TEORIE METAFORY A MARKETING 157

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TEORIE METAFORY A MARKETING 157"

Transkrypt

1 N e u r o k o g n i t y w i s t y k a w p a t o l o g i i i z d r o w i u, P o m o r s k i U n i w e r s y t e t M e d y c z n y w S z c z e c i n i e AGNIESZKA JAWORSKA TEORIE METAFORY A MARKETING* Problem metafory od lat fascynuje literaturoznawców, lingwistów, filozofów języka, a także kognitywistów. Badania nad naturą metaforycznego znaczenia przyjęły charakter interdyscyplinarny. W związku z tym istnieje bogate piśmiennictwo dotyczące tego zagadnienia. W literaturze przedmiotu prezentowane są różnego rodzaju koncepcje, m.in. Arystotelesa (1988), Black a (1962), Davidsona (1978), Grice a (1975), Searle a (1979), Lakoffa i Johnsona (1988). Wprawdzie udzielają one pewnych odpowiedzi na temat metaforycznego znaczenia, ale obarczone są właściwymi sobie problemami. Celem pracy było przeanalizowanie i przybliżenie najbardziej wpływowych w ramach filozofii analitycznej i językoznastwa koncepcji dotyczących metaforycznego znaczenia, tj. teorii interakcyjnej Blacka i teorii niekognitywnej Davidsona oraz zaprezentowanie koncepcji Lakoffa i Johnsona, która osadzona jest w zupełnie innym paradygmacie. Atrakcyjność kognitywnej koncepcji polega m.in. na możliwości jej aplikacji do marketingu, gdzie wyróżnienie metafor głębokich umożliwia zrozumienie uniwersalnych motywów rządzących ludzkim zachowaniem, a zrozumienie tych mechanizmów pozwala na twórcze opracowanie i realizacje strategii marketingowej. Czym jest metafora? Próbując udzielić odpowiedzi na fundamentalne pytanie: czym jest metafora? ciężko znaleźć definicję, która nie byłaby kontrowersyjna. Tradycyjne arystotelesowskie ujęcie zawarte w takich dziełach jak Poetyka i Retoryka posługuje się terminem metafory jako przeniesienia nazwy jednej rzeczy na inną: z rodzaju na gatunek, z gatunku na rodzaj, z jednego gatunku na inny, lub też przeniesienie z jakiejś rzeczy na inną na zasadzie analogii (Arystoteles 1988, s ). Na przykładzie zdania Tutaj stoi mój okręt Arystoteles wyjaśnia, że rodzajowe słówko stać zostało użycie metaforyczne zamiast węższego gatunkowego słowa stać na kotwicy. Teoria ta jest prototypem dla innych teorii, w których warunek przeniesienia metaforycznego oparty jest na pewnej relacji między rzeczami: podobieństwie lub analogii. Na gruncie teorii Arystotelesa przeniesienie metaforyczne oparte jest na relacjach ontologicznych. Użycie metaforyczne charakteryzuje się pewnym niedosłownym, kreatywnym czy też celowym użyciem. Celem takiego użycia jest wzbudzenie w słuchaczach pewnych emocji oraz wysiłku intelektualnego. Główną wadą teorii opartej na porównaniu jest fakt, że podobieństwo nie jest dane obiektywnie podobieństwo zawsze jest względne. Innymi słowy podobieństwo zależy zawsze od obserwatora. Teorie metafory: Black vs Davidson W odpowiedzi na pytanie, jaka jest natura metaforycznego znaczenia, wielu filozofów, uważa, że znaczenie metaforyczne ma taki sam charakter jak znaczenie potoczne, a różnica, jeśli w ogóle zachodzi, polega na tym, w jaki sposób treść propozycjonalna jest wyrażana. Filozofowie tacy jak Black (1962) odrzucają twierdzenie, że znaczenie metaforyczne jest tego samego rodzaju, co znaczenie potoczne. Podkreślają niepowtarzalny i kreacyjny charakter metafor. Według tych poglądów metafory da się sprowadzić do reguł semantycznych. Davidson (1978) argumentuje, że metafory nie mają żadnego charakterystycznego znaczenia z wyjątkiem literalnego i wyciąga wniosek, że jedynymi kandydatami dla znaczenia są podlegające prawdziwości treści zdaniowe. Interakcyjna teoria metafory W słynnej publikacji Metaphor Black (1962) podejmuje dyskusję na temat metafory oraz proponuje jej własną teorię. Jako pierwszy prezentuje systematyczną interpretację metafory określaną mianem teorii interakcyjnej. Teoria ta opiera się na dwóch głównych twierdzeniach, po pierwsze, że metafory mają nieredukowalną treść kognitywną * Praca pod kierunkiem prof. dr. hab. n. med. Ireneusza Kojdera

2 TEORIE METAFORY A MARKETING 157 (znaczenie) i drugie, że treść kognitywna jest wytworzona przez interakcję różnych systemów kognitywnych (tzw. system banalnych skojarzeń ). Black utrzymuje, że treść kognitywna metafor może być prawdziwa, nawet jeśli nie jest redukowalna do wyrażeń literalnych. Główną motywacją teorii interakcyjnej jest zwrócenie uwagi na fakt, że metafory są potężnymi narzędziami poznawczymi, ponieważ mają więcej siły informacyjnej i obrazującej, niż jakakolwiek parafraza literalna, a przez to pozwalają nam lepiej rozumieć świat w którym żyjemy. Black wprowadza dwa kluczowe dla swojej teorii terminy: źródło (focus) i rama (frame) metafory. Nazywając zdanie przykładem metafory, należy założyć, że przynajmniej jedno słowo jest użyte metaforycznie i przynajmniej jedno literalnie. Słowo, które jest użyte metaforycznie, nazywa on źródłem metafory, a pozostałą część wyrażenia, w którym się to słowo pojawia ramą. Jako przykład wyrażenia metaforycznego Black podaje zdanie: Przewodniczący przebrnął przez dyskusję. Analiza tego wyrażenia w terminach Blacka ukazuje, że słowo przebrnął jest źródłem metafory, a pozostała część zdania jego ramą. Z pomocą tej metody Black krytykuje inne postacie teorii metafory powszechnie uznawane przez krytyków literackich. Odrzuca to, co w ogólnej postaci można nazwać substytucyjną teorią metafory. Zgodnie z tą teorią źródło metafory (czyli słowo, które w literalnej ramie wyróżnia się użyciem metaforycznym), stosujemy do przekazania znaczenia wyrażalnego literalnie. W tej koncepcji zakłada się, że wyrażenie metaforyczne ma swój literalny odpowiednik znaczeniowy. Według tej teorii zdanie metaforyczne Ryszard jest lwem miałoby swój odpowiednik znaczeniowy w postaci zdania literalnego Ryszard jest dzielny. Black nie może się na to zgodzić, ponieważ uważa, że wiele metafor posiada treść kognitywną, która nie jest parafrazowalna. Innymi słowy zdaniem Blacka wiele metafor nie posiada odpowiednika literalnego. Kolejnym dominującym poglądem, który Black odrzuca, jest teoria porównaniowa. Teoria ta jest szczególną odmianą teorii substytucyjnej. W tej koncepcji zakłada się, że wyrażenie metaforyczne zastępuje to, co jest podobne do desygnatu wyrażenia literalnego. Na przykład zdanie Ryszard jest lwem zostaje przekształcone na zdanie Ryszard jest jak lew (w byciu dzielnym). Zdaniem Blacka, problem tej teorii polega na tym, że porównaniami nie rządzą tak ścisłe reguły jak językiem fizyki, a podobieństwa nie są dane obiektywnie. Black podkreśla, że metafor używamy wówczas, gdy w grę nie wchodzi dokładność wypowiedzi naukowej. Uważa, że wypowiedzi metaforyczne nie są formalnymi porównaniami, ani odpowiednikami wyrażenia literalnego, bo posiadają własną wartość i możliwości. Ostatecznie Black przechodzi do tego, co nazywa interakcyjną teorią metafory, która ma być wolna od wad omawianych teorii. Utrzymuje, że metafory mają treść poznawczą, która nie może być wyrażona przez jakikolwiek literalny przekład. Pogląd ten głosi, iż dwie myśli współdziałają ze sobą wytwarzając w efekcie nowe znaczenie. Zgodnie z Blackiem, w metaforze postaci A jest B, gdzie system banalnych skojarzeń dla B współdziała z lub filtruje nasze myśli z systemem skojarzeń o A, w ten sposób uzyskujemy metaforyczne znaczenie całego zdania. Rozważmy metaforę Człowiek jest wilkiem. Można tu mówić o dwóch przedmiotach: głównym człowiek (lub ludzie) i pomocniczym wilk (lub wilki). Własności bycia dzikim, mięsożernym, bezwzględnym, czy drapieżnym są systemem banałów kojarzonych ze słowem wilk. Przy czym nie jest ważna prawdziwość tych banałów, lecz łatwość odwołania się do nich. Każde z tych stwierdzeń przenoszone jest na przedmiot główny (człowieka). Te własności są zasadnicze dla rozumienia metafory, służą jako filtr myślenia o ludziach. Każdy ludzki rys, który da się opisać w wilczym języku zostanie uwydatniony, inny zostanie wyciszony. W tym rozumieniu przyjmuje się, że słuchacz wspierany systemem implikacji wilka, zbuduje odpowiedni system dotyczący przedmiotu głównego. Teoria metafory przedstawiona przez Blacka jest w zasadzie zbyt ogólnikowa, aby stanowić doniosłą wartość teoretyczną. Łatwo można dostrzec, że Black analizuje metafory w terminach innych metafor takich jak: współdziałanie, czy filtrowanie. Niemniej jednak stała się ona punktem wyjścia dla niektórych teoretyków, utrzymujących centralną tezę Blacka o nieredukowalności treści poznawczej metafor. Teoria Donalda Davidsona Davidson utrzymywał, że zdania metaforyczne mają znaczenie, z tym, że jest to znaczenie literalne. Metafory znaczą, to co słowa w swojej najbardziej literalnej interpretacji i nic więcej (Davidson, 1978). Poglądy Davidsona przedstawione w artykule What metaphors mean w dużej mierze poświęcone są krytyce metaforycznego znaczenia. Davidson uważa, że nie ma żadnych instrukcji dla opracowania metafory; że nie ma podręcznika, który determinowałby, to, co metafory znaczą czy mówią. Innymi słowy, nie ma testu na metafory, który nie odwoływałby się do poczucia smaku there is no test for metaphor that does not call for taste (Davidson, 1978). Według Davidsona rozumienie metafory jest jak interpretacja marzenia sennego, tj. rezultatem współpracy mówiącego i słuchacza, która odbywa się na płaszczyźnie wyobraźni. W świetle jego poglądów metaforyczne znaczenie nie jest konstruowane w jakiś językowo stały sposób, w oderwaniu od znaczenia literalnego. W związku z tym nie wydaje się, żeby był taki typ językowego znaczenia. Założenie metaforycznego znaczenia nie wyjaśnia jak działa metaforyczne użycie. Davidson zauważa, że metaforyczne znaczenie nie wyjaśnia metafory, że to metafora je wyjaśnia. Jeśli zrozumieliśmy metaforę, możemy stwierdzić, że uchwyciliśmy metaforyczną prawdę i powiedzieć, czym jest metaforyczne znaczenie. Ale to znaczenie w metaforze jest jak wyjaśnienie dlaczego tabletka usypiająca kładzie do snu przez powiedzenie, że ma moc usypiającą Meaning in the metphor is like explaining that a pill puts you to sleep by saying it has dormative power (Davidson, 1978). Jeśli istniałyby metaforyczne znaczenia, to prawdopodobnie stałyby

3 158 AGNIESZKA JAWORSKA się znaczeniem literalnym, gdyby metafory umarły. Przyjmuje się, że kiedy metafory wchodzą do powszechnego użycia, to umierają. Jednak literalne znaczenie martwych metafor jest zwykle proste. Na przykład: czas to pieniądz jest metaforą, która narzuca rozumienie czasu jako wartości ograniczonej i materialnej. Natomiast znaczenie żywych metafor jest zazwyczaj bogatsze. Podsumowując, Davidson koncentruje swoje krytyczne argumenty, wokół tezy, że w użyciu metaforycznym wyrażenia językowe zmieniają swoje znaczenie, ale jest ostrożny w zaprzeczeniu, że jest coś takiego jak metaforyczna prawda. Głównym problemem tej teorii jest to, że sugeruje użycie metafory, ale nie wyjaśnia jej mocy. Kognitywna teoria metafory Metafora stała się centralnym tematem lingwistyki kognitywnej od około 1970 r. W dużej mierze stało się tak za sprawą Lakoffa i Johnsona. Po raz pierwszy w historii badań nad metaforą zwrócono uwagę na fakt, że nie należy ona tylko i wyłącznie do domeny języka, ale przede wszystkim do domeny myślenia. Stwierdzenie to okazało się dalece rewolucyjne oraz dało podstawę do dalszych badań nad metaforą na gruncie nowego paradygmatu językoznawstwa kognitywnego. Językoznawstwo kognitywne to prąd, który w radykalny sposób przeciwstawia się tradycji transformacyjno generatywnej zapoczątkowanej przez Noama Chomsky ego która dominowała w latach 50. ubiegłego wieku oraz wywołała trwały wpływ na psychologię, socjologię, teorię literatury, a także matematykę (Lakoff i Johnson, 1988). Gramatyka transformacyjno generatywna to zbiór reguł wyrażonych w sformalizowanym języku matematycznym, mających na celu wymieniać i opisywać wszystkie poprawne zdania w dalszym języku przy zastosowaniu słownika. Głównym komponentem tej gramatyki jest komponent składniowy z regułami frazowymi generującymi strukturę głęboką, której przypisywane jest znaczenie przez interpretujący komponent semantyczny, oraz z regułami transformacyjnymi, przetwarzającymi strukturę głęboką na strukturę powierzchniową, bez naruszenia znaczenia. Struktura powierzchniowa podlega interpretacji fonologicznej (Lakoff i Johnson, 1988). Gramatyka transformacyjno generatywna opiera się na założeniach obiektywizmu. Rama teoretyczna dla kognitywnej teorii metafory Bardzo ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, iż koncepcja kognitywnej teorii metafory powstała w oparciu o nowe naukowo teoretyczne podstawy. W ramach nowego paradygmatu językoznawstwo określane jest mianem nauki czysto empirycznej (Langacker, 1987). Koncepcja Lakoffa i Johnsona Centralna teza, na podstawie której Lakoff i Johnson rozwijają swoją teorię metafor pojęciowych, to przyjęcie, że nasz sposób myślenia, postrzegania a także działania ma charakter metaforyczny. Innymi słowy, autorzy chcą przekazać, że oto metafory kierują naszym życiem. Jak głoszą Lakoff i Johnson: Kategorie naszego powszedniego myślenia są w większości metaforyczne, a rozumowanie opiera się na metaforycznych implikacjach i wnioskach (Lakoff i Johnson, 1988, s. 251). Na pytanie czym jest metafora, w swojej pierwszej wspólnej pracy Metafory w naszym życiu, autorzy prezentują następującą definicję: istotą metafory jest rozumienie i doświadczanie pewnego rodzaju rzeczy w terminach innej rzeczy (Lakoff i Johnson, 1988, s. 27). W późniejszej samodzielnej pracy Lakoffa pojawia się doprecyzowanie tej definicji. Metafora jest charakteryzowana jako przeniesienie części struktury pojęciowej z jednej domeny do drugiej (Lakoff, 1990, s. 48). X rozumiane jest jako Y na skutek systematycznego powiązania dwóch różnych domen pojęciowych, z których jedna (X) funkcjonuje jako domena docelowa, a druga (Y) jako domena źródłowa metaforycznego rzutowania (projekcji). Tak scharakteryzowana metafora jest procesem przy pomocy którego pojmujemy i strukturalizujemy daną domenę doświadczeń w kategoriach innej domeny odmiennego rodzaju. Projekcja metaforyczna zachodzi na płaszczyźnie pojęciowej pomiędzy dwiema domenami pojęciowymi, w wyniku czego ma swój wyraz na powierzchni języka (Jäkel, 2003, s. 22). Na przykład, rozważmy metaforę: czas to pieniądz. W naszej kulturze czas jest artykułem wartościowym, często używanym do osiągnięcia celów. Czas pojawia się w języku na różne sposoby, np.: Zabierasz mi czas. Zainwestowałem w nią dużo czasu. Straciłem dużo czasu. Musisz mi zaoszczędzić czas. Dziękuję ci za poświęcony mi czas (Lakoff i Johnson, 1988, s. 34). Czas może oznaczać: wynagrodzenie za godzinę, opłaty za pokoje hotelowe, budżety roczne, pożyczki na procent itp. Ponieważ postępujemy tak, jakby czas był przedmiotem wartościowym, pojmujemy go w ten właśnie sposób (Lakoff i Johnson, 1988, s. 34). Wyrażenia czas to pieniądz, czas to środek o ograniczonej ilości czy też czas to artykuł wartościowy są metaforyczne, ponieważ wykorzystujemy nasze codzienne doświadczenie z pieniędzmi, ograniczonymi środkami i wartościowymi artykułami po to, by uzmysłowić sobie pojęcie czasu (Lakoff i Johnson, 1988, s. 35). Na gruncie koncepcji Lakoffa i Johnsona można uformować następujące tezy teorii kognitywnej metafory: 1. Teza o wszechobecności Metafory nie są wyjątkowym zjawiskiem poetyckiej kreatywności. Występują one powszechnie w języku codziennym. System pojęć, którym się posługujemy jest w istocie metaforyczny. 2. Teza o systematyczności pojęć metaforycznych Rozpatrując metaforę Argumentowanie to wojna, zauważamy, że wyrażenia pochodzące ze słownika wojennego np.: atakować pozycje, nie do obrony, strategia, nowa

4 TEORIE METAFORY A MARKETING 159 linia ataku, zwyciężyć, zdobywać teren, składają się na systematyczny sposób mówienia o batalistycznych aspektach argumentowania. 3. Teza o uwypuklaniu i ukrywaniu Jeden aspekt w terminach innego pojęcia może zostać uwypuklony inny wyciszony. Na przykład, jeśli skupimy się na bitewnych aspektach argumentowania, pojęcie metaforyczne uniemożliwi nam skupienie uwagi na innych aspektach. 4. Teza o metaforach orientacyjnych Istnieje obszar pojęć metaforycznych nadający strukturę innemu systemowi tzw. metafory orientacyjne np. wzwyż w dół, do z, przód tył, na od, głęboko płytko, centralny peryferyjny. Metafory orientacyjne nadają danemu pojęciu orientację przestrzenną, np. Szczęśliwy to w górę (happy is up). Takie ukierunkowania metaforyczne mają podstawę w naszym doświadczeniu kulturowym i fizycznym. 5. Teza o koherencji kulturowej Najbardziej podstawowe wartości w danej kulturze są spójne z metaforyczną strukturą najbardziej podstawowych pojęć występujących w tej kulturze. Na przykład im więcej, tym lepiej. Więcej to góra, dobre to góra. Metafora mniej to lepiej nie jest koherentna (na gruncie rozważanego amerykańskiego społeczeństwa). 6. Teza o metaforach ontologicznych Dzięki identyfikowaniu naszych doświadczeń jako rzeczy czy substancje, potrafimy o nich mówić, kategoryzować, kwantyfikować, czy też grupować. Rozważmy przykład Inflacja to rzecz. Widzenie inflacji jako rzecz pozwala nam mówić o niej, kategoryzować, rozpoznawać pewne jej aspekty itp. 7. Teza o metaforze pojemnika Przez to, że jesteśmy istotami fizycznymi, oddzielonymi od świata przez powierzchnię skóry, postrzegamy świat jako coś zewnętrznego. Każdy z nas jest pojemnikiem z powierzchnią ograniczającą i z orientacją typu w poza na inne przedmioty fizyczne, które są również ograniczone. Postrzegamy je także jako pojemniki. Tak samo jest w przypadku orientacji jaką narzucamy środowisku naturalnemu. Na przykład, stan Kansas jest terenem ograniczonym pojemnikiem, dlatego możemy powiedzieć, że w Kansas jest dużo obszarów uprawnych. Podsumowując, Lakoff i Johnson głoszą, po pierwsze, że metafora jest tylko sprawą języka, bo łączy ze sobą także rozum i wyobraźnię; po drugie, że metafory tkwią głęboko w naszym doświadczeniu; po trzecie autorzy rozpatrują język jakim posługujemy się codziennie, a nie język poetycki. Problemy W swojej pracy Lakoff i Johnson podają, że proces transferu z jednej struktury pojęciowej do drugiej jest automatyczny i nieświadomy (Lakoff i Johnson, 1988, s. 109). Można przypuszczać zatem, że Lakoff i Johnson milcząco przyjmują założenie, że struktury pojęciowe (domeny) są naturalnym mechanizmem biologicznym. Jak słusznie zauważa Pawelec jest to założenie materialistyczne (Pawelec, 2006, s. 33). Na gruncie tego stanowiska jedynym wyjaśnieniem zachowań rozumnych jest założenie homunkulusa, tj. reagujemy adekwatnie do sytuacji bo w naszej głowie siedzi człowieczek, który uruchamia odpowiednie mechanizmy, a w głowie tego człowieczka musi siedzieć kolejny człowieczek, co prowadzi do regresu w nieskończoność. Problem przejścia z fizjologii do semantyki pozostaje jednak nie dyskutowany przez autorów. Lakoff i Johnson zakładają, że znaczenie jest fenomenem naturalnym i w związku z tym powinno być wyjaśnione na gruncie nauk przyrodniczych (Pawelec, 2006, s. 34). Dodatkowo autorzy posługują się pojęciem metafory konwencjonalnej, tj. dosłownej, w związku z tym: a) można uznać, że rozpatrują tylko metafory martwe bądź frazeologizmy; b) można im zarzucić błędne koło, ponieważ o me taforyczności orzekamy wówczas, gdy następuje odejście od sensu dosłownego. Oba zarzuty można sprowadzić do przekonania, że jeśli metafora polega na przekroczeniu konwencji językowej, to propozycja Lakoffa i Johnsona nie ma nic wspólnego z metaforą. Obrona przed tymi zarzutami sprowadza się do tezy, że opozycje język dosłowny lub język metaforyczny, metafora martwa i metafory żywa są zbyt toporne, aby dobrze odzwierciedlać rzeczywistość. Aplikacja teorii kognitywnej do marketingu Działania marketingowe oparte są na wiedzy dotyczącej mechanizmów działania ludzkiego umysłu. Wraz z rozwojem nauki zmienia się rozumienie zasad działania i myślenia człowieka (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 27). Najwybitniejsi psycholodzy poznawczy przyjmują, że umysł opiera się na funkcjach mózgu. Innymi słowy, wszystkie nasze myśli i uczucia są przejawem umysłu, a w konsekwencji sygnałami przesyłanymi za pomocą połączeń nerwowych. Sygnały wysyłane pomiędzy neuronami powodują powstanie myśli, która może pobudzić kolejne neurony, wywołując tym samym kolejne myśli. Myśli te można nazwać ideami. Zbiór jednocześnie aktywowanych idei określa się mianem modeli myślowych, map, struktur, czy schematów. Do tych modeli odwołujemy się podczas naszej codziennej praktyki, sytuacji życiowej, np. dokonując wyboru przy zakupie lakieru do paznokci czy też przy wyborze partnera. Metafory głębokie stanowią końcowy efekt złożonych procesów neurologicznych. Obie półkule biorą udział w przetwarzaniu metafor. Edelman uważa, że powstawanie myśli nie wymaga udziału języka, ponieważ w swojej najwcześniejszej formie myśl zależy od trybów metaforycznych. Podobnie uważa Pinker, uznaje bowiem, że metafora jest kluczem do wyjaśnienia zjawisk myślenia i języka (Zaltman i Zaltman 2010, s. 52). Zaltman i Zaltman podają przykład producenta piwa Anheuser Busch, który wielokrotnie wykorzystał ideę więzi jako głęboką metaforę w reklamach swojej marki Budweiser, dzięki czemu marce tej zostało

5 160 AGNIESZKA JAWORSKA przypisane to skojarzenie. Konsumenci nieświadomie kojarzą markę Budweiser z nawiązywaniem kontaktów towarzyskich, a tym samym wykorzystanie tego skojarzenia przez inne marki wzmacniałoby w umysłach konsumentów skojarzenie związane z marką Budweiser. Uważa się, że rozwój metafor głębokich rozpoczyna się w chwili narodzin, a następnie kształtowany jest przez środowisko społeczne. W tym sensie metafory głębokie przypominają inne wrodzone zdolności, takie jak trójwymiarowe widzenie czy zdolności językowe. Nazywane są głębokimi, ponieważ występują w nieświadomości, a metaforami ponieważ reprezentują to, co postrzegamy w otaczającej nas rzeczywistości. Metafory głębokie odzwierciedlają to, co przez socjologów i psychologów nazywane jest uniwersalnymi cechami, tj. cechami występującymi praktycznie w każdym społeczeństwie. Co oznacza, że ludzie w odmiennych społeczeństwach posługują się taką samą liczbą metafor głębokich (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 15). Na podstawie dwunastu tysięcy wywiadów w ponad trzydziestu krajach autorzy książki Metafory w marketingu wyróżnili siedem najczęściej pojawiających się metafor głębokich. Są to metafora: równowagi, przemiany, podróży, pojemnika, więzi, zasobów i kontroli (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 35). Okazuje się, że ludzi, którzy niemal różnią się pod każdym względem, m.in. pochodzeniem kulturowym, wiekiem, płcią, religią, poglądami itp., łączy tych siedem metafor. Przykładowo, przedstawiciele różnych kultur rozmawiając o doświadczeniu zawodowym, planowaniu posiłków czy marce samochodu, odwołują się do tej samej metafory głębokiej metafory równowagi. Przy czym sposób wyrażania czy doświadczania tych metafor może być różny. Jak podają autorzy cechy metafor głębokich przypominają właściwości emocji. W zależności od kultury będą one inaczej wyrażane, ale to nie zmienia faktu, że mają jedną przyczynę (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 35). Wyróżnienie ze względu na największą uniwersalność siedmiu metafor głębokich, stanowi około 70% wszystkich metafor głębokich, z którymi autorzy zetknęli się podczas badań. Metafora równowagi związana jest z ideą harmonii, dostosowywania, przywracania sił czy sytuacji do pożądanego stanu. Równowaga ma związek m.in. z kwestiami fizycznymi, moralnymi, społecznymi, estetycznymi, czy psychicznymi. Może pojawiać się w kontekstach nadwagi czy przejedzenia, jako brak równowagi, czy też jako składnik diety, gdzie składniki się uzupełniają, a tym samym odzwierciedlają równowagę itp. (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 37). Metafora przemiany dotyczy zmiany stanu lub statusu, np. gdy jesteśmy rozłożeni przez grypę lub czujemy się jak nowo narodzeni. W przypadku kobiet często w kontekście przemiany pojawia się macierzyństwo. Rola kobiet polega na dopilnowaniu, aby ich dzieci wyrosły (przeobraziły się) w fizycznie i emocjonalnie zdrowych dorosłych. W naturze przykładem przemiany może być transformacja gąsienicy w pięknego motyla (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 38). Metafora podróży konsumenci często postrzegają życie jako podróż, np. gdy mówimy, że życie jest ulotne. Podróże mogą być szybkie lub powolne, o czym świadczą chociażby takie wyrażenia jak czas leci, dojechaliśmy już?. Podróże mogą także wieść pod górkę lub z górki (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 39). Metafora pojemnika spełnia dwie funkcje, po pierwsze uniemożliwia zawartości wydostanie się na zewnątrz i po drugie rzeczom z zewnątrz przeniknięcie do środka. Związana jest ze stanami fizycznymi, psychicznymi i społecznymi. Na przykład: możemy znaleźć się w dobrym złym humorze, utknąć w szponach nałogu, należeć do konkretnej rodziny lub grupy społecznej. Wspomnienia stanowią zdaniem autorów najistotniejszy typ pojemnika, ponieważ przechowują zapis naszych doświadczeń i nasza tożsamość (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 39). Metafora więzi wyraża uczucia przynależności lub wykluczenia. Na przykład, należymy do pewnych kręgów, bądź nie, identyfikujemy się z pewnymi bohaterami lub gwiazdami show biznesu, a także zrywamy nasze znajomości. Uczucia dystansu i rozłąki odzwierciedlają brak więzi np. gdy utracimy przyjaciela, pracę, czy tęsknimy za zwierzakiem. Motywy więzi stanowią kluczowy element myślenia klientów w sferze małżeństwa i rozwodu, posiadania lub adoptowania dzieci, posyłania dzieci na studia, również otrzymywania i wręczania prezentów (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 39). Metafora zasobów jak podkreślają autorzy, zasoby są niezbędne do przetrwania. Na przykład woda, pożywienie czy też opieka osoby dorosłej w dzieciństwie. Rodzina i przyjaciele stanowią źródło zasobów, które pomagają nam w ciężkich chwilach. Produkty i usługi także należą do zasobów. Np. pewna kobieta nazwała swój telefon kołem ratunkowym. Możemy mieć do czynienia z zasobami naturalnymi czy wytworzonymi, lub też z jednymi i drugimi. Wiedza i informacje stanowią także źródło zasobów, np. inteligentna osoba jest kopalnią wiedzy, a wykształcenie kluczem do przyszłości (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 40). Metafora kontroli potrzebujemy kontroli do panowania nad własnym życiem. Czasami nam się udaje, czasami nie. Chorzy ludzie czują się czasami bezsilni, lub nie pozwalają na to, aby choroba zniszczyła im życie. Nasze normy społeczne są tworzone po to, by kontrolować zachowania obywateli. Ci, którzy się nie podporządkowują, są zamykani w więzieniach (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 41). Oprócz tych siedmiu głównych metafor autorzy wyróżniają inne metafory głębokie, takie jak: ruch, który ma wiele wspólnego z podróżą i bardzo często występuje jako jej element (ruch kojarzy się nam z witalnością, energią, dynamizmem czy byciem aktywnym); moc, która objawia się jako siła lub źródło energii (konsumenci postrzegają moc również w wymiarze fizycznym, np. jako uderzenie lub zderzenie; firmy używają tej metafory po to, aby np. szokować lub wywołać ogień w ustach ); natura, reprezentuje to, co nie zostało wytworzone przez człowieka (naturalne produkty są dziewicze i wolne od zanieczyszczeń; natura symbolizuje wzrost i ewolucję, wszystko, co naturalne można zestawić

6 TEORIE METAFORY A MARKETING 161 z osiągnięciami cywilizacji, np. motocykliści podczas dzikiej jazdy wykazywali, że odczuwali jedność z naturą); system, metafora odzwierciedla potrzebę porządku i struktury, np. odniesieniu naszego ciała postrzeganego jako biosystem; często określamy sportowców jako dobrze naoliwiona maszyna, a gdy ktoś cierpi na chorobę umysłową, często mówi się, że brakuje mu piątej klepki (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 42). Podsumowując, odmienne metafory głębokie mogą mieć znaczenie dla różnych marek. Budweiser odwołuje się do metafory więzi, Coors do metafory natury i ruchu, Michelin przywołuje metaforę pojemnika, a Pirelli kontrolę. Zdarza się także, że różne marki nawiązują do różnych motywów tej samej metafory głębokiej. Dzięki metaforom głębokim marketerzy mogą uzyskać wgląd w postrzeganie i postępowanie klientów. Analizując metaforyczny poziom wypowiedzi można porównywać rzeczywiste przeżycia klientów z ich wypowiedziami na temat tych przeżyć (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 30). Przez to menadżerowie będą mogli dotrzeć do emocji ważnych z punktu widzenia danej marki i kategorii produktów, a także bardziej wykorzystać kreatywne myślenie podczas opracowania i realizacji strategii marketingowej (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 44). Metafory głębokie i emocje mają wiele wspólnego, pełnią ważne funkcje percepcyjne i poznawcze, są uniwersalne, co oznacza, że ludzie będący w różnych zakątkach świata doświadczają ich na tym samym podstawowym poziomie (Zaltman i Zaltman, 2010, s. 32). Piśmiennictwo tematu wykorzystane i sugerowane 1. Arystoteles: Retoryka Poetyka. PWN, Warszawa Black M. : Metaphor. Proceedings of the Aristotelian Society. 1954, 55, Black M.: Models and metaphor. Cornell University Press, New York Davidson D.: What metaphors mean. Critical Inquiry. 1978, 5, Grice H.P. : Logic and Conversation. W: Syntax and Semantics. 3, Jäkel O.: Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu, Kraków 2003, Universitas. 7. Lakoff G.. Johnson M.: Metafory w naszym życiu. Warszawa 1988, PIW. 8. Lakoff G.: The invariance hypothesis: is abstrakt reason based on image schemas? Cognitive Linguistics. 1990, 1, Langacker R.: Foundations of cognitive grammar. Volume II: Descriptive application. Stanford University Press, Stanford Pawelec A.: Metafora pojęciowa a tradycja. Kraków 2006, Universitas. 11. Searle J. : Metaphor. W: Expression and meaning: studies in the theory of speech acts. Cambridge University Press, Cambridge 1979, Zaltman G., Zaltman L. : Metafora w marketingu. Rebis, Poznań 2010.

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Wykład I: Czym jest język? http://konderak.eu/pwk13.html Piotr Konderak kondorp@bacon.umcs.lublin.pl p. 205, Collegium Humanicum konsultacje: czwartki, 11:10-12:40

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat 2012

Umysł-język-świat 2012 Umysł-język-świat 2012 Wykład II: Od behawioryzmu lingwistycznego do kognitywizmu w językoznawstwie Język. Wybrane ujęcia [Skinner, Watson i behawioryzm] Język jest zespołem reakcji na określonego typu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA

SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA 16 października 2008 SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA Umysł ludzki jako produkt ewolucji godz. 10.00-10.30 prof. dr hab. Krzysztof Łastowski, Umysł ludzki

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM Obowiązuje znajomość lektur:

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 2) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Filozofia umysłu. Eliminatywizm. Wykład VIII: w filozofii umysłu

Filozofia umysłu. Eliminatywizm. Wykład VIII: w filozofii umysłu Filozofia umysłu Wykład VIII: Eliminatywizm w filozofii umysłu Materializm Funkcjonalizm daje się uzgodnić z materializmem, nie implikuje go jednak Eliminatywizm to stanowisko konsekwentnie materialistyczne:

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Świadomość marki a lojalność konsumentów. Autor: Maciej Koniewski

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Świadomość marki a lojalność konsumentów. Autor: Maciej Koniewski FREE ARTICLE Świadomość marki a lojalność konsumentów Autor: Maciej Koniewski Luty 2012 Świadomość marki to najniższy poziom znajomości marki. Jest to początek kontinuum znajomości marki, które rozciąga

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klasy III d 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Psychologiczne podstawy marketingu.02.06.2014 Małgorzata Badowska Katarzyna Maleńczyk Aleksandra Tomala Spis treści 1. Definicje 2. Istota pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

Logika i semiotyka. Znak jako jedność signifié i signifiant. Wykład VI: (Ferdynand De Saussure)

Logika i semiotyka. Znak jako jedność signifié i signifiant. Wykład VI: (Ferdynand De Saussure) Logika i semiotyka Wykład VI: Znak jako jedność signifié i signifiant (Ferdynand De Saussure) Językoznawstwo i semiologia Ferdynand de Saussure (1857 1913) językoznawca, semiolog, strukturalista wykłady

Bardziej szczegółowo

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy Marta Grodner Społeczny kontekst nauki Socjologia wiedzy SOCJOLOGIA WIEDZY Zajmuje się związkami wiedzy z bazą społeczną. Wiązana często z marksizmem : społeczne źródła wiedzy uważa się za powiązane ze

Bardziej szczegółowo

Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski

Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski Architektura umysłu Pojęcie używane przez prawie wszystkie współczesne ujęcia kognitywistyki Umysł Przetwornik informacji 2 Architektura

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważniejsze teorie semantyczne Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Koncepcje znaczenia 2 3 1. Koncepcje referencjalne znaczenie jako byt

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki

Wstęp do kognitywistyki Wstęp do kognitywistyki Wykład I: Kognitywistyka z lotu ptaka Piotr Konderak konsultacje: poniedziałki, 11:10-12:40, p. 205 Strona przedmiotu: http://konderak.eu/wkg10.html W historii intelektualnej wszystko

Bardziej szczegółowo

Raport oceny kompetencji

Raport oceny kompetencji Symulacje oceniające kompetencje Raport oceny kompetencji Rut Paweł 08-01-2015 Kompetencje sprzedażowe dla efactor Sp. z o.o. Dane osobowe Rut Paweł CEO pawel.rut@efactor.pl more-than-manager.com 2 z 13

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum

Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum Temat: Świat na strychu tworzymy opis świata wewnętrznego Myszki. Cel główny: Próba interpretacji i analizy tekstu literackiego Cele operacyjne:

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

PRAGMATYKA rok akademicki 2015/2016 semestr zimowy. Temat 2: Grice a teoria znaczenia

PRAGMATYKA rok akademicki 2015/2016 semestr zimowy. Temat 2: Grice a teoria znaczenia PRAGMATYKA rok akademicki 2015/2016 semestr zimowy Temat 2: Grice a teoria znaczenia Pragmatyka: nauka badająca te aspekty znaczenia i funkcji wypowiedzi, które są zależne od jej kontekstu; studia nad

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Ontologie, czyli o inteligentnych danych

Ontologie, czyli o inteligentnych danych 1 Ontologie, czyli o inteligentnych danych Bożena Deka Andrzej Tolarczyk PLAN 2 1. Korzenie filozoficzne 2. Ontologia w informatyce Ontologie a bazy danych Sieć Semantyczna Inteligentne dane 3. Zastosowania

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka.

LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka. STRATEGIA DORADZTWA ZAWODOWEGO LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka. 2 Czy marzenia pomagają w wyborze zawodu? 3 Poznawanie siebie. Precyzowanie własnego sukcesu. 4 Dlaczego sukces gwarantuje

Bardziej szczegółowo

W filozofii analitycznej w latach 50. ukształtowała się nowa dyscyplina, tzw. filozofia umysłu (philosophy of mind)

W filozofii analitycznej w latach 50. ukształtowała się nowa dyscyplina, tzw. filozofia umysłu (philosophy of mind) W filozofii analitycznej w latach 50. ukształtowała się nowa dyscyplina, tzw. filozofia umysłu (philosophy of mind) Czy świadomość jest procesem mózgowym, czyli problem zamiany wody mózgu w wino świadomości

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego. (etap III badania, cz. 2)

Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego. (etap III badania, cz. 2) Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego (etap III badania, cz. 2) 1. Wprowadzenie W badaniu osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego (początek czwartek klasy szkoły

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM Cele oceniania w przedmiocie: diagnozowanie umiejętności ucznia, dostarczanie informacji o wynikach nauczania rodzicom, motywowanie

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Umysł-język-świat Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Jak wykorzystać swoją uwagę do efektywnej pracy?

Jak wykorzystać swoją uwagę do efektywnej pracy? Jak wykorzystać swoją uwagę do efektywnej pracy? Wielu psychologów sportu jest zdania, że sukces można osiągnąć realizując regułę KOP, czyli, że kluczem do osiągnięcia celu są koncentracja, opanowanie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego orły nie pływają. O wspieraniu talentów i zdolności u dzieci Magdalena Zientalska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 27 września 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości 1. Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi: Dokonać trafnej samooceny oraz autoprezentacji. Zastosować w praktyce podstawowe zasady pracy

Bardziej szczegółowo

Reklamy herbaty w ujęciu neurolingwistycznego programowania

Reklamy herbaty w ujęciu neurolingwistycznego programowania Reklamy herbaty w ujęciu neurolingwistycznego programowania Kielce, 6-7 listopada 2013 roku Ogólnopolskiej konferencji dla studentów i doktorantów Oddzieleni... Problemy w komunikacji międzyludzkiej Dominik

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Zestaw egzaminacyjny z zakresu języka angielskiego składał się z jedenastu zadań zamkniętych,

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Główne zagadnienia Kiedy porównujemy badania ilościowe i jakościowe, znajdujemy głownie róŝne rozłoŝenie akcentów między

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE GRY. projektowanie konstruowanie. użycie. R. Duke, Gaming the Future s Language, SAGE Publications, New York, 1974

TWORZENIE GRY. projektowanie konstruowanie. użycie. R. Duke, Gaming the Future s Language, SAGE Publications, New York, 1974 TWORZENIE GRY Projektowanie gry jest połączeniem naśladownictwa istniejących już formatów gier, nieuchwytnej, ale prawdziwej sztuki i pewnych zasad projektowania, z których część jest już dobrze określona

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej

Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej Roman Pomianowski Program realizowany jest przy wsparciu Czym jest edukacja ekonomiczna (EE) Znaczenie umiejętności odraczania nagrody Dziecko klientem

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA rok szkolny 2013/2014 Program nauczania dla szkoły gimnazjalnej autorstwa Mieczysława Borowieckiego - Wydawnictwo Szkolne PWN Nauczyciel prowadzący przedmiot mgr Marcin Kuc

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

Ucieleśnione poznanie

Ucieleśnione poznanie dr Mateusz Hohol Ucieleśnione poznanie zajęcia 7-8: Radykalny enaktywizm Ciało w mózgu Slinky (Andy Clark) Sprężynka Slinky przejawia zachowanie, wyglądające na inteligentne, pomimo tego, że nie posiada

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów :

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów : Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: Program nauczania języka angielskiego dla II etapu edukacyjnego (szkoła podstawowa, klasy IV VI), autorzy: Ewa Piotrowska

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia

1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia 1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia 2. Obszar kształcenia Stosunki międzynarodowe jako kierunek studiów lokuje się w obszarze kształcenia w zakresie nauk społecznych. 3.

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza 2010-10-01 Plan wykładu 1 Krytyka nauk w Rozprawie o metodzie 2 Zasady metody Kryteria prawdziwości 3 Rola argumentów sceptycznych Argumenty sceptyczne

Bardziej szczegółowo

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty teorii semantycznej: uznajemy zdania za znaczące z racji

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Wynalazczość w uczelni technicznej pułapki i zagrożenia

Wynalazczość w uczelni technicznej pułapki i zagrożenia VIII Spotkanie Zawodowe 2013-06-06 WEiTI PW R.ZAŁ. 1951 Wynalazczość w uczelni technicznej pułapki i zagrożenia dr inż. Ireneusz Słomka UPRP Wszelkie prawa zastrzeżone 1 1.Co jest, a co nie jest wynalazkiem

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

Ergonomia wprowadzenie. Tomasz Poskrobko

Ergonomia wprowadzenie. Tomasz Poskrobko Ergonomia wprowadzenie Tomasz Poskrobko Ergonomia jako nauka Ergonomia wchodzi w skład grupy nauk o pracy, do której zalicza się m.in. prakseologię, organizację i zarządzanie, socjologię pracy, fizjologię

Bardziej szczegółowo

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2 Inicjatywy społeczne młodzieży poprzez nowe media Tomasz Zacłona W połowie drugiej dekady XXI w. jesteśmy świadkami przemian społecznych zapowiadanych od końca ostatniego stulecia. W turbulentnym otoczeniu

Bardziej szczegółowo

Procesy w organizacji o charakterze systemowym. Zastosowanie teorii ograniczeń we wstępnej analizie procesów. Opis procesów.

Procesy w organizacji o charakterze systemowym. Zastosowanie teorii ograniczeń we wstępnej analizie procesów. Opis procesów. Zarządzanie procesami dr Mariusz Maciejczak Procesy w organizacji o charakterze systemowym. Zastosowanie teorii ograniczeń we wstępnej analizie procesów. Opis procesów. System System (gr. σύστημα systema

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO 1. Przedmiotowy System Oceniania jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania 2. Poziom wiedzy i umiejętności oceniany

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii wykład I-II. Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl

Podstawy ekonomii wykład I-II. Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Podstawy ekonomii wykład I-II Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Podstawy ekonomii -teoria EKONOMIA nazwą ta posługiwał się Arystoteles (gr. oikos 'dom',

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Trochę historii filozofii

Trochę historii filozofii Natura, a jej rozumienie we współczesnej nauce Janusz Mączka Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych Wydział Filozoficzny Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Genialne umysły. Genialne umysły Autor tekstu: Joanna Smolińska

Genialne umysły. Genialne umysły Autor tekstu: Joanna Smolińska Genialne umysły Autor tekstu: Joanna Smolińska Genialne umysły Autor tekstu: Joanna Smolińska Od najdawniejszych czasów zastanawiano się nad różnicami między ludźmi twórczymi a zwyczajnymi". Powszechnie

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA Warunki uczenia się Słuchacze odczuwają potrzebę uczenia się Zasady nauczania 1. Nauczyciel ujawnia studentom

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 3. Spór o uniwersalia Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Nieco semiotyki nazwa napis lub dźwięk pojęcie znaczenie nazwy desygnat nazwy każdy

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI

TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI TWIERDZENIE TALESA W PRZESTRZENI PRACA BADAWCZA autor Agnieszka Duszeńko Uniwersytet Wrocławski Wydział Matematyki i Informatyki 2005 Na płaszczyźnie: Najpopularniejsza, powszechnie znana wersja twierdzenia

Bardziej szczegółowo

COACHING dla każdego

COACHING dla każdego Kilka słów o mnie Dlaczego analiza egzystencjalna COACHING Trochę historii Podejście fenomenologiczne Wewnętrzna zgoda Cztery podstawowe motywacje człowieka Viktor E. Frankl logoterapia, poradnictwo Człowiek

Bardziej szczegółowo

Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim

Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim Opis procesu kształcenia dla kierunku TURYSTYKA i REKREACJA studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim 1. Przyporządkowanie kierunku studiów do obszarów kształcenia opisanych w Krajowych Ramach Kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL

TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL TRENING UMYSŁU ALEKSANDER DYDEL ZBIÓR ZADAŃ I ŁAMIGŁÓWEK ROZWIJAJĄCYCH UMYSŁ I WYOBRAŹNIĘ PODSTAWY WIEDZY PRAKTYCZNEJ NA TEMAT SPRAWNEGO FUNKCJONOWANIA MÓZGU TRENING UMYSŁU Zbiór zadań i łamigłówek rozwijających

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r.

Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r. Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r. Kompetencje kluczowe Kompetencje kluczowe to te, których wszystkie osoby potrzebują

Bardziej szczegółowo

4. JAKIE SĄ RODZAJE TECHNIK PROJEKCYJNYCH STOSOWANYCH W BADANIACH SPOŁECZNYCH?

4. JAKIE SĄ RODZAJE TECHNIK PROJEKCYJNYCH STOSOWANYCH W BADANIACH SPOŁECZNYCH? TECHNIKI PROJEKCYJNE 1. CZYM SĄ TECHNIKI PROJEKCYJNE? 2. JAKA JEST GENEZA TECHNIK PROJEKCYJNYCH? 3. KIEDY STOSOWAĆ TECHNIKI PROJEKCYJNE? CO NAM DAJE ICH ZASTOSOWANIE? 4. JAKIE SĄ RODZAJE TECHNIK PROJEKCYJNYCH

Bardziej szczegółowo

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Uniwersytet Warszawski Instytut Polityki Społecznej Pracownia Pomocy i Integracji Społecznej XXXIII Konferencja Polityków

Bardziej szczegółowo

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują):

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Psychofizjologia Widzenia 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska

Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW:

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka

Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka Magdalena Zając Wydział Nauk Pedagogicznych Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Biografia dziecka, a jego poczucie własnej wartości

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski

prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski Rola języka i semantyki w procesach reprezentowania i wyszukiwania treści Możliwości

Bardziej szczegółowo

Hot Spot 1. Kryteria oceniania.

Hot Spot 1. Kryteria oceniania. Hot Spot. Kryteria iania. Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie oraz zna niektóre wykraczające poza jego ramy z łatwością buduje spójne zdania

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo