narzędzia pomiarowe odtwarzające jednostki miary lub ich wielokrotności. Od wzorców wymaga się niezmienności w czasie, dużej dokładności, łatwego odtwarzania i stosowania. Wzorce charakteryzują się następującymi parametrami: nominalna miara wzorca, niedokładność miary wzorca, okres zachowania niedokładności miary wzorca, warunki, w których miara i dokładność są zachowane. Powyższe dane podaje się bądź bezpośrednio na wzorcu lub w jego metryce. Wzorce z postępem techniki zmieniają definicje, a co najważniejsze ich dokładność jest coraz wyższa. Dobrym przykładem tego procesu jest wzorzec metra, którego definicja w ostatnich 200 latach uległa zmianie pięciokrotnie, a błąd graniczny dokładności odtworzenia wzorca metra zmiejszył się milion razy (tablica 4.2).

3 35 1 definicja 1791 r. 1/ część ćwiartki południka przechodzącego orzez Paryż (wzorzec naturalny) Błędy graniczne odtworzenia wzorca metra 2 definicja 1799 r. metr archiwalny (wzorzec końcowy) 3 definicja 1889 r. międzynarodowy prototyp metra (wzorzec kreskowy) 4 definicja 1960 r. metr jako wielokrotność długości fali świetlnej kryptonu 86 Tablica definicja 1983 r. metr jako długość drogi przebytej przez światło w określonym ułamku sekundy ±(0,15+0,2)mm ±(0,01+0,02)mm ±200 nm ±4 nm ±0,13 nm W zależności od roli, jaką pełnią w procesach pomiarowych, tworzy się pewną piramidę hierarchiczną wzorców. Na wierzchołku tej piramidy znajdują się etalony. Etalonami nazywamy wzorce przeznaczone wyłącznie do przekazywania jednostki miary (jej wielokrotności lub podwielokrotności) innym wzorcom. Są to wzorce pierwotne o randze wzorca państwowego (etalon państwowy) oraz wzorce I i II rzędu (etalony odniesienia i kontrolne). Piramida hierarchiczna wzorców opiera się na wzorcach użytkowych, które okresowo porównywane są z etalonami. Wzorce użytkowe biorą bezpośredni udział w procesach pomiarowych Źródła wzorcowych napięć stałych Ogniwo Westona Tradycyjnym wzorcem napięcia jest nasycone ogniwo Westona. Jest to przyrząd elektrochemiczny, który mieści się w szklanym naczyniu pokazanym na rys Elektrodami ogniwa są druty platynowe wtopione w ramiona naczynia. Biegunem dodatnim ogniwa jest rtęć (Hg), biegunem ujemnym - amalgamat kadmu (Cd 9-Hg), a elektrolitem - nasycony roztwór siarczanu kadmowego (CdSO ). 4 CdSO 4 3 CdSO H 2O 3 CdSO H 2O Hg Hg 2SO 4 Cd Hg Rys Nasycone ogniwo Westona Dla temperatury 20 o C wartość napięcia na zaciskach ogniwa jest równa 1,018636V. Niestety, ogniwa te są kapryśnymi urządzeniami. Ze względu na dużą wartość

4 36 temperaturowego współczynnika napięcia (40µV/ o C) muszą pracować w termostatach o precyzyjnie stabilizowanej temperaturze. Z ogniwa nie należy pobierać prądu przez dłuższy czas. Największy dopuszczalny, krótkotrwały prąd pobierany wynosi 1µA. Ogniwo wyładowywane w ciągu 3 min prądem 20µA odzyskuje właściwe napięcie dopiero po 3h. Pobór prądu przekraczającego 100µA powoduje uszkodzenie ogniwa. Ogniwa nasycone Westona są wrażliwe na wstrząsy i wibracje. Krajowy etalon napięcia jest wzorcem grupowym składającym się z 20 ogniw Westona. Wartość napięcia jest wyznaczona z błędem ±0,4ppm (parts per million. 1ppm = 10-6 ). Roczna zmiana siły elektromotorycznej poszczególnych ogniw tego etalonu nie przekracza ±1ppm Źródło oparte na złączu Josephsona Obecnie pomiary z użyciem ogniwa Westona jako wzorca napięcia są zastępowane pomiarami z użyciem nadprzewodzącego złącza Josephsona. Złącze Josephsona składa się z dwóch nadprzewodników rozdzielonych cienką warstwą dielektryka. W temperaturze ciekłego helu przez taką warstwę dielektryczną może przepływać prąd (tzw. prąd tunelowy), będący sumą prądu pojedynczych elektronów i elektronów związanych w pary. Stałoprądowy efekt Josephsona polega na tym, że przez złącze może przepływać prąd stały o wartości mniejszej od pewnej wartości krytycznej I k (rys. 4.2) nie wywołując spadku napięcia na złączu. Przemiennoprądowy wewnętrzny efekt Josephsona występuje w przypadku umieszczenia złącza spolaryzowanego prądem stałym w słabym (1mT) stałym polu magnetycznym. Wówczas przez złącze, oprócz prądu stałego, płynie również prąd przemienny o częstotliwości zależnej od napięcia U polaryzującego złącze zgodnie z zależnością. gdzie: e - ładunek elektronu, h - stała Plancka. f = 2 e h U, I n=1 n=2 n=4 n=3 1 2 I k 0 U 1 U 2 U 3 U 4 U 2 1 Rys Charakterystyka prądowo-napięciowa złącza Josephsona Szczególnie interesujący z punktu widzenia przydatności złącza do budowy wzorców napięcia jest przemiennoprądowy zewnętrzny efekt Josephsona. Efekt ten występuje po umieszczeniu złącza w polu elektromagnetycznego wielkiej częstotliwości f. Wskutek tego

5 37 charakterystyka prądowo-napięciowa złącza przybiera kształt schodkowy (rys. 4.2). Skok prądu występuje przy napięciu U V spełniającym zależność: e nf s = 2 n U n w której n - kolejny numer schodka. Ten sposób uzyskiwania napięcia wzorcowego ma bardzo korzystną cechę wymagane są tylko: pomiar częstotliwości oraz znajomość stałych fizycznych h i e. Decyzją Międzynarodowego Biura Miar przyjęto, że 2e/h=48359,400 10Hz/V. Ponieważ częstotliwość f s można zmierzyć stosunkowo łatwo z błędem 10-10, istnieje więc możliwość bardzo dokładnego określenia "napięcia schodkowego" U n. Zaletą takiego etalonu jest nie tylko dokładność odtwarzania i stabilność, lecz także to, że jest on wzorcem absolutnym, tj. wzorcem, którego wartości napięcia uzyskane w różnych laboratoriach byłyby jednakowe Wzorce rezystancji Etalon rezystancji Zgodnie z zasadą, aby wzorce miary były określone ze zjawisk molekularnych jako niezmiennych w czasie, w wielu krajach są prowadzone prace nad budową etalonu rezystancji opartego na odkrytym w 1980 roku kwantowym efekcie Halla. Kwantowy efekt Halla występuje w półprzewodnikowych płytkach o strukturach pnp. ALGaAs - GaAs lub InGaAs - InP, ochłodzonych do temperatury 0,36K. Jeżeli płytkę taką, zasilaną w kierunku osi X prądem stałym o wartości I=10µA, umieścić w silnym polu magnetycznym, którego wektor indukcji (B=12,6T) jest skierowany w kierunku osi Z, to rezystancja płytki w kierunku osi y będzie równa: h Ry = en = 25812, 8, 2 2 n gdzie: h - stała Plancka, e - ładunek elektronu, n - 2 lub 4. Etalony tego typu umożliwiają odtwarzanie jednostki rezystancji z błędem od 1do Oporniki wzorcowe Użytkowymi wzorcami rezystancji są bardzo starannie wykonane oporniki z drutu i taśm rezystancyjnych. Najczęściej spotykany podział tych wzorców, to: wzorce nienastawne, odtwarzające jedną wartość rezystancji - zwane opornikami wzorcowymi, i wzorce nastawne, odtwarzające wiele wartości rezystancji - zwane opornikami dekadowymi. Elementy rezystancyjne oporników wzorcowych wykonuje się ze stopów miedzi znanych pod nazwami handlowymi manganin i nikrothal. Manganin cechują następujące parametry elektryczne: współczynnik temperaturowy rezystancji K -1, rezystywność około Ωm, napięcie termoelektryczne względem miedzi - około 1 µv/k. Nikrothal ma współczynnik temperaturowy rezystancji K -1, rezystywność - około Ωm i napięcie termoelektryczne względem miedzi - około 2 µv/k.

6 38 a) b) zaciski napięciowe zaciski prądowe U=RI Rys Opornik wzorcowy: a) schemat elektryczny; b) szkic konstrukcji Elementy rezystywne wykonane z manganinu lub nikrothalu po poddaniu ich sztucznemu starzeniu wykazują dużą stałość rezystancji w czasie. Oporniki wzorcowe (rys. 4.3) mają dwie pary zacisków: dwa zaciski prądowe i dwa zaciski napięciowe. Zaciski prądowe służą do doprowadzenia prądu do opornika, a zaciski napięciowe do pomiaru napięcia na oporniku. Stosowanie zacisków prądowych i napięciowych zmniejsza błędy spowodowane skończonymi rezystancjami na stykach przewodów łączących i zacisków, zwłaszcza tam, gdzie są one porównywalne z wartością rezystancji opornika wzorcowego. Ważnym parametrem oporników wzorcowych jest ich obciążalność, która zależy od warunków chłodzenia. W powietrzu wynosi ona z reguły 1 W, zaś w kąpieli cieczowej (olej, nafta) 3 W Źródła częstotliwości wzorcowych Etalonami częstotliwości są atomowe wzorce cezowe, rubidowe oraz masery wodorowe. Ponieważ częstotliwość jest powiązana prostą zależnością z czasem (1Hz=1s -1 ), wzorzec częstotliwości jest więc jednocześnie wzorcem czasu Wzorzec cezowy Wzorce cezowe są wzorcami pierwotnymi i jako takie nie wymagają kalibracji. W wyniku umów międzynarodowych ustalono, że właściwości atomu cezu posłużą do definicji sekundy: jest to czas trwania okresów promieniowania odpowiadającego przejściu między dwoma stanami energetycznymi F=4 i F=3 swobodnych atomów cezu 133. Wzorzec cezowy jest praktycznie małym laboratorium przeznaczonym do badania wiązki atomów cezu. Atomy cezu, wytwarzane w specjalnym piecu, wpadają do komory próżniowej, gdzie przelatują przez zespół magnesów, segregujący je według wartości spinów, oraz przez obszar oscylacyjnych pól elektrycznych, a następnie trafiają do detektora jonizującego z gorącą elektrodą. Sygnał wyjściowy ma małą moc. Dlatego wzorzec cezowy jest stosowany nie bezpośrednio, lecz pośrednio do stabilizacji częstotliwości stabilnego

7 39 wzorca kwarcowego (np. o częstotliwości f w =5 MHz) za pomocą syntezy częstotliwości. Tak skonstruowany etalon wytwarza sygnał wzorcowy o częstotliwości 5 MHz z błędem względnym mniejszym niż ± Wzorzec rubidowy We wzorcach rubidowych wykorzystuje się zjawisko pochłaniania promieniowania mikrofalowego o częstotliwości Hz. Główną częścią wzorca jest szklana bańka wypełniona parami rubidu, umieszczona wraz z układem podgrzewania we wnęce mikrofalowej, którą wyposażono w dwa szklane okienka. Światło znajdujące się na zewnątrz lampy rubidowej przechodzi przez wnękę i trafia do umieszczonej po jej przeciwnej stronie fotokomórki wykrywającej wysyłane promieniowanie. Równocześnie do wnęki jest doprowadzany modulowany sygnał wyjściowy generatora kwarcowego. W omawianym wzorcu zastosowano układ detekcji synchronicznej emitowanego światła, co zapewniło dokładne zrównanie wartości częstotliwości sygnału mikrofalowego z wartością częstotliwości rezonansowej atomów rubidu. Wykorzystano zjawisko zmiany stopnia pochłaniania światła przez pary rubidu, którego atomy pobudzane są do drgań rezonansowych w zakresie mikrofal. W stanie synchronizacji występuje ścisła zależność między wartościami częstotliwości sygnału generatora kwarcowego i częstotliwości linii rezonansowej rubidu, co pozwala wytworzyć sygnał o standardowej częstotliwości 10 MHz. Wartość niestałości częstotliwości wzorców rubidowych jest rzędu w pełnym zakresie temperatur Wzorzec wodorowy Neutralne atomy wodoru charakteryzują się takimi dwoma stanami energetycznymi, że różnica wartości energii tych stanów odpowiada promieniowaniu mikrofalowemu o częstotliwości ,768 Hz. Stwierdzono, że da się stymulować emisje takiego promieniowania, otrzymując generator sygnału mikrofalowego, co nie było możliwe w przypadku innych wzorców atomowych. We wzorcu wodorowym, podobnie jak we wzorcu cezowym, wytwarza się wiązkę atomów, a następnie poddaje się ją selekcji stanów magnetycznych w odpowiednim zespole magnesów. "Odchudzoną" wiązkę, złożoną z atomów o właściwych stanach energetycznych, wpuszcza się do kwarcowej bańki, umieszczonej we wnętrzu rezonatora mikrofalowego, pokrytej wewnątrz powłoką teflonową. Atomy przebywają w bańce (komórce magazynującej) około 1s, odbijając się wielokrotnie od jej ścianek i emitując energię w zakresie mikrofalowym, co wystarcza do podtrzymania drgań w rezonatorze. Sygnał pobierany z rezonatora służy do dostrajania generatora kwarcowego. Stosuje się do tego celu układy pętli fazowych oraz mieszacze. Omawiane urządzenie nazywa się maserem (microwave amplification by stimulated emission of radiation - wzmacnianie sygnału mikrofalowego przez stymulowaną emisję promieniowania). Masery wodorowe charakteryzują się dużą, o wartości , stałością częstotliwości wytwarzanego sygnału w krótkich okresach czasu (do kilku godzin). Jednakże nie mogą one stać się pierwotnymi wzorcami częstotliwości, czyli nie mogą zastąpić wzorców cezowych ze względu na nierozwiązany problem dokładnego określenia przesunięcia częstotliwości, powodowanego przez rezonator, oraz z powodu zbyt dużej wartości długoczasowego dryftu częstotliwości, powstającego w wyniku powolnych zmian właściwości substancji tworzącej wewnętrzne pokrycie komórki magazynującej.

Fizyka (Biotechnologia)

Fizyka (Biotechnologia) Fizyka (Biotechnologia) Wykład I Marek Kasprowicz dr Marek Jan Kasprowicz pokój 309 marek.kasprowicz@ur.krakow.pl www.ar.krakow.pl/~mkasprowicz Marek Jan Kasprowicz Fizyka 013 r. Literatura D. Halliday,

Bardziej szczegółowo

BADANIE AMPEROMIERZA

BADANIE AMPEROMIERZA BADANIE AMPEROMIERZA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie metod pomiaru prądu, nabycie umiejętności łączenia prostych obwodów elektrycznych, oraz poznanie warunków i zasad sprawdzania amperomierzy

Bardziej szczegółowo

Miernictwo elektroniczne

Miernictwo elektroniczne Miernictwo elektroniczne Policz to, co można policzyć, zmierz to co można zmierzyć, a to co jest niemierzalne, uczyń mierzalnym Galileo Galilei Dr inż. Zbigniew Świerczyński p. 112A bud. E-1 Wstęp Pomiar

Bardziej szczegółowo

Wzorce jednostek miar elektrycznych

Wzorce jednostek miar elektrycznych Wzorce jednostek miar elektrycznych Wykład nr 2 2/36 Wzorce jednostek miar-klasyfikacja wzorców Wzorcem nazywamy narzędzie pomiarowe dzięki któremu możliwe jest materialne odtworzenie jednostki pomiarowej

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ

PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG Wagi Elektroniczne Metrologia

Bardziej szczegółowo

METROLOGIA. Dr inż. Eligiusz PAWŁOWSKI Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki

METROLOGIA. Dr inż. Eligiusz PAWŁOWSKI Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki METROLOGIA Dr inż. Eligiusz PAWŁOWSKI Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Prezentacja do wykładu dla EINS Zjazd 5, wykład nr 9, 10 Prawo autorskie Niniejsze materiały podlegają

Bardziej szczegółowo

Fizyka dla inżynierów I, II. Semestr zimowy 15 h wykładu Semestr letni - 15 h wykładu + laboratoria

Fizyka dla inżynierów I, II. Semestr zimowy 15 h wykładu Semestr letni - 15 h wykładu + laboratoria Fizyka dla inżynierów I, II Semestr zimowy 15 h wykładu Semestr letni - 15 h wykładu + laboratoria Wymagania wstępne w zakresie przedmiotu: - Ma wiedzę z zakresu fizyki oraz chemii na poziomie programu

Bardziej szczegółowo

Wykładowca: dr inż. Mirosław Mizan - Wydz. Elektrotechniki i Automatyki, Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Wykładowca: dr inż. Mirosław Mizan - Wydz. Elektrotechniki i Automatyki, Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki ELEKTROTECHNIKA Wykładowca: dr inż. Mirosław Mizan - Wydz. Elektrotechniki i Automatyki, Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Dane kontaktowe: budynek główny Wydz. E i A, pok. E-117 (I piętro),

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY ELEKTRONIKI I MIERNICTWA

PODSTAWY ELEKTRONIKI I MIERNICTWA PODSTAWY ELEKTRONIKI I MIERNICTWA Konsultacje: - czwartki 15.05-15.35 WEL, pok. 56/100 tel. 839-082 jjakubowski@wat.edu.pl 4.1. Pojęcia podstawowe M E T R O L O G I A OGÓLNA TEOTERYCZNA PRAWNA STOSOWANA

Bardziej szczegółowo

Kondensator. Kondensator jest to układ dwóch przewodników przedzielonych

Kondensator. Kondensator jest to układ dwóch przewodników przedzielonych Kondensatory Kondensator Kondensator jest to układ dwóch przewodników przedzielonych dielektrykiem, na których zgromadzone są ładunki elektryczne jednakowej wartości ale o przeciwnych znakach. Budowa Najprostsze

Bardziej szczegółowo

Podstawy elektrotechniki

Podstawy elektrotechniki Politechnika Wrocławska Instytut Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów Zakład Elektrostatyki i Elektrotermii Podstawy elektrotechniki Prof. dr hab. inż. Juliusz B. Gajewski, prof. PWr Wybrzeże S. Wyspiańskiego

Bardziej szczegółowo

Prąd elektryczny 1/37

Prąd elektryczny 1/37 Prąd elektryczny 1/37 Prąd elektryczny Prądem elektrycznym w przewodniku metalowym nazywamy uporządkowany ruch elektronów swobodnych pod wpływem sił pola elektrycznego. Prąd elektryczny może również płynąć

Bardziej szczegółowo

Ładunek elektryczny. Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych

Ładunek elektryczny. Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych Ładunek elektryczny Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych http://pl.wikipedia.org/wiki/%c5%81a dunek_elektryczny ładunki elektryczne o takich samych znakach się odpychają a o przeciwnych

Bardziej szczegółowo

X L = jωl. Impedancja Z cewki przy danej częstotliwości jest wartością zespoloną

X L = jωl. Impedancja Z cewki przy danej częstotliwości jest wartością zespoloną Cewki Wstęp. Urządzenie elektryczne charakteryzujące się indukcyjnością własną i służące do uzyskiwania silnych pól magnetycznych. Szybkość zmian prądu płynącego przez cewkę indukcyjną zależy od panującego

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 13 Temat: Biostymulacja laserowa Istotą biostymulacji laserowej jest napromieniowanie punktów akupunkturowych ciągłym, monochromatycznym

Bardziej szczegółowo

Główne zadania Laboratorium Wzorców Wielkości Elektrycznych

Główne zadania Laboratorium Wzorców Wielkości Elektrycznych ZAKŁAD ELEKTRYCZNY Laboratorium Wzorców Wielkości Elektrycznych Kierownik Edyta Dudek tel.: (22) 581 94 62 (22) 581 93 02 faks: (22) 581 94 99 e-mail: electricity@gum.gov.pl e-mail: dc.standards@gum.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Indukcja elektromagnetyczna. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Indukcja elektromagnetyczna. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Indukcja elektromagnetyczna Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strumień indukcji magnetycznej Analogicznie do strumienia pola elektrycznego można

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1. Temat: Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z programem nauczania i kryteriami oceniania.

Lekcja 1. Temat: Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z programem nauczania i kryteriami oceniania. Lekcja 1 Temat: Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z programem nauczania i kryteriami oceniania. 1. Program nauczania przedmiotu Podstawy elektrotechniki i elektroniki w klasie I. Działy programowe i zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu

Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu Przedmiot: Pomiary Elektryczne Materiały dydaktyczne: Pomiar i regulacja prądu i napięcia zmiennego Zebrał i opracował: mgr inż. Marcin Jabłoński

Bardziej szczegółowo

Zad. 2 Jaka jest częstotliwość drgań fali elektromagnetycznej o długości λ = 300 m.

Zad. 2 Jaka jest częstotliwość drgań fali elektromagnetycznej o długości λ = 300 m. Segment B.XIV Prądy zmienne Przygotowała: dr Anna Zawadzka Zad. 1 Obwód drgający składa się z pojemności C = 4 nf oraz samoindukcji L = 90 µh. Jaki jest okres, częstotliwość, częstość kątowa drgań oraz

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE W S E i Z W WASZAWE WYDZAŁ.. LABOATOUM FZYCZNE Ćwiczenie Nr 10 Temat: POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ. PAWO OHMA Warszawa 2009 Prawo Ohma POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ Uporządkowany ruch elektronów nazywa się

Bardziej szczegółowo

Materiały e-learning

Materiały e-learning AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE JEDNOSKA ORGANIZACYJNA: ZAKŁAD KOMUNIKACYJNYCH ECHNOLOGII MORSKICH Materiały e-learning ELEKROECHNIKA I ELEKRONIKA Materiały dla studentów studiów niestacjonarnych http://www.zktm.am.szczecin.pl/index.php/laboratoria

Bardziej szczegółowo

Metody mostkowe. Mostek Wheatstone a, Maxwella, Sauty ego-wiena

Metody mostkowe. Mostek Wheatstone a, Maxwella, Sauty ego-wiena Metody mostkowe Mostek Wheatstone a, Maxwella, Sauty ego-wiena Rodzaje przewodników Do pomiaru rezystancji rezystorów, rezystancji i indukcyjności cewek, pojemności i stratności kondensatorów stosuje się

Bardziej szczegółowo

Miernictwo przemysłowe

Miernictwo przemysłowe Miernictwo przemysłowe Józef Warechowski Olsztyn, 2014 Charakterystyka pomiarów w produkcji żywności Podstawa formalna do prowadzenia ciągłego nadzoru nad AKP: PN-EN ISO 9001 punkt 7.6 1 1 a) Bezpośrednie,

Bardziej szczegółowo

P. R. Bevington and D. K. Robinson, Data reduction and error analysis for the physical sciences. McGraw-Hill, Inc., 1992. ISBN 0-07- 911243-9.

P. R. Bevington and D. K. Robinson, Data reduction and error analysis for the physical sciences. McGraw-Hill, Inc., 1992. ISBN 0-07- 911243-9. Literatura: P. R. Bevington and D. K. Robinson, Data reduction and error analysis for the physical sciences. McGraw-Hill, Inc., 1992. ISBN 0-07- 911243-9. A. Zięba, 2001, Natura rachunku niepewności a

Bardziej szczegółowo

Zajęcia 1 Nauczyciel: mgr inŝ. Jadwiga Balicka

Zajęcia 1 Nauczyciel: mgr inŝ. Jadwiga Balicka 1 Zajęcia 1 Nauczyciel: mgr inŝ. Jadwiga Balicka I. Obwody elektryczne prądu stałego 1. Pojęcie terminów: wielkość, wartość, jednostka wielkości Wielkością fizyczną nazywamy cechę zjawiska fizycznego.

Bardziej szczegółowo

Fotoelementy. Symbole graficzne półprzewodnikowych elementów optoelektronicznych: a) fotoogniwo b) fotorezystor

Fotoelementy. Symbole graficzne półprzewodnikowych elementów optoelektronicznych: a) fotoogniwo b) fotorezystor Fotoelementy Wstęp W wielu dziedzinach techniki zachodzi potrzeba rejestracji, wykrywania i pomiaru natężenia promieniowania elektromagnetycznego o różnych długościach fal, w tym i promieniowania widzialnego,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 1 ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 15.1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest poznanie podstawowych właściwości wzmacniaczy mocy małej częstotliwości oraz przyswojenie umiejętności

Bardziej szczegółowo

XLVI OLIMPIADA FIZYCZNA (1996/1997). Stopień III, zadanie doświadczalne D

XLVI OLIMPIADA FIZYCZNA (1996/1997). Stopień III, zadanie doświadczalne D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XLVI OLIMPIADA FIZYCZNA (1996/1997). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Fizyka w Szkole Nr 1, 1998 Autor: Nazwa zadania: Działy:

Bardziej szczegółowo

Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 1. Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów RC

Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 1. Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów RC Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie ĆWICZENIE Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów C. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest praktyczno-analityczna ocena wartości

Bardziej szczegółowo

Pole elektromagnetyczne

Pole elektromagnetyczne Pole elektromagnetyczne Pole magnetyczne Strumień pola magnetycznego Jednostką strumienia magnetycznego w układzie SI jest 1 weber (1 Wb) = 1 N m A -1. Zatem, pole magnetyczne B jest czasem nazywane gęstością

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY MODUŁ MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI Z ELEMENTAMI TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY BYDGOSZCZY YDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ INSTYTUT EKSPLOATACJI MASZYN I TRANSPORTU ZAKŁAD STEROANIA ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA ĆICZENIE: E3 BADANIE ŁAŚCIOŚCI

Bardziej szczegółowo

Przyrządy Pomiarowe ( Miernictwo )

Przyrządy Pomiarowe ( Miernictwo ) Przyrządy Pomiarowe ( Miernictwo ) Materiały dla klasy II-giej Technikum Zaocznego o specjalności elektronika Opracowanie : Ludwik Musiał Literatura : S.Lebson, J.Kaniewski Pomiary elektryczne J.Rydzewski

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 363. Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa. Początkowa wartość kąta 0..

Ćwiczenie 363. Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa. Początkowa wartość kąta 0.. Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg.... Godzina... Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa Początkowa wartość kąta 0.. 1 25 49 2 26 50 3 27 51 4 28 52 5 29 53 6 30 54

Bardziej szczegółowo

Narzędzia pomiarowe Wzorce Parametrami wzorca są:

Narzędzia pomiarowe Wzorce Parametrami wzorca są: Narzędzia pomiarowe zespół środków technicznych umożliwiających wykonanie pomiaru. Obejmują: wzorce przyrządy pomiarowe przetworniki pomiarowe układy pomiarowe systemy pomiarowe Wzorce są to narzędzia

Bardziej szczegółowo

Pomiar rezystancji metodą techniczną

Pomiar rezystancji metodą techniczną Pomiar rezystancji metodą techniczną Cel ćwiczenia. Poznanie metod pomiarów rezystancji liniowych, optymalizowania warunków pomiaru oraz zasad obliczania błędów pomiarowych. Zagadnienia teoretyczne. Definicja

Bardziej szczegółowo

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan Spis zagadnień Fizyczne podstawy zjawiska NMR Parametry widma NMR Procesy relaksacji jądrowej Metody obrazowania Fizyczne podstawy NMR Proton, neutron,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 34. Badanie elementów optoelektronicznych

Ćwiczenie nr 34. Badanie elementów optoelektronicznych Ćwiczenie nr 34 Badanie elementów optoelektronicznych 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z elementami optoelektronicznymi oraz ich podstawowymi parametrami, a także doświadczalne sprawdzenie

Bardziej szczegółowo

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Cel ćwiczenia. Nabycie umiejętności posługiwania się miernikami uniwersalnymi, oscyloskopem, generatorem, zasilaczem, itp. Nabycie umiejętności rozpoznawania

Bardziej szczegółowo

Pytania z przedmiotu Inżynieria materiałowa

Pytania z przedmiotu Inżynieria materiałowa Pytania z przedmiotu Inżynieria materiałowa 1.Podział materiałów elektrotechnicznych 2. Potencjał elektryczny, różnica potencjałów 3. Związek pomiędzy potencjałem i natężeniem pola elektrycznego 4. Przewodzenie

Bardziej szczegółowo

Pole magnetyczne. Magnes wytwarza wektorowe pole magnetyczne we wszystkich punktach otaczającego go przestrzeni.

Pole magnetyczne. Magnes wytwarza wektorowe pole magnetyczne we wszystkich punktach otaczającego go przestrzeni. Pole magnetyczne Magnes wytwarza wektorowe pole magnetyczne we wszystkich punktach otaczającego go przestrzeni. naładowane elektrycznie cząstki, poruszające się w przewodniku w postaci prądu elektrycznego,

Bardziej szczegółowo

Pole magnetyczne. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Pole magnetyczne. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Pole magnetyczne Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Pole magnetyczne Pole magnetyczne jest nierozerwalnie związane z polem elektrycznym. W zależności

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZENIE PRAWA OHMA POMIAR REZYSTANCJI METODĄ TECHNICZNĄ

SPRAWDZENIE PRAWA OHMA POMIAR REZYSTANCJI METODĄ TECHNICZNĄ Laboratorium Podstaw Elektroniki Marek Siłuszyk Ćwiczenie M 4 SPWDZENE PW OHM POM EZYSTNCJ METODĄ TECHNCZNĄ opr. tech. Mirosław Maś niwersytet Przyrodniczo - Humanistyczny Siedlce 2013 1. Wstęp Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

E107. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC

E107. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC E7. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC Cel doświadczenia: Pomiar amplitudy sygnału w rezonatorze w zależności od wzajemnej odległości d cewek generatora i rezonatora. Badanie wpływu oporu na tłumienie

Bardziej szczegółowo

SYMBOLE GRAFICZNE. Tyrystory. Struktura Charakterystyka Opis

SYMBOLE GRAFICZNE. Tyrystory. Struktura Charakterystyka Opis SYMBOLE GRAFICZNE y Nazwa triasowy blokujący wstecznie SCR asymetryczny ASCR Symbol graficzny Struktura Charakterystyka Opis triasowy blokujący wstecznie SCR ma strukturę czterowarstwową pnpn lub npnp.

Bardziej szczegółowo

Podstawy elektrotechniki i elektroniki. Jarosław Borc

Podstawy elektrotechniki i elektroniki. Jarosław Borc Podstawy elektrotechniki i elektroniki Jarosław Borc 1. Wiadomości organizacyjne Dr Jarosław Borc Katedra Fizyki Stosowanej Wydział Mechaniczny PL P. 101B budynek Zarzadzania i Podstaw Techniki j.borc@pollub.pl

Bardziej szczegółowo

F = e(v B) (2) F = evb (3)

F = e(v B) (2) F = evb (3) Sprawozdanie z fizyki współczesnej 1 1 Część teoretyczna Umieśćmy płytkę o szerokości a, grubości d i długości l, przez którą płynie prąd o natężeniu I, w poprzecznym polu magnetycznym o indukcji B. Wówczas

Bardziej szczegółowo

Liniowe układy scalone w technice cyfrowej

Liniowe układy scalone w technice cyfrowej Liniowe układy scalone w technice cyfrowej Wykład 6 Zastosowania wzmacniaczy operacyjnych: konwertery prąd-napięcie i napięcie-prąd, źródła prądowe i napięciowe, przesuwnik fazowy Konwerter prąd-napięcie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA LOGISTYKI I TRANSPORTU PRZEMYSŁOWEGO NR 1 POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO Katowice, październik 5r. CEL ĆWICZENIA Poznanie zjawiska przesunięcia fazowego. ZESTAW

Bardziej szczegółowo

Przyrządy i przetworniki pomiarowe

Przyrządy i przetworniki pomiarowe Przyrządy i przetworniki pomiarowe Są to narzędzia pomiarowe: Przyrządy -służące do wykonywania pomiaru i służące do zamiany wielkości mierzonej na sygnał pomiarowy Znajomość zasady działania przyrządów

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA II. 4. Indukcja elektromagnetyczna. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA II. 4. Indukcja elektromagnetyczna.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA II 4. Indukcja elektromagnetyczna Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/ PRAWO INDUKCJI FARADAYA SYMETRIA W FIZYCE

Bardziej szczegółowo

Pole magnetyczne Ziemi. Pole magnetyczne przewodnika z prądem

Pole magnetyczne Ziemi. Pole magnetyczne przewodnika z prądem Pole magnetyczne Własność przestrzeni polegającą na tym, że na umieszczoną w niej igiełkę magnetyczną działają siły, nazywamy polem magnetycznym. Pole takie wytwarza ruda magnetytu, magnes stały (czyli

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

Dane techniczne P 316

Dane techniczne P 316 Dane techniczne P 316 Parametry w zakresie stabilizacji napięcia Napięcie wyjściowe Niedokładność kalibracji napięcia 0,5% lub 50mV Stabilizacja napięcia wyjściowego przy zm.map sieci + 10%, -10% Stabilizacja

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA NWERSYTET TECHNOLOGCZNO-PRZYRODNCZY W BYDGOSZCZY WYDZAŁ NŻYNER MECHANCZNEJ NSTYTT EKSPLOATACJ MASZYN TRANSPORT ZAKŁAD STEROWANA ELEKTROTECHNKA ELEKTRONKA ĆWCZENE: E7 BADANE DODY PROSTOWNCZEJ DODY ZENERA

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET

Ćwiczenie 4. Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET Ćwiczenie 4 Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET Cel ćwiczenia Podstawowym celem ćwiczenia jest poznanie charakterystyk statycznych tranzystorów polowych złączowych oraz z izolowaną

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI FIZYKI DLA KLASY I GIMNAZJUM

KONSPEKT LEKCJI FIZYKI DLA KLASY I GIMNAZJUM Anna Kierzkowska nauczyciel fizyki i chemii w Gimnazjum Nr 2 w Starachowicach KONSPEKT LEKCJI FIZYKI DLA KLASY I GIMNAZJUM Temat lekcji: Pomiary wielkości fizycznych. Międzynarodowy Układ Jednostek Miar

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo

teoretyczne podstawy działania

teoretyczne podstawy działania Techniki Niskotemperaturowe w medycynie Seminarium Termoelektryczne urządzenia chłodnicze - teoretyczne podstawy działania Edyta Kamińska IMM II st. Sem I 1 Spis treści Termoelektryczność... 3 Zjawisko

Bardziej szczegółowo

Budowa. Metoda wytwarzania

Budowa. Metoda wytwarzania Budowa Tranzystor JFET (zwany też PNFET) zbudowany jest z płytki z jednego typu półprzewodnika (p lub n), która stanowi tzw. kanał. Na jego końcach znajdują się styki źródła (ang. source - S) i drenu (ang.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2a. Pomiar napięcia z izolacją galwaniczną Doświadczalne badania charakterystyk układów pomiarowych CZUJNIKI POMIAROWE I ELEMENTY WYKONAWCZE

Ćwiczenie 2a. Pomiar napięcia z izolacją galwaniczną Doświadczalne badania charakterystyk układów pomiarowych CZUJNIKI POMIAROWE I ELEMENTY WYKONAWCZE Politechnika Łódzka Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych 90-924 Łódź, ul. Wólczańska 221/223, bud. B18 tel. 42 631 26 28 faks 42 636 03 27 e-mail secretary@dmcs.p.lodz.pl http://www.dmcs.p.lodz.pl

Bardziej szczegółowo

Elektrostatyka ŁADUNEK. Ładunek elektryczny. Dr PPotera wyklady fizyka dosw st podypl. n p. Cząstka α

Elektrostatyka ŁADUNEK. Ładunek elektryczny. Dr PPotera wyklady fizyka dosw st podypl. n p. Cząstka α Elektrostatyka ŁADUNEK elektron: -e = -1.610-19 C proton: e = 1.610-19 C neutron: 0 C n p p n Cząstka α Ładunek elektryczny Ładunek jest skwantowany: Jednostką ładunku elektrycznego w układzie SI jest

Bardziej szczegółowo

30R4 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - IV POZIOM ROZSZERZONY

30R4 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - IV POZIOM ROZSZERZONY 30R4 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - IV POZIOM ROZSZERZONY Magnetyzm Indukcja elektromagnetyczna Prąd przemienny Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych miejscach pod

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Metrologii

Laboratorium Metrologii Laboratorium Metrologii Ćwiczenie nr 3 Oddziaływanie przyrządów na badany obiekt I Zagadnienia do przygotowania na kartkówkę: 1 Zdefiniować pojęcie: prąd elektryczny Podać odpowiednią zależność fizyczną

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL BUP 19/09. MACIEJ KOKOT, Gdynia, PL WUP 03/14. rzecz. pat.

PL B1. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL BUP 19/09. MACIEJ KOKOT, Gdynia, PL WUP 03/14. rzecz. pat. PL 216395 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 216395 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 384627 (51) Int.Cl. G01N 27/00 (2006.01) H01L 21/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Wzorce rezystancji, indukcyjności i pojemności

Wzorce rezystancji, indukcyjności i pojemności Paweł Baranowski Pomiary elektryczne i elektroniczne klasa 1 lekcja 3 temat: Wzorce rezystancji, indukcyjności i pojemności Po co się tego uczymy? Żeby zrozumieć czym jest wzorzec, że są różne rodzaje

Bardziej szczegółowo

Światło jako narzędzie albo obiekt pomiarowy

Światło jako narzędzie albo obiekt pomiarowy Światło jako narzędzie albo obiekt pomiarowy Spektroskopowy pomiar czystości monokryształu krzemu oraz interferometryczny pomiar przemieszczenia cewki w prądowej wadze wata jako przykłady wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Indukcja elektromagnetyczna

Indukcja elektromagnetyczna ruge, elgium, May 2005 W-14 (Jaroszewicz) 19 slajdów Indukcja elektromagnetyczna Prawo indukcji Faraday a Indukcja wzajemna i własna Indukowane pole magnetyczna prawo Amper a-maxwella Dywergencja prądu

Bardziej szczegółowo

Ć wiczenie 2 POMIARY REZYSTANCJI, INDUKCYJNOŚCI I POJEMNOŚCI

Ć wiczenie 2 POMIARY REZYSTANCJI, INDUKCYJNOŚCI I POJEMNOŚCI 37 Ć wiczenie POMIARY REZYSTANCJI, INDUKCYJNOŚCI I POJEMNOŚCI 1. Wiadomości ogólne 1.1. Rezystancja Zasadniczą rolę w obwodach elektrycznych odgrywają przewodniki metalowe, z których wykonuje się przesyłowe

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 254. Badanie ładowania i rozładowywania kondensatora. Ustawiony prąd ładowania I [ ma ]: t ł [ s ] U ł [ V ] t r [ s ] U r [ V ] ln(u r )

Ćwiczenie nr 254. Badanie ładowania i rozładowywania kondensatora. Ustawiony prąd ładowania I [ ma ]: t ł [ s ] U ł [ V ] t r [ s ] U r [ V ] ln(u r ) Nazwisko... Data... Wydział... Imię... Dzień tyg.... Godzina... Ćwiczenie nr 254 Badanie ładowania i rozładowywania kondensatora Numer wybranego kondensatora: Numer wybranego opornika: Ustawiony prąd ładowania

Bardziej szczegółowo

Podstawowe umiejętności matematyczne - przypomnienie

Podstawowe umiejętności matematyczne - przypomnienie Podstawowe umiejętności matematyczne - przypomnienie. Podstawy działań na potęgach założenie:. założenie: założenie: a>0, n jest liczbą naturalną założenie: Uwaga:. Zapis dużych i małych wartości w postaci

Bardziej szczegółowo

Zajęcia wstępne. mgr Kamila Rudź pokój C 116A / C KONSULTACJE. Poniedziałki

Zajęcia wstępne. mgr Kamila Rudź pokój C 116A / C KONSULTACJE. Poniedziałki Zajęcia wstępne mgr Kamila Rudź pokój C 116A / C 145 KONSULTACJE Poniedziałki 15.00 16.00 Wtorki 11.00 12.00 http://kepler.am.gdynia.pl/~karudz kamilar@am.gdynia.pl Kurtki zostawiamy w szatni. Zakaz wnoszenia

Bardziej szczegółowo

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A.

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A. Prąd elektryczny Dotychczas zajmowaliśmy się zjawiskami związanymi z ładunkami spoczywającymi. Obecnie zajmiemy się zjawiskami zachodzącymi podczas uporządkowanego ruchu ładunków, który często nazywamy

Bardziej szczegółowo

Fizyka. w. 03. Paweł Misiak. IŚ+IB+IiGW UPWr 2014/2015

Fizyka. w. 03. Paweł Misiak. IŚ+IB+IiGW UPWr 2014/2015 Fizyka w. 03 Paweł Misiak IŚ+IB+IiGW UPWr 2014/2015 Jednostki miar SI Jednostki pochodne wielkość nazwa oznaczenie definicja czestotliwość herc Hz 1 Hz = 1 s 1 siła niuton N 1 N = 1 kgm 2 s 2 ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa

Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa Marcin Polkowski (251328) 19 kwietnia 2007 r. Spis treści 1 Cel ćwiczenia 2 2 Opis ćwiczenia 2 3 Wykonane pomiary 3 3.1 Dioda krzemowa...............................................

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

Badanie charakterystyk elementów półprzewodnikowych

Badanie charakterystyk elementów półprzewodnikowych Badanie charakterystyk elementów półprzewodnikowych W ramach ćwiczenia student poznaje praktyczne właściwości elementów półprzewodnikowych stosowanych w elektronice przez badanie charakterystyk diody oraz

Bardziej szczegółowo

Przydatne informacje. konsultacje: środa 14.00-16.00 czwartek 9.00-10.00 2/35

Przydatne informacje. konsultacje: środa 14.00-16.00 czwartek 9.00-10.00 2/35 1/35 Przydatne informacje dr inż. Adam Idźkowski Politechnika Białostocka, Wydział Elektryczny, Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii ul. Wiejska 45D, 15-351 Białystok WE-260, WE-208 e-mail:

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego -  - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 6. Prąd elektryczny zadania z arkusza I 6.7 6.1 6.8 6.9 6.2 6.3 6.10 6.4 6.5 6.11 Na zmieszczonym poniżej wykresie przedstawiono charakterystykę prądowo-napięciową żarówki. 600 500 400 I, ma 300 200 6.6

Bardziej szczegółowo

ZSME E. Karol Kalinowski kl. 1e 2010 / 2011

ZSME E. Karol Kalinowski kl. 1e 2010 / 2011 ZSME E T K Karol Kalinowski kl. 1e 2010 / 2011 Slajd 1: Historia kondensatorów Odkrycie kondensatora przypisuje się Pieterowi van Musschenbroekowi w styczniu 1746 roku w Lejdzie (Holandia). Nastąpiło ono

Bardziej szczegółowo

Czujniki i urządzenia pomiarowe

Czujniki i urządzenia pomiarowe Czujniki i urządzenia pomiarowe Czujniki zbliŝeniowe (krańcowe), detekcja obecności Wyłączniki krańcowe mechaniczne Dane techniczne Napięcia znamionowe 8-250VAC/VDC Prądy ciągłe do 10A śywotność mechaniczna

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY W BYDGOSZCZY WYDZIŁ INŻYNIERII MECHNICZNEJ INSTYTUT EKSPLOTCJI MSZYN I TRNSPORTU ZKŁD STEROWNI ELEKTROTECHNIK I ELEKTRONIK ĆWICZENIE: E2 POMIRY PRĄDÓW I NPIĘĆ W

Bardziej szczegółowo

E12. Mostek Wheatstona wyznaczenie oporu właściwego

E12. Mostek Wheatstona wyznaczenie oporu właściwego E1. Mostek Wheatstona wyznaczenie oporu właściwego Marek Pękała Wstęp Zgodnie z prawem Ohma natężenie I prądu płynącego przez przewodnik / opornik jest proporcjonalne do napięcia przyłożonego do jego końców.

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTRONIKI ĆWICZENIE 4 POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH

LABORATORIUM ELEKTRONIKI ĆWICZENIE 4 POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH LABORATORIUM ELEKTRONIKI ĆWICZENIE 4 Parametry statyczne tranzystorów polowych złączowych Cel ćwiczenia Podstawowym celem ćwiczenia jest poznanie statycznych charakterystyk tranzystorów polowych złączowych

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie wirnika

Oddziaływanie wirnika Oddziaływanie wirnika W każdej maszynie prądu stałego, pracującej jako prądnica lub silnik, może wystąpić taki szczególny stan pracy, że prąd wirnika jest równy zeru. Jedynym przepływem jest wówczas przepływ

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Katedra Elektroniki ZSTi Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Symbole umieszczone na przyrządzie Katedra Elektroniki ZSTiO Mierniki magnetoelektryczne Budowane: z ruchomącewkąi

Bardziej szczegółowo

Złącze p-n powstaje wtedy, gdy w krysztale półprzewodnika wytworzone zostaną dwa obszary o odmiennym typie przewodnictwa p i n. Nośniki większościowe

Złącze p-n powstaje wtedy, gdy w krysztale półprzewodnika wytworzone zostaną dwa obszary o odmiennym typie przewodnictwa p i n. Nośniki większościowe Diody Dioda jest to przyrząd elektroniczny z dwiema elektrodami mający niesymetryczna charakterystykę prądu płynącego na wyjściu w funkcji napięcia na wejściu. Symbole graficzne diody, półprzewodnikowej

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000 SZKOŁA GŁÓWNA SŁUŻBY POŻARNICZEJ KATEDRA TECHNIKI POŻARNICZEJ ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW WIROWYCH Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO Warszawa 000 Wersja 1.0 www.labenergetyki.prv.pl

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie wielkości oporu elektrycznego różnymi metodami

Wyznaczanie wielkości oporu elektrycznego różnymi metodami Wyznaczanie wielkości oporu elektrycznego różnymi metodami Obowiązkowa znajomość zagadnień: Co to jest prąd elektryczny, napięcie i natężenie prądu? Co to jest opór elektryczny i od czego zależy? Prawo

Bardziej szczegółowo

XXXIII OOWEE 2010 Grupa Elektryczna

XXXIII OOWEE 2010 Grupa Elektryczna 1. W jakich jednostkach mierzymy natężenie pola magnetycznego: a) w amperach na metr b) w woltach na metr c) w henrach d) w teslach 2. W przedstawionym na rysunku układzie trzech rezystorów R 1 = 8 Ω,

Bardziej szczegółowo

LVII Olimpiada Fizyczna (2007/2008)

LVII Olimpiada Fizyczna (2007/2008) LVII Olimpiada Fizyczna (2007/2008) Zadanie doświadczalne Masz do dyspozycji: baterię słoneczną, sześć różnych oporników o oporach 100Ω, 500Ω, 1000Ω, 2200Ω, 3000Ω, 4300Ω określonych z dokładnością 5%,

Bardziej szczegółowo

DANE TECHNICZNE ZASILACZY PPS

DANE TECHNICZNE ZASILACZY PPS DANE TECHNICZNE ZASILACZY PPS Wszystkie parametry zasilaczy, podane w poniższej tablicy, zostały zmierzone na tylnych zaciskach przyrządu, przy obciążeniu rezystancyjnym i w trybie pracy lokalnej (chyba,

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja

Człowiek najlepsza inwestycja Człowiek najlepsza inwestycja Fizyka ćwiczenia F6 - Prąd stały, pole magnetyczne magnesów i prądów stałych Prowadzący: dr Edmund Paweł Golis Instytut Fizyki Konsultacje stałe dla projektu; od Pn. do Pt.

Bardziej szczegółowo