Wpływ modyfikacji procedury FISH na wynik oznaczenia amplifikacji genu HER2 w diagnostycznym materiale histopatologicznym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ modyfikacji procedury FISH na wynik oznaczenia amplifikacji genu HER2 w diagnostycznym materiale histopatologicznym"

Transkrypt

1 Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 6, zeszyt 4, , 2013 Wpływ modyfikacji procedury FISH na wynik oznaczenia amplifikacji genu HER2 w diagnostycznym materiale histopatologicznym ANNA MALICKA-DURCZAK 1, 2, KONSTANTY KORSKI 2 1, 2, 3, ANDRZEJ MARSZAŁEK Streszczenie Rak piersi jest najczęstszym nowotworem u kobiet. Rozwój onkologii oraz nowych metod diagnostycznych przyczynił się do określenie czynników mających wpływ na leczenie. Z tego też powodu przed zakładami patomorfologicznymi stanęło zadanie wiarygodnego określenia statusu HER2. W niektórych przypadkach ocena preparatów jest utrudniona, gdyż materiał nie jest reprezentatywny. Celem pracy była ocena wpływu modyfikacji metody FISH na wynik w trudnym diagnostycznie materiale histopatologicznym. Stwierdzono, że niektóre materiały histopatologiczne nie nadają się do oceny statusu HER2 z zastosowaniem standardowego protokołu FISH. W takich przypadkach należy do każdego materiału podejść indywidualnie. Zastosować odpowiednią modyfikację metody FISH, co prowadzi do uzyskania wyniku, a tym samym do określenia właściwego leczenia dla pacjenta. Stwierdzono również, że różnorakie czynniki, w tym utrwalenie, opracowanie materiału mają wpływ na dużą zmienność jakości materiału histopatologicznego. Słowa kluczowe: rak piersi, HER2, FISH Wstęp Rak piersi jest najczęstszym nowotworem u kobiet w Polsce, jak również w Europie i Stanach Zjednoczonych [1]. Rozwój onkologii, nowych metod diagnostycznych, w tym biologii molekularnej i postęp w leczeniu raka piersi, jaki dokonał się w ostatnim 15-leciu, przyczynił się do określenie czynników mających wpływ na leczenie. Oznaczenie statusu HER2 (nadekspresji receptora i/lub amplifikacji genu HER2 ) jest w raku piersi niezwykle ważne, z powodu korelacji tego czynnika z rokowaniem oraz przewidywaną odpowiedzią na leczenie hormonoterapii i chemioterapii [2, 3]. W praktyce najważniejszym uzasadnieniem dla oceny stanu HER2 jest możliwość stosowania w terapii trastuzumabu (herceptyna). Zakłada się, że u chorych na raka piersi z nadekspresją HER2, zaburzenie onkogenu odpowiedzialnego za produkcję tego receptora błonowego, tj. amplifikacja genu HER2, leży u podstaw karcinogenezy [4]. Autorzy wielu doniesień podają, że w około 25-30% przypadków raka piersi ilość białka receptorowego w komórkach nowotworowych jest wyraźnie większa (nawet kilkaset razy większa). Z tego też powodu przed zakładami patomorfologicznymi stanęło zadanie wiarygodnego określenia stanu HER2. Stan HER2 można określić oceniając ekspresję białka (receptora HER2) zlokalizowanego w błonie komórkowej lub amplifikację genu HER2, oceniając liczbę kopii genu HER2. Możliwa jest również ocena mrna, jak też uwolnionego białka receptorowego w surowicy krwi [5]. Standardowymi metodami oznaczania stanu HER2 według rekomendacji Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ASCO) od 2000 roku jest metoda immunohistochemiczna (IHC) z zastosowaniem przeciwciał mono- lub poliklonalnych oraz metoda fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ (FISH) [6]. Eksperci na Konferencji dotyczącej leczenia pierwotnego raka piersi w St Gallen w 2009 r. potwierdzili konieczność oznaczania statusu HER2 przy użyciu dwóch podstawowych metod: IHC i FISH, stosując kryteria przyjęte przez Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ASCO) i Kolegium Patologów Amerykańskich (CAP)[7]. Zalecono algorytm definiujący wartości dodatnie, niejednoznaczne i ujemne zarówno dla ekspresji białka HER2, jak i amplifikacji genu (ryc. 1) W przypadkach o stanie granicznym receptora HER2 (IHC score 2+) zalecana jest ocena metodą hybrydyzacji in situ (np. FISH, CISH, SISH). Istotą oceny tych metod jest policzenie kopii genu HER2 oraz liczby centromerów chromosomu 17, na którym gen HER2 jest położony. Stosunek pomiędzy tymi liczbami, tzw. wskaźnik ratio decyduje o wykazaniu obecności amplifikacji genu HER2 lub braku. Ocenę amplifikacji genu HER2 i jej interpretacji przedstawiono w tabeli 1. W przypadku metody CISH (chromogenicznej hybrydyzacji in situ) oznacza się jedynie liczbę kopii genu HER2, średnia liczba kopii tego genu powyżej 6 oznacza amplifikację (wynik pozytywny). 1 Zakład Patologii Nowotworów, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 2 Wielkopolskie Centrum Onkologii, Poznań 3 Zakład Patomorfologii, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Bydgoszcz

2 Wpływ modyfikacji procedury FISH na oznaczenie amplifikacji genu HER2 w materiale histopatologicznym 205 Ryc. 1. Algorytm dla oceny badania IHC i FISH wg Wolffa i wsp. Wskaźnik ratio < 1,8 1,8-2,2 > 2,2 2,0 lub więcej w badaniu powtórnym metodą FISH Tabela 1. Ocena amplifikacji genu HER2 i interpretacja wyniku Obecność amplifikacji brak amplifikacji genu HER2 amplifikacja wątpliwa amplifikacja genu HER2 amplifikacja genu HER2 Interpretacja wyniku wynik negatywny wynik niejednoznaczny, graniczny (wymaga powtórnej oceny amplifikacji) wynik pozytywny wynik pozytywny Należy podkreślić, że dla uzyskania wiarygodnych rezultatów oznaczenia genu HER2 niezwykle ważna jest jakość uzyskanych preparatów dlatego też badania te powinien wykonywać wyszkolony i doświadczony diagnosta, wg standaryzowanej procedury. W niektórych przypadkach ocena preparatów jest utrudniona, materiał nie jest reprezentatywny. Celem pracy była ocena wpływu modyfikacji metody FISH na wynik w trudnym diagnostycznie materiale histopatologicznym. Materiał i metoda Materiał stanowiły bloczki histopatologiczne pochodzące od 78 pacjentek z rakiem piersi. We wszystkich przypadkach występował rak przewodowy naciekający. W 45 przypadkach materiał pochodził z biopsji gruboigłowej, a w 33 z resekcji narządu pobranego chirurgicznie. Wszystkie materiały według informacji z poszczególnych ośrodków miały być utrwalane za pomocą obojętnej, zbuforowanej formaliny i zatopione w parafinie. Materiały (bloczki parafinowe, w 10 przypadkach tylko szkiełka podstawowe z materiałem histopatologicznym) pochodził z zakładów patologii szpitali publicznych głównie z regionu wielkopolskiego oraz lubuskiego i zachodniopomorskiego. Metoda FISH z zastosowaniem Path Vysion HER2 DNA Probe Przeprowadzono badania amplifikacji genu HER2 z zastosowaniem procedury Path Vysion HER2 DNA Probe. Z wszystkich bloczków parafinowych wykonano skrawki o grubości 4-5 μm za pomocą rutynowych metod histopatologicznych i nałożono je na szkiełka podstawowe (Super Frost Plus). Badanie FISH przeprowadzono wg standardowego protokołu FISH dla HER2 zalecanego przez producenta tj. Abbott/Vysis. W skrócie procedura zakłada, aby tkanka poddana została działaniu enzymów proteolitycznych (proteinaza K), w celu strawienia białek budujących błonę komórkową, co uniemożliwia wniknięcie sondy DNA do wnętrza jąder komórkowych. Na odpowiednio przygotowaną tkankę nanosi się roztwór sondy DNA, składającej się z mieszaniny 2 sond molekularnych: jednej komplementarnej do genu HER2 i wyznakowanej fluorochromem Spectrum Orange, drugiej odpowiadającej sekwencji obszarowi centromeru chromosomu 17. i znakowana barwnikiem SpectrumGreen. Następnie preparaty poddaje się denaturacji i hybrydyzacji. Do identyfikacji jąder komórkowych stosuje się DAPI lub jodek propidyny (ryc. 2).

3 206 A. Malicka-Durczak, K. Korski, A. Marszałek Ryc. 2. Przykłady oznaczenia amplifikacji genu HER2 metodą FISH z zastosowaniem zestawu Path Vysion HER2 DNA Probe KIT, a) materiał nie do oceny (brak sygnałów pochodzących od genu HER2 oraz centromeru chromosomu 17), b) brak amplifikacji, c) amplifikacja genu HER2 Interpretacja przeprowadzona została z zastosowaniem zaleceń ASCO/CAP. Sygnały hybrydyzacji liczono w 40 jądrach komórkowych z każdego materiału. W niektórych przypadkach doliczano dodatkowo 20 jąder komórkowych ze względu na dużą heterogenność guzów. Ocenie poddano wyłącznie jądra z wyraźnie widoczną granicą. Nakładające się jądra nie zostały uwzględnione (liczone) [8, 9]. W przypadku materiałów niediagnostycznych w celu zwiększenia efektywność metody zastosowano następujące modyfikacje metody FISH: wydłużono czas wstępnego trawienia (Pretreatment Solution) do 40 min, wydłużono lub skrócono czas trawienia enzymatycznego proteinazą, podwyższono temperaturę denaturacji (76EC), obniżono temperaturę buforu posthybrydyzacyjnego, skrócone czasu inkubacji w buforze post-hybrydyzacyjnym. Wyniki Z ogólnej liczby 78 przypadków 10 materiałów nie nadawało się do ponownego wykonania oznaczenia statusu HER2 metodą FISH z modyfikacjami. W tej grupie 7 przypadków pochodziło z biopsji gruboigłowej, a w 3 przypadkach materiał pochodził z resekcji narządu pobranego chirurgicznie. Głównymi przyczynami niemożności wykonania oznaczenia były: niereprezentatywności materiału, brak materiału do oceny, brak utkania inwazyjnego guza, niewystarczająca liczba jąder komórkowych do oceny, autoliza materiału. Pozostała część materiałów pochodząca z 68 przypadków była odpowiednia do przeprowadzenia powtórnego oznaczenia amplifikacji genu HER2 metodą FISH z modyfikacjami. W 9 przypadkach zastosowano wydłużenie czasu wstępnego trawienia z 30 do 40 minut przy użyciu roztworu Pretreatment Solution. Zastosowanie tej modyfikacji nie przyczyniło się do uzyskania lepszych rezultatów w ocenie preparatów. Pomimo zmiany procedury preparaty nie nadawały się do oceny. W 18 przypadkach wydłużono czas trawieniu enzymatycznego stosując proteazę. Wprowadzono modyfikację polegającą na zastosowaniu 40-minutowego trawienia proteazą. W tej grupie po zastosowaniu modyfikacji preparaty z połowy przypadków nadawały się do oceny. W 3 przypadkach zastosowano skrócenie czasu trawienia tkanki. W tych przypadkach modyfikacja nie przyczyniła się do zwiększenia poprawy możliwości oceny preparatów. Podwyższenie temperatury denaturacji z 72 do 76EC wykonano w 15 przypadkach. Zastosowanie takiej modyfikacji nie doprowadziło do uzyskania większej liczby pozytywnych rezultatów. Warunki płukania pohybrydyzacyjnego zostały przetestowane poprzez: a) obniżenie temperatury buforu posthybrydyzacyjnego z 72E do 70EC (15 przypadków) oraz b) skrócenie czasu inkubacji w buforze posthybrydyzacyjnym z 5 minut do 3 minut (19 przypadków). Obniżenie temperatury przyczyniło się do poprawy uzyskanego wyniku w 4 przypadkach. Natomiast skrócenie czasu inkubacji zwiększyło intensywność sygnałów obserwowanych w mikroskopie fluorescencyjnym w 9 przypadkach. Szczegółowy rozkład przypadków z zastosowanie modyfikacji metodą FISH przedstawiono w tabeli 2. Stwierdzono, że przeprowadzone modyfikacje metody FISH przyczyniły się do uzyskania większej liczby oznaczeń pozwalających na właściwą ocenę głównie w przypadkach z materiałów pochodzących z resekcji chirurgicznej guza. Porównanie tych przypadków z materiałem pochodzących od pacjentów, u których wykonano biopsję gruboigłową, wykazało, że drobny materiał biopsji nie nadawał się do oceny. Porównanie wpływu modyfikacji na uzyskany wynik w zależności od użytego materiału histopatologicznego przedstawiono w tabeli 3. Ze względów proceduralnych i potrzeb diagnostycznych w 8 przypadkach do ponownej oceny amplifikacji genu HER2 uzyskano dodatkowy materiał, w postaci innego bloczka histopatologicznego pochodzącego z pierwotnego guza. Wykorzystanie dodatkowego materiału w 8 przypadkach pozwoliło na ocenę 5 z nich. Dyskusja W przypadku planowania wdrożenia terapii raka piersi niezwykle ważne jest oznaczenie amplifikacji genu HER2

4 Wpływ modyfikacji procedury FISH na oznaczenie amplifikacji genu HER2 w materiale histopatologicznym 207 Modyfikacje metody FISH Tabela 2. Rozkład przypadków z zastosowaniem modyfikacji metody FISH Ogólna liczba Biopsja gruboigłowa (45) Resekcja chirurgiczna guza (33) Materiał diagnostyczny oceniony Materiał niediagnostyczny nieoceniony Ogólna liczba Materiał diagnostyczny oceniony Materiał niediagnostyczny nieoceniony Wydłużenie czasu przedtrawienia (Pretreatment Solution) do 40 min Wydłużenie czasu trawienia enzymatycznego Skrócenie czasu trawienia enzymatycznego Podwyższenie temperatury denaturacji (76EC) Obniżenie temperatury buforu post-hybrydyzacyjnego Skrócenie czasu inkubacji w buforze post-hybrydyzacyjnym Inna kostka Tabela 3. Porównanie wpływu modyfikacji na wynik w zależności od materiału histopatologicznego Materiał po modyfikacji procedury FISH Biopsja gruboigłowa (45) (100%) Resekcja chirurgiczna guza (33) (100%) Materiał oceniony 9 (20%) 18 (54,5%) Materiał nieoceniony 29 (64,5%) 12 (36,5%) Mateirał nieoceniony (brak możliwości ) 7 (15,5%) 3 (9%) Inna kostka 1 4 i/lub nadekspresji białka, z powodu korelacji tych czynników z rokowaniem i przewidywaną odpowiedzią na leczenie. Znaczące korzyści, ale i wysoki koszt oraz możliwa kardiotoksyczność trastuzumabu sprawiają, że potrzebny jest dokładny i wiarygodny test służący do oceny statusu HER2 [8, 10]. Testem z wyboru służącym do oznaczania nadekspresji receptora HER2 jest badanie immunohistochemiczne. Badanie to powinno być wykonywane w laboratoriach, w których przestrzegane są standaryzowane procedury wykonywania testów diagnostycznych. Wszystkie przypadki o niejednoznacznym wyniku badania immunohistochemicznego powinny być weryfikowane poprzez ocenę amplifikacji genu wystandaryzowaną metodą FISH. Prawidłowo wykonany preparat metodą FISH powinien zawierać nienachodzące na siebie jądra komórek nowotworu inwazyjnego raka piersi, sygnały pochodzące z genu HER2 oraz sygnały pochodzące z obszaru centromeru chromosomu 17. W kilku przypadkach ocena nie była możliwa. Przyczyną był brak tkanki nowotworowej w bloczku parafinowym każde kolejne skrojenie zmniejsza jej zawartość. W niniejszej pracy stosując wystandaryzowaną procedurę FISH zalecaną przez producenta dla zestawu Path Vysion HER2 DNA Probe w części ocenionych przypadków nie uzyskano preparatów do oceny, lub materiał był trudny do oceny. Problem dotyczył głównie: słabo uwidocznionych jąder komórkowych, silnej autofluorescencji, bardzo słabych lub braku sygnałów pochodzących z genu HER2 oraz z obszaru centromeru chromosomu 17, braku możliwości policzenia sygnałów w 40 jądrach komórek raka gruczołu piersiowego. Z tego też powodu przeprowadzono powtórnie oznaczenie amplifikacji genu HER2 metodą FISH z modyfikacjami. Oznaczenie statusu HER2 metodą FISH uważane jest za dokładniejsze i bardziej miarodajne niż barwienie metodą immunohistochemiczną (podczas określania potencjalnych pacjentów do leczenia trastuzumabem) [11]. FISH jest metodą, w której zastosowany jest obiektywny system oceny wyników (stosunek liczby kopii genu HER2 do liczby kopii centromerów chromosomu 17. w jądrze komórki), co czyni wynik bardziej wiarygodnym niż to jest w przypadku subiektywnego określania wyniku uzyskanego metodą immunohistochemiczną. Tak samo jak w przypadku metody immunohistochemicznej, stosowanie metody fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ wiąże się z pewnymi ograniczeniami. Przyczyną trudności w ocenie preparatów oznaczanych metodą FISH mogą być: zbyt długi czas trawienia preparatu (komórki nadtrawione) lub zbyt krótki czas trawienia (komórki niedotrawione ) (ryc. 3), niespecyficzne wiązanie się sondy może być spowodowane niedostatecznym jej wypłukaniem, natomiast brak sygnałów pochodzących od genu HER2 czy centromerów chromosomu 17 może być wynikiem pozostawienia części komórki w bloczku, który był skrojony na mikrotomie w celu sporządzenia preparatu.

5 208 A. Malicka-Durczak, K. Korski, A. Marszałek Ryc. 3. Przykłady trudności interpretacji wyniku oznaczenia genu HER2 metodą FISH, a) materiał nadtrawiony, b) materiał niedotrawiony W przypadku czasu płukania pohybrydyzacyjnego zaobserwowano, że zwiększenie czasu płukania do 5 minut znacząco obniża jakość procesu w niektórych próbkach. W praktyce zauważa się, że różne czynniki mają wpływ na dużą zmienność jakości materiału. Kontrowersje budzą próby oceny ekspresji HER2 w materiałach niediagnostycznych. W innych przypadkach, które są trudne w ocenie, należy zadać pytanie, w jaki sposób optymalnie zmodyfikować warunki przeprowadzonego testu oznaczenia amplifikacji genu HER2. Uzyskane wyniki w przytoczonej pracy potwierdzają istotny związek pomiędzy właściwą obróbką histopatologiczną z guzów raka piersi a jakością uzyskanych preparatów wykonanych metodą FISH. Metodyka tworzenia preparatów histopatologicznych opiera się na sekwencji schematyzowanych działań przedlaboratoryjnych i laboratoryjnych. Mają one ogromny wpływ na jakość uzyskanych preparatów histopatologicznych oraz preparatów wykonywanych metodą FISH. Materiał z bloku operacyjnego do zakładu histopatologii powinien być dostarczony w czasie krótszym niż godzina, aby zapobiec wystąpieniu komórkowych zmian nekrotycznych, gniciu i degeneracji. Po pobraniu wycinek powinien trafić do płynu utrwalającego. Za uniwersalny utrwalacz uznawany jest powszechnie 10% roztwór formaliny w stosunku objętości 1 : 10 (1 objętość guza; 10 objętość formaliny) [8, 9]. Liczne firmy dostarczające odczynniki do celów diagnostycznych (Shandon, BioOptica, Thermo itp) oferują gotowy do użycia roztwór 10% formaliny do celów histopatologicznych lub koncentrat utrwalacza do rozcieńczenia. Inne utrwalacze mogą powodować degradację DNA i obecność dużego tła spowodowanego autofluorescencją w obrazie [12]. Na jakość uzyskanych preparatów ma wpływ nie tylko rodzaj użytego utrwalacza, ale również czas utrwalania materiału. Czas utrwalania zależy od rodzaju zastosowanego płynu, rodzaju tkanki oraz wielkości wycinka. Optymalny czas utrwalania materiału w formalinie wynosi od 6 do 48 godzin [8]. Przedłużone utrwalanie nie jest wskazane, może bowiem spowodować kruchość preparatu, konsekwencją zbyt krótkiego czasu jest natomiast nieprawidłowy obraz wielu struktur komórkowych. Oznacza to, że materiał powinien być opracowywany i wkładany do kasetek histopatologicznych najpóźniej na drugi dzień od umieszczenia go w pojemniku z buforowaną formaliną. Skrawki wkładane do kasetek nie powinny być grubsze niż 3 mm, tak aby ograniczyć zgniatanie skrawka w trakcie dalszej obróbki. Powinny zajmować nie więcej niż 2/3 światła kasetki, co zapewnia swobodny przepływ odczynników w trakcie przeprowadzania materiału w procesorze tkankowym. Zatapianie skrawków w oczyszczonej parafinie powinno odbywać się w optymalnej temperaturze: 56 do 58EC. W świetle przedstawionych powyżej danych należy zadać pytanie, czy wyżej wymienione wytyczne zawsze są spełnione? Poza materiałem tkankowym do badań metodą FISH może służyć także materiał cytologiczny z biopsji aspiracyjnych cienkoigłowych, utrwalony i zatopiony również w bloczkach parafinowych [12]. Standardowa grubość skrawków do badania FISH powinna wynosić 4-5 :m. Krojenie zbyt cienkich skrawków powoduje skrojenie jąder, a w rezultacie utratę DNA. Jądra, które mają średnicę mniejszą niż połowa przeciętnej średnicy jąder komórek nowotworowych, nie powinny podlegać interpretacji. Sygnały powinny być widoczne przynajmniej w 75% komórek. Liczenia sygnałów dokonuje się jedynie w jądrach nienachodzących na siebie, niezniszczonych o pełnych granicach. W przypadku guzów heterogennych zlicza się sygnały w komórkach pochodzących z różnych miejsc, a w szczególności miejsc o maksymalnej ekspresji. Ocena preparatów uzyskanych techniką FISH wymaga dużego doświadczenia w umiejętności odróżniania komórek nowotworowych od prawidłowych oraz komórek raka naciekającego i komórek raka przedinwazyjnego, a także umiejętności pomijania artefaktów [13]. Wyniki przedstawionych w obecnym opracowaniu badań przedstawiają wpływ przygotowania tkanki przed barwieniem na efekt oznaczenia amplifikacji genu HER2 metodą FISH. Niewłaściwe utrwalenie, płukanie, suszenie, ogrzewanie, krojenie preparatów lub zanieczyszczenie innymi tkankami bądź płynami może wpływać na hybrydyzację. Również różnice w przygotowaniu i opracowaniu materiału tkankowego (utrwalanie, zatapianie), a także czas jego przechowywania w różnych ośrodkach zakładów patologii, uniemożliwiają wiarygodną interpretację obra-

6 Wpływ modyfikacji procedury FISH na oznaczenie amplifikacji genu HER2 w materiale histopatologicznym 209 zów mikroskopowych. Utrudniona ocena preparatów może być spowodowana również dziedzicznymi nieprawidłowościami samej tkanki guza raka piersi. Wnioski 1) Istnieje możliwości uzyskania odpowiednich do oceny materiałów w przypadkach pierwotnie niediagnostycznych. 2) Najczęstszymi powodami braku możliwości oceny materiałów wykonanych metodą FISH jest niewłaściwe przygotowanie materiału na wstępnym etapie. 3) Wymagane jest wprowadzenie stałego przedlaboratoryjnego opracowania materiału. Piśmiennictwo [1] Krajowy Rejestr Nowotworów Raporty na podstawie danych Centrum Onkologii , [2] Reis-Filho J.S., Tutt A.N.J. (2008) Triple negative tumours: a critical review. Histopathology 52(1): [3] Ross J.S., Slodkowska E.A., Symmans W.F. i wsp. (2009) The HER-2 receptor and breast cancer: ten years of targeted anti- HER-2 therapy and personalized medicine. Oncologist 14(4): [4] Leary A.F., Hanna W.M., van de Vijver M.J. i wsp. (2009) Value and limitations of measuring HER-2 extracellular domain in the serum of breast cancer patients. J. Clin. Oncol. 27(10): [5] Monego G., Arena V., Maggiano N. i wsp. (2007) Borderline HER-2 breast cancer cases: histochemical versus real-time PCR analysis and impact of different cut-off values. Scand. J. Clin. Lab. Invest. 67(4): [6] Bast R.C., Ravdin P., Hayes D.F. i wsp. (2001) 2000 update of recommendations for the use of tumor markers in breast and colorectal cancer: clinical practice guidelines of the American Society of Clinical Oncology. J. Clin. Oncol. 19(6): [7] Goldhirsch A., Ingle J.N., Gelber R.D. i wsp. (2009) Thresholds for therapies: highlights of the St Gallen International Expert Consensus on the primary therapy of early breast cancer Ann. Oncol. 20(8): [8] Wolff A.C., Hammond M.E.H., Schwartz J.N. i wsp. (2007) American Society of Clinical Oncology/College of American Pathologists guideline recommendations for human epidermal growth factor receptor 2 testing in breast cancer. J. Clin. Oncol. 25(1): [9] Materiały informacyjne Path Vysion HER-2 DNA Probe oncology/fish/breast-cancer-pathvysion-her2.html. [10] L. Harris, H. Fritsche, R. Menneli wsp. (2008) Aktualizacja zaleceń Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ASCO) na rok 2007 dotyczących stosowania markerów nowotworowych w raku piersi. J. Clin. Oncol. 4. [11] Gown A.M., Goldstein L.C., Barry T.S. i wsp. (2008) High concordance between immunohistochemistry and fluorescence in situ hybridization testing for HER2 status in breast cancer requires a normalized IHC scoring system. Mod. Pathol. 21(10): [12] Hicks D.G., Tubbs R.R. (2005) Assessment of the HER2 status in breast cancer by fluorescence in situ hybridization: a technical review with interpretive guidelines. Hum. Pathol. 36(3): [13] Krasińska L., Jassem J. (2003) Kliniczne znaczenie zaburzeń HER2 w raku piersi z uwzględnieniem metod ich oznaczania. Nowotwory 53: J Anna Malicka-Durczak Zakład Patologii Nowotworów Wielkopolskie Centrum Onkologii ul. Garbary 15, Poznań The effects of modification to the FISH procedure in the assessment of HER2 gene amplification in histopathological diagnostics material Breast cancer is the most common malignancy among women. Developments in oncology and new diagnostic methods have led to the identification of factors affecting further treatment. Because of this, histopathology departments are faced with the task of reliably assessing the status of the HER2. In some cases, the assessment is made more problematic by poor representativeness of the tested material. The purpose of this study was to assess the effects of modification to the FISH test procedure on the results of diagnostically difficult histopathology specimens. It was found that some specimens are inadequate for HER2 assessment using standard FISH procedures. It is necessary to approach such cases individually. Application of appropriate modifications to the FISH procedure may lead to a useful result and thus, to the definition of a treatment regime for the patient. It was also found that various factors, including the fixation and processing of specimens, are involved in the broadly varying quality of histopathological materials. Key words: breast cancer, HER2, FISH

+ ± ± + + + (+) + + (+) Jak uzyskać dobry wynik patomorfologiczny? Virchow 2020(50) Andrzej Marszałek. utrwalanie ROZPOZNANIE.

+ ± ± + + + (+) + + (+) Jak uzyskać dobry wynik patomorfologiczny? Virchow 2020(50) Andrzej Marszałek. utrwalanie ROZPOZNANIE. Virchow 2020(50) Jak uzyskać dobry wynik patomorfologiczny? Andrzej Marszałek makroskopowo + ± mikroskopowo ± + + + (+) IHC + + (+) badania genetyczne + + (?) Katedra I Zakład Pathomorfologii Klinicznej

Bardziej szczegółowo

Ocena statusu HER2 w raku piersi

Ocena statusu HER2 w raku piersi diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2009 Volume 45 Number 4 315-323 Praca poglądowa Review Article Ocena statusu HER2 w raku piersi Anna Kruczak, Magdalena Rozmus-Piętoń, Urszula

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Procedura pobrania i transportu materiału do badania

Procedura pobrania i transportu materiału do badania Procedura pobrania i transportu materiału do badania A. Do badań cytogenetycznych - hematoonkologia A1. KARIOTYP - żywe komórki A2. FISH - żywe komórki A3. FISH materiał z bloczków parafinowych B. Do badań

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII w Bydgoszczy Personalizowana terapia nowotworów z zastosowaniem innowacyjnych technologii leczniczych i diagnostycznych

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Tegoroczna konferencja ESMO zaowocowała nowo przedstawionymi wytycznymi, dotyczącymi zarówno diagnostyki, jak

Bardziej szczegółowo

Miejsce patomorfologa w diagnostyce molekularnej nowotworów litych. Anna Nasierowska-Guttmejer Zakład Patomorfologii CSK MSW w Warszawie

Miejsce patomorfologa w diagnostyce molekularnej nowotworów litych. Anna Nasierowska-Guttmejer Zakład Patomorfologii CSK MSW w Warszawie Miejsce patomorfologa w diagnostyce molekularnej nowotworów litych Anna Nasierowska-Guttmejer Zakład Patomorfologii CSK MSW w Warszawie I część - rola patomorfologa w erze terapii celowanej molekularnie

Bardziej szczegółowo

Spółka z o.o. UCZESTNICY WARSZTATÓW: Lekarze rezydenci i specjaliści, technicy w pracowniach diagnostycznych i histopatologicznych

Spółka z o.o. UCZESTNICY WARSZTATÓW: Lekarze rezydenci i specjaliści, technicy w pracowniach diagnostycznych i histopatologicznych e-mail: kawaska@kawaska.pl WARSZTATY: TECHNIKI MIKROSKOPOWE I INFORMATYCZNE W BADANIU PRÓBEK BIOLOGICZNYCH, CZ. 1 Objęte patronatem Polskiego Towarzystwa Patologów pod przewodnictwem Prezes Zarządu Głównego

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Planowanie postępowania onkologicznego???

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii?

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Wykorzystanie nowych technik molekularnych w badaniach nad genetycznymi i epigenetycznymi mechanizmami transformacji nowotworowej

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 5 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. OPIS ŚWIADCZEŃ Porada na etapie podstawowym obejmuje: 1) zarejestrowanie

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Nowe algorytmy oceny odpowiedzi na leczenie w badaniach strukturalnych, dużo dalej niż klasyczne kryteria RECIST Jarosław B. Ćwikła Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Radiologiczna

Bardziej szczegółowo

INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka płuca w Polsce i na świecie

INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka płuca w Polsce i na świecie INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka w Polsce i na świecie W.T. Olszewski Warszawa 21 03 2014 Złośliwe nowotwory nabłonkowe Squamous cell

Bardziej szczegółowo

Wg rozdzielnika: do wszystkich zainteresowanych i uczestników postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Wg rozdzielnika: do wszystkich zainteresowanych i uczestników postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Poznań, dnia 28-06-2010 EZ/ 4148/2. /2010 Wg rozdzielnika: do wszystkich zainteresowanych i uczestników postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Dotyczy: przetargu nieograniczonego nr 70/2010

Bardziej szczegółowo

Warszawa 2014. Druk: GAUDIUM Lublin

Warszawa 2014. Druk: GAUDIUM Lublin Zalecenia metodyczne dotyczące oceny mutacji genu EGFR oraz rearanżacji genu ALK w kwalifikacji chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca do terapii ukierunkowanych molekularnie Rekomendacje Grupy Roboczej:

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

1 Diagnostyka. patomorfologiczna zasady i cele. Wenancjusz Domagała

1 Diagnostyka. patomorfologiczna zasady i cele. Wenancjusz Domagała Wenancjusz Domagała 1 Diagnostyka patomorfologiczna zasady i cele Patologia (patomorfologia) jest nauką o przyczynach, mechanizmach, objawach i skutkach choroby ocenianych na poziomie morfologicznym, biochemicznym

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA

Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA Krzysztof Bardadin Katedra i Zakład Patomorfologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 2 lipiec 2015 Polacy nie gęsi i swój język mają.

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych Załącznik nr 3 Standardy jakości w zakresie czynności laboratoryjnej genetyki medycznej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyniku badań 1. Zlecenie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C

LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I. Cel

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

Test BRCA1. BRCA1 testing

Test BRCA1. BRCA1 testing Test BRCA1 BRCA1 testing 2 Streszczenie Za najczęstszą przyczynę występowania wysokiej, genetycznie uwarunkowanej predyspozycji do rozwoju raka piersi i/lub jajnika w Polsce uznaje się nosicielstwo trzech

Bardziej szczegółowo

Paweł Krawczyk. Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania

Paweł Krawczyk. Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania Paweł Krawczyk Katedra i Klinika Pneumonologii, Onkologii i Alergologii Pracownia Immunologii i Genetyki

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa?

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Diagnostyka patomorfologiczna 1. Ocena wycinków z biopsji chirurgicznej jądra pacjenci

Bardziej szczegółowo

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny POZAGONADALNE I POZACZASZKOWE GUZY GERMINALNE (EXTRAGONADAL GERM CELL TUMOR) Ewa IŜycka-Świeszewska Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny 1.

Bardziej szczegółowo

Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w Wadowicach ul. Karmelicka 5. Konkurs Ofert

Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w Wadowicach ul. Karmelicka 5. Konkurs Ofert Wadowice, dnia 18.05.2012r. Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w Wadowicach ul. Karmelicka 5 Konkurs Ofert Dotyczy: wykonania świadczeń zdrowotnych w zakresie badań histopatologicznych i cytologicznych

Bardziej szczegółowo

BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM

BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM ZACHODNIOPOMORSKIE CENTRUM ONKOLOGII BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM CENTRUM ONKOLOGII Małgorzata Talerczyk 17.01.2014 WSKAŹNIKI DZIAŁALNOŚCI 2013 r. Liczba hospitalizowanych pacjentów: 11 194

Bardziej szczegółowo

Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w Wadowicach ul. Karmelicka 5. Konkurs Ofert

Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w Wadowicach ul. Karmelicka 5. Konkurs Ofert Wadowice, dnia 11.09.2014 r. Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w Wadowicach ul. Karmelicka 5 Konkurs Ofert Dotyczy: wykonania świadczeń zdrowotnych w zakresie badań histopatologicznych i cytologicznych

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie raka piersi Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie raka piersi Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I. Cel

Bardziej szczegółowo

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny

Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny Odsetek 5-letnich przeżyć w raku piersi w krajach Unii Europejskiej 100 90 80

Bardziej szczegółowo

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE Załącznik nr do Zarządzenia.. Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE 8.1 WARUNKI WYMAGANE Załącznik nr 2 do rozporządzenia cz. I lit. M Lp 913-916

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

Histology FISH Accessory Kit Kod K5599

Histology FISH Accessory Kit Kod K5599 Histology FISH Accessory Kit Kod K5599 Wydanie 2 Stosować do hybrydyzacji fluorescencyjnej in situ (technika FISH) skrawków utrwalanych w formalinie i zatapianych w parafinie. Zestaw zawiera odczynniki

Bardziej szczegółowo

TaqNovaHS. Polimeraza DNA RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925

TaqNovaHS. Polimeraza DNA RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 TaqNovaHS RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 TaqNovaHS Polimeraza TaqNovaHS jest mieszaniną termostabilnej polimerazy DNA

Bardziej szczegółowo

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Rak jajnika: nowe wyzwania diagnostyczno - terapeutyczne Warszawa, 15-16.05.2015 Dagmara Klasa-Mazurkiewicz Gdański Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 września 2015 r. Poz. 1372 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 sierpnia 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów jakości

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Tumors of posterior fossa in material of Pediatric Neurologial Surgery in Poznań Krzysztof Jarmusz, Katarzyna Nowakowska,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1. Regulamin organizacyjny spółki

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 66/2007/DSOZ ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest szóstym*, co do częstości, nowotworem u kobiet

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SZKOLENIOWE DLA ZAKŁADÓW HIGIENY WETERYNARYJNEJ W ZAKRESIE LABORATORYJNEJ DIAGNOSTYKI AFRYKAŃSKIEGO POMORU ŚWIŃ

MATERIAŁY SZKOLENIOWE DLA ZAKŁADÓW HIGIENY WETERYNARYJNEJ W ZAKRESIE LABORATORYJNEJ DIAGNOSTYKI AFRYKAŃSKIEGO POMORU ŚWIŃ MATERIAŁY SZKOLENIOWE DLA ZAKŁADÓW HIGIENY WETERYNARYJNEJ W ZAKRESIE LABORATORYJNEJ DIAGNOSTYKI AFRYKAŃSKIEGO POMORU ŚWIŃ Puławy 2013 Opracowanie: Prof. dr hab. Iwona Markowska-Daniel, mgr inż. Kinga Urbaniak,

Bardziej szczegółowo

WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI

WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI Paweł Basta Klinika Ginekologii i Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie Uniwersyteckie Centrum Leczenia Chorób Piersi I Katedra Chirurgii Ogólnej

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy O nas Centrum Onkologii w Bydgoszczy nie jest instytutem naukowym, ani szpitalem uniwersyteckim. Mimo to prowadzimy szeroko zakrojoną działalność

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Joanna Anioł Wykształcenie: wyższe Studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medium UJ w Krakowie 1989 1995 Kształcenie podyplomowe: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR. Zastosowanie leczenia laserem CO2 w atrofii pochwy, rozluźnieniu pochwy oraz nietrzymaniu moczu

BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR. Zastosowanie leczenia laserem CO2 w atrofii pochwy, rozluźnieniu pochwy oraz nietrzymaniu moczu BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR Zastosowanie laserem CO2 w atrofii, rozluźnieniu oraz nietrzymaniu moczu Zastosowanie laserem CO2 w atrofii, rozluźnieniu oraz nietrzymaniu moczu. Dr. Stefano Salvatore

Bardziej szczegółowo

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii experience makes the difference Magdalena Władysiuk, lek. med., MBA Cel terapii w onkologii/hematologii Kontrola rozwoju choroby Kontrola objawów

Bardziej szczegółowo

Artykuł oryginalny Original article

Artykuł oryginalny Original article Artykuł oryginalny Original article NOWOTWORY Journal of Oncology 2012, volume 62, number 4, 269 273 Polskie Towarzystwo Onkologiczne ISSN 0029-540X www.nowotwory.edu.pl Zastosowanie techniki interfazalnej

Bardziej szczegółowo

Rak piersi wybrane aspekty leczenia systemowego

Rak piersi wybrane aspekty leczenia systemowego Pol J Pathol 2014; 65 (4) (suplement 2): S1-S8 Rak piersi wybrane aspekty leczenia systemowego Tadeusz Pieńkowski Oddział Onkologii Klinicznej i Chirurgii Onkologicznej, Europejskie Centrum Zdrowia, Otwock

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Zalecenia dotyczące badań przesiewowych stosowanych w celu wczesnego wykrycia

Bardziej szczegółowo

Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego

Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego Elżbieta Senkus-Konefka Klinika Onkologii i Radioterapii Gdański Uniwersytet Medyczny Kliknij ikonę, aby dodać obraz 888 cystektomii

Bardziej szczegółowo

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Marcin Kruszewski Centrum Radiobiologii i Dozymetrii Biologicznej Instytut Chemii

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Kurs dla studentów i absolwentów

Kurs dla studentów i absolwentów Kurs dla studentów i absolwentów Profilaktyka, rozpoznanie i leczenie raka piersi. Etapy postępowania fizjoterapeutycznego u pacjentek po mastektomii Cel główny kursu: Przygotowanie do praktycznej pracy

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Cel ćwiczenia Określenie podatności na zakażenie wirusem HIV poprzez detekcję homo lub heterozygotyczności

Bardziej szczegółowo

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r.

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. HOT TOPICS 2014 W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. NOWOTWORY TRZONU MACICY Przegląd publikacji w International Journal of Gynecological Cancer w 2013 roku Paweł Knapp Klinika Ginekologii

Bardziej szczegółowo

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos 1. Opis umiejscowienia materiału (wycinka) Otrzymano Materiał świeŝy (nieutrwalony) Materiał utrwalony w formalinie Nieokreślono

Bardziej szczegółowo

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego Tomasz Borkowski Department of Urology Medical University of Warsaw Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego VII Pomorskie spotkanie Uroonkologiczne Rak pęcherza moczowego Henry Gray (1825

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE DODATKOWYCH INFORMACJI, INFORMACJE O NIEKOMPLETNEJ PROCEDURZE LUB SPROSTOWANIE

OGŁOSZENIE DODATKOWYCH INFORMACJI, INFORMACJE O NIEKOMPLETNEJ PROCEDURZE LUB SPROSTOWANIE 1/ 7 ENOTICES_spsknr6 11/12/2009- ID:2009-144897 Formularz standardowy 14 PL Publikacja Suplementu do Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej 2, rue Mercier, L-2985 Luksemburg Faks (352) 29 29-42670 E-mail:

Bardziej szczegółowo

Leczenie systemowe raka piersi

Leczenie systemowe raka piersi Leczenie systemowe raka piersi Marcin Napierała specjalista onkologii klinicznej Oddział Onkologii Ogólnej SP ZOZ Szpital Wojewódzki Zielona Góra Leczenie systemowe raka piersi Leczenie systemowe raka

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

I.J.G.C. 2013 -rak jajnika. Paweł Blecharz Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii, Instytut, Oddział Kraków

I.J.G.C. 2013 -rak jajnika. Paweł Blecharz Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii, Instytut, Oddział Kraków I.J.G.C. 2013 -rak jajnika Paweł Blecharz Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii, Instytut, Oddział Kraków Kliniczne znaczenie STIC Utajone raki jajowodu są znajdowane częściej po RRSO niż

Bardziej szczegółowo

Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro

Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro Specjalistyczne metody badań materiałów, 2014 Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro Bogdan Walkowiak Zakład Biofizyki IIM PŁ in vitro vs in vivo i ex vivo http://sexymammy.fotolog.pl/in-vitro-wedlug-disy,1370470

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Bielęda Zakład Fizyki Medycznej Wielkopolskie Centrum Onkologii

Grzegorz Bielęda Zakład Fizyki Medycznej Wielkopolskie Centrum Onkologii Grzegorz Bielęda Zakład Fizyki Medycznej Wielkopolskie Centrum Onkologii Historia implanty stałe 1911 Pasteau -pierwsze doniesienie na temat brachyterapii w leczeniu raka prostaty. Leczenie polegało na

Bardziej szczegółowo

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO EWA STĘPIEŃ ZAKŁAD PATOMORFOLOGII OGÓLNEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU KIEROWNIK I OPIEKUN PRACY: Dr KATARZYNA GUZIŃSKA-USTYMOWICZ

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY.

WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY. WOJEWÓDZKI OŚRODEK KOORDYNACYJNY. Załącznik nr 2a Wojewódzki Ośrodek Koordynujący (WOK), który nadzoruje realizację programu profilaktyki w podległym regionie-województwie tworzą: A/ kierownik WOK Pracą

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 182/2013 z dnia 9 września 2013 r. w sprawie oceny leku Iressa (gefitynib) we wskazaniu leczenie niedrobnokomórkowego

Bardziej szczegółowo

Nanotechnologie w diagnostyce

Nanotechnologie w diagnostyce Nanotechnologie w diagnostyce Diagnostyka endoskopowa Nanotechnologie mogą być przydatne w diagnostyce niedostępnych miejsc w badaniach endoskopowych. Temu mogą służyć mikrokamery wielkości antybiotyku,

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Onkologiczne Poradnictwo Genetyczne Profilaktyka, diagnostyka i leczenie Postęp, jaki dokonuje się w genetyce, ujawnia coraz większy udział

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU LabTest WAŻNY NA ROK 2015

REGULAMIN KONKURSU LabTest WAŻNY NA ROK 2015 REGULAMIN KONKURSU LabTest WAŻNY NA ROK 2015 Preambuła Diagnostyka Laboratoryjna jest ważnym ogniwem w procesie diagnozowania i leczenia pacjenta oraz funkcjonowania zakładów ochrony zdrowia. Od solidnej

Bardziej szczegółowo

Zawiadomienie o zakończeniu konkursu oraz o wyborze najkorzystniejszej oferty

Zawiadomienie o zakończeniu konkursu oraz o wyborze najkorzystniejszej oferty Gdańsk, dnia 13.07.2010r. Zawiadomienie o zakończeniu konkursu oraz o wyborze najkorzystniejszej oferty Nr postępowania: 15/E/P/2010 przedmiot zamówienia: wykonywanie świadczeń zdrowotnych w postaci specjalistycznych

Bardziej szczegółowo

Nazwa i adres Wojewódzkiego Ośrodka Koordynującego. Data, miejscowość. Numer protokołu kontroli. Nazwa i adres świadczeniodawcy.

Nazwa i adres Wojewódzkiego Ośrodka Koordynującego. Data, miejscowość. Numer protokołu kontroli. Nazwa i adres świadczeniodawcy. PROTOKÓŁ Z KONTROLI JAKOŚCI BADAŃ CYTOLOGICZNYCH ETAPU DIAGNOSTYCZNEGO WYKONYWANEJ W RAMACH POPULACYJNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA RAKA SZYJKI MACICY Nazwa i adres Wojewódzkiego Ośrodka

Bardziej szczegółowo