Nietrzymanie moczu u kobiet

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nietrzymanie moczu u kobiet"

Transkrypt

1 Piaseczno, 20 Czerwca 2013 Nietrzymanie moczu u kobiet Przemysław Zugaj Specjalista urolog Fellow of the European Board of Urology Nietrzymanie moczu ( inkontynencja) jest dolegliwością dość powszechną i jednocześnie bardzo wstydliwą, gdyż dotykającą intymnej sfery życia. Dotyczy zarówno kobiet i mężczyzn, jednak rodzaj i przyczyna nietrzymania moczu jest zwykle u nich zgoła odmienna. W niniejszym opracowaniu skupimy się wyłącznie na problemie dotykającym kobiet. Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji ( International Continence Society, ICS) definiuje nietrzymanie moczu jako obiektywnie stwierdzany mimowolny wyciek moczu, będący problemem higienicznym i społecznym. Nietrzymanie moczu stwarza istotny problem medyczny, psychospołeczny oraz ekonomiczny. W krajach wysoko rozwiniętych koszty leczenia oraz opieki nad chorymi dotkniętymi inkontynencją są porównywalne z kosztami dializ czy chirurgicznego leczenia niewydolności wieńcowej. Według ICS wyróżniamy kilka rodzajów nietrzymania moczu: 1. Nietrzymanie wysiłkowe związane ze wzrostem ciśnienia śródbrzusznego podczas takich czynności jak kaszel, śmiech, kichanie czy aktywność fizyczna. Tutaj wyciek moczu występuje niezależnie od skurczu mięśnia wypieracza pęcherza, którego praca jest niezbędna podczas normalnej mikcji; 2. Nietrzymanie naglące związane z nagłą niepowstrzymaną chęcią oddania moczu, gdzie wyciek moczu powodowany jest nagłymi niekontrolowanymi skurczami wypieracza pęcherza; 3. Nietrzymanie związane ze zmianą pozycji ciała; 4. Typ mieszany, np. gdy współistnieje nietrzymanie wysiłkowe i nadreaktywność wypieracza; 5. Nietrzymanie związane z przewlekłym zaleganiem moczu w pęcherzu; 6. Moczenie nocne; 7. Ciągłe nietrzymanie moczu, inaczej stały wyciek moczu; 8.Bezczuciowe nietrzymanie moczu; 9. Nietrzymanie moczu podczas współżycia płciowego; 10. Nietrzymanie z przyczyn funkcjonalnych, np. gdy chora nie jest w stanie dotrzeć w porę do toalety chociażby ze względu na zaburzenie funkcji poznawczych (ch. Alzheimera) lub trudności ruchowych. Częstość występowania nietrzymania moczu u kobiet jest trudna do dokładnego oszacowania. Różne pozycje piśmiennictwa podają bardzo rozbieżne dane. Ich zakres zawiera się w przedziale od 5 do 69 %. Takie różnice wynikają z zastosowania różnej metodologii i schematów badania na przestrzeni wielu lat. W szczególności dotyczy to: heterogenności populacji, różnic w definiowaniu pojęcia nietrzymania moczu i okresu obserwacji. Nie mniej jednak większość badań definiuje, że problem ten występuje u % kobiet. Żeby uświadomić sobie lepiej skale tego

2 zjawiska, należy zaznaczyć, że np. na cukrzycę, która uważana jest za chorobę społeczną, wg danych Ministerstwa Zdrowia z 2011 roku, w Polsce choruje ponad 2 miliony osób (6,54%). Według danych z badania NATPOL 2011 na nadciśnienie tętnicze cierpi w Polsce 9,5 mln osób = 32%, palących papierosy jest 8 mln = 27%, a hipercholesterolemia występuje u 61% = 18 mln osób. Jest to więc dość powszechnie występujący problem, mogący mieć istotny wpływ na jakość życia. Kobiety, często nie znając możliwości leczenia, wstydzą się i nie mówią lekarzowi o problemach związanych z nietrzymaniem moczu. Norton i wsp. stwierdzili, że około 30% kobiet z nietrzymaniem moczu odwlekało moment zgłoszenia się na konsultację o 5 i więcej lat, przy czym, w przypadku połowy z nich, przyczyną był wstyd, i to pomimo znacznego wpływu tego problemu na ich życie. Około 40-50% kobiet z nietrzymaniem moczu odczuwa zmniejszoną satysfakcję ze współżycia płciowego, a około 25% unika kontaktów z partnerem. Chore uważają, że zmianie uległo nie tylko ich poczucie zdrowia fizycznego, lecz również psychicznego, co doprowadziło do trudności we współżyciu z rodziną i przyjaciółmi. Około 14% kobiet z nietrzymaniem moczu w wieku przedemerytalnym stwierdziło, że schorzenie to stanęło na przeszkodzie dalszej kariery zawodowej i spowodowało gorsze wywiązywanie się z obowiązków wobec pracodawcy. Jakie są czynniki ryzyka nietrzymania moczu u kobiet? Jest ich wiele. Wśród nich można wymienić: zmiany w budowie pęcherza związane ze starzeniem się organizmu, uszkodzenia tkanek w trakcie porodu, menopauzę, długotrwale podwyższone ciśnienie w jamie brzusznej, operacje i zaburzenia neurologiczne. Możliwe jest także, iż niektóre kobiety są bardziej predysponowane do wystąpienia nietrzymania moczu w związku z wrodzonym defektem struktury kolagenu. Wiek. Wydaje się, że częstość nietrzymania moczu rośnie z wiekiem. Oceniana u osób w wieku lat, wynosiła 27% i rosła do ponad 50% u osób w wieku powyżej 90. roku życia. Zwiększona częstość występowania nietrzymania moczu w tej grupie może być następstwem zakażeń dróg moczowych, zaparć, cukrzycy, zmniejszonej mobilności, demencji, farmakoterapii, zaburzeń czynności serca i nerek, które występują u ludzi starszych częściej niż w innych grupach wiekowych. Charakter nietrzymania moczu jest nieco inny u starszych kobiet, z częstszymi epizodami moczenia nocnego związanymi ze zwiększoną diurezą w porze nocnej w porównaniu z młodszymi pacjentkami, u których przeważa oddawanie moczu w ciągu dnia. Wydaje się, że wysiłkowe nietrzymanie moczu jest częstsze u młodszych kobiet, zaś naglące nietrzymanie moczu kobiet starszych. Wraz z wiekiem, w dolnym odcinku dróg moczowych zachodzą pewne zmiany. Zmniejsza się przepływ, natomiast rośnie objętość moczu zalegającego w pęcherzu po mikcji. Rośnie ciśnienie końcowego wypełnienia pęcherza w pomiarze cystometrycznym, maleje pojemność pęcherza i maksymalne ciśnienie opróżniania pęcherza. Zmienia się struktura mięśnia wypieracza pęcherza, co może wpływać na jego kurczliwość. Wykazano także, iż wraz z wiekiem zmniejsza się stosunek gęstości włókien mięśniowych względem tkanki łącznej w dnie miednicy; zmniejszeniu ulega także przekrój włókien mięśniowych w mięśniu zwieraczu cewki. Niedobór hormonów płciowych. Embriogeneza dolnego odcinka dróg moczowych i zewnętrznych narządów płciowych jest wspólna. W nabłonku wielowarstwowym płaskim bliższego i dalszego odcinka cewki moczowej, pochwy i trójkąta pęcherza, jak również w mięśniu łonowo-guzicznym (część dźwigacza odbytu), stwierdzono obecność receptorów estrogenowych i progesteronowych. Dlatego logiczne jest założenie, że menopauza może wpływać na czynność dróg moczowych. Niedobór estrogenów może powodować zmianę struktury i gęstości kolagenu w tkance łącznej otaczającej szyję pęcherza moczowego, przyczyniając się w ten sposób do wystąpienia nietrzymania

3 moczu o charakterze wysiłkowym. Za taką hipotezą przemawiają wyniki badań, wskazujące na zmniejszenie gęstości skrzyżowań włókien kolagenowych, a co za tym idzie, na zwiększenie elastyczności (wiotkości) tkanki łącznej u kobiet z niedoborem estrogenów, a także na prostą korelację pomiędzy zawartością kolagenu w skórze i wewnątrzcewkowym ciśnieniem zamknięcia, w czasie przepływu i w spoczynku. Jednakże, faktyczna rola estrogenów w rozwoju nietrzymania moczu nie do końca została wyjaśniona i trudno jest oddzielić efekt niedoboru estrogenów od efektów procesów starzenia się organizmu. W badaniach, przeprowadzonych w grupie kobiet będących pod opieką lekarzy pierwszego kontaktu, Jolleys stwierdził najwyższy odsetek przypadków nietrzymania moczu wśród kobiet w wieku lat, czyli w okresie okołomenopauzalnym. Thomas i wsp. stwierdzili wzrost liczby przypadków nietrzymania moczu wraz z wiekiem, ale nie potwierdził się w tym opracowaniu związek z menopauzą. Inna praca, podważająca znaczenie niedoboru estrogenów w etiologii nietrzymania moczu wykazała, że substytucja estrogenowa nie ma żadnego korzystnego wpływu na objawy wysiłkowego nietrzymania moczu. Płeć. W każdej grupie wiekowej częstość występowania nietrzymania moczu jest większa wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W pracy przeglądowej na temat częstości występowania NM w populacji, Thom stwierdził, że zjawisko to występuje o 1,3 do 2,0 razy częściej u starszych kobiet niż u mężczyzn, zaś u kobiet w średnim wieku i młodych nawet o 4,1. Tę różnicę pomiędzy płciami w częstości występowania NM przypisuje się różnicom w długości cewki moczowej i w budowie dna miednicy, a także przebyciu porodów. Rasa. Większość badań epidemiologicznych poświęconych NM oceniała przede wszystkim populacje rasy białej. Nieliczne jednak badania które uwzględniały pochodzenie etniczne wykazaly istotne różnice. W badaniu klinicznym poświęconym ocenie częstości obniżania i wypadania narządów płciowych oraz nietrzymania moczu, Bump wykazał, że zarówno w subiektywnej ocenie kobiet, jak i w obiektywnych wynikach badań, istnieje różnica pomiędzy kobietami rasy czarnej i białej. Więcej białych kobiet zgłaszało objawy wysiłkowego nietrzymania moczu (31% w porównaniu z 7%) jak również więcej z nich miało potwierdzone urodynamicznie prawdziwe wysiłkowe nietrzymanie moczu (61% wobec 27%). Nie są jasne przyczyny występowania takich różnic pomiędzy rasami; być może wiążą się one z różnicami w budowie anatomicznej i związaną z nimi czynnością cewki moczowej i dna miednicy. Interpretując wyniki badań porównujących częstość występowania dolegliwości w różnych rasach należy pamiętać o wpływie czynników kulturowych i socjalnych, aczkolwiek są one trudne do oceny. Sugeruje się, że kobiety rasy białej w okresie okołomenopauzalnym chętniej zgłaszają problem zarówno stałego, jak i sporadycznego nietrzymania moczu w porównaniu z kobietami czarnymi. Wpływ pochodzenia etnicznego jest ważnym zagadnieniem, gdyż może zmieniać parametry oceny jakości życia, które mogą różnić się ze względu na kwestie religijne, uwarunkowania socjalne i zachowania seksualne. Porody. Wyniki analiz epidemiologicznych sugerują, że przebycie porodu jest najistotniejszym czynnikiem etiologicznym nietrzymania moczu. Nie zostało jednakże wyjaśnione, czy większa ilość porodów powoduje większe nasilenie nietrzymania moczu w przyszłości. Według badań Jolleya 8, istnieje liniowa zależność pomiędzy nasileniem zaburzeń kontroli oddawania moczu a liczbą przebytych porodów. Podobne rezultaty przedstawili Thomas i wsp., którzy stwierdzili większą częstość występowania NM wśród kobiet, które rodziły dzieci, niż wśród nieródek, zwłaszcza jeżeli kobieta rodziła drogą pochwową cztery lub więcej razy. Z kolei w badaniach Holsta i Wilsona, stwierdzono co prawda większą częstość występowania nietrzymania moczu wśród kobiet, które

4 rodziły, niż wśród nieródek, jednak nie zaobserwowano wzrostu częstości nietrzymania moczu wraz z większą liczbą przebytych porodów. 32 Nietrzymanie moczu jest powszechnym objawem towarzyszącym ciąży, zgłaszanym nawet przez 85% ciężarnych kobiet. W badaniu prospektywnym, które objęło 549 kobiet, które nigdy wcześniej nie rodziły, Chaliha i wsp. stwierdzili, że częstość występowania nietrzymania moczu przed zajściem w ciążę, w jej trakcie i 3 miesiące po porodzie wynosiła odpowiednio: 3,6%, 43,7% i 14,6%. Bardziej prawdopodobny jest związek między wystąpieniem nietrzymania moczu a porodem, niż samym faktem bycia w ciąży. W badaniu metodą ankiet pocztowych, które objęło 2134 kobiety w 3 miesiące po porodzie, przeprowadzonym przez Wilsona i wsp., 34,3% kobiet zgłosiło wyciekanie moczu pewnego stopnia, zaś 3,3% miało epizody niekontrolowanego wypływu moczu raz dziennie lub częściej. Ryzyko wystąpienia nietrzymania moczu znacznie malało u tych kobiet, zwłaszcza rodzących po raz pierwszy, u których przeprowadzono poród drogą cięcia cesarskiego w trakcie akcji porodowej lub przed jej rozpoczęciem. Ochronny wpływ cięcia cesarskiego był widoczny jedynie u kobiet, u których był to najwyżej drugi taki zabieg w życiu, w przeciwnym razie, częstość wystąpienia objawów nietrzymania moczu była analogiczna, jak u kobiet rodzących drogą pochwową. Patofizjologia wystąpienia nietrzymania moczu w następstwie porodu może wiązać się z uszkodzeniem unerwienia mięśnia zwieracza cewki moczowej i tkanek dna miednicy albo z uszkodzeniem mięśnia zwieracza cewki moczowej. Po porodzie drogą pochwową stwierdzano także zmiany w tkankach podpierających cewkę moczową z osłabieniem struktury tkanek dna miednicy oraz zmiany w ruchomości i uniesienie szyi pęcherza moczowego. Badania profilu ciśnień wewnątrzcewkowych wykazują zmniejszenie czynnościowej długości cewki moczowej, wewnątrzcewkowego ciśnienia zamknięcia i maksymalnego ciśnienia wewnątrzcewkowego po porodzie drogą pochwową, ale nie po porodzie drogą cięcia cesarskiego. Przebyte operacje. Po zabiegach chirurgicznych obejmujących pochwę lub szyję pęcherza może wystąpić zwłóknienie tkanek podtrzymujących cewkę moczową i szyję pęcherza moczowego. W badaniu przekrojowym, przeprowadzonym na grupie 3114 kobiet, u których częstość występowania objawów nietrzymania moczu wynosiła 17% okazało się, że 63% przebyła w przeszłości leczenie operacyjne większości z przyczyn ginekologicznych. Wyniki badań mających dowodzić istnienia związku pomiędzy wystąpieniem nietrzymania moczu a przebyciem histerektomii (usunięcia macicy) są niejednoznaczne, ponieważ większość tych badań obejmuje mało liczebne grupy lub ma charakter retrospektywny. Możliwe w tym przypadku mechanizmy prowadzące do nietrzymania moczu obejmują uszkodzenie unerwienia mięśnia zwieracza cewki moczowej w trakcie odpreparowywania pęcherza i zmiany stosunków anatomicznych w tkankach podpierających szyję pęcherza, a także wszelkie potencjalne następstwa niedoboru estrogenów, jeżeli operacji usunięcia macicy towarzyszyło usunięcie jajników. W badaniu prospektywnym grupy 442 kobiet poddanych operacji z powodu nietrzymania moczu, Black i wsp. stwierdzili, że wiele z nich (34,2%) przebyło w przeszłości operację usunięcia macicy. Zgodnie z wynikami przedstawionymi w innej publikacji, właściwe wysiłkowe nietrzymanie moczu rozpoznano u 50% pacjentek poddanych w przeszłości radykalnej histerektomii i może to być związane z wycięciem więzadeł podstawowych macicy, wraz z przebiegającymi wzdłuż nich włóknami nerwowymi współczulnymi i przywspółczulnymi, co powoduje obniżenie wewnątrzcewkowego ciśnienia zamknięcia. Wzrost ciśnienia śródbrzusznego. Za predysponujące do wystąpienia objawów nietrzymania moczu uważa się także uwarunkowania, którym towarzyszy utrzymujące się w sposób długotrwały

5 zwiększenie ciśnienia wewnątrz jamy brzusznej. Należą do nich palenie papierosów, przewlekłe choroby płuc, przewlekłe zaparcia oraz otyłość. Wykazano, że występowanie nietrzymania moczu u kobiet wiąże się z podwyższonym indeksem masy ciała (BMI). Stwierdzono, że redukcja masy ciała w otyłości patologicznej, uzyskana metodą operacyjną, prowadziła do obiektywnego złagodzenia nasilenia właściwego wysiłkowego nietrzymania moczu. Uszkodzenia rdzenia kręgowego. Zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym mogą uszkodzić zarówno autonomiczne, jak i somatyczne unerwienie mięśnia zwieracza cewki moczowej i mogą być powodem zaburzeń w jego funkcjonowaniu. Po ciężkim uszkodzeniu rdzenia kręgowego nietrzymanie moczu występuje w 34,4% przypadków i jest dużo częstsze u kobiet niż u mężczyzn. W większości tych przypadków, nietrzymanie moczu jest następstwem hiperrefleksji mięśnia wypieracza pęcherza. Nietrzymanie moczu, zwłaszcza u młodszych kobiet, może także towarzyszyć innym schorzeniom degeneracyjnym, takim jak stwardnienie rozsiane. Nieprawidłowości tkanki łącznej. Coraz większą uwagę zwraca się na znaczenie nieprawidłowości w strukturze kolagenu, które mogą powodować istnienie wrodzonych predyspozycji do wystąpienia nietrzymania moczu. Stwierdzono, że kobiety z zaburzeniem dotyczącym kolagenu w chorobie Ehlersa-Danlosa częściej cierpią zarówno na nietrzymanie moczu, jak i na wypadanie narządów płciowych. Z opublikowanych danych wynika, że u kobiet z wysiłkowym nietrzymaniem moczu zawartość kolagenu w więzadle obłym i w wycinku skóry była o 40% mniejsza, niż u kobiet prawidłowo kontrolujących oddawanie moczu. Sugeruje to, że zmniejszenie zawartości kolagenu jest przyczyną osłabienia aparatu wieszadłowego narządów moczowo-płciowych, prowadząc do wystąpienia wysiłkowego nietrzymania moczu. Analiza składu kolagenu, umiejscowionego wokół cewki moczowej u nieródek z nietrzymaniem moczu, będących w okresie przedmenopauzalnym wykazała zmniejszenie całkowitej ilości kolagenu i zmniejszenie stosunku kolagenu typu I do kolagenu typu III w porównaniu z kontrolną grupą kobiet. Zakażenia układu moczowego. Zakażenia dróg moczowych są znacznie częstsze u kobiet niż u mężczyzn, co wynika przypuszczalnie z różnic anatomicznych, krótszej cewki moczowej i małej odległości między ujściem cewki moczowej a kroczem u kobiet. Przewlekłe zapalenia pęcherza mogą prowadzić do utraty ochronnej warstwy glikozaminoglikanów pokrywających nabłonek pęcherza, co skutkować może zaburzeniami zwłaszcza w fazie jego napełniania (częstomocz, parcia naglące, nietrzymanie naglące). Radioterapia. Napromienianie pęcherza moczowego może spowodować zwłóknienie ściany pęcherza i jego nadwrażliwość związaną z odnerwieniem. Objawia się to zmniejszeniem pojemności i podatności ścian pęcherza na rozciąganie. Opublikowano niewiele badań oceniających wpływ radioterapii na czynność cewki moczowej. W jednym z badań, które objęło pacjentki z rakiem szyjki macicy leczone radioterapią aplikatorami wprowadzanymi do jamy macicy wykazano, że u kobiet tych dochodziło do obniżenia maksymalnego wewnątrzcewkowego ciśnienia zamknięcia w porównaniu z grupą kontrolną, aczkolwiek nie obserwowano takiej zależności na poziomie niskich ciśnień w cewce moczowej. Leczenie. Jak widać problem nietrzymania moczu jest dość złożony. Dlatego metod leczenia jest również wiele w zależności od przyczyny jaka dominuje. Podzielić je można schematycznie na leczenie zachowawcze, farmakologiczne, operacyjne oraz laserowe, które jest metodą innowacyjną, małoinwazyjną a przynoszącą dobre rezultaty.

6 Metoda najprostsza, a zarazem najbardziej zależna od samej kobiety to zmiana stylu życia, gdzie celem jest wyeliminowanie czynników, które mogą predysponować do nietrzymania moczu. Składają się na to między innymi: Spadek masy ciała. Na podstawie trzech niezależnych randomizowanych badań stwierdzono, że otyłość jest ważnym niezależnym czynnikiem ryzyka dla nietrzymania moczu. Kobiety, które straciły 5-10% masy ciała mają 4 krotnie większą szansę na 70% redukcję problemów z trzymaniem moczu, w porównaniu do 22% w grupie kontrolnej. Dalszy spadek masy, powyżej 10 %, nie przynosi już dalszej znaczącej poprawy trzymania moczu. Aktywność fizyczna. Systematyczne ćwiczenia ruchowe zmniejszają ryzyko rozwoju nietrzymania moczu o 26%, głównie u kobiet w średnim wieku i starszych. Pośrednio być może ma to związek z lepszą kontrolą masy ciała. Papierosy. Kilka prac sugeruje, że palacze są bardziej predysponowani do nietrzymania moczu. U kobiet z wysiłkowym nietrzymaniem moczu, które aktywnie paliły, występowała korelacja ze stopniem nasilenia objawów. Czynniki dietetyczne. Pojedyncze badania donoszą o korzystnym wpływie diety bogatej w warzywa, pieczywo, drób, witaminę D, proteiny i potas. Zaleca się również redukcję spożycia kofeiny poniżej 100 mg dziennie. Unikanie przewlekłych zaparć. Kluczowym czynnikiem zarówno w prewencji jak i leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu jest trening mięśni dna miednicy (przepony miednicy). Na pewno wiele osób słyszało o ćwiczeniach Kegla. Efektywny skurcz mięśni dna miednicy, poprzedzający wysiłek i występujący trakcie jego trwania, powoduje ucisk cewki moczowej i wzrost ciśnienia wewnątrzcewkowego, co zapobiega wyciekowi moczu. Kolejnym ważnym elementem jest szyja pęcherza, która podparta jest poprzez stałe napięcie mięśni dna miednicy, co ogranicza jej obniżające ruchy podczas wysiłku, co również zapobiega swobodnemu wyciekowi moczu. Ćwiczenia Kegla mają na celu wzmocnienie mięśni przepony miednicy, zwiększenie i utrzymanie ich napięcia, osiągnięcie stabilności cewki moczowej, przerost mięśnia zwieracza cewki. Kobiety ciężarne oraz kobiety po porodzie, które regularnie wykonywały ćwiczenia mają o 50 % mniejsze ryzyko występowania problemów z nietrzymaniem moczu. Obciążone stożki dopochwowe. Zostały one wymyślone jako metoda testowania mięśni dna miednicy. Teoretycznie, kiedy stożek jest włożony do pochwy, uczucie wypadania stożka daje silny sygnał zwrotny, który prowokuje skurcz mięśni, aby zapobiec jego wysunięciu i utracie. Zaczyna się od próby utrzymania stożka przez 1 minutę w pozycji stojącej, stopniowo zwiększając wagę stożka oraz wydłużając czas ćwiczeń. Celem jest chodzenie przez ok. 20 minut bez utraty stożka. Waga i rozmiary stożków są różne. W czterech randomizowanych badaniach opisuje się sugestywną poprawę kobiet stosujących tą metodę w porównaniu do grupy kontrolnej, zarówno w kwestii poprawy trzymania moczu jak i jakości życia. Jeśli chodzi o stosowanie ćwiczeń ze stożkami dopochwowymi jako prewencja nietrzymania moczu to nie dowiedziono ich skuteczności, między innymi ze względu na brak odpowiednich badań. Stymulacja elektryczna lub magnetyczna nerwów obwodowych lub centralnych w zależności od rodzaju problemu i typu nietrzymania moczu. Mimo prowadzonych badań i wynikających z nich niekiedy korzyści nie można jednoznacznie zalecić powszechnego stosowania tych metod.

7 Leczenie farmakologiczne. Farmakoterapia wysiłkowego nietrzymania moczu polegająca na wzroście napięcia zwieracza cewki moczowej jest mało skuteczna i niosąca ze sobą wiele działań niepożądanych, dlatego też nie jest powszechnie stosowana. W leczeniu nietrzymania z parcia naglącego od lat stosuje się skutecznie leki antycholinergiczne t.j. oksybutynina, tolterodyna, solifenacyna. Nowością jest mirabegron, selektywny agonista receptorów B3, który pojawi się na polskim rynku pod koniec 2013 roku. Ich zadaniem jest zmniejszyć nagłą potrzebę oddania moczu, wydłużyć czas pomiędzy pierwszym odczuciem i chęcią oddania moczu a właściwą mikcją, a co za tym idzie poprawić komfort życia pacjenta. W przypadki istnienia przeszkody podpęchrzowej stosuje się tzw. alfablokery (tamsulosyna, doxazosyna, alfuzosyna), jednak ich rola u kobiet jest ograniczona. Stanowią natomiast podstawę leczenia u mężczyzn. Leczenie laserowe. Badacze sugerowali, że więzadła kobiet cierpiących na wysiłkowe nietrzymanie moczu wykazują zmniejszoną zawartość kolagenu, bądź też jakościowe zmiany w składzie kolagenu. Minimalnie inwazyjna i nieablacyjna procedura wykonywana laserem Er:YAG umożliwia remodelowanie kolagenu naświetlanej tkanki, która w konsekwencji kurczy się i zmniejsza, poprawiając wsparcie pęcherza moczowego i tym samym ograniczając objawy wysiłkowego nietrzymania moczu. Wyniki są bardzo obiecujące. Wedle założeń, pozytywny wpływ na objawy wysiłkowego nietrzymania moczu ma neokolagenogeneza czyli produkcja nowych włókien koalgenowych oraz remodelowanie kolagenu. Celem nieablacyjnej terapii laserowej jest osiągnięcie selektywnej, termicznej denaturacji kolagenu skórnego, co z kolei prowadzi do odkładania kolagenu przy jak najmniejszym uszkodzeniu naskórka. Poza kurczeniem się kolagenu i tkanki, które są jedynie chwilową reakcją, rozpoczynają się procesy remodelowania oraz wspomnianej neokolagenezy, i pod koniec tych procesów leczona tkanka wzbogaca się o nowy kolagen i tym samym staje się bardziej napięta i elastyczna. Wg badań Fistonića, wyniki oceny dokonanej po terapii laserowej wykazały znaczącą poprawę (p<0,05) we wszystkich badanych obszarach: wyniki kwestionariuszy ICIQ-UI (oceny skali nietrzymania moczu) zmniejszyły się o ponad 3 punkty podczas każdej wizyty kontrolnej. Średni czas trwania skurczu mięśni dna miednicy mierzony za pomocą manometru pochwowego po 1 miesiącu wzrósł o 4,7s, a po 3 miesiącach wzrósł o 11,8s, natomiast po 6 miesiącach o 22,8s. Wyniki kwestionariusza PISQ-12 (oceny satysfakcji seksualnej) wzrosły po 1 miesiącu o 5,4 punktu, po 3 miesiącach o 5,9 punktu, a po 6 miesiącach o 6,6 punktu. Wstępne wyniki potwierdzają, że minimalnie inwazyjna, nieablacyjna i frakcyjna terapia laserowa (IncontiLaseTM) jest skuteczną, bezpieczną i wygodną opcją leczenia i łagodzenia objawów u pacjentek cierpiących na łagodne i umiarkowane wysiłkowe nietrzymanie moczu. Leczenie operacyjne. Jest kilka metod inwazyjnego leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu. Począwszy od iniekcji okołocewkowych substancjami wypełniającymi takimi jak np. kwas hialuronowy czy kolagen po typowe leczenie operacyjne w obstawie anestezjologicznej. Należą tu operacje z dostępu przezbrzusznego, gdzie wykonuje się plastykę opuszczonych narządów miednicy mniejszej, podciągając okolicę szyi pęcherza i sklepienia pochwy do odpowiednich więzadeł (kolposuspensja załonowa lub laparoskopowa) luz z dostępu przezkroczowego, m.in. operacje z użyciem slingów, czyli materiału np. własnej powięzi, który wszczepia się pod tkanki około cewkowe wzmacniając ich napięcie. Najpopularniejsze obecnie jednak to operacje z użyciem tzw. taśmy, czyli sztucznego materiału (polipropylen), który implantujemy pod cewką moczową, podwieszając ją w sposób beznapięciowy. Taśmę możemy założyć załonowo, przez otwory zasłonowe, lub tzw. minislingi. Zaletą metod operacyjnych jest ich skuteczność rzędu 80%. Wadą natomiast uraz operacyjny,

8 konieczność pobytu w szpitalu i znieczulenia, ryzyko powikłań, z których najczęstsze to zakażenia, perforacja pęcherza moczowego, erozja cewki moczowej lub tkanek około cewkowych, krwawienie, ból, nadreaktywność pęcherza moczowego de novo. Na podstawie niniejszego opracowania, można dostrzec, że problem nietrzymania moczu jest problemem złożonym, wymagającym nieraz współpracy lekarzy kilku specjalności urologów, ginekologów czy neurochirurgów. Jednak w większości przypadków trafna diagnoza i chęć kobiety by przełamać tabu i poddać się leczeniu, może skutkować, dzięki nieskomplikowanym zabiegom urologicznym, całkowitym wyleczeniem wysiłkowego nietrzymania moczu.

Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu

Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu Operacyjne sposoby leczenia nietrzymania moczu Dr n. med. Tomasz Tuchendler Kliniczny Oddział Urologiczny, IV Wojskowy Szpital Kliniczny

Bardziej szczegółowo

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników.

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Sytuacja hormonalna przed i po menopauzie Względny hyperestrogenizm - zmiany przerostowe (polipy, mięśniaki, przerost śluzówki macicy, mastopatia) Hypoestrogenizm

Bardziej szczegółowo

Leczenie pęcherza nadreaktywnego

Leczenie pęcherza nadreaktywnego Leczenie pęcherza nadreaktywnego Trening pęcherza Leczenie zachowawcze stosowane w przypadku pęcherza nadreaktywnego cieszy się uznaniem lekarzy i pacjentów i stanowi zarówno alternatywę, jak i uzupełnienie

Bardziej szczegółowo

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich dr n. med. Agata Korzeniecka - Kozerska Założenia TRUDNOŚCI Z USTALENIEM CZY

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu

Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu Andrzej Skręt, Tomasz Kluz Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu Oddział Ginekologii i Położnictwa Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Rzeszowie Ordynator Oddziału: prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET

ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET APARAT ZAWIESZAJĄCY WIĘZADŁA Szerokie macicy Odbytniczo-maciczne Pęcherzowo-maciczne Obłe macicy Właściwe i wieszadłowe jajnika APARAT PODTRZYMUJĄCY

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia lekarstwem na jesienną chandrę

Ćwiczenia lekarstwem na jesienną chandrę Ćwiczenia lekarstwem na jesienną chandrę Jesienna pogoda sprzyja pogorszeniu samopoczucia. Wiele osób rezygnuje z aktywności fizycznej z powodu zmiennej pogody i chłodu. Tymczasem ruch na świeżym powietrzu

Bardziej szczegółowo

Kombinacja podstawowa dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy)

Kombinacja podstawowa dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy) dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy) Ogrzewacz dolny jest odpowiedzialny za funkcje rozrodcze i wydalanie. Obejmuje podbrzusze i rejon narządów płciowych. Objawy: utrata energii, łatwa

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MD-TISSUE W TERAPII ANTI-AGING

ZASTOSOWANIE MD-TISSUE W TERAPII ANTI-AGING Starzenie się skóry jest rezultatem wpływu wielu czynników biologicznych, biochemicznych i genetycznych na indywidualne jednostki. Jednocześnie wpływ czynników zewnętrznych chemicznych i fizycznych determinują

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ

INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ WSKAZANIA DO OPERACJI Obniżenie lub wypadanie ścian pochwy i macicy jest jednym z najbardziej dolegliwych schorzeń współczesnych kobiet.

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego

Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego Nietrzymanie moczu stanowi ważny problem kliniczny, socjalny i psychologiczny. W ciągu całego życia kobieta ma 50% szansę na wystąpienie u niej w

Bardziej szczegółowo

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47 SPIS TREŚCI Dolne drogi moczowe, czyli jak jest kontrolowane oddawanie moczu 11 Budowa dolnych dróg moczowych 11 Dno i ściany pęcherza 12 Szyja pęcherza 13 Cewka moczowa 13 Kontrola oddawania moczu czy

Bardziej szczegółowo

UROLOGIA. broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego.

UROLOGIA. broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego. UROLOGIA broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego. Łagodny rozrost gruczołu krokowego i objawy z nim związane Powiększenie gruczołu krokowego znajduje się na 4

Bardziej szczegółowo

Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr 1

Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr 1 Formularz Kontroli Jakości Nr Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr Droga Koleżanko, drogi Kolego. Formularz Kontroli Jakości Nr (formularz w kolorze pomarańcowym) zawiera pytania dotyczące anamnezy,

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI

FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI Dodatkowe informacje: FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI DANE OSOBOWE lek. med. Laura Grześkowiak Data wypełnienia: Imiona (męża i żony):.. Nazwisko(a):. Adres:... Tel. kontaktowy: PESEL: CZĘŚD

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska

Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska Wiele z pacjentek odwiedzających Centrum Leczenia Endometriozy zostało wcześniej poinformowanych, iż cierpią na zespół drażliwego jelita

Bardziej szczegółowo

Zakażenia układu moczowego

Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego SPIS TREŚCI CO TO JEST UKŁAD MOCZOWY? nerka moczowód pęcherz moczowy cewka moczowa zobacz więcej NA CZYM POLEGA ZAKAŻENIE UKŁADU MOCZOWEGO? pałeczka

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA Jadwiga Wolszakiewicz Klinika Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytut Kardiologii w Warszawie Zdrowie seksualne jest odzwierciedleniem

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz Spis treści 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz 1.1. Wstęp.... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej 1.2. Znaczenie rehabilitacji w chirurgii...

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca

Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca Tekst: Centrum Inkontynencji w Västra Götaland Fotografie: Kajsa Lundberg Układ graficzny: Svensk Information

Bardziej szczegółowo

OTYŁOŚĆ - BMI jest istotnym czynnikiem rozwoju NTM ( otyłość zwiększa zachorowalność o 1.6% w ciągu 5 lat )

OTYŁOŚĆ - BMI jest istotnym czynnikiem rozwoju NTM ( otyłość zwiększa zachorowalność o 1.6% w ciągu 5 lat ) NIETRZYMANIE MOCZU SUI ( NTM ) WYSIŁKOWE NIETRZYMANIE MOCZU NTM Objaw polegający na niekontrolowanym, mimowolnym wycieku moczu, pojawiającym się w momencie wysiłku fizycznego, kaszlu, śmiechu, kichania,

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa

Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa W naszym kraju jest tak, że o pewnych rzeczach się nie mówi. Panuje ogólne zacofanie świadomości społeczeństwa oraz głębokie przekonanie,

Bardziej szczegółowo

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Słowa kluczowe: rehabilitacja uzdrowiskowa, dysfunkcje narządu ruchu, ból, jakość życia Zdrowie na podstawie definicji prezentowanej, przez WHO oznacza całkowity brak

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet

Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet W badaniach, oceniających przydatność wywiadu w diagnostyce nietrzymania moczu stwierdzono, że dla wysiłkowego nietrzymania moczu czułość wywiadu wynosi 91%, ale

Bardziej szczegółowo

GINEKOLOGIA ESTETYCZNA

GINEKOLOGIA ESTETYCZNA GINEKOLOGIA ESTETYCZNA Termin ten odnosi się głównie do procedur medycznych, w tym chirurgicznych, mających na celu korektę wyglądu okolic intymnych. Problemy, jakie leczy się tymi metodami, nie tylko

Bardziej szczegółowo

NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA

NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA mgr Teresa Niechwiadowicz-Czapka Instytut Pielęgniarstwa Zakład Podstaw Opieki Pielęgniarskiej Nietrzymanie moczu - Wielki Problem

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR. Zastosowanie leczenia laserem CO2 w atrofii pochwy, rozluźnieniu pochwy oraz nietrzymaniu moczu

BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR. Zastosowanie leczenia laserem CO2 w atrofii pochwy, rozluźnieniu pochwy oraz nietrzymaniu moczu BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR Zastosowanie laserem CO2 w atrofii, rozluźnieniu oraz nietrzymaniu moczu Zastosowanie laserem CO2 w atrofii, rozluźnieniu oraz nietrzymaniu moczu. Dr. Stefano Salvatore

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych.

Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych. Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych. Aby ujednolicić opis opieki pielęgniarskiej nad pacjentem po zabiegu operacyjnym

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów

Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów Koordynator programu: dr Gabriel Chęsy - Katedra i Zakład Fizjologii Collegium Medium im. L. Rydygiera w Bydgoszczy, Wojewódzka Przychodnia Sportowo Lekarska

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH

LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH Zabieg selektywnego przecięcia korzeni czuciowych jest bezpieczną i efektywną metodą zmniejszania spastyczności trwale i bez większych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2016 Kilka słów o historii Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wybiera temat przewodni Światowego Dnia Zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym farmaceuta współpracuje z pacjentem oraz innym personelem medycznym,

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia:

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia: Data:... ANKIETA DLA PACJENTKI Imię:. Nazwisko:.... Data urodzenia: Szanowna Pani, serdecznie prosimy o poświęcenie 15 minut na wypełnienie poniższego dokumentu. Zawiera on pytania, które bardzo pomogą

Bardziej szczegółowo

ZAPOTRZEBOWANIE NA NIEINWAZYJNĄ TERAPIĘ PROTÉGÉ INTIMA TO PRZEŁOMOWY, NIECHIRURGICZNEGO OBKURCZANIA SEKSUALNEJ.

ZAPOTRZEBOWANIE NA NIEINWAZYJNĄ TERAPIĘ PROTÉGÉ INTIMA TO PRZEŁOMOWY, NIECHIRURGICZNEGO OBKURCZANIA SEKSUALNEJ. ZAPOTRZEBOWANIE NA PROTÉGÉ INTIMA TO PRZEŁOMOWY, NIEINWAZYJNY SYSTEM dedykowany DO PRZEPROWADZANIA NIECHIRURGICZNEGO OBKURCZANIA i ujędrniania WARG SROMOWYCH ORAZ DO ZWIĘKSZENIA SATYSFAKCJI SEKSUALNEJ.

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo,

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo, Centrum Medyczne Ostrołęka dr Piotr Pierzyński Szanowni Państwo, Proszę o wydrukowanie i wypełnienie załączonego poniżej formularza wizyty oraz zabranie go ze sobą na konsultację. Proszę też pamiętać o

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja pochwy (zespół rozluźnienia

Rewitalizacja pochwy (zespół rozluźnienia Rewitalizacja pochwy (zespół rozluźnienia pochwy) Na podstawie strony Holistic Clinic dr n. med. K. Gojdź www.holisticclinic.pl Zespół rozluźnienia pochwy to dolegliwość, która w szczególności dotyka panie

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko Pacjenta:..PESEL/Data urodzenia:... FORMULARZ ZGODY. Imię i nazwisko Pacjenta:... Imię i nazwisko przedstawiciela ustawowego:...

Imię i nazwisko Pacjenta:..PESEL/Data urodzenia:... FORMULARZ ZGODY. Imię i nazwisko Pacjenta:... Imię i nazwisko przedstawiciela ustawowego:... FORMULARZ ZGODY I Informacje o osobach uprawnionych do wyrażenia zgody Imię i nazwisko Pacjenta:... Imię i nazwisko przedstawiciela ustawowego:... PESEL/Data urodzenia Pacjenta:... II Nazwa procedury medycznej

Bardziej szczegółowo

broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr. hab. n. med. Piotra Radziszewskiego oraz dr Barbarę Jacennik www.zdrowydialog.pl

broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr. hab. n. med. Piotra Radziszewskiego oraz dr Barbarę Jacennik www.zdrowydialog.pl U R O L O G I A broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr. hab. n. med. Piotra Radziszewskiego oraz dr Barbarę Jacennik Jeśli trzymasz w ręku tę broszurę, to jesteś po odbytej wizycie u lekarza-urologa.

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU Załącznik nr 5 Załącznik nr 5 SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU NERWOWEGO, SZCZEGÓŁOWE W WARUNKI TYM PADACZKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU NERWOWEGO, W TYM PADACZKI 1.

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Krwotoki okołoporodowe. Dotyczą 5 do15%rodzących

Krwotoki okołoporodowe. Dotyczą 5 do15%rodzących Krwotoki okołoporodowe Dotyczą 5 do15%rodzących Najczęstsze przyczyny Urazy Nieprawidłowe oddzielanie i wydalanie łożyska Niedowład macicy - atonia Zaburzenia krzepliwości krwi Urazy okołoporodowe W trzonie

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

www.dializadomowa.pl

www.dializadomowa.pl 12 marca 2009 r Informacja prasowa Przewlekła choroba nerek prowadzi do nieodwracalnej niewydolności tego organu. Jedyną możliwością utrzymania chorego przy życiu jest leczenie nerkozastępcze. Dializowanie

Bardziej szczegółowo

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ FIZJOTERAPII NEURO OGICZ K M i l l J l EDWAI TSGHiitCO TERAPEUTYCZNE W FIZJOTERAPII NEUROLOGICZNEJ SUZANNE TBNIC MARTIN MARY KESSLER Redakcja wydania I polskiego Edward Sauiicz E L S E V IE R URBAN&PARTNER

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie preparatów stosowanych w antykoncepcji hormonalnej

Postrzeganie preparatów stosowanych w antykoncepcji hormonalnej Postrzeganie preparatów stosowanych w antykoncepcji hormonalnej Niniejsze opracowanie zostało przygotowane przez firmę Sequence HC Partners Sp. z o.o. Sequence HC Partners Sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Nietrzymanie moczu - mimowolne wyciekanie moczu, które stanowi problem natury higienicznej i socjalnej

Nietrzymanie moczu - mimowolne wyciekanie moczu, które stanowi problem natury higienicznej i socjalnej Nietrzymanie moczu - mimowolne wyciekanie moczu, które stanowi problem natury higienicznej i socjalnej Nietrzymanie moczu - mimowolne wyciekanie moczu, które stanowi problem natury higienicznej i socjalnej

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając sprawozdanie oceniające PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie (PSUR) dotyczących

Bardziej szczegółowo

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o.

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Oferujemy leczenie bólu bez względu na jego pochodzenie i przyczyny AZ MED Informacje ogólne W zakresie działaności AZ MED Sp. z o.o. działają poradnie: leczenia bólu (neurologia,ortopedia

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Ponadto oświadczam, że zostałam/em w sposób wyczerpujący i w języku dla mnie zrozumiałym poinformowana/y o :

Ponadto oświadczam, że zostałam/em w sposób wyczerpujący i w języku dla mnie zrozumiałym poinformowana/y o : OŚWIADCZENIE ŚWIADOMA ZGODA NA ZABIEG CHIRURGICZNY LUB LECZENIE Imię i nazwisko pacjenta:... Adres zamieszkania:... Data urodzenia:... Rodzaj planowanego zabiegu operacyjnego:...... Rodzaj planowanego

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

HEMORON- metoda z wyboru w leczeniu choroby hemoroidalnej. dr n. med. Artur Jurczyszyn Kraków, 2005 rok

HEMORON- metoda z wyboru w leczeniu choroby hemoroidalnej. dr n. med. Artur Jurczyszyn Kraków, 2005 rok HEMORON- metoda z wyboru w leczeniu choroby hemoroidalnej dr n. med. Artur Jurczyszyn Kraków, 2005 rok HEMORON Małoinwazyjna metoda terapii choroby hemoroidalnej po raz pierwszy zastosowana w Czechach

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO

ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO *POLIP SZYJKI Łagodny polipowaty przerost błony śluzowej szyjki macicy Objawy: Nieprawidłowe krwawienia, krwawienia kontaktowe, upławy Najczęściej bezobjawowe Postępowanie:

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu wiedzy kobiet na temat nietrzymania moczu

Ocena stanu wiedzy kobiet na temat nietrzymania moczu ROZDZIAŁ III ZDROWIE DOBROSTAN 4/2013 DOBROSTAN I SPOŁECZEŃSTWO Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim Wydział Pedagogiki i Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo College

Bardziej szczegółowo

Objawy chorób układu moczowo-płciowego. Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń

Objawy chorób układu moczowo-płciowego. Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń Objawy chorób układu moczowo-płciowego Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń Symptomatologia chorób układu moczowego Związana z układem moczowym pacjent sam moŝe powiązać objaw z układem

Bardziej szczegółowo

NTM pod kontrolą. czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu. praktyczne informacje i porady

NTM pod kontrolą. czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu. praktyczne informacje i porady NTM pod kontrolą czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu praktyczne informacje i porady SPIS TREŚCI 3 4 13 WSTĘP NIETRZYMANIE MOCZU (NTM) NTM POD KONTROLĄ 19 4 24 12 PIELĘGNACJA SKÓRY W NTM POSŁOWIE

Bardziej szczegółowo

CO TO JEST WYPADNIĘCIE POCHWOWE (LUB ORGANU MIEDNICZNEGO)?

CO TO JEST WYPADNIĘCIE POCHWOWE (LUB ORGANU MIEDNICZNEGO)? CO TO JEST POCHWOWE (LUB ORGANU MIEDNICZNEGO)? Do twoich organów miednicznych należą: pęcherz, macica i odbyt (tylne przejście). Organy te są utrzymywane na miejscu przez tkanki zwane powięzią oraz wiązadła.

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl W styczniu 1907 roku, ukazała się praca niemieckiego neurologa, Aloisa Alzheimera, O szczególnej chorobie kory mózgowej Opisywała ona przypadek pacjentki,

Bardziej szczegółowo