ZASTOSOWANIE TECHNIKI MIKROMACIERZY TKANKOWYCH (TMA) W BADANIACH NAD MARKERAMI NOWOTWOROWYMI W RAKACH GRUCZOŁU PIERSIOWEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZASTOSOWANIE TECHNIKI MIKROMACIERZY TKANKOWYCH (TMA) W BADANIACH NAD MARKERAMI NOWOTWOROWYMI W RAKACH GRUCZOŁU PIERSIOWEGO"

Transkrypt

1 POSTĘPY BIOLOGII KOMÓRKI TOM NR 3 ( ) ZASTOSOWANIE TECHNIKI MIKROMACIERZY TKANKOWYCH (TMA) W BADANIACH NAD MARKERAMI NOWOTWOROWYMI W RAKACH GRUCZOŁU PIERSIOWEGO APPLICATION OF TISSUE MICROARRAY TECHNIQUE (TMA) IN NEOPLASTIC MARKERS STUDIES ON BREAST CANCERS Christopher KOBIERZYCKI¹, Agnieszka MALIŃSKA², Piotr DZIĘGIEL¹ ¹Katedra i Zakład Histologii i Embriologii, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, ²Katedra i Zakład Histologii i Embriologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Streszczenie: Technika mikromacierzy tkankowych (TMA) została zaprezentowana po raz pierwszy przeszło 15 lat temu. Od tego czasu jej wykorzystanie systematycznie rośnie, a preparaty uzyskiwane przy jej pomocy spełniają wszelkie standardy wymagane do prowadzenia zawansowanych badań naukowych. W niniejszym artykule przedstawione zostaną metody tworzenia klasycznych TMA, jak i alternatywne rozwiązania proponowane przez niektórych autorów. Zaprezentowany zostanie również zarys badań naukowych dotyczących poszukiwania nowych markerów proliferacji komórek nowotworowych w rakach gruczołu piersiowego przy użyciu techniki TMA. Ponadto, omówione zostaną możliwości i trudności wynikające z zastosowania tej nowoczesnej metody. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na możliwość częstszego wykorzystania techniki mikromacierzy tkankowych do diagnostyki oraz badań naukowych prowadzonych w Polsce. Słowa kluczowe: mikromacierze tkankowe, TMA, markery proliferacyjne, rak gruczołu piersiowego Summary: The tissue microarray technique (TMA) was presented for the first time over 15 years ago. Since then, its use grows steadily and preparations achieved with its help meet all standards required to conduct advanced research. In this article methods for creating classic TMA and the alternative solutions proposed by some authors will be shown. An overview of research conducted with the use of TMA will be presented, concerning studies for new markers of tumor cell proliferation in breast cancers. Moreover further possibilities and difficulties arising from the use of this modern method will be discussed. This article aims to draw attention to the possibility of more frequent use of tissue microarray technique for diagnostic and research conducted in Poland. Key words: tissue microarrays, TMA, proliferation markers, breast cancer

2 520 CH. KOBIERZYCKI, A. MALIŃSKA, P. DZIĘGIEL OPIS METODY TWORZENIA MIKROMACIERZY TKANKOWYCH Technika mikromacierzy tkankowych (TMA, ang. Tissue microarray) została opisana po raz pierwszy przez Wan i wsp. w 1987 roku i była modyfikacją metody zaproponowanej przez H. Battifore w 1986 [2, 3, 49]. Ideą tego pomysłu było stworzenie pojedynczego bloczka parafinowego zawierającego materiał tkankowy licznych zmian nowotworowych. W roku 1998 J. Kononen z zespołem opracowali urządzenie, przy pomocy którego można manualnie, szybko oraz powtarzalnie wytwarzać TMA [26]. W 2001 roku ukazały się dwa obszerne artykuły autorstwa badaczy z Uniwersytetu Yale dotyczące konstruowania, wykorzystania oraz interpretowania wyników TMA [40, 41]. Obecnie dostępny jest również sprzęt do automatycznego oraz półautomatycznego tworzenia mikromacierzy tkankowych. Technika TMA polega na tworzeniu pojedynczych parafinowych lub mrożonych bloczków histologicznych zawierających materiał tkankowy pobrany z licznych badanych zmian. W klasycznej formie, preparatyka obejmuje bloczki parafinowe, jednak coraz częściej wykorzystywany jest materiał mrożony. Decyzja związana z lokalizacją miejsca pobrania cylindrycznego rdzenia tkanki (ang. tissue core) jest podejmowana przez patologa na podstawie wcześniejszej oceny preparatu barwionego metodą hematoksylina eozyna. Za pomocą specjalnej igły (ang. punch) z obszaru zainteresowania, oznaczonego na szkiełku podstawowym markerem, pobierany jest analogiczny fragment tkanki badanej, który zostaje umieszczony w uprzednio przygotowanym bloczku z wydrążonymi lożami. Bloczki z których pobierany jest materiał nazywamy bloczkami dawcami (ang. donor blocks), podczas gdy bloczek przyjmujący, stanowiący TMA bloczkiem biorcą (ang. recipient block). Przygotowany w ten sposób bloczek TMA przechodzi kolejne, typowe etapy preparatyki histologicznej. Na skrawkach TMA poszczególne fragmenty tkanki (np. różne przypadki guzów) są reprezentowane przez histiospoty cylindryczne rdzenie pobranych tkanek o średnicy od 0,6 do 3 mm. W zależności od wielkości użytej do przygotowań igły, rozkładu histiospotów na tworzonym bloczku oraz ilości próbek pobranych dla danego przypadku klinicznego pojedyncza macierz może zawierać do 1000 badanych zmian. Niezwykle istotne jest precyzyjne oznaczenie lokalizacji konkretnych przypadków klinicznych w tworzonej macierzy, aby możliwa była ich późniejsza analiza. Wykorzystanie techniki TMA w zestawieniu z licznymi danymi klinicznopatologicznymi wiąże się niejednokrotnie z rozbudowaną, czasochłonną oraz trudną analizą statystyczną [8, 13, 14, 25]. W pracach Krenacs i wsp. oraz Liu i wsp., zostały zaprezentowane podstawowe i zaawansowane metody oceny wyników uzyskanych techniką mikromacierzy [27, 30]. Poza klasyczną formą parafinową, coraz częściej proponuje się wykorzystanie materiału mrożonego. Jest on trudniejszy w preparatyce i tworzeniu mikromacierzy, jednak może dawać większy zakres możliwości badawczych. Poza

3 MIKROMACIERZE TKANKOWE W RAKACH PIERSI 521 metodami immunohistochemii (IHC) i immunofluorescencji (IF) można wówczas wykonać badania molekularne również na poziomie DNA oraz RNA [17, 22, 48]. Przygotowywanie TMA odbywa się zazwyczaj przy użyciu odpowiedniego sprzętu do tworzenia macierzy z wykorzystaniem aparatury manualnej, półautomatycznej lub automatycznej, dostępnej obecnie w ofercie różnych producentów sprzętu laboratoryjnego. Coraz częstszą praktyką staje się także stosowanie sprzętu niespecjalistycznego powszechnie występującego w laboratoriach lub zaadaptowanego do tych procedur. Ma to głównie na celu obniżenie kosztów tworzenia TMA. Jednym z powszechnie proponowanych tego typu rozwiązań jest pobieranie materiału do badań na etapie śródoperacyjnym przy pomocy standardowych igieł biopsyjnych [9, 12, 38, 54]. WYBRANE MARKERY W RAKACH GRUCZOŁU PIERSIOWEGO W diagnostyce raka gruczołu piersiowego rutynowo oraz często dodatkowo oznaczanymi markerami prognostyczno-predykcyjnymi są: receptory estrogenowe (ER), progesteronowe (PgR) oraz naskórkowego czynnika wzrostu 2 (Her-2); marker proliferacyjny antygen Ki-67; białka regulatorowe cyklu komórkowego biało p53, cykliny D1 i E; białka adhezji komórkowej m.in. kadheryny oraz białka związane z angiogenezą CD31, CD34; a także czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF) [39, 47]. Ponadto, wciąż trwają liczne badania nad nowymi markerami o walorach wysokiej swoistości i czułości. W dwóch cytowanych pracach opisujących przegląd badań z tego zakresu, w oparciu o internetową bazę Pubmed, przeanalizowano ponad 600 prac związanych z badanymi markerami raka gruczołu piersiowego [29, 36]. W przedstawionej pracy skupiamy się na markerach proliferacyjnych, badanych przy użyciu techniki TMA powszechnie uznanego antygenu Ki-67 oraz na nowych markerach, których wartość prognostyczna i predykcyjna nie została jeszcze w pełni potwierdzona. Standardowo oznaczany marker proliferacyjny antygen Ki-67 jest wykorzystywany w diagnostyce i badaniach naukowych wielu nowotworów do oceny tzw. indeksu mitotycznego miary komórek aktywnie dzielących się. Ki-67 jest stosunkowo czułym markerem jednak w krytyce oznaczania jego ekspresji pojawiają się dwa argumenty niska swoistość oraz niepoznana funkcja [33]. Proponowane białka, zaangażowane w proliferację komórkową, mogące potencjalnie znaleźć zastosowanie w diagnostyce onkologicznej raka gruczołu piersiowego, to m.in. przedstawiciele rodziny białek MCM (ang. Minichromosome Maintenance Proteins). Należą one do związków wysoce konserwatywnych w swojej budowie i biorą udział w tworzeniu oraz stabilizacji widełek replikacyjnych. Ich fizjologiczna ekspresja gwarantuje jeden podział materiału genetycznego w jednym cyklu komórkowym [37]. Kolejnym intensywnie badanym

4 522 CH. KOBIERZYCKI, A. MALIŃSKA, P. DZIĘGIEL białkiem jest mitozyna białko centromerowe, obecne w późnej fazie G1, S oraz M, a nieobecne w fazie G0. Jest ono odpowiedzialne za prawidłową segregację chromatyd w procesie podziału, a zaburzenia jej budowy i funkcji przejawiają się zatrzymaniem procesu podziału komórkowego [11, 42]. Badania z wykorzystaniem mitozyny, podobnie jak w przypadku kolejnego białka telomerazy, są jeszcze na bardzo wstępnym etapie. Telomeraza jest enzymem zapobiegającym skracaniu się telomerów, skrajnych części chromosomów, wraz z każdym kolejnym cyklem podziałowym. Rezultaty badań w zakresie biologii nowotworów, sugerują wzrost jej ekspresji w komórkach guza nowotworowego, jednak eksperymenty prowadzone m.in. przez Winnikow i wsp. wykazały dużą heterogenność ekspresji telomerazy, co daje niespójny obraz jej ewentualnego zastosowania [51]. MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA I TWORZENIA MIKROMACIERZY TKANKOWYCH Powszechne stosowanie TMA w zaawansowanych naukowo laboratoriach na świecie spowodowało zastępowanie konwencjonalnego układu jeden skrawek jeden przypadek przez układ, w którym na jednym skrawku analizowane są dziesiątki lub setki zmian. W zależności od celu prowadzonych badań oraz zastosowanej preparatyki ocenie podlega RNA, DNA bądź ekspresja białka [8, 20]. Prowadzone obecnie badania z wykorzystaniem TMA można generalnie podzielić na dwie grupy badania porównujące w różnych aspektach technikę TMA z klasyczną metodą pełnych skrawków (WS, ang. whole sections) oraz badania analizujące głównie ekspresję markerów nowotworowych przy użyciu TMA w oparciu o dane kliniczno-patologiczne [8]. Pierwszy typ badań wykazuje w znacznej większości dużą lub bardzo dużą zgodność wyników uzyskiwanych przy użyciu zarówno metody WS jak i TMA [24, 47]. Kwestią sporną, nadal analizowaną w literaturze, pozostaje ilość próbek (ang. tissue core) pojedynczej zmiany na jednej tworzonej mikromacierzy. Generalną zasadą jest wykorzystanie pojedynczej próbki do tworzenia TMA, jednak niektóre badania dowodzą, że zastosowanie ich większej liczby podnosi wiarygodność uzyskiwanych wyników. Rosen i wsp. zastosowali dwie próbki dla jednego przypadku, co podniosło powtarzalność wyników w odniesieniu do całych skrawków z 90 do 95% [43]. Analogiczne rezultaty uzyskały również zespoły Wärnberg i wsp. oraz Lin i wsp., które badały ekspresję receptorów ER, PgR oraz Her-2 na WS i TMA. Sugerują oni wykorzystanie do badań nawet do 3 rdzeni dla 1 przypadku [31, 50]. Takie postępowanie jest zalecane w odniesieniu do tkanek wykazujących wysoki stopień heterogenności, co z kolei jest cechą typową dla guzów nowotworowych. Ponadto w celu analizy stopnia heterogenności obszarów centralnych i obwodowych guzów piersi, Kyndi i wsp. przeprowadzili badania nad ekspresją ER, PgR oraz Her-2. Porównywali ekspresję ww. markerów w wytypowanych obszarach, przygotowanych przy użyciu TMA w odniesieniu do ekspresji na WS. We

5 MIKROMACIERZE TKANKOWE W RAKACH PIERSI 523 wszystkich zestawieniach TMA vs. WS wykazali oni silną korelację pomiędzy wynikami uzyskanymi obydwoma metodami [28]. Ponadto, Bolton i wsp. sugerują, aby do oceny tkanek o dużej heterogenności i zróżnicowanym rozkładzie ekspresji badanych antygenów wykorzystywać automatyczne programy do analizy obrazu, które po weryfikacji histopatologicznej, skwantyfikują wynik [5]. Uzyskiwanie tak powtarzalnych wyników w powyżej opisanych badaniach pierwszego typu sprawia, że technika TMA może być powszechnie używana w badaniach IHC do ustalania stężenia stosowanych przeciwciał, obiektywizowania stopnia nasilenia reakcji barwnej jak również znajdzie szerokie zastosowanie jako pozytywna oraz negatywna kontrola wewnętrzna. Stworzona mikromacierz pozwala porównywać liczne zmiany podczas pojedynczej oceny mikroskopowej, co znacząco ułatwia pracę patologa oszczędzając czas i zwiększając obiektywizm oceny. Ponadto, należy również wspomnieć o standaryzacji warunków reakcji dla wszystkich zmian na danym preparacie, co jest cechą typową dla TMA i również jedną z jej większych zalet. Pewne wątpliwości podczas wprowadzania do powszechnego użycia techniki TMA, budziła średnica igieł używanych do pobierania materiału. W dużych badaniach porównujących ekspresję antygenu Ki- 67 w TMA, utworzonych z rdzeni tkankowych różnych średnic, wykazano jednak, że TMA utworzone przy użyciu igieł o średnicy 0,6 mm są tak samo wiarygodne i reprezentatywne, jak te, do budowy których użyto igieł o większej średnicy [1, 19, 23]. Z kolei argumentem stawianym przeciwko powszechnemu stosowaniu techniki TMA, jest drogi sprzęt wykorzystywany do produkcji mikromacierzy. Powstały już jednak liczne prace pokazujące, że alternatywne metody pobrania materiału jak i tworzenia bloczka TMA są wiarygodne. Na przykład Vogel i Blutmann proponują, aby do pobrania materiału tkankowego używać typowych igieł biopsyjnych [54]. Ponadto Hidalgo i wsp. wykazali, że igły biopsyjne mogą być również z powodzeniem wykorzystywane do przygotowywania bloczków biorców [21]. Inna modyfikacja obniżająca koszty produkcji TMA opiera się na zastosowaniu specjalnie przygotowanej taśmy klejącej, na której można osadzać rdzenie tkankowe, a następnie wspólnie je zatapiać w parafinie. Wyniki uzyskiwane metodami alternatywnego przygotowywania TMA są w pełni wiarygodne i powtarzalne [9, 12, 21, 38, 54]. WYKORZYSTANIE MIKROMACIERZY TKANKOWYCH DO OCENY PROLIFERACJI KOMÓREK RAKA GRUCZOŁU PIERSIOWEGO Inny rodzaj eksperymentów z wykorzystaniem techniki TMA stanowią badania porównujące ekspresję wybranych markerów nowotworowych z określonymi danymi kliniczno-patologicznymi. W perspektywie powtarzalnych wyników uzyskiwanych z porównawczych badań pierwszego typu (porównanie reakcji IHC na TMA z reakcjami na WS) zaczęto powszechnie wykorzystywać technikę TMA

6 524 CH. KOBIERZYCKI, A. MALIŃSKA, P. DZIĘGIEL do typowych badań oceny nasilenia ekspresji markerów nowotworowych. Metoda TMA daje możliwości analizy licznych grup przypadków w bardzo krótkim czasie, gwarantując standaryzację warunków prowadzonych reakcji (np. IHC). Zalety wykorzystania mikromacierzy tkankowych w powyżej prezentowanym typie badań widać doskonale w pracy Ruiz i wsp. [46]. W tym ważnym badaniu z 2006 roku, dokonano porównania ekspresji markerów nowotworowych za pomocą metod IHC i fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ (FISH) w odniesieniu do klinicznego przebiegu choroby oraz danych patologicznych. Grupę badawczą stanowiło ponad 2200 pacjentek z rakiem gruczołu piersiowego. Do badań użyto 6 TMA przygotowanych z materiału parafinowego, przy użyciu igły o średnicy 0,6 mm. Już na tym etapie widać w jak znacznym stopniu zastosowana metoda zminimalizowała przede wszystkim czas przygotowania materiału do dalszej części badań. Przeprowadzono reakcje z wykorzystaniem metody IHC do oceny ekspresji ER, PgR, białka Bcl-2, receptora naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR), białka p16 i białka p53 oraz metody FISH w kierunku Her-2, białka Mdm-2, cykliny D1 (CcnD1) a także białka Myc. Bezsprzeczna jest ogromna oszczędność odczynników, którą uzyskano dzięki zastosowaniu TMA. Analiza statystyczna uzyskanych wyników wykazała silną dodatnią korelację ekspresji Ki-67 ze stopniem histologicznej złośliwości G oraz zajęciem węzłów chłonnych. Ponadto, pacjentki z nasiloną ekspresją antygenu Ki-67 charakteryzowały się znacznie krótszym okresem przeżycia. Dodatnie korelacje zaobserwowano również pomiędzy wzrostem ekspresji Ki-67 a ekspresją białka p53 i białka p16 oraz EGFR, a także wykazano ujemne korelacje pomiędzy ekspresją Bcl-2, ER i PgR. Wraz ze wzrostem ekspresji Ki-67 stwierdzono również amplifikację wszystkich markerów badanych metodą FISH. Opisane badania zostały zaprojektowane na wzór wcześniejszych eksperymentów prowadzonych na mniejszych grupach pacjentów bez użycia techniki mikromacierzy. W obu przypadkach uzyskano analogiczne rezultaty [10, 34, 45]. Otrzymane w ten sposób wyniki potwierdzają, że stosowanie metody TMA daje wiarygodne i powtarzalne rezultaty, a duża liczba jednoczasowo analizowanych przypadków powoduje, że analiza statystyczna uzyskanych wyników jest bardzo wiarygodna. Eksperyment ten bezwzględnie stanowi silne poparcie dla użyteczności metody TMA jako specyficznego narzędzia badawczego. W odniesieniu do proponowanych nowych markerów proliferacyjnych w rakach gruczołu piersiowego z zastosowaniem techniki TMA, jak do tej pory badane było wyłącznie białko MCM-2. Kobierzycki i wsp. wykazali silną ekspresję białka MCM-2 w komórkach raka gruczołu piersiowego oraz silną dodatnią korelację jego ekspresji z ekspresją antygenu Ki-67 (ryc. 1). Wyżej wymienieni autorzy w celu określenia wiarygodności metody TMA porównali otrzymane wyniki oceny stopnia ekspresji markerów proliferacyjnych: białka MCM-2 oraz antygenu Ki-67 na WS i TMA (r=0.87, p<0.05; r=0.91, p<0.05, odpowiednio). Dla porównania powtarzalności metod użyto także testu Bland-Altman a, który wykazał niski poziom odstępstwa wyników obu zastosowanych metod

7 MIKROMACIERZE TKANKOWE W RAKACH PIERSI 525 przygotowywania materiału [24]. W kontekście uprzednio przeprowadzonych badań [52], uzyskiwane wyniki dają nadzieję na wykorzystanie białka MCM-2 jako specyficznego i czułego markera proliferacji, między innymi w rakach gruczołu piersiowego. Według analizy dostępnej literatury medycznej, głównie w oparciu o bazę internetową Pubmed, inne badania nowych markerów proliferacyjnych raka gruczołu piersiowego z zastosowaniem techniki TMA nie zostały jeszcze przeprowadzone. A B µm µm RYCINA 1. Ekspresja antygenu Ki-67 (A) oraz białka MCM-2 (ang. Minichromosome Maintenance Protein 2) (B) w histiospotach TMA inwazyjnego raka gruczołu piersiowego [24]. Za zgodą Anticancer Research, International Journal of Cancer Research and Treatment FIGURE1. Expression of Ki-67 antigen (A) and MCM-2 protein (B) on TMA histiospots of invasive breast cancer [24]. With the consent of Anticancer Research, International Journal of Cancer Research and Treatment WYKORZYSTANIE MIKROMACIERZY TKANKOWYCH W METODZIE FLUORESCENCYJNEJ HYBRYDYZACJI IN SITU (FISH) Obok badań ekspresji różnych markerów przy użyciu techniki TMA z wykorzystaniem klasycznej IHC coraz częściej stosowana jest również metoda fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ (FISH). Jest to technika molekularna, powszechnie używana w diagnostyce strukturalnych oraz ilościowych nieprawidłowości chromosomalnych, umożliwiająca wizualizowanie translokacji jak również amplifikacji i delecji w jądrze komórkowym w stadiach metafazy i interfazy [18]. Metoda ta jest równie często wykorzystywana w diagnostyce nowotworowej i okazuje się, że zastosowanie techniki TMA także umożliwia jej użycie. Stworzenie mikromacierzy tkankowych z archiwalnego materiału parafinowego do badań techniką FISH jest problematyczne [32]. Brown i Huntsman opisują w swojej pracy przygotowanie sond, hybrydyzację oraz potencjalne wykorzystanie metody FISH w aspekcie TMA [7]. Z kolei zespół

8 526 CH. KOBIERZYCKI, A. MALIŃSKA, P. DZIĘGIEL z Memorial Sloan-Kettering Cancer Center z Nowego Jorku, prowadząc badania na materiale 114 inwazyjnych raków gruczołu piersiowego porównywał stopień zgodności wyników oceny ekspresji markerów ER, PgR i Her-2 z TMA i WS metodą IHC. Ponadto do oceny receptora Her-2 użyto dodatkowo metody FISH. Dla ekspresji w IHC uzyskano zgodność na poziomie odpowiednio 97%, 89% i 86%, podczas gdy w przypadku FISH dla Her-2 uzyskano zgodność na poziomie 99%, uznając TMA za metodę w pełni wiarygodną dla tego typu badań [4]. Analogiczne rezultaty dotyczące IHC jak i FISH pod kątem białka Her-2 uzyskał Rossing i wsp., którzy dodatkowo analizowali uzyskane rezultaty z danymi kliniczno-patologicznymi badanych przypadków raka gruczołu piersiowego [44]. Rezultaty uzyskane w wyniku przeprowadzenia zaprezentowanych powyżej eksperymentów, stanowią dowód na możliwość wykorzystania techniki TMA bezpośrednio w procesie diagnostyczno-terapeutycznym pacjentów. Mimo możliwości wykonania badania FISH na materiale parafinowym, optymalną formą zabezpieczania materiału do badań molekularnych pozostaje utrwalanie metodą szybkiego głębokiego mrożenia [48]. Fejzo i wsp. w swoich pracach opisują metodykę przygotowywania tego typu macierzy mrożeniowych, a ponadto na podstawie uzyskanych wyników, w oparciu o dane literaturowe pokazują, że TMA przygotowywane z materiału mrożonego dają wiarygodne wyniki na poziomie analizy DNA, RNA oraz białek [15, 16, 55]. W kontekście licznych zastosowań jakie niesie ze sobą technika TMA, ważnym aspektem wydaje się być również możliwość wielokrotnego wykorzystania raz przygotowanej mikromacierzy tkankowej. Stworzony bloczek TMA stanowi swoistą bibliotekę zmian, a zarchiwizowane bloczki dawcy mogą być użyte zarówno do kolejnych pobrań, jak i ewentualnego ponownego badania histopatologicznego w celu np. weryfikacji rozpoznania [35, 53]. Ponadto mały rozmiar TMA sprawia, że mogą one być wykorzystywane do prowadzenia szkoleń, tworzenia zestawów porównawczodydaktycznych jak również wypożyczania innym jednostkom badawczym. PODSUMOWANIE Zespół z uznanego amerykańskiego ośrodka onkologicznego Bethesda Cancer Center uznaje, że technika mikromacierzy tkankowych jest typowym narzędziem medycyny translacyjnej, łączącej badania laboratoryjne z faktycznymi implikacjami klinicznymi [6]. Wykorzystanie TMA na większą skalę w przyszłości może pozwolić dokładnie profilować badania molekularne w kierunku poznawania nowych markerów prognostycznych i predykcyjnych w chorobach nowotworowych.

9 MIKROMACIERZE TKANKOWE W RAKACH PIERSI 527 PODZIĘKOWANIA Praca finansowana z projektu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, numer umowy NR /2009. LITERATURA [1] ANAGNOSTOU VK, LOWERY FJ, SYRIGOS KN, CAGLE PT, RIMM DL. Quantitative evaluation of protein expression as a function of tissue microarray core diameter: is a large (1.5 mm) core better than a small (0.6 mm) core? Arch Pathol Lab Med 2010; 134: [2] BATTIFORA H. The multitumor (sausage) tissue block: novel method for immunohistochemical antibody testing. Lab Invest 1986; 55: [3] BATTIFORA H, MEHTA P. The checkerboard tissue block. An improved multitissue control block. Lab Invest 1990; 63: [4] BHARGAVA R, LAL P, CHEN B. Feasibility of using tissue microarrays for the assessment of HER- 2 gene amplification by fluorescence in situ hybridization in breast carcinoma. Diagn Mol Pathol 2004; 13(4): [5] BOLTON KL, GARCIA-CLOSAS M, PFEIFFER RM, DUGGAN MA, HOWAT WJ, HEWITT SM, YANG XR, CORNELISON R, ANZICK SL, MELTZER P, DAVIS S, LENZ P, FIGUEROA JD, PHAROAH PD, SHERMAN ME. Assessment of automated image analysis of breast cancer tissue microarrays for epidemiologic studies. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2010; 19: [6] BRAUNSCHWEIG T, CHUNG JY, HEWITT SM. Perspectives in tissue microarrays. Comb Chem High Throughput Screen 2004; 7(6): [7] BROWN LA, HUNTSMAN D. Fluorescent in situ hybridization on tissue microarrays: challenges and solutions. J Mol Histol 2007; 38(2): [8] CAMP RL, NEUMEISTER V, RIMM DL. A decade of tissue microarrays: progress in the discovery and validation of cancer biomarkers. J Clin Oncol 2008; 26: [9] CHEN N, ZHOU Q. Constructing tissue microarrays without prefabricating recipient blocks: a novel approach. Am J Clin Pathol 2005; 124(1): [10] CLAHSEN PC, VAN DE VELDE CJ, DUVAL C, PALLUD C, MANDARD AM, DELOBELLE- DEROIDE A, VAN DEN BROEK L, VAN DE VIJVER MJ. The utility of mitotic index, oestrogen receptor and Ki-67 measurements in the creation of novel prognostic indices for node-negative breast cancer. Eur J Surg Oncol 1999; 25: [11] CLARK GM, ALLRED DC, HILSENBECK SG, CHAMNESS GC, OSBORNE CK, JONES D, LEE WH. Mitosin (a new proliferation marker) correlates with clinical outcome in node-negative breast cancer. Cancer Res 1997; 57(24): [12] DATTA MW, KAHLER A, MACIAS V, BRODZELLER T, KAJDACSY-BALLA A. A simple inexpensive method for the production of tissue microarrays from needle biopsy specimens: Examples with prostate cancer. Appl Immunohistochem Mol Morphol 2005; 13: [13] DHIR R. Tissue microarrays: an overview. Methods Mol Biol 2008; 441: [14] FEDOR HL, DE MARZO AM. Practical methods for tissue microarray construction. Methods Mol Med 2005; 103: [15] FEJZO MS, SLAMON DJ. Frozen tumor tissue microarray technology for analysis of tumor RNA, DNA, and proteins. Am J Pathol 2001; 159: [16] FEJZO MS, SLAMON DJ. Tissue microarrays from frozen tissues-oct technique. Methods Mol Biol 2010; 664: [17] FOWLER CB, MAN YG, ZHANG S, O LEARY TJ, MASON JT, CUNNINGHAM RE. Tissue microarrays: construction and uses. Methods Mol Biol 2011; 724: [18] GRAHAM AD, FARATIAN D, RAE F, THOMAS JS. Tissue microarray technology in the routine assessment of HER-2 status in invasive breast cancer: a prospective study of the use of immunohistochemistry and fluorescence in situ hybridization. Histopathology 2008; 52(7):

10 528 CH. KOBIERZYCKI, A. MALIŃSKA, P. DZIĘGIEL [19] GULBAHCE HE, GAMEZ R, DVORAK L, FORSTER C, VARGHESE L. Concordance Between Tissue Microarray and Whole-section Estrogen Receptor Expression and Intratumoral Heterogeneity. Appl Immunohistochem Mol Morphol 2012; 20(4): [20] HENSHALL S. Tissue microarrays. J Mammary Gland Biol Neopl 2003; 8(3): [21] HIDALGO A, PIÑA P, GUERRERO G, LAZOS M, SALCEDO M. A simple method for the construction of small format tissue arrays. J Clin Pathol 2003; 56(2): [22] JAWHAR NM. Tissue Microarray: A rapidly evolving diagnostic and research tool. Ann Saudi Med 2009; 29(2): [23] KARLSSON C, BODIN L, PIEHL-AULIN K, KARLSSON MG. Tissue microarray validation: a methodologic study with special reference to lung cancer. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2009; 18: [24] KOBIERZYCKI C, PUŁA B, WOJNAR A, PODHORSKA-OKOŁÓW M, DZIĘGIEL P. Tissue microarray technique in evaluation of proliferative activity in invasive ductal breast cancer. Anticancer Res 2012; 32(3): [25] KONG X, ZHAO Y, KSIONSK M, ZHOU M, WALDEN P, BOSLAND M, PEI Z, LEE P, MELAMED J. Radiographic determination of tissue thickness in paraffin blocks: application to the construction of tissue microarrays. Appl Immunohistochem Mol Morphol 2007; 15(1): [26] KONONEN J, BUBENDORF L, KALLIONIEMI A, BARLUND M, SCHRAML P, LEIGHTON S, TORHORST J, MIHATSCH MJ, SAUTER G, KALLIONIEMI OP. Tissue microarrays for highthroughput molecular profiling of tumor specimens. Nat Med 1998; 4: [27] KRENACS T, FICSOR L, VARGA SV, ANGELI V, MOLNAR B. Digital microscopy for boosting database integration and analysis in TMA studies. Methods Mol Biol 2010; 664: [28] KYNDI M, SØRENSEN FB, KNUDSEN H, OVERGAARD M, NIELSEN HM, ANDERSEN J, OVERGAARD J. Tissue microarrays compared with whole sections and biochemical analyses. A subgroup analysis of DBCG 82. Acta Oncol 2008; 47: [29] LARI SA, KUERER HM. Biological Markers in DCIS and Risk of Breast Recurrence: A Systematic Review. J Cancer 2011; 2: [30] LIU X, MININ V, HUANG Y, SELIGSON DB, HORVATH S. Statistical methods for analyzing tissue microarray data. J Biopharm Stat 2004; 14(3): [31] LIN Y, HATEM J, WANG J, QUINN A, HICKS D, TANG P. Tissue microarray-based immunohistochemical study can significantly underestimate the expression of HER2 and progesterone receptor in ductal carcinoma in situ of the breast. Biotech Histochem 2011; 86(5): [32] LORING P, CUMMINS R, O'GRADY A, KAY EW. HER2 positivity in breast carcinoma: a comparison of chromogenic in situ hybridization with fluorescence in situ hybridization in tissue microarrays, with targeted evaluation of intratumoral heterogeneity by in situ hybridization. Appl Immunohistochem Mol Morphol 2005; 13(2): [33] LUPORSI E, ANDRE F, SPYRATOS F, MARTIN PM, JACQUEMIER J, PENAULT-LLORCA F, TUBIANA-MATHIEU N, SIGAL-ZAFRANI B, ARNOULD L, GOMPEL A, EGELE C, POULET B, CLOUGH KB, CROUET H, FOURQUET A, LEFRANC JP, MATHELIN C, ROUYER N, SERIN D, SPIELMANN M, HAUGH M, CHENARD MP, BRAIN E, DE CREMOUX P, BELLOCQ JP. Ki- 67: level of evidence and methodological considerations for its role in the clinical management of breast cancer: analytical and critical review. Breast Cancer Res Treat 2012; 132(3): [34] MOLINO A, MICCIOLO R, TURAZZA M, BONETTI F, PIUBELLO Q, BONETTI A, NORTILLI R, PELOSI G, CETTO GL. Ki-67 immunostaining in 322 primary breast cancers: associations with clinical and pathological variables and prognosis. Int J Cancer 1997; 74: [35] MUNIRAH MA, SITI-AISHAH MA, REENA MZ, SHARIFAH NA, ROHAIZAK M, NORLIA A, RAFIE MK, ASMIATI A, HISHAM A, FUAD I, SHAHRUN NS, DAS S. Identification of different subtypes of breast cancer using tissue microarray. Rom J Morphol Embryol 2011; 52: [36] NOFECH-MOZES S, SPAYNE J, RAKOVITCH E, HANNA W. Prognostic and predictive molecular markers in DCIS: a review. Adv Anat Pathol 2005; 12(5): [37] NOWIŃSKA K, DZIĘGIEL P. The role of MCM proteins in cell proliferation and tumorigenesis. Postepy Hig Med Dosw (Online) 2010; 64: [38] PIRES AR, ANDREIUOLO FDA M, DE SOUZA SR. TMA for all: a new method for the construction of tissue microarrays without recipient paraffin block using custom-built needles. Diagn Pathol 2006; 1: 14.

11 MIKROMACIERZE TKANKOWE W RAKACH PIERSI 529 [39] POTEMSKI R, KORDEK R. Prognostic significance of cyclin E in breast cancer. Onkologia w Praktyce Klinicznej 2005; 2(1): [40] RIMM DL, CAMP RL, CHARETTE LA, COSTA J, OLSEN DA, REISS M. Tissue microarray: a new technology for amplification of tissue resources. Cancer J 2001; 7(1): [41] RIMM DL, CAMP RL, CHARETTE LA, OLSEN DA, PROVOST E. Amplification of tissue by construction of tissue microarrays. Exp Mol Pathol 2001; 70(3): [42] ROGALSKA SM, ACHREM M, KALINKA A. Proteins involved in proper chromatid segregation. Postepy Biologii Komorki 2008; 35(3): [43] ROSEN DG, HUANG X, DEAVERS MT, MALPICA A, SILVA EG, LIU J. Validation of tissue microarray technology in ovarian carcinoma. Mod Pathol 2004; 17(7): [44] ROSSING HH, TALMAN ML, LAENKHOLM AV, WIELENGA VT. Implementation of TMA and digitalization in routine diagnostics of breast pathology. APMIS 2012; 120(4): [45] RUDOLPH P, MACGROGAN G, BONICHON F, FRAHM SO, DE MASCAREL I, TROJANI M, DURAND M, AVRIL A, COINDRE JM, PARWARESCH R. Prognostic significance of Ki-67 and topoisomerase IIa expression in infiltrating ductal carcinoma of the breast. A multivariate analysis of 863 cases. Breast Cancer Res Treat 1999; 55: [46] RUIZ C, SEIBT S, AL KURAYA K, SIRAJ AK, MIRLACHER M, SCHRAML P, MAURER R, SPICHTIN H, TORHORST J, POPOVSKA S, SIMONR, SAUTER G. Tissue microarrays for comparing molecular features with proliferation activity in breast cancer. Int J Cancer 2006; 118(9): [47] SAPINO A, MARCHIÒ C, SENETTA R, CASTELLANO I, MACRÌ L, CASSONI P, GHISOLFI G, CERRATO M, D AMBROSIO E, BUSSOLATI G. Routine assessment of prognostic factors in breast cancer using a multicore tissue microarray procedure. Virchows Arch 2006; 449(3): [48] TSAO SC, WU CC, WEN CH, HUANG YC, CHAI CY. A simple and economical method for the manual construction of frozen tissue arrays. APMIS 2010; 118: [49] WAN WH, FORTUNA MB, FURMANSKI P. A rapid and efficient method for testing immunohistochemical reactivity of monoclonal antibodies against multiple tissue samples simultaneously. J Immunol Methods 1987; 103: [50] WÄRNBERG F, AMINI RM, GOLDMAN M, JIRTSTRÖM K. Quality aspects of the tissue microarray technique in a population-based cohort with ductal carcinoma in situ of the breast. Histopathology 2008; 53(6): [51] WINNIKOW EP, MEDEIROS LR, EDELWEISS MI, ROSA DD, EDELWEISS M, SIMÕES PW, SILVA FR, SILVA BR, ROSA MI. Accuracy of telomerase in estimating breast cancer risk: a systematic review and meta-analysis. Breast 2012; 21(1): 1-7. [52] WOJNAR A, KOBIERZYCKI C, KRÓLICKA A, PUŁA B, PODHORSKA-OKOŁÓW M, DZIĘGIEL P. Correlation of Ki-67 and MCM-2 proliferative marker expression with grade of histological malignancy (G) in ductal breast cancers. Folia Histochem Cytobiol 2010; 48(3): [53] VODUC D, KENNEY C, NIELSEN TO. Tissue microarrays in clinical oncology. Semin Radiat Oncol 2008; 18(2): [54] VOGEL UF, BÜLTMANN B. Application of a novel and low cost technique to construct paraffin tissue microarrays out of paraffinised needle biopsy specimens from patients with breast cancer. J Clin Pathol 2010; 63: [55] ZHOU L, HODEIB M, ABAD JD, MENDOZA L, KORE AR, HU Z. New tissue microarray technology for analyses of gene expression in frozen pathological samples. Biotechniques 2007; 43(1): Redaktor prowadzący M. Nowicki Otrzymano: Przyjęto: Christopher Kobierzycki Katedra i Zakład Histologii i Embriologii Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu ul. Chałubińskiego 6a, Wrocław tel.: (071)

12 530 CH. KOBIERZYCKI, A. MALIŃSKA, P. DZIĘGIEL fax: (071) e.mail:

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

INDEKS PROLIFERACYJNY WARTOŚĆ PROGNOSTYCZNA W RAKACH PRZEWODOWYCH SUTKA U KOBIET*

INDEKS PROLIFERACYJNY WARTOŚĆ PROGNOSTYCZNA W RAKACH PRZEWODOWYCH SUTKA U KOBIET* ANNALES ACADEMIAE MEDICAE STETINENSIS ROCZNIKI MORSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W SZCZECINIE 2009, 55, 1, 22 30 MICHAŁ FALCO INDEKS PROLIFERACYJNY WARTOŚĆ PROGNOSTYCZNA W RAKACH PRZEWODOWYCH SUTKA U KOBIET*

Bardziej szczegółowo

+ ± ± + + + (+) + + (+) Jak uzyskać dobry wynik patomorfologiczny? Virchow 2020(50) Andrzej Marszałek. utrwalanie ROZPOZNANIE.

+ ± ± + + + (+) + + (+) Jak uzyskać dobry wynik patomorfologiczny? Virchow 2020(50) Andrzej Marszałek. utrwalanie ROZPOZNANIE. Virchow 2020(50) Jak uzyskać dobry wynik patomorfologiczny? Andrzej Marszałek makroskopowo + ± mikroskopowo ± + + + (+) IHC + + (+) badania genetyczne + + (?) Katedra I Zakład Pathomorfologii Klinicznej

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii?

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Wykorzystanie nowych technik molekularnych w badaniach nad genetycznymi i epigenetycznymi mechanizmami transformacji nowotworowej

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka płuca w Polsce i na świecie

INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka płuca w Polsce i na świecie INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka w Polsce i na świecie W.T. Olszewski Warszawa 21 03 2014 Złośliwe nowotwory nabłonkowe Squamous cell

Bardziej szczegółowo

Wpływ modyfikacji procedury FISH na wynik oznaczenia amplifikacji genu HER2 w diagnostycznym materiale histopatologicznym

Wpływ modyfikacji procedury FISH na wynik oznaczenia amplifikacji genu HER2 w diagnostycznym materiale histopatologicznym Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 6, zeszyt 4, 204-209, 2013 Wpływ modyfikacji procedury FISH na wynik oznaczenia amplifikacji genu HER2 w diagnostycznym materiale histopatologicznym ANNA

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa ROZPOZNAWANIE: PET - CT W ONKOLOGII poszukiwanie ognisk choroby - wczesne wykrywanie różnicowanie zmian łagodnych

Bardziej szczegółowo

Procedura pobrania i transportu materiału do badania

Procedura pobrania i transportu materiału do badania Procedura pobrania i transportu materiału do badania A. Do badań cytogenetycznych - hematoonkologia A1. KARIOTYP - żywe komórki A2. FISH - żywe komórki A3. FISH materiał z bloczków parafinowych B. Do badań

Bardziej szczegółowo

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Planowanie postępowania onkologicznego???

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Ocena statusu HER2 w raku piersi

Ocena statusu HER2 w raku piersi diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2009 Volume 45 Number 4 315-323 Praca poglądowa Review Article Ocena statusu HER2 w raku piersi Anna Kruczak, Magdalena Rozmus-Piętoń, Urszula

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa?

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Diagnostyka patomorfologiczna 1. Ocena wycinków z biopsji chirurgicznej jądra pacjenci

Bardziej szczegółowo

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO EWA STĘPIEŃ ZAKŁAD PATOMORFOLOGII OGÓLNEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU KIEROWNIK I OPIEKUN PRACY: Dr KATARZYNA GUZIŃSKA-USTYMOWICZ

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Małgorzata Szerszunowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Wprowadzenie Statystyczna kontrola jakości ma na celu doskonalenie procesu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII w Bydgoszczy Personalizowana terapia nowotworów z zastosowaniem innowacyjnych technologii leczniczych i diagnostycznych

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Tegoroczna konferencja ESMO zaowocowała nowo przedstawionymi wytycznymi, dotyczącymi zarówno diagnostyki, jak

Bardziej szczegółowo

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE Beata Brajer-Luftmann Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej UM w Poznaniu TPT 30.11.2013r. Najczęstszy nowotwór na świecie (ok. 1,2 mln zachorowań i ok. 1,1ml zgonów)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej MedTrends 2016 Europejskie Forum Nowoczesnej Ochrony Zdrowia Zabrze, 18-19 marca 2016 r. Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej Prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Rak jajnika: nowe wyzwania diagnostyczno - terapeutyczne Warszawa, 15-16.05.2015 Dagmara Klasa-Mazurkiewicz Gdański Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Joanna Anioł Wykształcenie: wyższe Studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medium UJ w Krakowie 1989 1995 Kształcenie podyplomowe: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny POZAGONADALNE I POZACZASZKOWE GUZY GERMINALNE (EXTRAGONADAL GERM CELL TUMOR) Ewa IŜycka-Świeszewska Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny 1.

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning

An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning Dawid Bodusz, Wojciech Leszczyński, Wioletta Miśta, Leszek Miszczyk Application of fiducial gold markers:

Bardziej szczegółowo

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii experience makes the difference Magdalena Władysiuk, lek. med., MBA Cel terapii w onkologii/hematologii Kontrola rozwoju choroby Kontrola objawów

Bardziej szczegółowo

LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY. Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi

LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY. Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi II Kongres PTGO, POZNAŃ 2011 ARGUMENTY "ZA" ARGUMENTY "PRZECIW"

Bardziej szczegółowo

Miejsce patomorfologa w diagnostyce molekularnej nowotworów litych. Anna Nasierowska-Guttmejer Zakład Patomorfologii CSK MSW w Warszawie

Miejsce patomorfologa w diagnostyce molekularnej nowotworów litych. Anna Nasierowska-Guttmejer Zakład Patomorfologii CSK MSW w Warszawie Miejsce patomorfologa w diagnostyce molekularnej nowotworów litych Anna Nasierowska-Guttmejer Zakład Patomorfologii CSK MSW w Warszawie I część - rola patomorfologa w erze terapii celowanej molekularnie

Bardziej szczegółowo

Assessment of activity of nuclear antigen Ki 67 in benign, borderline and malignant tumors. Assessment of selected risk factors of ovarian cancer

Assessment of activity of nuclear antigen Ki 67 in benign, borderline and malignant tumors. Assessment of selected risk factors of ovarian cancer prace oryginalne Borgis *Małgorzata Gajewska, Mirosław Wielgoś, Janina Marczewska 2 Postępy Nauk Medycznych, t. XXVI, nr 7, 203 original papers Ocena aktywności antygenu jądrowego Ki 67 w łagodnych, o

Bardziej szczegółowo

Spółka z o.o. UCZESTNICY WARSZTATÓW: Lekarze rezydenci i specjaliści, technicy w pracowniach diagnostycznych i histopatologicznych

Spółka z o.o. UCZESTNICY WARSZTATÓW: Lekarze rezydenci i specjaliści, technicy w pracowniach diagnostycznych i histopatologicznych e-mail: kawaska@kawaska.pl WARSZTATY: TECHNIKI MIKROSKOPOWE I INFORMATYCZNE W BADANIU PRÓBEK BIOLOGICZNYCH, CZ. 1 Objęte patronatem Polskiego Towarzystwa Patologów pod przewodnictwem Prezes Zarządu Głównego

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy O nas Centrum Onkologii w Bydgoszczy nie jest instytutem naukowym, ani szpitalem uniwersyteckim. Mimo to prowadzimy szeroko zakrojoną działalność

Bardziej szczegółowo

Aktualna klasyfikacja i obrazy mikroskopowe raka płuca. Renata Langfort Zakład Patomorfologii IGiChP, Warszawa

Aktualna klasyfikacja i obrazy mikroskopowe raka płuca. Renata Langfort Zakład Patomorfologii IGiChP, Warszawa Aktualna klasyfikacja i obrazy mikroskopowe raka płuca Renata Langfort Zakład Patomorfologii IGiChP, Warszawa 2004 WHO histological classification of tumours of the lung 2004 MALIGNANT EPITHELIAL TUMORS

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

Test BRCA1. BRCA1 testing

Test BRCA1. BRCA1 testing Test BRCA1 BRCA1 testing 2 Streszczenie Za najczęstszą przyczynę występowania wysokiej, genetycznie uwarunkowanej predyspozycji do rozwoju raka piersi i/lub jajnika w Polsce uznaje się nosicielstwo trzech

Bardziej szczegółowo

TURT jako zabieg onkologiczny

TURT jako zabieg onkologiczny Krzysztof Szkarłat TURT jako zabieg onkologiczny Oddział Urologii i Urologii Onkologicznej im. Profesora Kazimierza Adamkiewicza Szpital Specjalistyczny w Kościerzynie sp. z o.o. VII Pomorskie Spotkanie

Bardziej szczegółowo

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE Załącznik nr do Zarządzenia.. Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE 8.1 WARUNKI WYMAGANE Załącznik nr 2 do rozporządzenia cz. I lit. M Lp 913-916

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego Tomasz Borkowski Department of Urology Medical University of Warsaw Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego VII Pomorskie spotkanie Uroonkologiczne Rak pęcherza moczowego Henry Gray (1825

Bardziej szczegółowo

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro Koło Naukowe Immunolgii kolo_immunologii@biol.uw.edu.pl kolo_immunologii.kn@uw.edu.pl CEL I PRZEDMIOT PROJEKTU Celem doświadczenia

Bardziej szczegółowo

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Prawy jajowód, lewy jajowód, prawy

Bardziej szczegółowo

Zapytaj swojego lekarza.

Zapytaj swojego lekarza. Proste, bezpieczne badanie krwi, zapewniające wysoką czułość diagnostyczną Nieinwazyjne badanie oceniające ryzyko wystąpienia zaburzeń chromosomalnych, takich jak zespół Downa; opcjonalnie umożliwia również

Bardziej szczegółowo

Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów

Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów dr n. med. Paweł Balsam I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Komisja Informatyki i Telemedycyny

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Adrenal Gland)

(Carcinoma of the Adrenal Gland) RAK KORY NADNERCZA (dotyczy pacjentów>20 roku Ŝycia) (Carcinoma of the Adrenal Gland) Barbara Górnicka, Łukasz Koperski 1. Materiał chirurgiczny: nadnercze, nadnercze z tkankami otaczającymi (określ) Inne

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Lublin, 26 maja, 2015 roku

Lublin, 26 maja, 2015 roku Lublin, 26 maja, 2015 roku Recenzja pracy doktorskiej lek. Iwony Kubickiej- Mendak pt. Ocena przyczyn niepowodzenia leczenia i ryzyka późnych powikłań brachyterapii LDR i HDR chorych na raka szyjki macicy

Bardziej szczegółowo

Warszawa 2014. Druk: GAUDIUM Lublin

Warszawa 2014. Druk: GAUDIUM Lublin Zalecenia metodyczne dotyczące oceny mutacji genu EGFR oraz rearanżacji genu ALK w kwalifikacji chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca do terapii ukierunkowanych molekularnie Rekomendacje Grupy Roboczej:

Bardziej szczegółowo

Wieloguzkowe raki piersi nowe kryteria patomorfologiczne klasyfikacji mnogich jednostronnych raków piersi

Wieloguzkowe raki piersi nowe kryteria patomorfologiczne klasyfikacji mnogich jednostronnych raków piersi Artykuł przeglądowy Review article NOWOTWORY Journal of Oncology 2012, volume 62, number 5, 371 375 Polskie Towarzystwo Onkologiczne ISSN 0029-540X www.nowotwory.viamedica.pl Wieloguzkowe raki piersi nowe

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Typ histopatologiczny

Typ histopatologiczny Typ histopatologiczny Wiek Stopieo zróżnicowania nowotworu Typ I (hormonozależny) Adenocarcinoma Adenoacanthoma Naciekanie przestrzeni naczyniowych Wielkośd guza Typ II (hormononiezależny) Serous papillary

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka molekularna w OIT

Diagnostyka molekularna w OIT Diagnostyka molekularna w OIT B A R B A R A A D A M I K K A T E D R A I K L I N I K A A N E S T E Z J O L O G I I I I N T E N S Y W N E J T E R A P I I U N I W E R S Y T E T M E D Y C Z N Y W E W R O C

Bardziej szczegółowo

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego raka jajnika Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Sześć diabelskich mocy a komórka rakowa (Gibbs

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Katedra Morfologicznych i Czynnościowych Podstaw Kultury Fizycznej Kierunek: Wychowanie Fizyczne SYLABUS Nazwa przedmiotu

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych

Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych Systemy Inteligencji Obliczeniowej Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych Kornel Chromiński Instytut Informatyki Uniwersytet Śląski Plan prezentacji Dane mikromacierzowe Cel badań Prezentacja

Bardziej szczegółowo

1. Barwienie przeglądowe ogólna struktura mózgu i płatów wzrokowych Drosophila

1. Barwienie przeglądowe ogólna struktura mózgu i płatów wzrokowych Drosophila 1. Barwienie przeglądowe ogólna struktura mózgu i płatów wzrokowych Drosophila Drosophila melanogaster - barwienie Richardsona (1% błękit metylenowy w 1% boraksie) Techniki używane w histologii: mikroskopia

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

diagnostyka raka piersi

diagnostyka raka piersi diagnostyka raka piersi Jedyne w Polsce badanie genetyczne połączone z badaniem obrazowym piersi 1 Czy jesteś pewna, że nie grozi Ci zachorowanie na raka piersi? Aktualny stan wiedzy medycznej umożliwia

Bardziej szczegółowo

Czynniki prognostyczne i predykcyjne dla raka piersi

Czynniki prognostyczne i predykcyjne dla raka piersi Wydawnictwo UR 2009 Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego ISSN 1730-3524 Rzeszów 2009, 4, 350 355 Bożenna Karczmarek-Borowska PRACA REDAKCYJNA Czynniki prognostyczne i predykcyjne dla raka piersi

Bardziej szczegółowo

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe Grzegorz Kurzawski, Janina Suchy, Cezary Cybulski, Joanna Trubicka, Tadeusz Dębniak, Bohdan Górski, Tomasz Huzarski, Anna Janicka, Jolanta Szymańska-Pasternak, Jan Lubiński Testy DNA umiarkowanie zwiększonego

Bardziej szczegółowo

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ Wprowadzenie do tematu Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk 2006 DEFINICJA Rak piersi związany z ciążą to nowotwór rozpoznany w trakcie ciąży, w pierwszym roku po jej ukończeniu

Bardziej szczegółowo

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Nowe algorytmy oceny odpowiedzi na leczenie w badaniach strukturalnych, dużo dalej niż klasyczne kryteria RECIST Jarosław B. Ćwikła Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Radiologiczna

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Bielęda Zakład Fizyki Medycznej Wielkopolskie Centrum Onkologii

Grzegorz Bielęda Zakład Fizyki Medycznej Wielkopolskie Centrum Onkologii Grzegorz Bielęda Zakład Fizyki Medycznej Wielkopolskie Centrum Onkologii Historia implanty stałe 1911 Pasteau -pierwsze doniesienie na temat brachyterapii w leczeniu raka prostaty. Leczenie polegało na

Bardziej szczegółowo

Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro

Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro Specjalistyczne metody badań materiałów, 2014 Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro Bogdan Walkowiak Zakład Biofizyki IIM PŁ in vitro vs in vivo i ex vivo http://sexymammy.fotolog.pl/in-vitro-wedlug-disy,1370470

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Heterogenność raka piersi sprawozdanie z IMPAKT Breast Cancer Conference

Heterogenność raka piersi sprawozdanie z IMPAKT Breast Cancer Conference Heterogenność raka piersi sprawozdanie z IMPAKT Breast Cancer Conference Breast cancer heterogeneity report from IMPAKT Breast Cancer Conference lek. Katarzyna Pogoda Oddział Chemioterapii Kliniki Onkologicznej,

Bardziej szczegółowo

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740 PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY 2 (162) 2012 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Iżewska* NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie węzła wartownika w raku piersi u mężczyzny opis przypadku

Oznaczanie węzła wartownika w raku piersi u mężczyzny opis przypadku Oznaczanie węzła wartownika w raku piersi u mężczyzny opis przypadku Gryglewski G. *, Barchnicka A., Kopacz A. *Katedra i Klinika Chirurgii Onkologicznej Akademii Medycznej w Gdańsku ul. Dębinki 7, 80-211

Bardziej szczegółowo

Skale w OIT. Jakub Pniak

Skale w OIT. Jakub Pniak Skale w OIT Jakub Pniak SOFA Sepsis-related Organ Failure Assessment score Ocenia: układ oddechowy (Pa0 2 /FiO 2 ) [mmhg] 0-4 pkt. układ nerwowy (GCS) 0-4 pkt. układ krążenia (MAP i konieczność użycia

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Wprowadzenie. Prawidłowy gruczoł piersiowy: porównanie budowy makroskopowej z obrazami mammograficznymi... 1

Spis treści VII. Wprowadzenie. Prawidłowy gruczoł piersiowy: porównanie budowy makroskopowej z obrazami mammograficznymi... 1 Spis treści Wprowadzenie. Prawidłowy gruczoł piersiowy: porównanie budowy makroskopowej z obrazami mammograficznymi..................................... 1 Wprowadzenie. Prawidłowy gruczoł piersiowy: porównanie

Bardziej szczegółowo

2. POSIADANE DYPLOMY, STOPNIE NAUKOWE Z PODANIEM NAZWY, MIEJSCA I ROKU ICH UZYSKANIA ORAZ TYTUŁU ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

2. POSIADANE DYPLOMY, STOPNIE NAUKOWE Z PODANIEM NAZWY, MIEJSCA I ROKU ICH UZYSKANIA ORAZ TYTUŁU ROZPRAWY DOKTORSKIEJ AUTOREFERAT 1. IMIĘ I NAZWISKO dr n. med. Joanna Niemiec ubiegająca się o nadanie stopnia doktora habilitowanego 2. POSIADANE DYPLOMY, STOPNIE NAUKOWE Z PODANIEM NAZWY, MIEJSCA I ROKU ICH UZYSKANIA ORAZ

Bardziej szczegółowo

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Tumors of posterior fossa in material of Pediatric Neurologial Surgery in Poznań Krzysztof Jarmusz, Katarzyna Nowakowska,

Bardziej szczegółowo

RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Srom, inne (określ): 2. Procedura chirurgiczna

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Zbadaj się sam, czyli predyspozycje genetyczne do częstych chorób

Bardziej szczegółowo

Paweł Krawczyk. Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania

Paweł Krawczyk. Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania Paweł Krawczyk Katedra i Klinika Pneumonologii, Onkologii i Alergologii Pracownia Immunologii i Genetyki

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim.

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Bogdan Małkowski Zakład Medycyny Nuklearnej Centrum Onkologii Bydgoszcz Zastosowanie fluorodeoksyglukozy

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO

ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 8/2014 63 Instytut Podstaw Konstrukcji Maszyn, ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO Streszczenie: W strukturze typu sandwicz z rdzeniem typu pianoaluminium oraz na strukturze

Bardziej szczegółowo

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Wojskowy Instytut Medyczny. lek. Agnieszka Giżewska

Wojskowy Instytut Medyczny. lek. Agnieszka Giżewska Wojskowy Instytut Medyczny lek. Agnieszka Giżewska Ocena przydatności tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu skojarzonej z tomografią komputerową w lokalizacji węzła wartowniczego u chorych na raka piersi

Bardziej szczegółowo

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych Załącznik nr 3 Standardy jakości w zakresie czynności laboratoryjnej genetyki medycznej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyniku badań 1. Zlecenie

Bardziej szczegółowo

C Z N I K I. R O r oczniki

C Z N I K I. R O r oczniki ISSN 1427-440X AnnAA N N A L les E S A AcA C A D demia E M I A E e M m E edica D I C A e E ss tetinensis T E T I N E N S I S A AnnA N N A L ls s of O F tt H e E PomerAP O M E R A N nia I A N n M me edica

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny

Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny Odsetek 5-letnich przeżyć w raku piersi w krajach Unii Europejskiej 100 90 80

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Agnieszka Gładysz Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Katedra i Zakład Biochemii i Chemii Klinicznej Akademia Medyczna Prof.

Bardziej szczegółowo

MIKROMACIERZE. dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko

MIKROMACIERZE. dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko MIKROMACIERZE dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko Informacje ogólne Wykłady będą częściowo dostępne w formie elektronicznej http://cs.put.poznan.pl/aswiercz aswiercz@cs.put.poznan.pl Godziny

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska wprowadzenie Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, czyli procesem spowodowanym nakładającym się zaburzeniami struktury DNA.

Bardziej szczegółowo

1 Diagnostyka. patomorfologiczna zasady i cele. Wenancjusz Domagała

1 Diagnostyka. patomorfologiczna zasady i cele. Wenancjusz Domagała Wenancjusz Domagała 1 Diagnostyka patomorfologiczna zasady i cele Patologia (patomorfologia) jest nauką o przyczynach, mechanizmach, objawach i skutkach choroby ocenianych na poziomie morfologicznym, biochemicznym

Bardziej szczegółowo

Molekularne markery nowotworowe

Molekularne markery nowotworowe Molekularne markery nowotworowe Dr Marta Żebrowska Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki, Zakład Biochemii Farmaceutycznej i Diagnostyki Molekularnej Źródło ryc: http://www.utmb.edu/scccb/;

Bardziej szczegółowo