ZABURZENIA MOTORYKI PRZEWODU POKARMOWEGO U NOWORODKÓW - WSPÓŁCZESNE ZASADY POSTĘPOWANIA DIAGNOSTYCZNEGO I CHIRURGICZNEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZABURZENIA MOTORYKI PRZEWODU POKARMOWEGO U NOWORODKÓW - WSPÓŁCZESNE ZASADY POSTĘPOWANIA DIAGNOSTYCZNEGO I CHIRURGICZNEGO"

Transkrypt

1 ZABURZENIA MOTORYKI PRZEWODU POKARMOWEGO U NOWORODKÓW - WSPÓŁCZESNE ZASADY POSTĘPOWANIA DIAGNOSTYCZNEGO I CHIRURGICZNEGO Piotr Kaliciński, Małgorzata Markiewicz-Kijewska IPCZD, Warszawa

2 WSTĘP Zdrowe donoszone noworodki: 99% oddaje smółkę do 24 h po urodzeniu 100% oddaje smółkę do 48 h po urodzeniu Noworodki urodzone przed czasem: 40% oddaje smółkę do 24 h 30% oddaje smółkę do 48 h Opóźnienie oddawania smółki może sugerować niedrożność przewodu pokarmowego Opóźnienie oddawania smółki oraz wzdęcie brzucha i wymioty powinny skłonić do rozpoczęcia diagnostyki przewodu pokarmowego

3 Zaburzenia motoryki jelita najczęstsze przyczyny u dzieci Zaburzenia unerwienia autonomicznego jelita dysganglionozy: aganglionoza (ch.hirschsprunga) hypoganglionoza postacie mieszane: aganglionoza + hypoganglionoza hypoganglionoza występująca w tzw. Strefie przejściowej między ocinkiem bezwojowym i odcinkiem przwidłowo unerwionym w ch. Hirschsprunga aganglionza + IND B opisywana u 25-35% dzieci z chorobą Hirschsprunga w odcinku poprzedzającym strefę bezzwojową jelitowa dysplazja neuronalna: IND typ A 5% IND typ B 95% niedojrzałość komórek zwojowych

4 Inne przyczyny zaburzenia motoryki jelita Pierwotne zaburzenia budowy błony mięśniowej jelita zesp.berdona, MMIHS - megacystis microcolon intestinal hypoperistalsis syndrome, autosomalny recesywny) Idiopatyczny zespół rzekomej niedrożności jelita (autosomalny dominujący chronic idiopathic intestinal pseudo-obstruction), Zaburzenia dystrybucji tkanki łącznej w ścianie jelita desmosis coli

5 AGANGLIONOZA ch. Hirschsprunga Częstość występowania 1 : urodzeń Płeć Chłopcy : dziewczynki 4/1 Predyspozycje genetyczne Rodzinne występowanie Współistnienie z innymi zespołami genetycznie uwarunkowanymi Z. Downa (5-16% dzieci z ch. H.) Z. Smith-Lemli-Opitz Z. Waardenburga Z. Ondine Inne (trisomia 18 chromosomu i in.) MEN II (RET protoonkogen)

6 Zmiany patomorfologiczne w aganglionozie Całkowity brak komórek zwojowych w splotach śródściennych jelita (podśluzowym i międzymięśniowym) Przerost pni nerwowych i włókien przedzwojowych głównie cholinergicznych ze splotu krzyżowego w błonie śluzowej, podśluzowej i warstwie międzymięśniowej Brak neuronów zawierających inne neurotransmitery w splotach śródściennych: VIP (Taguchi, 1983) Substancja P, met-enkefalina (Tsuto, 1985) NO (tlenek azotu) (Cuffari 1993) Równoległy przerost włókien adrenergicznych Nadmierna produkcja noradrenaliny

7 Zmiany patofizjologiczne w aganglionozie Brak zwojów cholinergicznych: Brak możliwości przewodzenia skoordynowanych pobudzeń i skurczów propulsyjnych jelita! Przerost włókien cholinergicznych Stałe pobudzenie bezzwojowego jelita do skurczu! Brak neuronów hamujących skurcz mm. gładkich jelita Układ purynergiczny Neurony zawierające VIP, NO i inne neurotransmitery Zmniejszenie liczby komórek rozrusznikowych jelita (k. Cajala) Achalazja odbytu Zniesienie odruchu hamowania zwieracza wewnętrznego odbytu! Przerwany śródścienny łuk odruchowy Brak komórek zwojowych cholinergicznych, interneuronów adrenergicznych i purynergicznych Nadmierne napięcie odnerwionego zwieracza wewnętrznego!

8 Rozległość aganglionozy Rectum 7% AIS 1% Rectosigmoid 70% Total colon (+IT) 11% Colon 11%

9 Objawy kliniczne : Rozpoznawanie aganglionozy Najważniejsze wysunięcie podejrzenia lub uwzględnienie w diagnostyce różnicowej choroby Hisrchsprunga Najwięcej błędów bierze się z postępowania nie uwzględniającego istnienia tej choroby Objawy radiologiczne nie mają znaczenia rozstrzygającego o rozpoznaniu ani w określaniu zakresu aganglionozy, ale badanie powinno być wykonane dla zobrazowania jelita rtg przeglądowe j. brzusznej wlew doodbytniczy Badanie manometryczne (b. dobre, ale może być narażone na artefakty, zwłaszcza u najmniejszych dzieci) Badania patomorfologiczne jedyna podstawa ustalenia rozpoznania potwierdzenia lub wykluczenia choroby Hirschsprunga

10 Rozpoznawanie aganglionozy w wieku noworodkowym rtg przeglądowe j. brzusznej obraz niskiej niedrożności p. pokarmowego

11 Rozpoznawanie aganglionozy badanie radiologiczne kontrastowy wlew doodbytniczy Rtg kontrastowy wlew doodbytniczy : obraz często niecharakterystyczny w pierwszych dobach życia, brak typowej strefy przejściowej i obrazu megacolon, Typowy obraz ch. Hirschsprunga z widoczną strefa przejściowa w odcinku rektosigmoidalnym, późne zdjęcia wykazują zaleganie kontrastu w jelicie grubym po 24 godzinach

12 Badanie manometryczne - ocena odruch relaksacji zwieracza wewnętrznego odbytu Prawidłowy odruch relaksacji zwieracza wewnętrznego odbytu Ch. Hirschsprunga Brak odruchu relaksacji zwieracza wewnętrznego odbytu

13 Badanie patomorfologiczne Rozstrzyga o rozpoznaniu i jest jedyną podstawą do prawidłowego leczenia Zawsze powinno być wykonane przed leczeniem operacyjnym potwierdzenie rozpoznania aganglionozy Różne techniki, najczęściej biopsja ssąca lub kleszczykowa Ocena musi uwzględniać adekwatną wielkość i jakość materiału, bioptat musi zawierać błonę podśluzową Powinno się wykonywać zawsze konwencjonalne barwienie HE oraz badanie histoenzymatyczne ACHE (lub inne NSE, LDH, Wycinek musi zawierać odpowiedni materiał z błony śluzowej i podśluzowej odbytnicy (minimum przekrojów) Dla rozpoznania wystarczy jeden wycinek pobrany z odległości ok. 1-2 cm nad nad linią zębatą z tylnej ścianie odbytnicy Czas oceny kilka godzin do 1doby max. Kleszczyki do biopsji odbytnicy

14 AGANGLIONOZA BADANIE HISTOLOGICZNE kz(+)w splotach śródściennych kz(-) w splocie międzymięśniowym przerost pni nerwowych w bł. podśluzowej

15 AGANGLIONOZA Badanie histoenzymatyczne na obecność acetylocholnesterazy w błonie śluzowej i blaszce mięśniowej bł. śluzowej ACHE (-) ACHE (+)

16 Kalretynina HD Norma Norma In 2004, Barshack i in. wykazał, że brak ekspresji kalretyniny we włóknach nerwowych błony śluzowej i podśluzowej jelita korelował z aganglionozą. Badania innych (Kapur i in.) potwierdziły przydatność oraz bardzo dobrą wiarygodność diagnostyczną tego badania Modern Pathology (2009) 22,

17 Leczenie choroby Hirschsprunga zasady ogólne Leczenie zachowawcze dziecka z HD powinno mieć jedynie charakter przygotowania do leczenia operacyjnego Leczenie choroby Hirschsprunga jest leczeniem chirurgicznym Wycięcie bezzwojowego odcinka jelita wraz z marginesem jelita prawidłowo unerwionego Leczenie chirurgiczne może być prowadzone etapowo lub pierwotnie definitywnie KAŻDA PROCEDURA CHIRURGICZNA U DZIECKA Z CHOROBĄ HIRSCHSPRUNGA MUSI BYĆ WYKONYWANA W OPARCIU O OCENĘ PATOMORFOLOGICZNĄ UNERWIENIA JELITA!!!!!

18 Postępowanie u dziecka z aganglionozą Leczenie choroby Hirschsprunga leczenie chirurgiczne Przygotowanie do operacji Wyrównanie zaburzeń wynikających z: niedrożności p. pokarmowego zakażenia (enterocolitis) innych (wady towarzyszące itp.) Żywienie pozajelitowe/dojelitowe Wypłukanie zalegających mas kałowych z jelita grubego Postępowanie chirurgiczne paliatywne przetoka jelitowa Ciężki stan dziecka Objawy zapalenia jelit Perforacja jelita Zawsze pod kontrolą badań hist-pat śródoperacyjnych przetoka zwykle na końcu odcinka unerwionego jelita lub bardziej proksymalnie przy bardzo zmienionym dystalnym odcinku unerwionego jelita

19 Postępowanie u noworodka z aganglionozą leczenie definitywne Warunki Zalety Brak przeciwwskazań Tylko w ośrodkach doświadczonych w chirurgii noworodka i leczeniu ch. Hirschsprunga Zawsze pod kontrolą badań hist-pat śródoperacyjnych ocena makroskopowa zakresu aganglionozy nawet przy wyraźnej strefie przejściowej nie jest miarodajna Zakończenie leczenia chirurgicznego w 1 mż Uniknięcie leczenia wieloetapowego i związanych z tym powikłań Niższe koszty leczenia

20 Techniki operacyjne Obecnie najczęściej stosuje się różne modyfikacje operacji Duhamela (Duhamel- Martin, Duhamel-Martin-Ikeda) lub operacji Soave (Soave Boley, TEPT) Coraz częściej operacje wykonuje się wykorzystując techniki laparoskopowe Inne techniki, jak op. sp. Swensona lub anterior resection (Rehbein) są obecnie znacznie rzadziej wykonywane

21 Obraz śródoperacyjny okrężnicy olbrzymiej z widoczną strefą przejściową w odcinku odbytniczo-esiczym u dziecka starszego oraz operacja u noworodka, strefa przejściowa niewidoczna makroskopowo zawsze konieczne potwierdzenie zakresu resekcji mapowaniem jelita na komórki zwojowe pobieranie biopsji

22 TEPT - Przezodbytnicza resekcja i sprowadzenie jelita do odbytu - kwalifikacja pacjentów do zabiegu Do zabiegu sp. De la Torre (TEPT) kwalifikować się powinno pacjentów z wcześnie rozpoznaną (im młodszy pacjent tym łatwiejsza operacja), nie powikłaną chorobą Hirschsprunga, ograniczoną w zasadzie do lewej okrężnicy (klasyczna postać), lub dłuższą ale wówczas konieczne laparoskopowe uruchomienie i resekcja odcinka bezzwojowego Dzieci, które nie powinny być kwalifikowane do op. sp. TEPT ostre powikłania ch. H. niedrożność p. pok perforacja jelita zapalenie jelit (enterocolitis) postać długoodcinkowa aganglionozy znaczne poszerzenie jelita grubego i rozległe zmiany zapalne ściany jelita

23 Obserwacje po operacjach przezodbytniczych Operacja choroby Hirschsprunga z dostępu przezodbytniczego jest bezpieczna, daje dobre efekty czynnościowe i kosmetyczne we wczesnej i średnio-odległej obserwacji Metoda wydaje się optymalna dla najmłodszych pacjentów, w tym noworodków z niepowikłaną klasyczną postacią aganglionozy Metoda wymaga jednak dla ostatecznej oceny wieloletnich obserwacji większej liczby operowanych dzieci Wg doniesień z ośrodków dysponujących już większym doświadczeniem częstość powikłań typowych dla ch. Hirschsprunga takich jak zapalenia jelit, nawrót zaparć, jest zbliżona do innych metod operacyjnych, niepokojące są jednak dość częste zaburzenia trzymania stolca

24 Szczególne postaci choroby Hirschsprunga Ultrakrótka postać Całkowita aganglionoza jelita grubego Skrajnie rozległa postać aganglionoza całego lub prawie całego jelita

25 Postać ultrakrótka Odnerwienie zwieracza wewnętrznego odbytu achalazja, zaparcia w diagnostyce najbardziej przydatna manometria biopsja pobierana ponad linią zębatą wykazuje komórki zwojowe Leczenie częściowe przecięcie zwieracza wewnętrznego odbytu doraźnie botulina w zaawansowanych zmianach w końcowym jelicie grubym pull-through np. TEPT W doświadczeniu IPCZD skrajnie rzadka postać - 2 przypadki udokumentowane

26 Całkowita aganglionoza jelita grubego z lub bez zajęcia jelita cienkiego Brak uzwojenia autonomicznego całego jelita grubego i ew. końcowego odcinka j. cienkiego 5-15% ch. Hirschsprunga 20% rodzinne występowanie Wady towarzyszące u 15 % pacjentów Wady serca trisomia 21 Układ moczowy Układ pokarmowy

27 Całkowita aganglionoza jelita grubego Problemy kliniczne często opóźnione rozpoznanie najwięcej błędów w trakcie postępowania diagnostycznoleczniczego posocznica w przebiegu zapalenia jelit przyczyną zgonów O rozpoznaniu decyduje biopsja diagnostyczna odbytnicy, obraz radiologiczny oraz śródoperacyjne mapowanie jelita na komórki zwojowe Część dzieci operowana w wieku noworodkowym w trybie nagłym - najważniejsze jest wysunięcie podejrzenia TCA i pobranie biopsji

28 Całkowita aganglionoza u noworodka - badania radiologiczne rtg przeglądowe j. brzusznej kontrastowy wlew doodbytniczy obraz niedrożności przewodu pokarmowego - niecharakterystyczny brak typowej strefy przejściowej i obrazu megacolon późne zdjęcia zaleganie kontrastu w jelicie grubym po 24 godzinach, 72 godzinach Obraz po 24 godzinach po 24 godzinach po 72 godzinach

29 Postępowanie chirurgiczne u dziecka z całkowitą aganglionozą jelita grubego Postępowanie doraźne etapowe (ileostomia) Postępowanie przyjęte w ośrodku Powikłania ileostomii u tych dzieci b. groźne Ciężki stan dziecka Objawy zapalenia jelit Perforacja jelita Brak doświadczenia ośrodka w leczeniu operacyjnym ch. Hirschsprunga Postępowanie pierwotnie definitywne Zakończenie leczenia chirurgicznego w 1 etapie Normalne żywienie od 1 miesiąca po operacji Uniknięcie leczenia wieloetapowego i związanych z tym powikłań Niższe koszty ekonomiczne leczenia

30 CEL LECZENIA OPERACYJNEGO CAŁKOWITEJ AGNGLIONOZY JELITA GRUBEGO Przywrócenie drożności przewodu pokarmowego Zapewnienie możliwości odpowiedniego odżywiania tolerancja diety odpowiedniej do wieku dziecka wystarczająca długość jelita cienkiego wystarczający czas pasażu przez jelito Zapewnienie właściwej rehabilitacji socjalnej odpowiednie zagęszczenie stolców umożliwiające trzymanie i częstość wypróżnień

31 OPERACJE STOSOWANE W LECZENIU DZIECI Z TCA Op. Martina Historyczne Operacja Martina (1968) Operacja Shandlinga (1984) Operacja Kimury (1981, 1983) Inne rzadzej wykonywane operacje Współcześnie stosowane Operacja Boley a dla TCA (z colon patch) Operacja Soave Operacja Duhamela Op. Shandlinga Op. Boley a

32 TCA modyfikacja Kalicińskiego op. Boley a zespolenie ileorektalne zmodyfikowanym sp. Duhamela colon patch wg Boleya, ale krótszy (8-10 cm z prawej okrężnicy) zastawka wgłobieniowa na IT bez ileostomii odbarczającej normalna dieta po ok.. 3 tyg od operacji

33 Jelitowa dysplazja neuronalna (IND, Meier-Ruge 1971 rok) Bardzo kontrowersyjne rozpoznanie Kontrowersje co do przyczyn i znaczenia klinicznego zmian patomorfologicznych Kryteria rozpoznania patomorfologicznego niejednolite wśród patologów Leczenie bardziej w oparciu o objawy kliniczne a nie patomorfologię

34 Jelitowa dyspazja neuronalna (IND A) Stanowi ok. 5% wszystkich przypadków IND Cechy patomorfologiczne IND typ A wrodzona hypoplazja lub aplazja unerwienia współczulnego jelita badanie w mikroskopie fluorescencyjnym na włókna adrenergiczne Objawy niedrożność p. pok., eneterocolitis w okresie noworodkowym rozpoznanie bardzo trudne do ustalenia, komórki zwojowe obecne, brak typowych cech w badaniu HE noworodek wymaga przetoki jelitowej (ileostomia), a następnie ustalenia rozpoznania na podstawie pełnościennych wycinków ze ściany jelita i ew. resekcji jak w ch. Hirchsprunga

35 Jelitowa dysplazja neuronalna (IND B) Objawy kliniczne: Duże spektrum klinicznych objawów od przypadkowego znaleziska, poprzez przewlekłe zaparcia do objawów jak w ch. Hirschsprunga Diagnostyka manometria, rtg mało specyficzne decydujące znaczenie ma badanie patomorfologiczne bioptaty odbytnicy, bioptaty jelita pobrane śródoperacyjnie w celach diagnostycznych cechy patomorfologiczne IND typ B histologia: przerost komórek zwojowych, przerost włókien cholinergicznych zwoje olbrzymie ( 7 komórek zwojowych) w bł. podśluzowej heterotopia komórek zwojowych histochemia: ACHE (+) lub (+/-) NSE heterotopia komórek zwojowych

36 IND B -PATOMORFOLOGIA -przerost pni nerwowych -olbrzymi śródścienny zwój nerwowy histologia komórki zwojowe w błonie śluzowej histochemia (NSE) komórki zwojowe w błonie śluzowej

37 Postępowanie terapeutyczne w IND Próba leczenia zachowawczego u większości pacjentów z przewlekłymi zaparciami Leczenie zachowawcze może być wspomagane dywulsją zwieraczy odbytu, podawaniem toksyny botulinowej lub sphincteromyotomią zwieracza wewnętrznego odbytu U dzieci z nie ustępującymi objawami lub ciężkimi objawami jak w chorobie Hirschsprunga konieczne może być leczenie chirurgiczne wyłonienie kolostomii lub ileostomii badanie doraźne w czasie operacji bardzo trudne w interpretacji w IND pomocne może być badanie radiologiczne (wlew) najlepiej jednak najpierw pobrać wycinki ściany jelita do badań histopatologicznych np. metodą laparoskopową i dopiero na podstawie tych badań potwierdzić rozpoznanie i określić miejsce wyłonienia stomii lub zakres resekcji w operacji jak w ch. Hirschsprunga W czasie operacji definitywnej należy zachować dość duży margines resekcji prawidłowego jelita

38 Niedojrzałość komórek zwojowych Opóźnione dojrzewanie unerwienia autonomicznego jelita Niedojrzałość morfologiczna i czynnościowa komórek zwojowych Objawy występują u noworodków i mają różne spektrum kliniczne od łagodnych problemów z wydaleniem smółki do ciężkiej niedrożności p. pok. z perforacją jelita

39 Niedojrzałość komórek zwojowych Objawy: (pod)niedrożność p. pok.) po urodzeniu zespół korka smółkowego Duża zmienność nasilenia objawów, mogą nawracać po wstępnym ustąpieniu Diagnostyka rtg: przeglądowe: niska niedrożność p. pok. wlew doodbytniczy: z. małej lewej okrężnicy

40 Niedojrzałość komórek zwojowych - rozpoznanie Manometria: brak odruchu relaksacji zwieracza wewnętrznego jak w aganglionozie - niedojrzałość łuku odruchowego Diagnostyka patomorfologiczna (biopsja odbytnicy) histologia: trudność w znalezieniu komórek zwojowych często oceniane jako brak komórek!!! komórki zwojowe obecne, ale małe, drobne, z jasną cytoplazmą, podobne do limfocytów, w różnej fazie dojrzewania histochemia: reakcja na ACHE zawsze (-) ujemna Splot podśluzowy

41 MMIHS, z. Berdona Wrodzony zespół (opisano różne mutacje mięśniach gładkich ( gen ACTG2 kodujący aktynę w mm. gładkich ; gen MYH11 kodujący ciężkie łańcuchy miosyny mm. Gładkich). Występujący głównie u płci żeńskiej. Zespół często kojarzony etiopatogenetycznie z Prune Belly syndrome Obraz kliniczny: olbrzymi pęcherz, często widoczny już w badaniu prenatalnym, wzdęty brzuch, brak lub ciężkie zaburzenia perystaltyki jelita, microcolon, niedrożność przewodu pokarmowego W badaniach histopatologicznych ściany pęcherza moczowego i jelita stwierdza się wodniczkowe zmiany degeneracyjne w błonie mięśniowej Rozpoznanie w okresie noworodkowo-niemowlęcym na podstawie typowego obrazu klinicznego, biopsji jelita lub pęcherza

42 MMIHS - patomorfologia Prawidłowa budowa ściany jelita cienkiego oraz unerwienia autonomicznego (fig 1-4) w badaniach konwencjonalnych oraz histoenzymatycznych. Zaburzona ekspresja aktyny w warstwie okrężnej błony mięśniowej (fig 5-6) Matteo Biagini and Sönke Detlefsen Department of Pathology, Odense University Hospital, Odense, Denmark

43 MMIHS, z. Berdona leczenie chirurgiczne Nie ma skutecznego leczenia, leczenie paliatywne polega na wytworzeniu odbarczających vesicostomii, gastrostomii, ileostomii, całkowitym lub niemal całkowitym żywieniu pozajelitowym Przeszczepienie jelita lub wielonarządowe przeszczepienie trzew jamy brzusznej może być rozwiązaniem dla tych chorych

44 PODSUMOWANIE zaburzenia unerwienia jelita Zaburzenia czynnościowe drożności przewodu pokarmowego u noworodków mogą być spowodowane całym spektrum przyczyn, z których najczęstszą jest aganglionoza Każde dziecko z tymi zaburzeniami wymaga szybkiej diagnostyki i właściwego leczenia opartego o pełne rozpoznanie, różnicowanie i badanie zakresu zmian Leczenie noworodków z ch. Hirschsprunga powinno być zawsze chirurgiczne, podczas gdy w innych zaburzeniach uzależnione od rozpoznania, nasilenia objawów i ewentualnie odpowiedzi na leczenie zachowawcze Największym błędem jest brak konsekwencji diagnostycznej i podejmowanie leczenia operacyjnego bez możliwości prawidłowej oceny patomorfologicznej

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii Choroba Crohna Zapalenie przewodu pokarmowego w chorobie Crohna

Bardziej szczegółowo

Zaparcie Choroba Hirschsprunga

Zaparcie Choroba Hirschsprunga Aleksandra Banaszkiewicz Zaparcie Choroba Hirschsprunga Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci Warszawski Uniwersytet Medyczny Definicja? Definicja Oddawanie stolca rzadziej niż 3 razy w ciągu tygodnia

Bardziej szczegółowo

Wrodzone niedrożności jelita

Wrodzone niedrożności jelita Wrodzone niedrożności jelita Maciej Bagłaj Klinika Chirurgii Urologii Dziecięcej, UM Wroclaw Sulisław, 15 maj Scenariusz kliniczny.. Noworodek płci męskiej został przekazany do Kliniki Chirurgii Dziecięcej

Bardziej szczegółowo

Ból brzucha ó taczka Guz Uraz P yn w j. brzusznej Wymioty Nadci nienie wrotne Zapalenie trzustki Ostry brzuch Kontrola pooperacyjna

Ból brzucha ó taczka Guz Uraz P yn w j. brzusznej Wymioty Nadci nienie wrotne Zapalenie trzustki Ostry brzuch Kontrola pooperacyjna DIAGNOSTYKA PRZEWODU POKARMOWEGO Zakład Radiologii Pediatrycznej Warszawski Uniwersytet Medyczny WSKAZANIA DO DIAGNOSTYKI PRZEWODU POKARMOWEGO U DZIECI Wymioty, wzdęcie Ból/bóle brzucha Uraz Ciało obce

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci...

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci... SPIS TREŚCI ROZWÓJ ONTOGENETYCZNY ORAZ FIZJOLOGIA CZYNNOŚCI MOTORYCZNEJ PRZEWODU POKARMOWEGO Krzysztof Fyderek.. 13 Rozwój strukturalny................. 13 Rozwój śródściennego żołądkowo-jelitowego (enteralnego)

Bardziej szczegółowo

Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej

Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej Maria Marciniak Opiekun koła: Dr n. med. Janusz Jabłoński Kierownik kliniki: Prof. dr n med. Ewa Andrzejewska Ostre zespoły brzuszne

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie drugiego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego.

Zaawansowany. Zaliczenie drugiego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego. 1 Kierunek: PIELĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

Skopia GOPP (górny odcinek przewodu pokarmowego GOPP)

Skopia GOPP (górny odcinek przewodu pokarmowego GOPP) Kontrastowe badania radiologiczne 1. Skopia przełyku ( ze zdjęciami) 2. Skopia żołądka i dwunastnicy 3. Pasaż przewodu pokarmowego 4. Wlew doodbytniczy 5. Urografia dożylna ( z niejonowym środkiem kontrastowym)

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie trzeciego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego.

Zaawansowany. Zaliczenie trzeciego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego. Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Jak uniknąć powikłań podczas wytwarzania PEG

Jak uniknąć powikłań podczas wytwarzania PEG Jak uniknąć powikłań podczas wytwarzania PEG Krzysztof Figuła Poradnia Żywieniowa Nutricare w Krakowie. Powikłania wytwarzania PEG Miejscowe Burried bumper syndrome Przetoka żołądkowopoprzeczniczoskórna

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Informacje podstawowe - anatomia i fizjologia jelita grubego

Informacje podstawowe - anatomia i fizjologia jelita grubego Informacje podstawowe - anatomia i fizjologia jelita grubego Anatomia Jelito grube stanowi końcowy odcinek przewodu pokarmowego. Składa się z kątnicy, okrężnicy, odbytnicy i odbytu. Rozpoczyna się w prawej

Bardziej szczegółowo

WSKAZANIA DO DOMOWEGO ŻYWIENIA POZA- i DOJELITOWEGO. Stanisław Kłęk

WSKAZANIA DO DOMOWEGO ŻYWIENIA POZA- i DOJELITOWEGO. Stanisław Kłęk WSKAZANIA DO DOMOWEGO ŻYWIENIA POZA- i DOJELITOWEGO Stanisław Kłęk ROZWÓJ HPN I Początek HPN: zarezerwowane wyłącznie dla nienowotworowej niewydolności jelit II Szybki wzrost ilości ośrodków i liczby chorych

Bardziej szczegółowo

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci Józef Ryżko Instytut Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu UR Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania IP CZD Podział zaparć 95%

Bardziej szczegółowo

Okrężnica Leży między kątnicą a odbytnicą. Dzieli się na trzy części: wstępującą, poprzeczną i zstępującą.

Okrężnica Leży między kątnicą a odbytnicą. Dzieli się na trzy części: wstępującą, poprzeczną i zstępującą. Jelito grube stanowi końcowy odcinek przewodu pokarmowego. Składa się z kątnicy, okrężnicy, odbytnicy i odbytu. Rozpoczyna się w prawej dolnej części jamy brzusznej (w tak zwanym dole biodrowym), w miejscu

Bardziej szczegółowo

Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie

Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie DIAGNOSTYKA CHORÓB NARZĄDÓW MIEDNICY MNIEJSZEJ U DZIEWCZĄT Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie 1 2 2 Cele wykładu Zaprezentowanie

Bardziej szczegółowo

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii Małgorzata Misiak Pacjentka TP l.61 Wzrost 154 cm Wyjściowa masa ciała 47 kg BMI 19.8 Hb 9.8 g/dl; Lym 1.66 G/l TP 56.2 g/l; Alb 28.5 g/l; Prealb 14.0

Bardziej szczegółowo

Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14

Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14 Spis treści Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14 1. Wstęp i ustalanie rozpoznania 15 Co to jest mukowiscydoza? 15 Skąd nazwa mukowiscydoza? 16 Kiedy można podejrzewać występowanie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do chorób okrężnicy

Wprowadzenie do chorób okrężnicy 35 Wprowadzenie do chorób okrężnicy Rozdział 35. Wprowadzenie do chorób okrężnicy Jelito grube składa się z jelita ślepego, okrężnicy, odbytnicy i odbytu (ryc. 35.1). Podstawową rolą okrężnicy jest resorpcja

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

TOPOGRAFIA JAMY BRZUSZNEJ FIZJOTERAPIA PO OPERACJACH JAMY BRZUSZNEJ DOSTĘPY DO OPERACJI JAMY BRZUSZNEJ

TOPOGRAFIA JAMY BRZUSZNEJ FIZJOTERAPIA PO OPERACJACH JAMY BRZUSZNEJ DOSTĘPY DO OPERACJI JAMY BRZUSZNEJ TOPOGRAFIA JAMY BRZUSZNEJ FIZJOTERAPIA PO OPERACJACH JAMY BRZUSZNEJ DOSTĘPY DO OPERACJI JAMY BRZUSZNEJ WPŁYW OPERACJI W OBRĘBIE JAMY BRZUSZNEJ NA CZYNNOŚĆ UKŁADU ODDECHOWEGO Okolica operacji Natężona pojemność

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

Układ trawienny. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312.

Układ trawienny. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312. WI Układ trawienny Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312. Opieka pielęgniarska w chorobach układu trawiennego w WY 156.5. Klasyfikuj prace:

Bardziej szczegółowo

Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska

Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska Wiele z pacjentek odwiedzających Centrum Leczenia Endometriozy zostało wcześniej poinformowanych, iż cierpią na zespół drażliwego jelita

Bardziej szczegółowo

2 Leczenie żywieniowe

2 Leczenie żywieniowe 2 Leczenie żywieniowe Określenie planowe podawanie odpowiednio dobranych składników pożywienia. Składniki pożywienia podaje się przez przewód pokarmowy (żywienie dojelitowe) lub drogą pozajelitową (żywienie

Bardziej szczegółowo

Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego*

Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego* Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego* Konsultacja: prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Klinika Gastroenterologii Onkologicznej

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Moxalole, 13,125 g + 350,7 mg + 46,6 mg + 178,5 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Moxalole, 13,125 g + 350,7 mg + 46,6 mg + 178,5 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Moxalole, 13,125 g + 350,7 mg + 46,6 mg + 178,5 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda saszetka

Bardziej szczegółowo

Zesłpół jelita drażliwego. łac. colon irritabile; ang. Irritable Bowel Syndrome, (w skrócie IBS) (Nerwica jelit)

Zesłpół jelita drażliwego. łac. colon irritabile; ang. Irritable Bowel Syndrome, (w skrócie IBS) (Nerwica jelit) Zesłpół jelita drażliwego łac. colon irritabile; ang. Irritable Bowel Syndrome, (w skrócie IBS) (Nerwica jelit) Co to jest? Zespół jelita drażliwego jest to przewlekła (trwająca przez co najmniej trzy

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO. Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego

NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO. Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego Krzysztof Szewczyk Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu RAK JELITA

Bardziej szczegółowo

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Odział Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Al. Dzieci Polskich 20, 04-730, Warszawa Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Podstawowe badania obrazowe Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Prawidłowe myślenie lekarskie Zebranie podstawowych danych (badanie podmiotowe i przedmiotowe)

Bardziej szczegółowo

Oddział Pediatryczny - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Pediatryczny - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A59 bóle głowy A87b inne choroby układu nerwowego < 18 r.ż. C56 poważne choroby gardła, uszu i nosa C57 inne choroby gardła, uszu i nosa C56b poważne choroby gardła, uszu i nosa < 18

Bardziej szczegółowo

Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom

Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom VI WARSZTATY SZKOLENIOWE 29 maja 2015 Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom Agata Zając Zaspakajanie głodu należy do podstawowych potrzeb człowieka. Jedzenie jest jednak ważne

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ DLA STUDENTÓW III ROKU ODDZIAŁU STOMATOLOGII SEMESTR VI (LETNI) 1. Zapoznanie z organizacją Katedry, w szczególności z organizacją Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Powiązania chirurgii stomatologicznej

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Leczenie pod znakiem zapytania, czyli kontrowersje w intensywnej terapii noworodka, Pałac Sulisław; 15-1616 maja 2015 Wrodzone wytrzewienie od prenatalnej diagnozy do decyzji terapeutycznych Magdalena

Bardziej szczegółowo

Wirtualna kolonoskopia

Wirtualna kolonoskopia Wirtualna kolonoskopia TK Polska Co to jest wirtualna kolonoskopia? Wirtualna kolonoskopia to badanie pozwalające na przedstawienie ścian i wnętrza jelita grubego za pomocą trójwymiarowych obrazów uzyskanych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO:

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Andrzej W. SZAWŁOWSKI CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Żołądka Jelit Trzustki GEP z Kliniki Nowotworów Górnego Odcinka Układu Pokarmowego -Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

O dziewczynce, która trafiła do właściwego Iwona Sakowska-Maliszewska1,

O dziewczynce, która trafiła do właściwego Iwona Sakowska-Maliszewska1, O dziewczynce, która trafiła psychologa. do właściwego Iwona Sakowska-Maliszewska1, Marek Woynarowski2,, Maciej Dądalski2 1Centrum Pediatrii w Sosnowcu, 2IP CZD w Warszawie Wywiad S.Z. dziewczynka, 12

Bardziej szczegółowo

Kombinacja podstawowa dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy)

Kombinacja podstawowa dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy) dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy) Ogrzewacz dolny jest odpowiedzialny za funkcje rozrodcze i wydalanie. Obejmuje podbrzusze i rejon narządów płciowych. Objawy: utrata energii, łatwa

Bardziej szczegółowo

Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS)

Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS) Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS) Operacja zatok metodą endoskopową jest alternatywą dla tradycyjnej metody charakteryzującej się dużą inwazyjnością. Obecnie w laryngologii

Bardziej szczegółowo

Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś

Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii IPCZD, Warszawa HEN program domowego żywienia enteralnego

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy Załącznik nr 13 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE DYSTONII OGNISKOWYCH I POŁOWICZEGO KURCZU TWARZY ICD-10 G24.3 - kręcz karku G24.5 - kurcz

Bardziej szczegółowo

Czym jest nowotwór złośliwy?

Czym jest nowotwór złośliwy? Czym jest nowotwór złośliwy? Nowotwór złośliwy-nowotwór o małym zróżnicowaniu tkanek, za to o skłonności do odrywania się komórek. Nowotwór złośliwy często jest utożsamiany z rakiem, który jest tylko jedną

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne Leczenie W terapii raka jelita grubego stosuje się trzy podstawowe metody leczenia onkologicznego: chirurgię, radioterapię oraz chemioterapię. Dwie pierwsze określa się jako leczenie miejscowe, ostania

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Chirurgia dziecięca Kod modułu LK.3.F.013 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski Specjalności:

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

Choroba uchyłkowa jelita grubego - najnowsze trendy postępowania.

Choroba uchyłkowa jelita grubego - najnowsze trendy postępowania. Choroba uchyłkowa jelita grubego - najnowsze trendy postępowania. W krajach uprzemysłowionych uchyłkowatość jelita grubego dotyczy aż 65% populacji po 65. roku życia. Uchyłki jelita grubego występują najczęściej

Bardziej szczegółowo

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau Nieinwazyjne badania prenatalne, polegające na ocenia parametrów biochemicznych, takie jak

Bardziej szczegółowo

Radiologia pediatryczna. Radiologia pediatryczna. Ośrodkowy układ nerwowy u dzieci. dr n. med. Jolanta Meller

Radiologia pediatryczna. Radiologia pediatryczna. Ośrodkowy układ nerwowy u dzieci. dr n. med. Jolanta Meller Radiologia pediatryczna dr n. med. Jolanta Meller Radiologia pediatryczna Odrębności radiologii pediatrycznej dotyczą przede wszystkim wskazań do badania, algorytmów procesu rozpoznawczego, a w niektórych

Bardziej szczegółowo

Prowadzący: dr hab. med. Stanisław MALINGER prof. PWSZ dr Grażyna BĄCZYK mgr piel. Justyna Skrzyńska

Prowadzący: dr hab. med. Stanisław MALINGER prof. PWSZ dr Grażyna BĄCZYK mgr piel. Justyna Skrzyńska Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

RODZAJE STOMII i OCENA STOMII

RODZAJE STOMII i OCENA STOMII INFORMACJA DLA PACJENTA RODZAJE STOMII i OCENA STOMII Kolostomia Polega na operacyjnym wyłonieniu jelita grubego na zewnętrzną powierzchnię skóry. Zazwyczaj znajduje się po lewej stronie brzucha. Wykonuje

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE OKOŁOOPERACYJNE W NOWOTWORACH JELITA GRUBEGO

POSTĘPOWANIE OKOŁOOPERACYJNE W NOWOTWORACH JELITA GRUBEGO Andrzej W. SZAWŁOWSKI POSTĘPOWANIE OKOŁOOPERACYJNE W NOWOTWORACH z -Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Kroki milowe postępu w chirurgii ZNIECZULENIE leczenie bólu ANTYBIOTYKI leczenie zakażeń

Bardziej szczegółowo

Instytut: Nauk o Zdrowiu w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Gnieźnie.

Instytut: Nauk o Zdrowiu w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Gnieźnie. Europejski System Transferu Punktów Karta opisu przedmiotu Nazwa przedmiotu: Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kierunek: Specjalność: Pielęgniarstwo Wymiar godzin: 370 godzin Wykłady: 40, Seminaria:

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. http://d-nb.info/101440553x

Spis treści. http://d-nb.info/101440553x Spis treści Wstęp 7 1. Budowa i działanie układu pokarmowego 8 Żołądek - jelita 8 Trawienie 8 Odbyt (kanał odbytu) 9 Hemoroidy 9 2. Choroby ujścia jelita 10 Metody badania 10 Czego dotyczy badanie? 10

Bardziej szczegółowo

NEC i SIP z punktu widzenia neonatologa

NEC i SIP z punktu widzenia neonatologa Sulisław, 15 16 maja 2015 r. NEC i SIP z punktu widzenia neonatologa Ewa Helwich Instytut Matki i Dziecka, Warszawa SIP i NEC Są dwoma odrębnymi chorobami. Różnią się: etiologią histopatologią charakterystyką

Bardziej szczegółowo

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6 Załącznik 2a Zadania programu Program opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe. Moduł 2: Wczesne wykrywanie i prewencja nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz... 15. 2. Choroby jelita cienkiego Anna Zaremba-Woroniecka... 46

Spis treści. 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz... 15. 2. Choroby jelita cienkiego Anna Zaremba-Woroniecka... 46 Spis treści 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz..................... 15 Zarys budowy i fizjologii żołądka.......................... 15 Budowa żołądka.................................. 15 Wydzielanie żołądkowe..............................

Bardziej szczegółowo

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki u psów

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki u psów Zewnątrzwydzielnicza niewydolność Roman Lechowski Katedra Chorób Małych Zwierząt z Klinika, Wydział Medycyny Weterynaryjnej SGGW w Warszawie Niewystarczajace wytwarzanie enzymów trawiennych przez trzustkę

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15678 Poz. 1593 1593 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

CENNIK BADAŃ DIAGNOSTYCZNYCH ZAKŁAD RADIOLOGII

CENNIK BADAŃ DIAGNOSTYCZNYCH ZAKŁAD RADIOLOGII CENNIK BADAŃ DIAGNOSTYCZNYCH ZAKŁAD RADIOLOGII LP KOD ICD-9 Nazwa procedury Cena badania w zł Pracownia radiologii (rtg) 1 87.04.1 Tomografia siodła tureckiego 64,00 2 87.092 RTG krtani bez kontrastu (zdjęcia

Bardziej szczegółowo

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ FIZJOTERAPII NEURO OGICZ K M i l l J l EDWAI TSGHiitCO TERAPEUTYCZNE W FIZJOTERAPII NEUROLOGICZNEJ SUZANNE TBNIC MARTIN MARY KESSLER Redakcja wydania I polskiego Edward Sauiicz E L S E V IE R URBAN&PARTNER

Bardziej szczegółowo

1. Ogólne powikłania związane ze znieczuleniem i leczeniem operacyjnym u dzieci Marzena Zielińska... 19

1. Ogólne powikłania związane ze znieczuleniem i leczeniem operacyjnym u dzieci Marzena Zielińska... 19 Spis treści 1. Ogólne powikłania związane ze znieczuleniem i leczeniem operacyjnym u dzieci Marzena Zielińska..................................... 19 1.1. Wprowadzenie................................................

Bardziej szczegółowo

Zakażenia układu moczowego

Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego SPIS TREŚCI CO TO JEST UKŁAD MOCZOWY? nerka moczowód pęcherz moczowy cewka moczowa zobacz więcej NA CZYM POLEGA ZAKAŻENIE UKŁADU MOCZOWEGO? pałeczka

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej Na podstawie art. 31d ustawy

Bardziej szczegółowo

... (imię, nazwisko, data urodzenia, nr hist. chor.) Pacjent został zakwalifikowany do operacji przez dr..

... (imię, nazwisko, data urodzenia, nr hist. chor.) Pacjent został zakwalifikowany do operacji przez dr.. LAPAROSKOPIA APPENDECTOMIA CHOLECYSTEKTOMIA dr Informacja dla pacjentów i rodziców dzieci operowanych z powodu zmian chorobowych pęcherzyka żółciowego, wyrostka robaczkowego i innych operacji metodą laparoskopową

Bardziej szczegółowo

Wrodzone wady wewnątrzkanałowe

Wrodzone wady wewnątrzkanałowe Wrodzone wady wewnątrzkanałowe Występują one w przebiegu wad tworzenia się tzw. struny grzbietowej ( rozwoju kręgosłupa i rdzenia). Określane są inaczej terminem dysrafii. Wady te przyjmują postać: rozszczepu

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk. Typowy obraz kręgozmyku L5-S1. Czerwoną linią zaznaczona wielkość przesunięcia. Inne choroby mylone z kręgozmykiem:

Kręgozmyk. Typowy obraz kręgozmyku L5-S1. Czerwoną linią zaznaczona wielkość przesunięcia. Inne choroby mylone z kręgozmykiem: Kręgozmyk Kręgozmyk (inaczej - spondylolisteza) jest to forma przewlekłej niestabilności kręgosłupa. Polega ona na przesunięciu (podwichnięciu) kręgów względem siebie (wyższy kręg ulega podwichnięciu do

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Guz neuroendokrynny żołądka typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Mariusz I.Furmanek CSK MSWiA i CMKP Warszawa Ocena wyjściowa, metody strukturalne WHO 2 (rak wysoko zróżnicowany); Endoskopia i/lub EUS;

Bardziej szczegółowo

Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym i przygotowanie chorego do badań. Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym

Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym i przygotowanie chorego do badań. Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym i przygotowanie chorego do badań dr n.med. Jolanta Meller Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym Ochrona pacjenta przed promieniowaniem jonizującym Podawanie

Bardziej szczegółowo

4. ZESPÓ O DKOWO-JELITOWY OSTREJ CHOROBY POPROMIENNEJ

4. ZESPÓ O DKOWO-JELITOWY OSTREJ CHOROBY POPROMIENNEJ 4. ZESPÓ O DKOWO-JELITOWY OSTREJ CHOROBY POPROMIENNEJ Andrzej Wieczorek, Stanis³aw GóŸdŸ WPROWADZENIE Zespół żołądkowo-jelit o-jelitowy wy (ang. Gastro-Intestinal Syndrome, GIS) jest częścią ostrego zespołu

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku. Pierwszego stopnia (licencjackie) Praktyczny. Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne

Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku. Pierwszego stopnia (licencjackie) Praktyczny. Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi Płód w płodzie fetus in fetu. Hanna Moczulska 1, Maria Respondek-Liberska 2 1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi 2. Zakład

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo