NOWINY LEKARSKIE DWUMIESIĘCZNIK NAUKOWY UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU MEDICAL NEWS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "NOWINY LEKARSKIE DWUMIESIĘCZNIK NAUKOWY UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU MEDICAL NEWS"

Transkrypt

1 NOWINY LEKARSKIE DWUMIESIĘCZNIK NAUKOWY UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU MEDICAL NEWS A BIMONTHLY SCIENTIFIC JOURNAL PUBLISHED BY POZNAN UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES POLAND Rok założenia Founded in (75) ISSN Indeksowane w/indexed in: Polska Bibliografia Lekarska, MNiSW Pełne teksty prac/full texts on line:

2 REDAKTOR NACZELNY EDITOR IN CHIEF prof. dr hab. Marian Grzymisławski SEKRETARZ REDAKCJI EDITORIAL SECRETARY mgr Danuta Węglewska SEKRETARIAT SECRETARY mgr Grażyna Dromirecka dr med. Włodzimierz Szczepaniak mgr Danuta Węglewska RADA NAUKOWA EDITORIAL BOARD prof. dr hab. Maria Borysewicz-Lewicka (Poznań) prof. dr hab. Grzegorz H. Bręborowicz (Poznań) prof. dr hab. Magdalena Czarnecka-Operacz (Poznań) prof. dr hab. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska (Bydgoszcz) prof. Wolfgang Dick (Mainz Niemcy) prof. dr hab. Leon Drobnik (Poznań) prof. dr hab. Janusz Gadzinowski (Poznań) prof. dr hab. Wojciech Golusiński (Poznań) prof. dr hab. Witold Jurczyk (Poznań) prof. dr hab. Jacek Juszczyk (Poznań) prof. dr hab. Ryszard Koczorowski (Poznań) prof. UM dr hab. Tomasz Kościński (Poznań) prof. Odded Langer (Nowy Jork USA) prof. dr hab. Krzysztof Linke (Poznań) prof. Tadeusz Maliński (Athens USA) prof. UM dr hab. Roman K. Meissner (Poznań) prof. dr hab. Michał Musielak (Poznań) prof. dr hab. Leszek Paradowski (Wrocław) mgr Aniela Piotrowicz (Poznań) mgr Bogdan Poniedziałek (Poznań) prof. dr hab. dr h.c. Antoni Pruszewicz (Poznań) prof. dr hab. Kazimierz Rzymski (Poznań) prof. dr hab. Krzysztof Słowiński (Poznań) prof. dr hab. Bruno Szczygieł (Warszawa) prof. dr hab. Andrzej Szkaradkiewicz (Poznań) prof. UM dr hab. med. Jacek Szmeja (Poznań) prof. dr hab. Roman Szulc (Poznań) prof. Kai Taeger (Regensburg Niemcy) prof. dr hab. Krzysztof Wiktorowicz (Poznań) prof. dr hab. Witold Woźniak (Poznań) WYDAWCA PUBLISHER Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Copyright by Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu ADRES ADDRESS Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Metabolicznych i Dietetyki ul. Przybyszewskiego Poznań tel./fax: ISSN Korekta: Grażyna Dromirecka Korekta tekstów w j. ang.: Jan Jaroszewski Skład i łamanie: Bartłomiej Wąsiel Czasopismo do nabycia w Punkcie Sprzedaży Wydawnictw Naukowych UMP ul. Przybyszewskiego 37a Poznań tel./fax: Redakcja deklaruje, że wersja papierowa Nowin Lekarskich jest wersją pierwotną (referencyjną). WYDAWNICTWO NAUKOWE UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU Poznań, ul. Bukowska 70 tel./fax: Ark. wyd. 14,2. Ark. druk. 13,0. Papier kreda 115 g/m 2, 64 x 90.

3 Nowiny Lekarskie 2006, 75, 1, 3 6 WOJCIECH SŁOWIŃSKI*, MAREK RUCIŃSKI*, KRZYSZTOF SŁOWIŃSKI** WSPÓŁISTNIENIE ZŁAMAŃ TRZONU KOŚCI UDOWEJ I OBRAŻEŃ STAWU KOLANOWEGO PRZYPADEK CZY ZALEŻNOŚĆ? CONCOMITANCE OF FEMORAL SHAFT FRACTURES AND KNEE JOINT INJURIES COINCIDENCE OR DEPENDENCE? *Oddział Urazowo-Ortopedyczny z Pododdziałem ds. Endoprotezoplastyki i Endoskopii Stawów Szpitala Wojewódzkiego w Poznaniu Ordynator Oddziału: lek. Marek Ruciński **Klinika Chirurgii Urazowej, Leczenia Oparzeń i Chirurgii Plastycznej Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Krzysztof Słowiński Streszczenie Wstęp. Złamania trzonu kości udowej najczęściej występują w następstwie wypadków komunikacyjnych, upadków z wysokości, urazów zmiażdżeniowych i w przeważającej części dotyczą ludzi młodych. W trakcie badania chorego ze złamaniem trzonu kości udowej uwaga badającego skupiona jest zazwyczaj na bolesnym, zniekształconym udzie, a staw kolanowy jest badany pobieżnie lub niebadany wcale. Cel. W pracy omówiono prawdopodobne zależności między złamaniem trzonu kości udowej a obrażeniami wewnątrz stawu kolanowego, które są następstwem tego samego urazu. Metoda. W pracy przeanalizowano piśmiennictwo światowe dotyczące złamań trzonu kości udowej i współistnienia obrażeń struktur wewnątrzstawowych kolana: łąkotek, więzadeł i chrząstki stawowej. Uwzględniono różne metody diagnostyczne: badanie kliniczne, badanie rezonansu magnetycznego kolana i artroskopię kolana oraz odniesiono się do doświadczeń własnych. Wyniki. Na podstawnie dostępnego piśmiennictwa stwierdzono, że złamaniom trzonu kości udowej w 5 53% towarzyszą uszkodzenia więzadeł lub/i łąkotek ipsilateralnego stawu kolanowego; w większości prac zaobserwowano znaczny (> 30%) odsetek współistnienia obrażeń wewnątrzstawowych kolana. W obrazie rezonansu magnetycznego potwierdzono 32 94% istnienia uszkodzeń powierzchni stawowych, a w 53% artroskopii kolana stwierdzono poważne uszkodzenia łąkotek lub/i więzadeł. Doniesienia te możemy potwierdzić obserwacjami własnymi. Wnioski. Są dowody na istnienie zależności między złamaniem trzonu kości udowej i obrażeniami ipsilateralnych struktur stawowych kolana. Dlatego celowym jest wdrożenie wczesnej diagnostyki i leczenia obrażeń stawu kolanowego u chorych ze złamaniem trzonu kości udowej. SŁOWA KLUCZOWE: złamanie trzonu kości udowej, obrażenia wewnątrzstawowe kolana. Summary Introduction. Femoral shaft fractures mostly appear as the result of car accidents, falls from elevation, crushing trauma and often concern young individuals. During physical examination of the patient with femoral shaft fracture the doctor s attention is paid to the painful deformed femur and the knee is examined cursorily or occasionally. Aim. In the paper we described the dependence of the femoral shaft fracture and ipsilateral internal knee injuries that are the result of the same trauma. Method. In the paper we analysed world literature concerning femoral shaft fractures and concomitance of internal knee injuries involving menisci, ligaments and cartilage. We employed different diagnostic methods: clinical examination, MRI and arthroscopy and our own experience. Results. Based upon the literature we concluded that injuries of menisci and/or ligaments accompany the femoral shaft fractures in 5 53% cases. The latter were accompanied by internal knee injuries in more than 30% cases. In MRI the knee joint surface damage was proved in 32 94% cases and arthroscopy of the knee revealed serious menisci and/or ligament injury in 53% cases. Based upon our own experience we can confirm the observations. Conclusions. The dependence of femoral shaft fracture and ipsilateral knee joint injury was documented. Therefore, it is useful to initiate early diagnostics and treatment of knee injury in patients with femoral shaft fractures. KEY WORDS: femoral shaft fractures, knee joint injury. Wstęp Złamania kości udowej należą do częstych obrażeń narządu ruchu, z którymi spotyka się ortopeda czy chirurg urazowy w swojej codziennej praktyce. W przeważającej części są one następstwem wypadków komunikacyjnych, upadków z wysokości, nierzadko mają charakter zmiażdżeniowy. U części pacjentów towarzyszą one obrażeniom innych okolic ciała, a więc występują w zespole mnogich obrażeń ciała. Szczególnym obrażeniem związanym ze złamaniami w obrębie kończyny dolnej jest tak zwane kolano pływające ( floating knee ). Tu oprócz złamania kości udowej mamy do czynienia ze złamaniem goleni [1, 2]. Tego rodzaju obrażenia występują najczęściej u ludzi młodych, którzy doznali urazu o dużej energii. Ten rodzaj złamań z zaan-

4 4 Wojciech Słowiński i inni gażowaniem stawu kolanowego w sposób oczywisty wskazuje na konieczność jednoczesnej diagnostyki i leczenia złamania uda i goleni, a także uszkodzeń stawu kolanowego. Jednakże w większości przypadków to wskazanie nie jest tak oczywiste. Złamanie trzonu kości udowej dotyczy, jak sama nazwa wskazuje, kości udowej z wyłączeniem nasad kości. Może się wydawać, że uraz ogranicza się jedynie do trzonu kości udowej, nie powodując żadnych następstw w obrębie nasad kości udowej i stawów przez nią współtworzonych. W trakcie badania chorego ze złamaniem trzonu kości udowej uwaga badającego skupiona jest na zniekształconym, obrzękniętym i bolesnym udzie a staw kolanowy zostaje zazwyczaj zbadany pobieżnie. Dodatkowe trudności w rozpoznaniu ewentualnych uszkodzeń stawu kolanowego towarzyszących złamaniu trzonu kości udowej istnieją u pacjentów z mnogimi obrażeniami ciała, gdzie nawet złamanie kości udowej może schodzić na dalszy plan przy współistnieniu obrażeń głowy, klatki piersiowej i brzucha bezpośrednio zagrażających życiu. Mając do czynienia z pacjentem ze złamaniem trzonu kości udowej, należy zadać sobie pytanie, czy istnieje właściwy czas i miejsce na diagnozowanie uszkodzeń struktur wewnątrzstawowych kolana. Należy zdać sobie sprawę z faktu, że obrażenia wewnątrz stawu kolanowego mogą mieć poważne konsekwencje dla rehabilitacji chorego po zespoleniu złamania kości udowej i jego funkcjonowania w przyszłości i dlatego nie należy ich bagatelizować. Jeżeli występują tego rodzaju obrażenia, to czy mają one związek ze złamaniem trzonu kości udowej, czy występują niezależnie? Przegląd piśmiennictwa Dokonując przeglądu piśmiennictwa, wykluczyliśmy prace, w których występowało złamanie nasady dalszej kości udowej, gdyż w tym przypadku uszkodzenie struktur wewnątrzstawowych kolana jest oczywiste. Wykluczyliśmy również złamania będące wynikiem postrzałów, złamania patologiczne i złamania ze zwichnięciem stawu kolanowego. Zainteresowanie obrażeniami stawu kolanowego towarzyszącymi złamaniu trzonu kości udowej miało już miejsce w latach 50-tych ubiegłego stulecia. Ritchey i wsp. w 1958 donieśli o 30 przypadkach złamań kości udowej w następstwie urazu deską rozdzielczą (dashboard injury) z towarzyszącym uszkodzeniem więzadeł stawu kolanowego u 5 z nich (17%) [3]. Pedersen i Serra w 1968 roku opublikowali pracę, w której opisali 9 przypadków w ciągu 5-letniego okresu z ipsilateralnym złamaniem kości udowej i uszkodzeniem więzadeł stawu kolanowego [4]. W 1980 roku Walker i Kennedy przeprowadzili retrospektywne badanie 54 złamań kości udowej i zaobserwowali w 26 przypadkach (48%) występowanie uszkodzeń więzadeł stawu kolanowego po tej samej stronie. Więzadło krzyżowe przednie było uszkodzone u 50% chorych, więzadło poboczne piszczelowe u 31%, więzadło poboczne strzałkowe u 13% pacjentów, a więzadło krzyżowe tylne u 6% [5]. W pracy Wallinga i wsp. z 1982 roku badanie stawu kolanowego w znieczuleniu u 24 pacjentów ze złamaniem trzonu kości udowej ujawniło uszkodzenie więzadeł stawu kolanowego u 8 z nich [6]. Barber i wsp. (1988) omówili uszkodzenie łąkotek współistniejące ze złamaniem kości udowej, znajdując 5 uszkodzonych łąkotek u 4 chorych spośród 21 badanych [7]. Moore i wsp. przeanalizowali retrospektywnie grupę 320 pacjentów ze złamaniem trzonu kości udowej i rozpoznali uszkodzenie więzadeł u 17 z nich [8]. W innym opracowaniu Szelay i wsp. w grupie 110 pacjentów ze złamaniem 114 trzonów kości udowej u 31 z nich (27%) stwierdzili niestabilność stawu kolanowego [9]. W końcu grupa badawcza z Los Angeles opublikowała w 1993 i 1994 roku dwie prace dotyczące diagnostycznej artroskopii kolana po złamaniach trzonu kości udowej. W pierwszej w grupie 47 pacjentów opisali 25 uszkodzonych łąkotek, a w drugiej u 40 chorych, 21 uszkodzonych więzadeł i 13 łąkotek [10, 11]. Badanie kliniczne Badanie podmiotowe i przedmiotowe stawu kolanowego wobec złamania trzonu kości udowej jest w pierwszym kontakcie z pacjentem bardzo trudne. Zwracamy uwagę na dominujący ból, bolesność i zniekształcenie uda, a badanie stawu kolanowego, dla oceny jego stabilności, jest niewykonalne. Dlatego też ocena stabilności i uszkodzeń wewnętrznych stawu kolanowego są możliwie dopiero po zaopatrzeniu złamania i w znieczuleniu [10, 11, 12, 13]. Metodą z wyboru w leczeniu zamkniętych złamań trzonu kości udowej jest zespolenie gwoździem śródszpikowym ryglowanym. Powszechnie przyjęło się, że gwóźdź jest wprowadzany od strony bliższego końca kości udowej (ategrade). W wielu ośrodkach jednak wprowadza się gwoździe śródszpikowe od strony stawu kolanowego, nie tylko ze względu na poziom złamania. Należy zadać sobie pytanie, czy w każdym z tych przypadków wykluczono uszkodzenia wewnątrzstawowe kolana. Należy przypuszczać, że nie. Badanie kliniczne, wykonane po zespoleniu złamania kości udowej w tym samym znieczuleniu, powinno zawierać oglądanie kolana; już na pierwszy rzut oka staw może być obrzęknięty, co może nasuwać podejrzenie o obecności krwiaka. Potwierdza to lub wyklucza test balotowania rzepki, który umożliwia wykrycie już niewielkiej ilości płynu wewnątrz stawu. Testy łąkotkowe nie są możliwe do przeprowadzenia w tych warunkach, gdyż pacjent nie może reagować bólowo na manipulacje badającego ze względu na znieczulenie. W ocenie stabilności stawu kolanowego należy wykonać test koślawienia i szpotawienia kolana, testy szufladowe przedni i tylny, test Lachmana, pivot shift i odwrotny pivot shift. Badania te dają tylko ogólną orientację, co do potencjalnych uszkodzeń w obrębie stawu kolanowego, ale dla doświadczonego klinicysty są badaniami podstawowymi.

5 Współistnienie złamań trzonu kości udowej i obrażeń stawu kolanowego przypadek czy zależność? 5 Badania obrazowe Wśród badań obrazowych na pierwszy plan wysuwają się przeglądowe zdjęcia rentgenowskie. Oprócz zdjęcia rentgenowskiego kości udowej, które potwierdza po badaniu klinicznym chorego złamanie kości udowej, następnym badaniem powinno być wykonanie zdjęć ipsilateralnego stawu kolanowego w dwóch rzutach przednio-tylnym i bocznym, a dla stawu biodrowego w przednio-tylnym i osiowym. Przeglądowe zdjęcia rentgenowskie mają głównie na celu ujawnienie ewentualnych złamań w obrębie stawów, chociaż mogą również dać obraz znacznej niestabilności [10, 11]. Walling i wsp. standardowo wykonywali u pacjentów stresowe zdjęcia rentgenowskie. Autorzy stwierdzili, że wykonywanie tego typu rentgenogramów wkrótce po urazie pozwala na szybkie rozpoznanie niestabilności stawu kolanowego i uszkodzenie struktur więzadłowych [6]. Doraźne badanie ultrasonograficzne stawu kolanowego nie daje pełnej odpowiedzi na pytanie o uszkodzenie struktur więzadłowych kolana i łąkotek. W badaniu tym często zdarzają się rozpoznania fałszywie dodatnie. W obrazie konwencjonalnej tomografii komputerowej nie uwidaczniają się tkanki miękkie i dlatego badanie to nie jest potrzebne w diagnostyce obrażeń kolana. Badaniem obrazowym charakteryzującym się dużą czułością w określaniu uszkodzeń struktur stawowych kolana jest badanie rezonansu magnetycznego. Dickson i wsp. z Nowego Orleanu w prospektywnym badaniu dokonali oceny uszkodzeń tkanek miękkich stawu kolanowego u 26 pacjentów ze złamaniem kości udowej w obrazie rezonansu magnetycznego. W badaniu tym stwierdzili uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego u 5 chorych (19%), uszkodzenie więzadła krzyżowego tylnego u 2 chorych (7%), całkowite rozdarcie łąkotki przyśrodkowej (3 stopień) u 4 chorych (15%), całkowite rozdarcie łąkotki bocznej (3 stopień) u 7 chorych (26%). Więzadło poboczne piszczelowe było uszkodzone w 11 kolanach (41%), w tym w 5 (19%) całkowicie (3 stopień), a więzadło poboczne strzałkowe uległo uszkodzeniu w 8 kolanach (30%), w tym w połowie (15%) całkowicie (3 stopień). Uszkodzenia chrząstki również penetrujące do kości gąbczastej (stłuczenie kości) występowały w obrębie piszczeli u 8 chorych (30%), a w obrębie uda u 17 chorych (63%) [12]. Blacksin i wsp. w 1998 roku opublikowali badanie, w którym u 34 pacjentów ze złamaniem trzonu kości udowej wykonali średnio po 2,5 dnia od urazu badanie rezonansu magnetycznego stawu kolanowego. Rozpoznali uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego u 2 chorych (6%), uszkodzenie więzadła krzyżowego tylnego u 7 chorych (21%), uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej w 6 przypadkach (15%), łąkotki bocznej w 4 przypadkach (12%), więzadła pobocznego piszczelowego w 13 przypadkach (38%), więzadła pobocznego strzałkowego w 2 przypadkach (6%). Uszkodzenie chrząstki stawowej zaobserwowali u 4 chorych (12%), a stłuczenie kości u 11 chorych (32%) [13]. Artroskopia Pierwsze doniesienie o wykonaniu artroskopii kolana u pacjentów ze złamaniem kości udowej ukazało się w 1988 roku. Barber i wsp. przeprowadzili retrospektywne badanie ipsilateralnego kolana u 20 pacjentów z 21 złamaniami kości udowej. Artroskopię kolana wykonali u 6 z nich. W trakcie zabiegu rozpoznali uszkodzenie 5 łąkotek u 4 spośród 20 swoich pacjentów (25%), uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego u 3 chorych (15%), podobnie uszkodzenie więzadła krzyżowego tylnego (3 kolana 15%) i pobocznego piszczelowego (3 kolana 15%). Nie stwierdzili w artroskopii uszkodzeń więzadła pobocznego strzałkowego [7]. Vangsness i DeCampos z University of Southern California School of Medicine w dwóch publikacjach opisali odpowiednio 47 i 40 pacjentów ze złamaniem trzonu kości udowej, u których wykonali artroskopię ipsilateralnego kolana. W pierwszej pracy stwierdzili uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej u 12 chorych (26%), łąkotki bocznej u 13 chorych (28%), uszkodzenie więzadeł kolana u 13 pacjentów (28%). Chondromalacja lub inne uszkodzenie chrząstki stawowej wystąpiło u 25 pacjentów (53%). Badanie kliniczne stawu kolanowego w znieczuleniu wykazało niestabilności kolana u 23 pacjentów (49%) [11]. W drugiej publikacji u 40 pacjentów, u których wykonano artroskopię kolana stwierdzono uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej u 5 chorych (12%), łąkotki bocznej u 8 chorych (20%), uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego aż u 21 chorych (53%), a więzadła krzyżowego tylnego u 3 chorych (7,5%). Ogółem aż 22 pacjentów (55%) miało istotne uszkodzenie stawu kolanowego zaobserwowane w artroskopii [10]. Strategia postępowania Vangsness i DeCampos zaproponowali strategię postępowania z chorymi, u których złamaniu trzonu kości udowej towarzyszą uszkodzenia ipsilateralnego stawu kolanowego. Pierwszym etapem jest wykonanie standardowych zdjęć rentgenowskich uda, stawu biodrowego i kolanowego w dwóch projekcjach. U większości pacjentów z zamkniętym złamaniem w obrębie trzonu kości udowej leczeniem z wyboru jest założenie gwoździa śródszpikowego ryglowanego na zamknięto, chyba że istnieją uwarunkowania oczywiste w postaci obrażeń innych okolic ciała bezpośrednio zagrażających życiu. Po zespoleniu złamania gwoździem śródszpikowym, w tym samym znieczuleniu wykonuje się badanie kliniczne stawu kolanowego. Proponują następnie artroskopię kolana w niedokrwieniu w celu zapewnienia lepszej wizualizacji. Artroskopia w niedokrwieniu, założenie opaski na złamane i operowane udo może budzić zastrzeżenia, chociaż DeCampos i wsp. nie zaobserwowali żadnych powikłań po artroskopii z użyciem opaski uciskowej [10]. Jedynie Moore i wsp. opisali jeden przypadek wystąpienia zespołu ciasnoty przedziałów powięziowych po operacji stawu skokowego z użyciem opaski uciskowej po gwoździowaniu śródszpikowym uda [14].

6 6 Wojciech Słowiński i inni Alternatywą albo równorzędnym badaniem dla artroskopii kolana może być badanie rezonansu magnetycznego, które charakteryzuje się wysoką czułością w wykrywaniu uszkodzeń tkanek miękkich kolana [12, 13, 16]. Najnowszym osiągnięciem w diagnostyce uszkodzeń stawu kolanowego jest wirtualna artroskopia. Pierwszy raz została ona zaprezentowana w Lucernie w Szwajcarii w październiku 2004 roku na 21. Kongresie Deutschspracige Arbeitsgemeinschaft fur Artroskopie. Metoda ta opiera się na przetworzeniu obrazów rezonansu magnetycznego 2D w 3D. Nowotny i wsp. porównali czułość i specyficzność obrazów 2D z obrazami 3D u 10 pacjentów z obrażeniem stawu kolanowego. Projekcja 2D charakteryzowała się czułością 66% i specyficznością 71%, podczas gdy badanie 3D wykazało czułość 75% i specyficzność 83% [15]. Wnioski Przytoczone piśmiennictwo przekonuje, że następstwem złamania trzonu kości udowej nie tak rzadko jest uszkodzenie ipsilateralnego stawu kolanowego. Statystycznie w 5 53% złamań trzonu kości udowej występują uszkodzenia łąkotek i/lub więzadeł kolana. Znaczna większość prac mówi o większym niż 30% odsetku tego typu uszkodzeń. Badanie rezonansu magnetycznego potwierdza 32 94% uszkodzenia powierzchni stawowych będących następstwem złamania trzonu kości udowej a nieuwidocznionych na zdjęciach rentgenowskich. 53% artroskopii kolana potwierdza istotne uszkodzenia stawu kolanowego. Trudno jednakże porównywać ze sobą wszystkie wymienione publikacje, gdyż charakteryzują się zastosowaniem różnych metod diagnostycznych, a część badań nie była prowadzona systematycznie. Wydaje się jednak celowe podjęcie systematycznych badań w ośrodkach urazowo-ortopedycznych dla wczesnego wykrywania uszkodzeń śródstawowych kolana i jednoczasowego ze złamaniem kości udowej wdrożenia etapowego leczenia tych uszkodzeń. Obecnie w Oddziale Urazowo-Ortopedycznym Szpitala Wojewódzkiego w Poznaniu i w Klinice Chirurgii Urazowej Akademii Medycznej w Poznaniu wprowadzono tego rodzaju zasady postępowania. Wstępne obserwacje tych chorych w toku diagnostyki i leczenia potwierdzają większość sugerowanych w piśmiennictwie zależności. Jednak liczba przypadków w taki sposób traktowanych jest jeszcze zbyt mała, by można było formalnie wyniki innych autorów potwierdzić. Piśmiennictwo 1. Lundy D.W., Johnson K.D.: J. Am. Acad. Orthop. Surg., 2001, 9, Adamson G.J., Wiss D.A., Lowery G.L. i wsp.: J. Orthop. Trauma, 1992, 6, Ritchey S.J., Schonholtz G.J., Thompson M.S.: J. Bone Joint Surg. [Am.], 1958, 40, Pederson H.E., Serra J.B.: Clin. Orthop., 1968, 60, Walker D.M., Kennedy J.C.: Am. J. Sports Med., 1980, 8, Walling A.K., Seradge H., Spiegel P.G.: J. Bone Joint Surg. [Am.], 1982, 64, Barber F.A., Fuller M.W., Ratliff H.W. i wsp.: Am. J. Knee Surg., 1988, 1, Moore T.M., Patzakis M.J., Harvey Jr. J.P.: Clin. Orthop., 1988, 232, Szalay M.J., Hosking O.R., Annear P.: Injury, 1990, 21, DeCampos J., Vangsness Jr C.T., Merritt P.O. i wsp.: Clin. Orthop., 1994, 300, Vangsness Jr C.T., DeCampos J., Merritt P.O. i wsp.: J. Bone Joint Surg. [Br.], 1993,75, Dickson K.F., Galland M.W., Barrack R.L. i wsp.: J. Orthop. Trauma, 2002, 16, Blacksin M.F., Zurlo J.V., Levy A.S.: Skeletal. Radiol., 1998, 27, Moore M.R., Garfin S.R., Hargens A.R.: J. Orthop. Trauma, 1987, 1, Novotny T., Matthes G, Hosten N. i wsp.: Virtuelle Arthroskopie Fortschritt oder technische Spielerei? Przedstawione na 21. Kongresie Deutschsprachige Arbeitsgemeinschaft fur Arthroskopie, październik 2004, Lucerna, Szwajcaria. 16. Słowiński K., Stefanowski J., Siwinski D.: Fundamenta Informaticae, 2002, 53, (3,4),

7 Nowiny Lekarskie 2006, 75, 1, 7 9 WOJCIECH MIKUŁA, KATARZYNA KIWERSKA-JAGODZIŃSKA WSTĘPNA OCENA KLINICZNA SYSTEMU HUMERUSBLOCK DO ZESPOLEŃ ZŁAMAŃ BLIŻSZEJ NASADY KOŚCI RAMIENNEJ HUMERUSBLOCK SYSTEM IN THE TREATMENT OF PROXIMAL HUMERUS FRACTURES PRELIMINARY CLINICAL EXPERIENCE Oddział Urazowo Ortopedyczny Specjalistycznego Centrum Rehabilitacji i Leczenia Schorzeń Narządu Ruchu w Konstancinie Ordynator: dr hab. med. Wojciech Mikuła Streszczenie Cel. Celem pracy jest przedstawienie wstępnej oceny klinicznej i pierwszych wniosków dotyczących przydatności klinicznej systemu Humerusblock, stosowanego w złamaniach bliższej nasady kości ramiennej. Metodyka. Przedstawiony materiał kliniczny obejmuje 10 pacjentów leczonych w naszym Oddziale w latach , w tym 5 chorych z izolowanym złamaniem podgłowowym kości ramiennej, 3 z towarzyszącym złamaniem guzka większego, 1 pacjenta ze złamaniem 4 fragmentowym i 1 z wieloodłamowym złamaniem bliższej nasady i 1/3 bliższej kości ramiennej. W większości przypadków stosowano niegwintowane druty Kirschnera o średnicy 2,2 mm. W okresie pooperacyjnym stosowano zazwyczaj 2 3-tygodniowe unieruchomienie w ortezie stabilizującej staw ramienny, wprowadzając następnie intensywne leczenie usprawniające. Okres obserwacji wynosił od 4 12 miesięcy. Wyniki. U wszystkich 10 pacjentów uzyskano zrost kostny, w 2 przypadkach był to zrost opóźniony. Po przeprowadzeniu oceny funkcjonalnej kończyny górnej stwierdzono dobry wynik leczenia w 7 przypadkach, w 3 zadowalający. Wnioski. Na podstawie wstępnych badań klinicznych można stwierdzić, że system Humerusblock jest obiecującą i przydatną metodą leczenia, pozwalającą na stabilniejsze zespolenie bliższej nasady kości ramiennej w porównaniu z konwencjonalną stabilizacją drutami Kirschnera. Wyciągnięte wnioski mogą być ograniczone małą ilością analizowanych chorych i stosunkowo krótkim okresem obserwacji. SŁOWA KLUCZOWE: staw ramienny, system Humerusblock, bliższa nasada kości ramiennej. Summary Aim. The aim of the study was to present the preliminary data of clinical efficacy of Humerusblock system used for proximal humerus fractures. Methods. The authors present the first 10 patients with proximal humerus fractures treated with the use of Humerusblock system in In most cases the non threaded Kirschner wires of 2.2 mm diameter were employed. After the procedure the arm was immobilized in an orthesis for 2 3 weeks, followed by intensive rehabilitation. The follow up period ranged from 4 to 12 months. Results. In all patients the union of the fracture was observed, although in 2 it was delayed. Good functional results were achieved in 7, and satisfactory in the remaining 3 patients. Conclusions. On the basis of their preliminary results the authors conclude that the Humerusblock system is a useful and promising technique enabling more stable fixation of proximal humerus, as compared with the classic stabilization with K wires. The conclusions are of course preliminary and limited by the small number of patients and relatively short period of follow up. KEY WORDS: shoulder, Humerusblock system, proximal humerus. Wstęp Złamania w obrębie nasady bliższej kości ramiennej stanowią ok. 4% wszystkich złamań i występują najczęściej u osób starszych, w dekadzie życia. Wynika to z obniżonej wytrzymałości mechanicznej tkanki kostnej wskutek osteoporozy oraz zmniejszonej sprawności psychofizycznej [1, 5, 6, 11]. U osób młodszych złamania te są z reguły wynikiem urazu bezpośredniego o znacznej sile [1, 7, 10]. Wybór sposobu leczenia złamań bliższej nasady kości ramiennej jest uzależniony od rodzaju złamania, wieku chorego, stanu ogólnego pacjenta oraz obrażeń towarzyszących. O ile u osób starszych, z zazwyczaj zaawansowaną osteoporozą i licznymi obciążeniami internistycznymi zalecane jest często leczenie zachowawcze [1, 3, 4, 5, 8], o tyle u pacjentów młodszych z przemieszczonymi złamaniami większość autorów preferuje leczenie operacyjne [1, 7, 9, 12]. Najwłaściwszym rozwiązaniem w tym przypadku wydaje się wczesne nastawienie przemieszczonych odłamów i ich zespolenie w sposób jak najmniej zaburzający ukrwienie głowy kości ramiennej. Celem pracy jest przedstawienie wstępnej oceny klinicznej i pierwszych wniosków dotyczących przydatności klinicznej systemu Humerusblock, jako jednej z metod leczenia operacyjnego złamań w obrębie bliższej nasady kości ramiennej. Materiał i metody Przedstawiony materiał kliniczny obejmuje 10 pacjentów ze złamaniem w obrębie bliższej nasady kości ramiennej, leczonych w Oddziale Urazowo-Ortopedycznym STOCER w Konstancinie w okresie od marca 2003 do marca 2004 (12 miesięcy). W analizowanym materiale było 7 kobiet i 3 mężczyzn, w wieku od 55 do 72 lat (średni wiek 63,8 lat). Uraz dotyczył kończyny górnej prawej w 7, lewej w 3 przypadkach. Wśród operowanych pacjentów było:

8 8 Wojciech Mikuła, Katarzyna Kiwerska-Jagodzińska 5 chorych z izolowanym złamaniem podgłowowym kości ramiennej 3 chorych z podgłowowym złamaniem z towarzyszącym złamaniem guzka większego 1 pacjent ze złamaniem 4-fragmentowym 1 pacjent z wieloodłamowym złamaniem bliższej nasady i 1/3 bliższej kości ramiennej. W tym ostatnim przypadku zespolenie metodą Humerusblock wzmocniono śródszpikowym zespoleniem kości ramiennej prętem Rusha i 2 pętlami drucianymi. W większości przypadków stosowano niegwintowane druty Kirschnera o średnicy 2,2 mm. Wszyscy pacjenci leczeni byli pierwotnie operacyjnie, w dobie od urazu. W okresie pooperacyjnym stosowano zazwyczaj 2 3-tygodniowe unieruchomienie w ortezie stabilizującej staw ramienny, wprowadzając następnie intensywne leczenie usprawniające. Zastosowanie ortezy umożliwia praktycznie natychmiastowe wprowadzenie delikatnych ruchów czynnych barku i stawu łokciowego. Ryc. 3. Technika zespolenia złamania metodą Humerusblock: Rtg w projekcji AP. Ryc. 1. Złamanie 3 fragmentowe bliższej nasady kości ramiennej Rtg w projekcji AP. Ryc. 2. Rtg projekcja transtorakalna Ryc. 4. Rtg pooperacyjne projekcja transtorakalna. Wyniki leczenia Okres obserwacji wynosił od 4 do 12 miesięcy. Ocenę funkcjonalnej sprawności kończyny oparliśmy na skali Constanta [2], określając: ból podczas codziennych czynności dolegliwości podczas snu zdolność do pracy możliwość uprawiania sportu zakres ruchów czynnych siłę mięśniową odwodzicieli. Po przeprowadzeniu oceny funkcjonalnej kończyny górnej stwierdziliśmy: dobry wynik leczenia w 7 przypadkach, w 3 wynik zadowalający. U wszystkich 10 pacjentów uzyskano zrost kostny, w 2 przypadkach był to zrost opóźniony. W badanej grupie nie stwierdzono powikłań infekcyjnych, uszkodzeń nerwów ani utraty repozycji po zespoleniu. U żadnego z pacjentów nie doszło do martwicy głowy kości ramiennej.

9 Wstępna ocena kliniczna systemu Humerusblock do zespoleń złamań bliższej nasady kości ramiennej 9 Omówienie W leczeniu przemieszczonych złamań bliższej nasady kości ramiennej u osób starszych preferowane są zespolenia małoinwazyjne, ze względu na osteoporozę, a także często liczne obciążenia internistyczne [1, 9, 12, 13]. System Humerusblock jest obiecującą metodą leczenia w tych przypadkach, stosunkowo prostą technicznie, wymagającą jedynie obecności monitora rtg tv. Głównym wskazaniem do jej stosowania są podgłowowe złamania szyjki kości ramiennej. Metoda ta pozwala na uzyskanie stosunkowo stabilnego zespolenia przy maksymalnej ochronie tkanek miękkich i unaczynienia odłamów, ograniczając ryzyko powstania martwicy głowy kości ramiennej, stosunkowo często występującej po masywnych zespoleniach płytowych. Nie bez znaczenia jest także skrócenie czasu zabiegu operacyjnego oraz zmniejszenie śródoperacyjnej utraty krwi. Zastosowanie systemu Humerusblock umożliwia wczesne rozpoczęcie procesu usprawniania, stwarzając możliwość szybkiego powrotu pełnej sprawności kończyny, zwłaszcza u pacjentów współpracujących, z silną motywacją do pracy i aktywnego trybu życia. Wnioski Na podstawie wstępnych badań klinicznych można stwierdzić, że: 1. System Humerusblock jest obiecującą i przydatną metodą leczenia, pozwalającą na stabilniejsze zespolenie bliższej nasady kości ramiennej w porównaniu z konwencjonalną stabilizacją drutami Kirschnera. 2. Metoda ta jest nieporównywalnie mniej inwazyjna od masywnych zespoleń płytkowych, umożliwiając maksymalną ochronę unaczynienia odłamów. Wyciągnięte wnioski mogą być ograniczone małą ilością analizowanych chorych oraz stosunkowo krótkim okresem obserwacji. Piśmiennictwo 1. Bieniek T., Kusz D., Dudko S. i wsp.: Wyniki leczenia złamań nasady bliższej kości ramiennej. Kwart. Ortop., 2004, 2, Constant C., Murley A.: A clinical method of functional assessment of the shoulder. Clin. Orthop., 1987, 214, Court Brown C.M., Cattermole H., McQueen M.: Impacted valgus fractures of the proximal humerus. J. Bone Joint Surg., 2002, 84 B, Czyrny S., Karuś A.: Czynnościowe wyniki leczenia złamań bliższego końca kości ramiennej. Kwart. Ortop., 1998, 2, Danis D., Mikuła W.: Specyfika leczenia złamań w osteoporozie. Nowa Med., 2000, 9, Dudko S., Wojciechowski P., Kusz D. i wsp.: Dolne podwichnięcie stawu ramiennego po operacyjnym leczeniu złamań bliższego końca kości ramiennej. Chir. Narządu Ruchu, 2002, 67, Hawkins R.J., Bell R.J., Gurr K.: The three part fracture of the proximal part of the humerus. J. Bone Joint Surg., 1982, 68 A, Kocur T., Spis M., Wieczorek Z. i wsp.: Wyniki leczenia zachowawczego złamań nasady bliższej kości ramiennej u ludzi w wieku podeszłym. Now. Lek., 1999, 68 (supl. 1), Palczewski D., Teodorski S., Kobielus A.: Wyniki leczenia złamań nasady bliższej kości ramiennej w materiale własnym. Now. Lek., 1999, 68 (supl.1), Tukałło K., Gorlas P., Kosicki W.: Odległe następstwa obrażeń barku. Now. Lek., 999, 68 (supl. 1), Tylman D., Dziak A.: Traumatologia Narządu Ruchu. PZWL, Warszawa, Zawadziński S.: Wyniki leczenia operacyjnego wieloodłamowych złamań głowy kości ramiennej. Chir. Narz. Ruchu, 1970, 35, Zyto K., Ahrengart L., Sperber A. i wsp.: Treatment of displaced proximal humeral fractures in elderly patients. J. Bone Joint Surg., 1997, 79 B, 412.

10 Nowiny Lekarskie 2006, 75, 1, WOJCIECH MIKUŁA, KATARZYNA KIWERSKA-JAGODZIŃSKA PROTEZOPLASTYKA STAWU RAMIENNEGO W WIELOODŁAMOWYCH ZŁAMANIACH BLIŻSZEJ NASADY KOŚCI RAMIENNEJ SHOULDER ALLOPLASTY IN MULTIFRAGMENTAL FRACTURES OF PROXIMAL HUMERUS Oddział Urazowo Ortopedyczny Specjalistycznego Centrum Rehabilitacji i Leczenia Schorzeń Narządu Ruchu w Konstancinie Ordynator: dr hab. med. Wojciech Mikuła Streszczenie Cel. Celem pracy jest wykazanie, że alloplastyka stawu ramiennego przy użyciu protezy Bio modular może być metodą godną polecenia w przypadkach szczególnie trudnych klinicznie, stając się coraz częściej wykonywanym zabiegiem zarówno w chirurgii urazowej, jak i rekonstrukcyjnej ortopedycznej. Metodyka. Przedstawiony materiał obejmuje 19 alloplastyk stawu ramiennego typu Bio modular, wykonanych w naszym oddziale w latach , w tym: 8 chorych ze zmiażdżeniowym złamaniem w obrębie bliższej nasady kości ramiennej, 8 chorych ze stawem rzekomym po złamaniu wieloodłamowym i pierwotnej osteosyntezie, 3 chorych z zastarzałym wieloodłamowym złamaniem i zwichnięciem głowy kości ramiennej. Podkreślono znaczącą rolę rehabilitacji w procesie leczenia chorych. Badania kontrolne przeprowadzono w 6 i 12 miesiącu po zabiegu operacyjnym, oceniając funkcjonalną sprawność kończyny wg skali Constanta. Wyniki. U wszystkich 19 pacjentów uzyskano dobry wynik leczenia ustąpienie dolegliwości bólowych oraz dobry, funkcjonalny zakres ruchomości stawu ramiennego. Wnioski. Nasze obserwacje potwierdzają: stosunkową łatwość techniki operacyjnej, skuteczność stabilizacji protezy, duże znaczenie śródoperacyjnej odbudowy układu tkanek miękkich, znaczącą rolę procesu usprawniania oraz uzyskiwane dobre wyniki czynnościowe leczenia. SŁOWA KLUCZOWE: staw ramienny, alloplastyka barku, bliższa nasada kości ramiennej, złamania wieloodłamowe. Summary Aim. Shoulder alloplasty with Bio modular prosthesis becomes more and more frequently employed both in traumatologic, and reconstructive orthopaedic surgery. Methods. The authors present their material of 19 Bio modular alloplasties performed in The indications included: burst fracture (8 patients), non union following multifragmental fracture and primary osteosynthesis (8 patients) and old fracture with luxation of the humeral head (3 patients). The authors stress the role of functional rehabilitation in the therapeutic process. The functionality of the limb was assessed using the Constant scale 6 and 12 months postoperatively. Results. In all patients the result was good alleviation of pain and good range of shoulder movements. Conclusions. The authors observations confirm the relative simplicity of surgical technique, efficient prosthesis stabilization, the importance of soft tissues reconstruction and the role of early rehabilitation in the final functional results. KEY WORDS: shoulder, shoulder alloplasty, proximal humerus, multifragmental fractures. Wstęp Alloplastyka stawu ramiennego staje się coraz częściej wykonywanym zabiegiem zarówno w chirurgii rekonstrukcyjnej ortopedycznej, jak i urazowej. Stwierdzane przez wielu autorów wyniki leczenia są satysfakcjonujące, a nawet uznawane za podobnie dobre lub nawet lepsze od wyników alloplastyki stawu biodrowego czy kolanowego. Rys historyczny: 1893 francuski chirurg J.P. Pean zaimplantował protezę stawu ramiennego z platyny i gumy w gruźlicy stawu ramiennego [3] 1951 Ch.S. Neer pierwszy krok w kierunku rozwoju nowoczesnych protez (Neer I) [5] 1971 Stellbrink przedstawił polietylenową panewkę 1974 Ch.S. Neer zmiana modelu części ramiennej protezy (Neer II) Lata 90. systemy drugiej generacji głowa i trzpień są modularnymi częściami. Koniec lat 90. systemy trzeciej generacji możliwa jest specyficzna geometria głowy kości ramiennej (offset), opracowanie nowych typów panewek [2, 7, 8] Warren i Dines wprowadzili do praktyki klinicznej protezę o nazwie Bio-Modular. Wskazania do alloplastyki stawu ramiennego to: artroza stawu ramiennego (pochodzenia reumatycznego, zwyrodnieniowego i pourazowego) martwica głowy kości ramiennej zastarzałe złamania, zwichnięcia, stawy rzekome i inne deformacje pourazowe głowy kości ramiennej wieloodłamowe złamania głowy kości ramiennej nowotwory okolicy stawu ramiennego [3].

11 Protezoplastyka stawu ramiennego w wieloodłamowych złamaniach bliższej nasady kości ramiennej 11 Wskazania do alloplastyki barku w wieloodłamowych złamaniach bliższej nasady kości ramiennej: 3 i 4-fragmentowe złamania bliższej nasady kości ramiennej ze zwichnięciem wg podziału Neera u starszych pacjentów (osteoporoza) wieloodłamowe złamania ze zwichnięciem rozkawałkowania głowy kości ramiennej rozległe kompresyjne złamanie głowy (> 40% powierzchni) w przypadku zaklinowanych zwichnięć tylnych i przednich złamania dwufragmentowe szyjki anatomicznej przy złej jakości tkanki kostnej i utrzymujących się dolegliwościach bólowych [3]. Materiał i metody W 2002 r. w Oddziale Urazowo Ortopedycznym STO- CER w Konstancinie wprowadzono protezę Bio-Modular do praktyki klinicznej leczenia: wieloodłamowych złamań bliższej nasady kości ramiennej zastarzałych złamań i stawów rzekomych po złamaniach wieloodłamowych w obrębie bliższej nasady kości ramiennej. Analizie poddano 19 pacjentów operowanych w okresie od czerwca 2002 do czerwca 2003 roku (12 miesięcy). U wszystkich pacjentów zaimplantowano protezy połowicze, cementowe, z retrowersją około 35, stosując dostęp piersiowo ramienny, w miarę możliwości wykonując jednoczasową rekonstrukcję pierścienia rotatorów. Analizowanych pacjentów podzielono na 3 grupy: I. 8 chorych wieloodłamowe złamania w obrębie bliższej nasady kości ramiennej, II. 8 chorych stawy rzekome (po wieloodłamowych złamaniach bliższej nasady kości ramiennej, po pierwotnej osteosyntezie), III. 3 chorych zastarzałe złamania wieloodłamowe bliższej nasady kości ramiennej ze zwichnięciem głowy (~12 m-cy od urazu). U wszystkich chorych występowały silne dolegliwości bólowe barku i znacznego stopnia ograniczenia ruchomości w stawie ramiennym, bardzo ograniczające funkcjonalność kończyny górnej w czynnościach dnia codziennego. I. Złamania wieloodłamowe (8 pacjentów) W grupie tej było 5 mężczyzn i 3 kobiety, w średnim wieku 63,5 lat. Uraz dotyczył w 4 przypadkach barku prawego i w 4 barku lewego. We wszystkich przypadkach do urazu doszło wskutek upadku. Chorzy ci byli operowani pierwotnie w drugiej dobie od urazu. Klasyfikacja złamań wieloodłamowych: złamania 4-fragmentowe 4 chorych złamania 3-fragmentowe 3 chorych złamania ze zwichnięciem 1 chory. II. Stawy rzekome (8 pacjentów) Wśród pacjentów tej grupy przeważali mężczyźni 7 chorych, w średnim wieku 59,2 lata. Dominowały urazy kończyny górnej prawej 6 chorych, lewy staw ramienny dotknięty był urazem jedynie w 2 przypadkach. W większości przypadków do urazu doszło wskutek wypadku komunikacyjnego. Klasyfikacja złamań w grupie stawów rzekomych: złamania 4-fragmentowe 3 przypadki złamania 3-fragmentowe 3 przypadki złamania 2-fragmentowe ze zwichnięciem 2 przypadki. Wszyscy pacjenci byli uprzednio leczeni operacyjnie. W 7 przypadkach wykonano osteosyntezę płytkową, w 1 stabilizację drutami Kirschnera. III. Zastarzałe złamanie ze zwichnięciem (3 pacjentów) Grupa ta dotyczy 3 mężczyzn w średnim wieku 42,3 lat, z urazem stawu ramiennego prawego. Mechanizmem urazu we wszystkich 3 przypadkach był wypadek komunikacyjny. Klasyfikacja złamań w grupie zastarzałych złamań bliższej nasady kości ramiennej ze zwichnięciem głowy (3 przypadki): złamania 2-fragmentowe szyjki anatomicznej we wszystkich przypadkach. Wszyscy chorzy po urazie leczeni byli zachowawczo, zgłosili się do STOCER w okresie około 12 miesięcy od urazu. Po wykonaniu badań diagnostycznych u wszystkich pacjentów stwierdzono w badaniu rtg i CT ewidentną martwicę głowy kości ramiennej. W kwalifikacji do leczenia operacyjnego kierowaliśmy się: rodzajem złamania możliwościami repozycji złamania i technicznymi możliwościami jego zaopatrzenia (osteosynteza) ryzykiem wystąpienia martwicy głowy kości ramiennej stopniem zaawansowania osteoporozy badaniami radiologicznymi (rtg AP, transtorakalne, CT). Wyniki Wyniki poddano ocenie następującymi metodami: skala Constant SF 36 ASES UCLA test barkowy. Jako najbardziej użyteczną uznaliśmy ocenę funkcjonalną sprawności kończyny według skali Constant, uwzględniającą: ból podczas wykonywania codziennych czynności życiowych dolegliwości podczas snu ocenę zdolności do pracy możliwość uprawiania sportu zakres ruchów czynnych siłę mięśniową odwodzicieli. W badaniach kontrolnych w 6. i 12. miesiącu po zabiegu operacyjnym u wszystkich chorych uzyskano funkcjonalnie wynik leczenia dobry. Stwierdzono m.in: ustąpienie dolegliwości bólowych oraz dobry, funkcjonalny zakres ruchomości stawu ramiennego.

12 12 Wojciech Mikuła, Katarzyna Kiwerska-Jagodzińska W ocenie radiologicznej nie stwierdzono przypadków obluzowania protezy, podwichnięcia przednio górnego ani też skostnień okołostawowych. Nie stwierdzono powikłań śród- i okołooperacyjnych, w przebiegu pooperacyjnym doszło w 1 przypadku do oderwania przyszytego guzka większego. Omówienie Protezoplastyka stawu ramiennego w złamaniach wieloodłamowych bliższej nasady kości ramiennej może stanowić rozwiązanie złożonego problemu leczenia. Jednakże pierwotnie zawsze należy najpierw rozpatrywać możliwość leczenia metodami zachowawczymi czy też przy użyciu osteosyntezy. Przystępując do zabiegu należy pamiętać, że protezoplastyka barku jest chirurgią tkanek miękkich [3]. Celami ostatecznymi i jedynymi zabiegu są: poprawienie funkcjonalności kończyny górnej oraz zniesienie dolegliwości bólowych. Ogromne znaczenie w technice chirurgicznej odgrywają: odtworzenie długości kości ramiennej, odpowiednie ustawienie rotacyjne trzpienia protezy (trudność z utrzymaniem retrowersji 35 40º) [4], pewna stabilizacja guzowatości kości ramiennej do trzpienia protezy (szwy metalowe) oraz plastyka tkanek miękkich pod napięciem zapewniającym protezie stabilność. Najlepszym sposobem odtworzenia budowy anatomicznej stawu ramiennego jest przecięcie osi trzonu i głowy ponad przyczepem pierścienia rotatorów do guzka większego kości ramiennej oraz do tyłu od linii przyczepu torebki stawowej [6]. W związku z brakiem obowiązującej metody najlepszego określenia wielkości retrowersji chirurdzy posługują się w tym celu bruzdą mięśnia dwugłowego, linią przezkłykciową łokcia oraz osią przedramienia [1]. Niezwykle istotnym elementem leczenia, zapewniającym uzyskanie dobrych wyników czynnościowych po alloplastyce stawu ramiennego jest leczenie usprawniające. Rozpoczynamy je już w pierwszej dobie po zabiegu operacyjnym, wprowadzając kolejno zgięcie, ruchy rotacyjne, wyprost a następnie odwiedzenie w stawie ramiennym.w fazie bólowej (7 10 dni po zabiegu operacyjnym) stosujemy ruchy bierne wraz ze wspomaganymi ruchami czynnymi, a następnie wprowadzamy ruchy czynne, będące podstawą procesu usprawniania. Leczenie usprawniające powinno być systematyczne i długotrwałe około 6 12 miesięcy. Wyniki 1. Nasze obserwacje potwierdzają: stosunkową łatwość techniki operacyjnej skuteczność stabilizacji protezy duże znaczenie śródoperacyjnej odbudowy układu tkanek miękkich znaczącą rolę procesu usprawniania uzyskiwane dobre wyniki czynnościowe leczenia. 2. Naszym zdaniem alloplastyka przy użyciu protezy Bio-Modular może być metodą godną polecenia w przypadkach szczególnie trudnych klinicznie. Piśmiennictwo 1. Doyle A.J., Burks R.T.: Comparison of humeral head retroversion with the humeral axis/biceps groove relationship: A study in live subjects and cadavers. J. Shoulder Elbow Surg., 1998, 7, McFarland E.G., Chronopoulos E., Kim T.K.: Nowe trendy w alloplastyce stawu ramiennego. Curr. Opin. Orthop., 2002, 13, Jerosch J., Heisel J.: Current standard in shoulder replacement. Chirurgia Kolana, Artroskopia, Traumatologia Sportowa, 2004, 1, 1, Jerosch J.: Functionelle Ergebnisse nach Hemiarthroplastik des Schultergelenkes nach proximaler Humerusfraktur in Abhengigkeit von der Positionierung der Prothese. Orthopedische Praxis, 2003, 39, Neer II C.S.: Articular replacement for the humeral head. J. Bone Joint Surg. Am., 1955, 37, Pearl M.L., Kurutz S.: Geometric analysis of commonly used prosthetic systems for proximal humeral replacement. J. Bone Joint Surg., 1999, 81A, Walch G., Badet R., Boulahia A., Khoury A.: Morphologic study of the glenoid in primary glenohumeral osteoarthritis. J. Arthroplasty, 1999, 14, Walch G., Bolleau P.: Prosthetic adaptability: A new concept for shoulder arthroplasty. J. Shoulder Elbow Surg., 1999, 8,

13 Nowiny Lekarskie 2006, 75, 1, JUDYTA CIELECKA-PIONTEK 1,2, AGNIESZKA RAJSKA-NEUMANN 1, KATARZYNA WIECZOROWSKA-TOBIS 1 WIELOLEKOWOŚĆ W POPULACJI GERIATRYCZNEJ POLIPHARMACY IN GERIATRIC POPULATION Pracownia Geriatrii i Gerontologii 1 Katedra i Zakład Patofizjologii Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik: prof. dr hab. n. med. Andrzej Bręborowicz 2 Katedra i Zakład Chemii Farmaceutycznej Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik: prof. dr hab. Marianna Zając Streszczenie Wstęp. Zjawisko polipragmazji wśród osób starszych w Polsce, jak i innych krajach jest jednym z zagrożeniem medycyny geriatrycznej. Skala tego problemu nie była jednak w Polsce nigdy badana. Cel. Celem pracy była analiza spożycia leków (zarówno przepisywanych na receptę Rp i dostępnych bez recepty nrp) przez osoby starsze. Metoda. Badaniu ankietowemu poddano 154 osoby (100 kobiet i 54 mężczyzn) zamieszkałe w jednej z małych miejscowości województwa wielkopolskiego. Badani stanowili 84,3% populacji geriatrycznej tej miejscowości. Wszystkich ankietowanych podzielono na dwie grupy w zależności od wieku: grupa IA osoby w wieku lata i grupa IB w wieku lata. Otrzymane wyniki porównywano z wynikami, pochodzącymi z programu PolStu, obejmującymi 92 stulatków (grupa II; 72 kobiety i 15 mężczyzn). Wyniki: Średnie spożycie leków przez badanych z grup IA i IB było porównywalne (IA: 6,0 ± 3,3; Rp 4,1 ± 2,7; nrp- 1,6 ± 1,5; IB: 5,9 ± 3,3; Rp 4,4 ± 2,9; nrp 1,5 ± 1,1). Co ciekawe, stulatkowie przyjmowali znacznie mniej leków (2,6 ± 2,4; Rp 2,0 ± 2,2; nrp 0,6 ± 0,8 p < 0,0001 vs IA i IB dla wszystkich badanych kryteriów). W grupach IA i IB wszyscy badani pobierali leki, natomiast w grupie II 19,6% badanych nie przyjmowało leków. Stulatkowie częściej też nie przyjmowali leków Rp (IA 5,8%, IB 6,0%, II 33,7% p < 0,0001 vs IA i p < 0,0002 vs IB) i nrp (24,0%, IB 34,0%, II 59,8% p < 0,0001 vs IA i p < 0,005 vs IB). Liczba leków przyjmowanych przez kobiety i mężczyzn była porównywalna. Wnioski. Badane osoby starsze przyjmowały, z wyjątkiem stulatków, przyjmowały znacząco dużo leków, co związane było z dużą częstością zjawiska polipragmazji. Płeć nie była czynnikiem determinującym liczbę przyjmowanych leków. SŁOWA KLUCZOWE: osoby starsze, stulatkowie, spożycie leków, polipragmazja. Summary Introduction: It seems obvious that in Poland, like in many other countries all over the word, polipharamacy is a challenge for geriatric medicine. However, the scale of this problem in our country has never been characterized. Aim. The aim of this study was to analyze the drug consumption (both these available with prescription only (Rp) and over the counter (OTC) drugs) in elderly subjects. Method. The study was based on a questionnaire conducted in 154 individuals (100 females and 54 males), inhabitans of one of small towns in Wielkopolska region. The study involved 84.3% of total elderly population of this town. All participants were divided into two groups in the respect of age: IA aged years and IB aged years. The results obtained in these groups were compared with those of 92 centenarians participating in Polish centenarian program (group II; 72 females and 15 males). Results. The mean number of drugs used by subjects of groups IA and IB was comparable (IA: 6.0 ± 3.3; Rp 4.1 ± 2.7; OTC 1.6 ± 1.5; IB: 5.9 ± 3.3; Rp 4.4 ± 2.9; OTC 1.5 ± 1.1) Interestingly, the drug consumption in centenarians was much lower (2.6 ± 2.4; Rp ± 2.2; OTC 0.6 ± 0.8 p < for all kinds of drugs in both IA and IB). In group IA and IB all subjects consumed drugs but in group II 19.6% did not take any pharmaceutics at all (p < vs. IA and IB). For Rp drugs it was: IA 5.8%, IB 0.0%, II 33.7% p < vs. IA and IB whereas for OTC drugs: IA 24.0%, IB 34.0%, II 59.8% p < vs. IA and p < vs. IB. As far as sex in concerned, the drug consumption was comparable in all studied groups. Conclusions. Except for centenarians, polipharmacy seems to be very common in studied individuals. Sex is not a determinant of this phenomenon. KEY WORDS: elderly subjects, centenarians, drug consumption, polipharmacy. Wstęp Wzrastająca liczba badań klinicznych, także wśród osób starszych, dowodzących skuteczności leczenia farmakologicznego chorób przewlekłych i powszechność zjawiska wielochorobowości u tych osób sprzyjają przyjmowaniu jednoczasowo dużej liczby preparatów farmaceutycznych [1]. Sytuacja ta stanowi poważne zagrożenie zwłaszcza dla pacjentów w wieku podeszłym, ze względu na duże ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po stosowanej terapii [2]. Jak wynika z przeprowadzonych badań ich ryzyko przy stosowaniu 2 leków wynosi 13% i wzrasta dramatycznie wraz ze wzrostem liczby stosowanych preparatów, wynosząc przy stosowaniu 4 38%, a 7 aż 82% [3].

14 14 Judyta Cielecka-Piontek i inni Politerapia jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń w geriatrii. Wykazano, że 40% leków przepisywanych na receptę w USA przyjmują osoby starsze, stanowiące zaledwie około 12% badanej populacji [4]. Według Willcoxa i wsp., aż 25% osób starszych w USA przyjmuje leki, które nie powinny być stosowane w wieku podeszłym ze względu na ich potencjalną toksyczność [5]. Co więcej wykazano, że 10% hospitalizacji osób starszych w tym kraju wynika z niewłaściwego stosowania leków [6]. Dane dotyczące przyjmowania leków przez osoby starsze w naszym kraju nie są dostępne. Przeprowadzone wcześniej badania pilotażowe wśród mieszkańców Poznania wskazują jednak na znaczne nasilenie zjawiska wielolekowości i braku znajomości związanych z nią zagrożeń. Ankietowane osoby starsze sporadycznie nie przyjmowały leków przepisywanych na receptę, a większość z nich pobierała 4 8 preparatów farmakologicznych [7]. Niniejsza praca zawiera zestawienie danych pochodzących z badań ankietowych przeprowadzonych wśród osób starszych dla porównania liczby przyjmowanych przez nich leków. Materiał i metodyka badań służące charakterystyce genetycznych i środowiskowych determinant długowieczności, koordynowane przez Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie. Osoby te stanowiły grupę II, którą tworzyło 77 kobiet i 15 mężczyzn. Średnia wieku tych osób wynosiła 101,7 ± 1,7 lat (od 100 do 106 lat). Wśród leków pobieranych przez wszystkich ankietowanych na podstawie Farmindeksu wyodrębniono te, które są wydawane w aptekach tylko i wyłącznie na podstawie recepty (Rp) oraz te, które nie wymagają recepty (nrp). Pobieranie co mniej pięciu leków Rp zdefiniowano jako polipragmazję. Analiza statystyczna Liczbę przyjmowanych leków przez badanych z poszczególnych grup przedstawiono jako wartości średnie ± odchylenie standardowe. Analizę ilościową przeprowadzono testem ANOVA, a jakościową testem Fischera. Jako istotne statystycznie przyjęto wartości p < 0,05. Wyniki Średnia liczba preparatów pobieranych przez osoby z grup IA i IB zarówno ogółem, jak i tych wydawanych na podstawie recepty (Rp) oraz dostępnych bez recepty (nrp) była porównywalna. W przeciwieństwie do tego badani z grupy II pobierali istotnie mniejszą liczbę leków (p < 0,0001). Średnie spożycie leków w analizowanych grupach wiekowych przedstawiono w tabeli 1. Tab. 1. Średnie liczby leków przyjmowanych przez badanych w analizowanych grupach wiekowych Kryterium Średnia liczba przyjmowanych leków Średnia liczba pobieranych leków Rp Średnia liczba pobieranych leków nrp gr. IA 6,0 ± 3,3 (zakres: 1 18) 4,1 ± 2,7 (zakres: 0 12 ) 1,8 ± 1,5 (zakres: 0 7) gr. IB 5,9 ± 3,3 (zakres: 1-14 ) 4,4 ± 2,9 (zakres: 0 13 ) 1,5 ± 1,5 (zakres: 0 6) gr. II 2,6 ± 2,4 (zakres: 0 10) p < 0,0001 vs. IA i IB 2,0 ± 2,2 (zakres: 0 10) p < 0,0001 vs. IA i IB 0,6 ± 0,8 (zakres: 0 4) p < 0,0001 vs. IA i IB Badaniami objęto 154 osoby w wieku lat (średnia wieku 72,5 ± 6,89) zamieszkujące jedną z miejscowości w województwie wielkopolskim. Osoby te stanowiły 84,3% populacji geriatrycznej tej miejscowości. W grupie badanej znalazło się 100 kobiet i 54 mężczyzn. U wszystkich tych osób przeprowadzono badania ankietowe ukierunkowane na liczbę i rodzaj leków pobieranych na stałe. Następnie wszystkie osoby objęte badaniem podzielono w zależności od wieku na dwie grupy. Grupę IA stanowili ankietowani w wieku lat, a grupę IB ankietowani w wieku lat. W grupie IA znalazły się 64 kobiety i 40 mężczyzn, a w grupie IB odpowiednio 36 kobiet i 14 mężczyzn. Dla oceny wpływu wieku na liczbę pobieranych leków uzyskane w powyższych grupach wyniki porównano z danymi dotyczącymi liczby i rodzaju pobieranych leków przez osoby stuletnie. Zestawiono dane pochodzące z wywiadu od 92 polskich stulatków, uczestniczących w programie PolStu. Są to prowadzone wieloośrodkowo badania W grupach IA i IB nie było osób, które nie stosowały żadnych leków, a w grupie II stanowiły one prawie 1/5 (19,6%). Również w grupie II było istotnie statystycznie więcej ankietowanych, którzy nie stosowali leków Rp., (IA 5,8%, IB 6,0%, II 33,7%, p < 0,0001 vs IA; i p < 0,0002 vs IB) oraz nrp. (IA 24,0%, IB 34,0%, II 59,8% p < 0,0001 vs. IA i p < 0,005 vs. IB). Analogicznie, liczba osób, u których stwierdzono polipragmazję (jednoczesne stosowanie co najmniej 5 preparatów Rp) była najmniejsza w grupie II (IA: 38,5%, IB: 48,0%, II: 9,8% p < 0, 0001 vs. IA i IB). Na rycinie 1. przedstawiono rozkład częstości przyjmowania jednocześnie danej liczby leków w analizowanych grupach wiekowych. Zwraca uwagę podobny przebieg krzywych w grupach IA i IB i zupełnie odmienny w grupie II.

15 Wielolekowość w populacji geriatrycznej % osób stosujących dany typ farmakopoliterapii grupa IA grupa IB grupa II Liczba przyjmowanych leków Ryc. 1. Rozkład częstości stosowania danego typu terapii w analizowanych grupach wiekowych. Wpływ płci na liczbę stosowanych preparatów farmaceutycznych Analiza liczby przyjmowanych preparatów przez kobiety i mężczyzn w wyodrębnionych grupach wiekowych wykazała brak wpływu płci na liczbę przyjmowanych preparatów farmaceutycznych. Natomiast porównanie średniego spożycia leków w obrębie płci pozwoliło stwierdzić podobne zależności do tych obserwowanych przy analizie wpływu wieku. Średnia liczba preparatów przyjmowanych przez kobiety (zarówno ogółem, jak i Rp oraz nrp.) z grup IA i IB była porównywalna i w obydwu tych grupach wyższa w stosunku do kobiet z grupy II. Również mężczyźni z grupy II przyjmowali najmniejszą liczbę leków. Szczegółowe zestawienie liczby pobieranych leków przez kobiety i mężczyzn z wyodrębnionych grup przedstawiono w tabeli 2. Rozkład typów stosowanej farmakoterapii zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn z grup IA i IB charakteryzował się podobnym profilem i znacznie różnił się od obserwowanego w grupie II (Rycina 2). Tab. 2. Średnie liczby leków przyjmowanych przez kobiety i mężczyzn w analizowanych grupach wiekowych Kryterium Średnia liczba przyjmowanych leków Średnia liczba pobieranych leków na Rp Średnia liczba pobieranych leków nrp Kobiety IA IB II 6,5 ± 3,6 5,9 ± 3,3 2,5 ± 2,9 p < 0,0001 vs. IA i IB 4,6 ± 2,7 4,5 ± 3,0 1,9 ± 2,0 p < 0,0001 vs. IA i IB 1,9 ± 1,5 1,47 ± 1,2 0,6 ± 0,8 p < 0,0001 vs. IA i IB Mężczyźni IA IB II 5,1 ± 2,5 5,7 ± 3,3 3,0 ± 3,2 p < 0,02 vs. IA p < 0,05 vs. IB 3,3 ± 2,4 4,2 ± 2,6 2,5 ± 3,0 p < 0,05 vs. IA 1,8 ± 1,6 1,5 ± 2,1 0,5 ± 0,8 p < 0,05 vs. IB % osób stosujących dany typ farmakopoliterapii Liczba stosowanych leków kobiety w wieku lat kobiety w wieku lata kobiety w wieku lat Ryc. 2A. Rozkład częstości stosowania danego typu terapii przez kobiety z analizowanych grup wiekowych.

16 16 Judyta Cielecka-Piontek i inni % osób stosujących dany typu farmakopoliterapii Liczba stosowanych leków mężczyźni w wieku lat mężczyźni w wieku lata mężczyźni w wieku lat Ryc. 2B. Rozkład częstości stosowania danego typu terapii przez mężczyzn z analizowanych grup wiekowych. Wśród kobiet grup II statystycznie rzadziej obserwowaliśmy polipragmazję (kobiety: IA 46,9%, IB 50,0%, II 9,10% p < 0,0001 vs. IA i IB). Wśród mężczyzn w badanych grupach wiekowych nie wykazano istotnych różnic w częstości zjawiska polipragmazji (IA 25,0%, IB 42,9%, II 13,3%). Dyskusja Nadzieje pokładane przez starszych pacjentów w skuteczność farmakoterapii pociągają za sobą wizyty u wielu różnych specjalistów, co z kolei sprzyja pobieraniu znacznej liczby różnorodnych preparatów farmaceutycznych [8]. Według badań epidemiologicznych przeprowadzonych w różnych krajach osoby starsze pobierają średnio 3 8 leków [9]. Uzyskane przez nas wyniki dla grupy wiekowej lata wskazujące na średnie spożycie około 6 leków (Tab. 1.), zatem odpowiadają danym pochodzącym m.in. ze Szwecji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Stanów Zjednoczonych. W naszych badaniach, 94% osób po 75 roku życia pobierało leki na Rp., i 66% leki nrp. Barata i wsp. prowadząc badania w Danii w analogicznej grupie wiekowej stwierdzili, że odsetek osób przyjmujących leki Rp był niższy (87%), ale dla nrp nieco wyższy (72%) [10]. Jedną z możliwych przyczyn obserwowanych różnic są różne w poszczególnych krajach listy leków wydawanych w aptekach bez recepty. W ostatnich latach również w naszym kraju lista leków nrp jest stopniowo rozszerzana. Z przyjmowaniem tak dużej liczby leków przez osoby starsze w dodatni sposób koreluje duża częstość zjawiska polipragmazji. Cytowane już wcześniej wyniki badań amerykańskich pokazały, że 40% osób starszych przyjmuje 5 lub więcej leków, a aż 20% siedem i więcej leków dostępnych na receptę. Natomiast w naszych badaniach u prawie ¾ osób w wieku lat stwierdziliśmy polipragmazję (69,5% osób przyjmowało co najmniej 5 leków na Rp). Obserwowana powszechność zjawiska polipragmazji wśród osób starszych wobec doniesień, że 3 17% hospitalizacji tych osób wynika z powikłań polekowych i, że właśnie te powikłania stanowią 10. miejsce na liście zgonów w USA [11], uzmysławia konieczność stosowania w geriatrii zoptymalizowanych schematów leczenia z indywidualizacją dawek po uwzględnieniu wszystkich współistniejących jednostek chorobowych. Jeśli chodzi o stulatków, to istnieje powszechne przekonanie, że jest to grupa osób w wyjątkowo dobrej kondycji zdrowotnej [12, 13]. Koreluje z tym niskie spożycie leków w najstarszych grupach wiekowych średnio 1,6 3,4 u badanych w wieku lat w stosunku do 5,4 u 75-latków [14, 15]. Potwierdzają to nasze badania. Polscy, objęci badaniem stulatkowie spożywali średnio mniej niż 3 leki, czyli ponad dwukrotnie mniej w stosunku do osób z wieku lata. Dotyczy to zarówno leków ordynowanych przez lekarza, jak i dostępnych bez recepty (Ryc. 1., Tab. 1.). Ponieważ większość stosowanych u osób starszych preparatów farmaceutycznych przepisywanych na receptę stosuje się w leczeniu chorób przewlekłych, a stulatków można traktować jako grupę wyselekcjonowaną, która uniknęła ciężkich chorób przewlekłych [16], to mniejsze użycie leków Rp w tej grupie wydaje się uzasadnione. Natomiast mniejsze spożycie leków nrp może wynikać z jednej strony z mniejszego zainteresowania paralekami dla wydłużenia życia i poprawy jego jakości, a z drugiej mniejszą podatnością na reklamę paraleków i sugestię osób postronnych. Nie można jednak wykluczyć, że znaczenia ma tutaj też mniejsza sprawność ruchowa, i w konsekwencji gorszy dostęp do preparatów farmaceutycznych. Wyniki analizy wpływu płci na liczbę pobieranych preparatów farmaceutycznych nie wykazały różnic pomiędzy kobietami i mężczyznami z żadnej z ocenianych grup (Ryc. 2A i 2B, Tab. 2.) Wykazano natomiast, że tylko wśród kobiet wraz z wiekiem zmniejszała się częstość występowania polipragmazji. W literaturze przedmiotu można spotkać zarówno dane o większej konsumpcji leków przez kobiety [17], jak i pogląd, że liczby pobieranych leków nie determinuje płeć, ale liczba współistniejących patologii [18]. Nasze badania potwierdzają ten pogląd.

17 Wielolekowość w populacji geriatrycznej 17 Wnioski 1. Badane osoby w wieku lat przyjmowały znaczne ilości preparatów farmaceutycznych zarówno tych ordynowanych przez lekarza, jak i dostępnych bez recepty. 2. Spożycie leków przez stulatków było mniejsze w porównaniu z ankietowanymi w wieku lat. 3. Płeć nie jest czynnikiem determinującym liczbę pobieranych leków przez badane osoby starsze. Piśmiennictwo 1. Atkin P.A., Veitch P.C., Veitch E.M., Ogle S.J.: The epidemiology serious adverse drug reactions among the elderly. Drugs Aging, 1999, 14, Darryl S. Chutka, M.D., Jonathan M. Evans, M.D., Kevin C. Fleming, M.D., and Keith G. Mikkelson, Pharm.D.: Drug Prescribing for Elderly Patients. Symposium on Geriatrics part I. Mayo Clin. Proc., 1995, 70, Buajordet J., Ebbesen J., Erikssen J. i wsp.: Fatal adverse drug events; the paradox of grug treatment. J. Intern. Med., 2001, 250, Cohen H.: Managing medication regimens in elderly clients in Home care of the elderly. Zang S., Allender J.A. (eds). Lippincott, Philadelphia, New York, Battimore, Willcox S.M., Himelstein D.U., Woolhandker S.: Inappropiate drug prescribing fot the communitydwelling elderl. JAMA, 1994, 272, Salon I.R., Davies K.: Prescribing for older patiens: how to avoid toxic drug reactions. Geriatrics, 1995,50, Simon T.: Analiza liczby leków przyjmowanych przez osoby starsze ze szczególnym uwzględnieniem leków psychotropowych. Praca magisterska. Poznań Rochom P.A., Gutwitz J.H.: Optimising drug treatment for elderly people: the prescribing eascade. BMJ, 1997, 315, Gay D.R.P., Art. M.B., Halon J.T., Schmader K.: The pharmacology of ageing. W: Geriatric Medicine and gerontology. Tallis RC., Fillit HM (red). Elservier Science Limited (6 th edition) 2003, Barat J., Andreasen F., Damsgaard E.M.S.: The consumption of drug 75-year-old individauls living in their own homes, Eur. J. Clin. Pharmacol., 2000, 56, Hanlon J.T., Lindbald C., Maher R.L., Schmader K.: Geriatric pharmacotherapy. W: Geriatric Medicine and gerantology. Tallis RC., Fillit HM (red). Elservier Science Limited (6 th edition) 2003, Samuelsson S.M., Alfredson B.B., Hagberg B., Samuelsson G., Nordbeck B., Brun A., Gustafson L., Risberg J.: The Swedish Centenarian Study: a multidisciplinary study of five consecutive cohorts at the age of 100. Int J. Aging Hum. Dev., 1997, 45, Andersen-Ranberg K., Schroll M., Jeune B.: Healthy centenarians do not exist, but autonomous centenarians do: a population-based study of morbidity among Danish centenarians. J. Am. Geriatr. Soc., 2001, 49, Hitt R., Yuong-Xu Y., Silver M., Perls T.: Centenarians: the older you get, the healthier you have been. Lancet, 1999, 8, Larkin M.: Centenarians point the way to helaty ageing. Lancet, 1999, 3, Franceschi C., Motta L., Valensin S. et al.: Do men and women follow different trajectories to reach extreme longevity? Italian Multicenter study on centenarians. Aging (Milano) 2000, 12, Lassila H.C., Stoehr G.P., Ganguli M., Seaberg E.C., Gilby J.E., Belle S.H., Echement D.A.: Use of prescription medications in an elderly rural population: the MoVIES Project. Ann. Pharmacother., 1996, 30, Carbonin P., Pahor M., Bernabei R., Sgadari A.: Is age an independent risk factor of adverse drug reactions in hospitalized medical patients? J. Am. Geriatr. Soc., 1991, 39, 1093.

18 Nowiny Lekarskie 2006, 75, 1, OLGA TROJNARSKA, AGNIESZKA KATARZYŃSKA, SYLWIA STUSEK, MARTA JASTRZĘBSKA DZIEDZICZENIE WAD WRODZONYCH SERCA W POPULACJI OSÓB OBARCZONYCH TYMI WADAMI INHERITANCE OF CONGENITAL HEART DISEASE IN POPULATION OF PATIENTS WITH THESE DEFECTS I Klinika Kardiologii Akademii Medycznej im Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik Kliniki: prof. dr hab. Andrzej Cieśliński Streszczenie Wstęp. Wrodzone wady serca (wws) obserwowane są w około 0,6% polskiej populacji. Cel. Celem pracy było określenie częstości dziedziczenia wws w populacji dorosłych obarczonych tymi wadami. Materiał i metoda. Przeanalizowano dane 1332 dorosłych pacjentów Poradni Wad Wrodzonych Serca u Dorosłych I Kliniki Kardiologii w Poznaniu (722 kobiet) będących w wieku lat (średnio 31,1 ± 7,4 lata) obserwowanych w latach 1994 do Ich potomstwo stanowiło 586 dzieci, 413 z nich było potomkami matek, a 173 ojców obarczonych wadami wrodzonymi serca. Wyniki. Analiza potomstwa będących pod opieką poradni pacjentów z wws wykazała, iż 413 dzieci dziedziczyło wadę po matce, a 173 dzieci po ojcu, co łącznie stanowi liczbę 586 dzieci. Spośród nich 27 prezentowało wrodzone wady serca, z tego dwudziestu trzem wadę przekazała kobieta 5,6% ich potomstwa, a czworgu mężczyzna 2,3%. W ogólnej populacji wadę serca zdiagnozowano u 4,6% dzieci. Najwięcej dzieci z wws urodziło się w populacji pacjentów z ubytkiem międzykomorowym siedmioro oraz ubytkiem miedzyprzedsionkowym sześcioro. Po troje dzieci stanowiło potomstwo osób z przetrwałym przewodem Botalla, po dwoje potomstwo pacjentów po korekcji koarktacji aorty, tetralogii Fallota i wspólnym kanałem przedsionkowokomorowym. Pojedyncze dzieci z wadami serca urodziły się z rodziców obarczonych dwupłatkową zastawką aortalną, złożoną wadą aortalną (na tle zastawki trójpłatkowej), anomalią Ebsteina, anomalią Marfana, zastawkowym zwężeniem płucnym. Wnioski. 1. Dziedziczenie wws u potomstwa ludzi obarczonych tymi wadami jest około dziesięciokrotnie częstsze niż w ogólnej populacji. 2. Kobiety przekazywały wws serca około dwukrotnie częściej niż mężczyźni. 3. Spośród licznie reprezentowanych wws dziedziczenie owych anomalii obserwowano najczęściej w populacji osób z VSD, ASD. SŁOWA KLUCZOWE: wady wrodzone serca, dziedziczenie wad wrodzonych serca. Summary Introduction. Congenital heart defects (CHD) occur in 0.6% of Polish population. Aim. The aim of the study was to assess the incidence of CHD inheritance in population with these defects. Material and methods patients (722 women) aged years (mean 31.1 ± 7.4) observed from 1994 to 2004 were enrolled to the study. The total number of offspring was 586, among whom 413 defects were inherited from mothers, and 173 from fathers with CHD. Results. In 27 of these children congenital heart defects were diagnosed; in 5.6% defect was inherited from mother, and 2.3% from father. In the entire progeny of CHD affected parents the defects appeared in 4.6% of children. Seven and six children were born from parents with ventricle and atrial septal defect (VSD, ASD), respectively. Three children were born from patients with persistent ductus arteriosus, each two children were the progeny of parents with corrected coarctation of the aorta, Fallot s tetralogy as well as common atrio ventricular canal. One child was noted in each of following group of patients: bicuspid aortal valve, combined aortal defect (with tricuspid valve), Ebstein anomaly, Marfan anomaly, valvular pulmonary stenosis. Conclusions. 1. Inheritance of CHD in offspring of patients with these defects is ten times more frequent than in general population. 2. Women transmitted CHD two times more frequently than men. 3. Among CHD of the highest incidence, hereditary transmission was most frequently observed in patients with VSD and ASD. KEYWORDS: congenital heart diseases, inheritance of congenital heart diseases. Wstęp Wady serca stanowią najczęstszą formę anomalii anatomicznych noworodków [1]. Częstość ich występowania nie jest jednak do końca poznana. Większość opracowań pojawiających się po 1980 roku zakłada, iż wartość ta sięga 1% [2]. Sygnalizowana jest jednak znaczna rozbieżność wyników w zależności od przyjętych kryteriów diagnostycznych oraz rodzajów wad wziętych do obliczeń. Jeśli włączyć niewielki ubytek międzykomorowy (VSD) i niezamknięty przewód Bottala (PDA), liczba żywo urodzonych dzieci z wadami wrodzonymi serca (wws) sięga nawet 75/1000. Po przeprowadzeniu eliminacji tych stanów klinicznych szacuje się, że liczba noworodków z wws wynosi 6/1000 [3]. W populacji polskiej, według danych z 1998 roku wartości te są bardzo zbliżone do cytowanych i wynoszą 6,2/1000 [4]. Współcześnie, dzięki rozwojowi kardiochirurgii i kardiologii pediatrycznej około 85% tych dzieci osiąga wiek dojrzały [5 8]. Młodzi ludzie pragną posiadać potom-

19 Dziedziczenie wad wrodzonych serca w populacji osób obarczonych tymi wadami 19 stwo. Pojawia się więc ważne pytanie o prawdopodobieństwo przekazywania wws kolejnemu pokoleniu. Cel Celem pracy było określenie częstości dziedziczenia wad wrodzonych serca w populacji dorosłych obarczonych tymi wadami. Materiał i metoda Przeanalizowano dane 1332 dorosłych pacjentów Poradni Wad Wrodzonych Serca u Dorosłych I Kliniki Kardiologii w Poznaniu (722 kobiet, 610 mężczyzn) będących w wieku lat (średnio 31,1 ± 7,4 lata) obserwowanych w latach 1994 do Ich potomstwo stanowiło 586 dzieci, 413 z nich było potomkami matek a 173 ojców obarczonych wadami wrodzonymi serca. Wyniki Analiza potomstwa będących pod opieką poradni pacjentów z wws wykazała, iż kobiety urodziły 413 dzieci, mężczyźni są ojcami 173 dzieci, co łącznie stanowi liczbę 586 dzieci. Spośród nich 27 prezentowało wrodzone wady serca, z tego dwadzieściorgu trojgu wadę przekazała kobieta, co stanowi 5,6% ich potomstwa, a czworgu mężczyzna 2,3% ich potomstwa. W ogólnej populacji potomstwa rodziców z wws wadę serca zdiagnozowano u 4,6% dzieci (Tabela 1.). Najwięcej dzieci z wadami serca urodziło się w populacji pacjentów z VSD bo aż siedmioro oraz ubytkiem miedzyprzedsionkowym (ASD) sześcioro. Po troje dzieci stanowiło potomstwo osób z PDA, po dwoje potomstwo pacjentów po korekcji koarktacji aorty (CoAo), tetralogii Fallota (ToF) i wspólnym kanałem przedsionkowo-komorowym (CAVC). Pojedyncze dzieci z wadami serca urodziły się z rodziców obarczonych dwupłatkową zastawką aortalną, złożoną wadą aortalną (na tle zastawki trójpłatkowej), anomalią Ebsteina, anomalią Marfana, zastawkowym zwężeniem płucnym. Liczby te stanowiły jednocześnie różne wartości procentowe dzieci z wws urodzonych z rodziców prezentujących poszczególne anomalie budowy serca. Jedno dziecko kobiety z anomalią Marfana stanowi 100% urodzonych w tej wadzie dzieci i 20% urodzonych w populacji obarczonych zastawkową stenozą płucną. Jednocześnie w liczniej reprezentowanych wws procenty te wahały się od 1,8% do 6,9%. Jak to wynika z Tabeli 2. kobiety obarczone VSD przekazały wws sześciorgu dzieciom, pacjentki z ASD urodziły pięcioro dzieci z wws, po dwoje dzieci z wws urodziło się z matek, u których Tab. 1. Dziedziczenie wad wrodzonych serca u dzieci, których rodzice obarczeni są wadą wrodzona serca Table 1. Inheritance of congenital heart defects in children from parents with CHD Rodzaj wady wrodzonej serca Liczba dzieci urodzonych z rodziców obarczonych wws (procent liczby dzieci w poszczególnych wws) Ubytek międzyprzedsionkowy (ASD) 6 (2,8%) Dwupłatkowa zastawka aortalna (BAV) 1 (2,6%) Koarktacja aorty (CoAo) 2 (3,1%) Anomalia Ebsteina 1 (4,0%) Tetralogia Fallota (ToF) 2 (6,9%) Ubytek międzykomorowy (VSD) 7 (6,3%) Przetrwały przewód Bottala (PDA) 3 (6,2%) Złożona wada aortalna (VAC) 1 (4,0%) Wspólny kanał przedsionkowo-komorowy (CAVC) 2 (1,8%) Zespół Marfana 1 (100%) Zwężenie płucne 1 (20%) Ogółem 27 (4,6%) Tab. 2. Dziedziczenie wad wrodzonych serca u dzieci, których matki obarczone są wadą wrodzona serca Table 2. Inheritance of congenital heart defects in children from mothers with CHD Rodzaj wady wrodzonej serca Liczba dzieci urodzonych z matek obarczonych wws (procent liczby dzieci w poszczególnych wws) Ubytek międzyprzedsionkowy (ASD) 5 (5,4%) Dwupłatkowa zastawka aortalna (BAV) 1 (4,7%) Koarktacja aorty (CoAo) 2 (2,3%) Anomalia Ebsteina 1 (16,0%) Tetralogia Fallota (ToF) 2 (8,7)% Ubytek międzykomorowy (VSD) 6 (7,8%) Przetrwały przewód Bottala (PDA) 2 (4,8%) Złożona wada aortalna (VAC) 0 Wspólny kanał przedsionkowo-komorowy (CAVC) 2 (28%) Zespół Marfana 1 (100%) Zwężenie płucne 1 (33%) Ogółem 23 (5,6%)

20 20 Olga Trojnarska i inni rozpoznano CoAo, tetralogię Fallota, przetrwały przewód Bottala. Pojedyncze dzieci z wws stanowiły potomstwo pacjentek z dwupłatkową zastawką aortalną, anomalią Ebsteina, zespołem Marfana, zastawkowym zwężeniem płucnym. Podobnie jak w całkowitej populacji dzieci obarczone wws z matek, u których rozpoznano zespół Marfana, zastawkowe zwężenie płucne oraz dodatkowo wspólny kanał przedsionkowo-komorowy i zespół Ebsteina stanowiło znaczny procent ich potomstwa (odpowiednio: 100%, 33%, 28% oraz 16%). W bardziej licznie reprezentowanych grupach procent ten wahał się pomiędzy 2,3% do 7,8%. Tabela 3. prezentuje dane dotyczące dziedziczenia wws od ojców nimi obarczonych. Pojedyncze dzieci z wws stanowiły potomstwo mężczyzn z ASD, VSD, PDA, VAC. Jednocześnie w podgrupach obarczonych poszczególnymi wadami stanowiło to od 2,3% do 16,6% ich potomstwa. 6,5%, ojcowie: 2%). Jak widać przedstawione wartości są bardzo zbliżone do wyników naszej obserwacji. Zaledwie niewiele danych leżących u podłoża powstawania anomalii anatomicznych serca jest współcześnie znanych badaczom. Zazwyczaj nie są to pojedyncze przyczyny. Bierze się pod uwagę czynniki środowiskowe rozwoju płodu, do których należą insulinozależna cukrzyca u matki, rubeolla w czasie ciąży czy wpływ niektórych leków w tym okresie spożywanych. W około jednej czwartej przypadków przyczyną bywają anomalie chromosomalne. Według The Baltimore Washington Study [14] u 13% dzieci z wws stwierdzane są zmiany w kariotypie. 80% z nich stanowi trisomia 21, której towarzyszy zespół Downa. Inne badania, w zależności od doboru grupy, donoszą o 9% do 22% występowaniu anomalii chromosomalnych w tej dziecięcej populacji. Inną udokumentowaną patologią chromosomalną w tej Tab. 3. Dziedziczenie wad wrodzonych serca u dzieci, których ojcowie obarczeni są wadą wrodzona serca Table 3. Inheritance of congenital heart defects in children from fathers with CHD Rodzaj wady wrodzonej serca Liczba dzieci urodzonych z ojców obarczonych wadą serca (procent liczby dzieci w poszczególnych wws) Ubytek międzyprzedsionkowy (ASD) 1 (2,3%) Dwupłatkowa zastawka aortalna (BAV) 0 Koarktacja aorty (CoAo) 0 Anomalia Ebsteina 0 Tetralogia Fallota (ToF) 0 Ubytek międzykomorowy (VSD) 1 (2,8%) Przetrwały przewód Bottala (PDA) 1 (14,3%) Złożona wada aortalna (VAC) 1 (16,6%) Wspólny kanał przedsionkowo-komorowy (CAVC) 0 Zespół Marfana 0 Zwężenie płucne 0 Ogółem 4 (2,3%) Dyskusja Jak wynika z analizy przedstawionych danych, 4,2% wszystkich dzieci, których rodzicami są pozostający pod kontrolą poradni dorośli z wws, obarczonych jest również anomaliami budowy serca, co jest wartością około dziesięciokrotnie przewyższającą dziedziczenie wad serca obserwowane w populacji zdrowej (0,4% 0,6%) [9]. Matki przekazują je częściej, bo w 5,6% a ojcowie w 1,7%. Nasze wyniki podobne są więc do obserwacji innych autorów. Badacze z San Paulo [10] donoszą o 5,2% przekazywaniu przez matki wad wrodzonych serca, inni badacze określają tę wartość na 5% 6,7% [1, 11, 12]. Burn i wsp. [9] oceniają ogólną częstość dziedziczenia na 4,5%, z matek 6,7%, z ojców 2,2%. W naszej populacji wady najczęściej przekazywali pacjenci z ASD i VSD. Były to jednak również najliczniej reprezentowane grupy. Według opracowania Nora i Nora [13], osoby, które przekazywały wady serca to chorzy z VSD (matki: 6% 19%, ojcowie: 2%), z ASD (matki: 4% 4,5%, ojcowie: 1,5%) z PDA (matki 3,5% 4,0%, ojcowie 2,5%), CoAo (matki: 4% 6,5%, ojcowie: 2%), z ToF (matki: 2,5%, ojcowie 1,5%), ze stenozą płucną (matki: 4% grupie chorych jest delecja 22q11 obserwowana u 50% dzieci z przerwaniem łuku aorty i u 2% do 5% dzieci z wspólnym pniem tętniczym oraz tetralogia Fallota, jak i z letalnym zespołem DiGeorga. Delecja 11q25 ma być odpowiedzialna za powstawanie zaburzeń budowy lewego serca, przy czym fenotypowa ekspresja wady może być bardzo różnorodna, od hipoplazji lewego serca do zmian w aparacie mitalnym i koarktacji aorty. Pacjenci obarczeni tymi ostatnimi anomaliami dożywają wieku dorosłego, mogą więc przekazywać wspomniane zaburzenia chromosomalne potomstwu. Za pojawianie się pewnych wad wrodzonych serca odpowiedzialne są też pojawiające się mutacje chromosomalne: mutacja TBX5 powoduje ekspresję zespołu Holt-Ormona (ubytku typu wspólnego kanału przedsionkowo-komorowego i zmian w układzie kostnym kończyn górnych. Mutacja genu 7p11, odpowiedzialnego za produkcję elastyny (ELN), bywa przyczyną podzastawkowego zwężenia aortalnego [15]. Mutacja NKX2 obserwowana jest w rodzinach, w których często obserwowane jest ASD i tetralogia Fallota [16]. Ciągły, dynamiczny rozwój genetyki molekularnej dostarczać nam będzie w niedalekiej przyszłości nowych, dokładnych danych dotyczących przyczyn wro-

Kończyny Dolne. Orteza stawu kolanowego z fiszbinami ortopedycznymi i zapięciem krzyżowym AM-OSK-Z/S-X. Zastosowanie: www.reh4mat.com.

Kończyny Dolne. Orteza stawu kolanowego z fiszbinami ortopedycznymi i zapięciem krzyżowym AM-OSK-Z/S-X. Zastosowanie: www.reh4mat.com. Kończyny Dolne Orteza stawu kolanowego z fiszbinami ortopedycznymi i zapięciem krzyżowym AM-OSK-Z/S-X po przebytych urazach stawu kolanowego, niewymagających unieruchomienia stawu kolanowego (skręcenia

Bardziej szczegółowo

Niestabilne złamania miednicy, są ciężkimi urazami narządu ruchu. Śmiertelność według literatury wynosi od 8,6-31%. Physiotherapy & Medicine www.pandm.org Dalszy przebieg choroby urazowej u pacjentów,

Bardziej szczegółowo

Zaopatrzenie ortopedyczne

Zaopatrzenie ortopedyczne Zaopatrzenie ortopedyczne ZAOPATRZENIE KOŃCZYNY GÓRNEJ Sprężynowa szyna odwodząca staw ramienny (szyna podpiera staw ramienny wraz z ramieniem i ręką) Wskazania W ostrych zespołach bólowych i urazach barku.

Bardziej szczegółowo

ENDOPROTEZOPLASTYKA PIERWOTNA STAWU BIODROWEGO PO OPERACYJNYM LECZENIU ZŁAMAŃ PRZEZPANEWKOWYCH MIEDNICY

ENDOPROTEZOPLASTYKA PIERWOTNA STAWU BIODROWEGO PO OPERACYJNYM LECZENIU ZŁAMAŃ PRZEZPANEWKOWYCH MIEDNICY ENDOPROTEZOPLASTYKA PIERWOTNA STAWU BIODROWEGO PO OPERACYJNYM LECZENIU ZŁAMAŃ PRZEZPANEWKOWYCH MIEDNICY Piotr WOJCIECHOWSKI, Damian Kusz, Konrad KOPEĆ, Sławomir DUDKO Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii

Bardziej szczegółowo

Stabilizacja krótkoodcinkowa w leczeniu schorzeń i urazów kręgosłupa -w materiale własnym

Stabilizacja krótkoodcinkowa w leczeniu schorzeń i urazów kręgosłupa -w materiale własnym SYSTEM DERO: ROZWÓJ TECHNIK OPERACYJNEGO LECZENIA KRĘGOSŁUPA Adamski Ryszard, Tura Krzysztof 1 Stabilizacja krótkoodcinkowa w leczeniu schorzeń i urazów kręgosłupa -w materiale własnym Wstęp Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Ogólne zasady osteosyntezy. 1 Podstawy zespoleń kostnych. Słowo wstępne... VII J. SCHATZKER... 3

Spis treści. Ogólne zasady osteosyntezy. 1 Podstawy zespoleń kostnych. Słowo wstępne... VII J. SCHATZKER... 3 IX Słowo wstępne........................................................................ VII Część I Ogólne zasady osteosyntezy 1 Podstawy zespoleń kostnych J. SCHATZKER....................................................................

Bardziej szczegółowo

PROTEZOPLASTYKA W LECZENIU POWIKŁAŃ OPERACYJNEGO ZESPOLENIA ZŁAMAŃ BLIŻSZEGO KOŃCA KOŚCI UDOWEJ

PROTEZOPLASTYKA W LECZENIU POWIKŁAŃ OPERACYJNEGO ZESPOLENIA ZŁAMAŃ BLIŻSZEGO KOŃCA KOŚCI UDOWEJ KRZYSZTOF KWIATKOWSKI, JANUSZ PŁOMIŃSKI, TOMASZ WALIŃSKI, MATEUSZ JEŚKIEWICZ PROTEZOPLASTYKA W LECZENIU POWIKŁAŃ OPERACYJNEGO ZESPOLENIA ZŁAMAŃ BLIŻSZEGO KOŃCA KOŚCI UDOWEJ KLINIKA TRAUMATOLOGII I ORTOPEDII

Bardziej szczegółowo

Endoprotezoplastyka w leczeniu powikłań osteosyntezy złamań osteoporotycznych

Endoprotezoplastyka w leczeniu powikłań osteosyntezy złamań osteoporotycznych 30-lecie Rehabilitacji Uniwersyteckiej w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym Nr 4 w Lublinie Endoprotezoplastyka w leczeniu powikłań osteosyntezy złamań osteoporotycznych Konrad Kopeć, Damian Kusz,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 3. Zabiegi wykonywane w przypadku uszkodzeń stawów W TYM ROZDZIALE: Rodzaje zabiegów ortopedycznych. Operacja stawu skokowo-goleniowego

Rozdział 3. Zabiegi wykonywane w przypadku uszkodzeń stawów W TYM ROZDZIALE: Rodzaje zabiegów ortopedycznych. Operacja stawu skokowo-goleniowego 37 Rozdział 3 Zabiegi wykonywane w przypadku uszkodzeń stawów W TYM ROZDZIALE: Rodzaje zabiegów ortopedycznych Operacja stawu skokowo-goleniowego Operacja łokcia Operacja biodra Operacja kolana 38 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Możliwości protezoplastyki kłykciowej w dużych deformacjach stawu kolanowego

Możliwości protezoplastyki kłykciowej w dużych deformacjach stawu kolanowego Możliwości protezoplastyki kłykciowej w dużych deformacjach stawu kolanowego Tomasz Kleczkowski Andrzej Bednarek Oddział Ortopedyczno-Urazowy Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego

Bardziej szczegółowo

Cennik hospitalizacji 2014

Cennik hospitalizacji 2014 Cennik hospitalizacji 2014 Lp. Nazwa świadczenia Cena Uwagi Endoprotezoplastyki 1 Endoprotezoplastyka pierwotna stawu kolanowego jednoprzedziałowa (o. II) 2 Endoproteza pierwotna stawu kolanowego (o. II)

Bardziej szczegółowo

Dzielą się na wskazania diagnostyczne oraz terapeutyczne. Physiotherapy & Medicine www.pandm.org WSKAZANIA DIAGNOSTYCZNE : Ból w pachwinie Objawy blokowania, trzaskania uciekania stawu biodrowego Uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

Wykaz kursów specjalizacyjnych z ortopedii w roku 2003

Wykaz kursów specjalizacyjnych z ortopedii w roku 2003 Wykaz kursów specjalizacyjnych z ortopedii w roku 2003 Spis kursów specjalizacyjnych w nadchodzącym roku wg. publikacji CMKP Styczeń Nr kursu: 720-01-2003 Temat: Ortopedia i traumatologia narządu ruchu

Bardziej szczegółowo

PZWL. Spis treści. 1. Wprowadzenie Damian Kusz... 11

PZWL. Spis treści. 1. Wprowadzenie Damian Kusz... 11 Spis treści 1. Wprowadzenie Damian Kusz... 11 2. Uraz, zaburzenia metaboliczne po urazie, fizjologia zrostu kostnego Henryk Guzik, Damian Kusz... 15 Uraz... 15 Zamknięte obrażenia tkanek miękkich... 15

Bardziej szczegółowo

METODYKA BADANIA RTG URAZÓW OBRĘCZY BARKOWEJ I WYBRANYCH STAWÓW. Lek. med. Dorota Szlezynger-Marcinek

METODYKA BADANIA RTG URAZÓW OBRĘCZY BARKOWEJ I WYBRANYCH STAWÓW. Lek. med. Dorota Szlezynger-Marcinek METODYKA BADANIA RTG URAZÓW OBRĘCZY BARKOWEJ I WYBRANYCH STAWÓW Lek. med. Dorota Szlezynger-Marcinek ANATOMIA 2 Jedne z najczęstszych urazów w zależności od wieku można je uszeregować następująco -dzieci-obojczyk

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka USG a potwierdzenie rozpoznania w artroskopii

Diagnostyka USG a potwierdzenie rozpoznania w artroskopii Diagnostyka USG a potwierdzenie rozpoznania w artroskopii Tomasz Poboży Szpital Medicover Klinika Lek-Med Czy w dobie powszechnej dostępności MR jest miejsce dla USG w ocenie patologii stawu ramiennego?

Bardziej szczegółowo

Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym

Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym Marek Jóźwiak Klinika Ortopedii i Traumatologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Neurogenne

Bardziej szczegółowo

Naszą ofertę Rehband Core Line poszerzyliśmy o trzy nowe produkty, które stanowią początek nowatorskiej serii Sport Medical.

Naszą ofertę Rehband Core Line poszerzyliśmy o trzy nowe produkty, które stanowią początek nowatorskiej serii Sport Medical. Naszą ofertę Rehband Core Line poszerzyliśmy o trzy nowe produkty, które stanowią początek nowatorskiej serii Sport Medical. Dzięki przeprowadzonym testom odpornościowym na wyczynowcach, produkty te przeznaczone

Bardziej szczegółowo

www.pandm.prv.pl Uszkodzenia tkanek miękkich (więzadła, łąkotki) Powstają w wyniku :

www.pandm.prv.pl Uszkodzenia tkanek miękkich (więzadła, łąkotki) Powstają w wyniku : Uszkodzenia tkanek miękkich (więzadła, łąkotki) Powstają w wyniku : - dużego urazu - sumowania mikrourazów - złego leczenia ; zwichnięć, stłuczeń, skręceń - zbyt intensywny trening (przerost uk.dynamicznego

Bardziej szczegółowo

Polsko-UkraiNskie Spotkanie Ortopedyczne

Polsko-UkraiNskie Spotkanie Ortopedyczne Polsko-UkraiNskie Spotkanie Ortopedyczne 8 10 maja 2015 roku Hotel Arłamów Arłamów 38-700 Ustrzyki Dolne www.ortopediaarlamow.pl Szanowni Państwo, mamy zaszczyt i przyjemność zaprosić Państwa do udziału

Bardziej szczegółowo

USTAWA o Państwowym Ratownictwie Medycznym Rozdział 4a

USTAWA o Państwowym Ratownictwie Medycznym Rozdział 4a Jacek Nowakowski USTAWA o Państwowym Ratownictwie Medycznym Rozdział 4a Centra urazowe Art. 39a. W centrum urazowym świadczenia zdrowotne, o których mowa w art. 39c ust. 1, są udzielane pacjentowi urazowemu

Bardziej szczegółowo

Badanie radiologiczne w uszkodzeniach wiæzadeæ krzyºowych stawu kolanowego

Badanie radiologiczne w uszkodzeniach wiæzadeæ krzyºowych stawu kolanowego Badanie radiologiczne w uszkodzeniach wiæzadeæ krzyºowych stawu kolanowego Radiological evaluation in lesions of knee joint cruciate ligaments Jan ÿwiåtkowski Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii

Bardziej szczegółowo

Złamania urazowe kręgosłupa

Złamania urazowe kręgosłupa Złamania urazowe kręgosłupa Złamania kręgosłupa często prowadzą do porażeń czy niedowładów kończyn i wskutek tego dramatycznie mogą zmienić dalsze życie chorego. Skutkami tych neurologicznych uszkodzeń

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości z zakresu leczenia urazowych uszkodzeń narządu ruchu

Podstawowe wiadomości z zakresu leczenia urazowych uszkodzeń narządu ruchu Katedra i Oddział Kliniczny Ortopedii Ś. A. M w Katowicach WSS nr 5 im. Św. Barbary w Sosnowcu Podstawowe wiadomości z zakresu leczenia urazowych uszkodzeń narządu ruchu Definicje Uraz: działanie czynnika

Bardziej szczegółowo

TREATMENT OF HUMERAL SHAFT FRACTURES WITH MINIMAL OSTEOSYNTHESIS

TREATMENT OF HUMERAL SHAFT FRACTURES WITH MINIMAL OSTEOSYNTHESIS Nowiny Lekarskie 2006, 75, 3, 245 247 TADEUSZ NIEDŹWIEDZKI, PAWEŁ SZELIGA, SYLWIA KRZYKAWSKA, PAWEŁ OSIELCZAK MINIMALNA OSTEOSYNTEZA W LECZENIU ZŁAMAŃ TRZONU KOŚCI RAMIENNEJ TREATMENT OF HUMERAL SHAFT

Bardziej szczegółowo

Program specjalizacji z ORTOPEDII I TRAUMATOLOGII NARZĄDU RUCHU

Program specjalizacji z ORTOPEDII I TRAUMATOLOGII NARZĄDU RUCHU CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO Program specjalizacji z ORTOPEDII I TRAUMATOLOGII NARZĄDU RUCHU Dla lekarzy posiadających specjalizację I stopnia z ortopedii i traumatologii Warszawa 1999 (c)

Bardziej szczegółowo

Leczenie operacyjne. 6.1. Informacje ogólne. 6.2. Wskazania do leczenia operacyjnego

Leczenie operacyjne. 6.1. Informacje ogólne. 6.2. Wskazania do leczenia operacyjnego 6 Leczenie operacyjne 6.1. Informacje ogólne Powtórzę zdanie z początku rozdziału o leczeniu zachowawczym, iż złamania dkkp goją się dobrze i bardzo rzadko dochodzi do braku zrostu lub wytworzenia stawów

Bardziej szczegółowo

Ryc.1 Rycina przedstawia widok od przodu stawu kolanowego, anatomię więzadeł krzyżowego przedniego i tylnego

Ryc.1 Rycina przedstawia widok od przodu stawu kolanowego, anatomię więzadeł krzyżowego przedniego i tylnego Artroskopia stawu jest to metoda leczenia przy zastosowaniu wziernikowania. Dzięki małemu dojściu operacyjnemu wielkości 0,5 cm umieszczamy w stawie kamerę i dzięki niej obserwujemy na ekranie monitora

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNA OPIEKA LEKARSKA

SPECJALISTYCZNA OPIEKA LEKARSKA ŚWIADCZENIE MEDYCZNE SPECJALISTYCZNA OPIEKA LEKARSKA Wizyta Zabieg alergologiczny Zabieg dermatologiczny Zabieg ginekologiczny Alergolog Chirurg klatki piersiowej Chirurg naczyniowy Chirurg onkologiczny

Bardziej szczegółowo

CENNIK ZABIEGÓW ORTOPEDYCZNYCH *ostateczna cena brutto zależy od kosztu implantu

CENNIK ZABIEGÓW ORTOPEDYCZNYCH *ostateczna cena brutto zależy od kosztu implantu CENNIK ZABIEGÓW ORTOPEDYCZNYCH *ostateczna cena brutto zależy od kosztu implantu Lp. Nazwa świadczenia Cena brutto [zł] KOLANO 1. Artroskopia lecznicza 3 300 2. Artroskopia diagnostyczna 2 400 3. Artroskopowe

Bardziej szczegółowo

Odległe efekty leczenia niepowikłanych zwichnięć stawu łokciowego u dorosłych

Odległe efekty leczenia niepowikłanych zwichnięć stawu łokciowego u dorosłych Ann. Acad. Med. Gedan., 2007, 37, 9 13 Sebastian Bejma¹, Michał Bieniecki¹, Adam Lorczyński², Marcin Ceynowa¹ Odległe efekty leczenia niepowikłanych zwichnięć stawu łokciowego u dorosłych Long-Term Results

Bardziej szczegółowo

ORTEZY STAWU BARKOWEGO

ORTEZY STAWU BARKOWEGO ORTEZY STAWU BARKOWEGO to grupa ortez stabilizujących i odciążających staw ramienny i barkowo-obojczykowy, a w części modeli także staw łokciowy, ramię i przedramię. Ortezy A-KOB, A-SOB-02 i A-SOB-03 utrzymują

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MD-SHOULDER W LECZENIU ZESPOŁU CIEŚNI PODBARKOWEJ

ZASTOSOWANIE MD-SHOULDER W LECZENIU ZESPOŁU CIEŚNI PODBARKOWEJ Dolegliwości bólowe w obrębie obręczy barkowej to problem, który dotyczy coraz większej liczby osób, niestety coraz młodszych. Dawniej typowym pacjentem zgłaszającym się z bólem barku była osoba starsza,

Bardziej szczegółowo

Niestabilność kręgosłupa

Niestabilność kręgosłupa Niestabilność kręgosłupa Niestabilność kręgosłupa jest to nadmierna ruchomość kręgosłupa wykraczająca poza fizjologiczne zakresy ruchu, wywołująca dolegliwości bólowe lub objawy neurologiczne, również

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Paweł Hrycaj

Dr hab. med. Paweł Hrycaj Dr hab. med. Paweł Hrycaj Chory z dolegliwościami reumatycznymi Zakład Reumatologii i Immunologii Klinicznej Katedra Immunologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Mała

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE MOŻLIWOŚCI LECZENIA ZŁAMAŃ OSTEOPOROTYCZNYCH

WSPÓŁCZESNE MOŻLIWOŚCI LECZENIA ZŁAMAŃ OSTEOPOROTYCZNYCH XXXII KONFERENCJA NAUKOWO -SZKOLENIOWA ORTOPEDÓW WOJSKA POLSKIEGO BYDGOSZCZ 14-16 maja 2015 WSPÓŁCZESNE MOŻLIWOŚCI LECZENIA ZŁAMAŃ OSTEOPOROTYCZNYCH Sławomir Dudko, Damian Kusz, Konrad Kopeć, Sławomir

Bardziej szczegółowo

Większość zabiegów prywatnych wykonywanych jest w oddziale operacyjnym Artromedical w Piotrkowie Trybunalskim lub w MegaMed

Większość zabiegów prywatnych wykonywanych jest w oddziale operacyjnym Artromedical w Piotrkowie Trybunalskim lub w MegaMed Zabiegi wykonywane przez nasz zespół mogą być finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) lub prywatnie przez pacjentów. Wykonywane w ten sposób operacje nie różnią się co do jakości, użytych implantów

Bardziej szczegółowo

00.852 Operacja stawu kolanowego - oba elementy mocowane za pomocą cementu

00.852 Operacja stawu kolanowego - oba elementy mocowane za pomocą cementu ICD9 kod Nazwa 00.852 Operacja stawu kolanowego - oba elementy mocowane za pomocą cementu 00.854 Operacja stawu kolanowego - jeden element mocowany za pomocą cementu 00.855 Operacja stawu kolanowego -

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE REHABILITACJA PO ZŁAMANIACH W OBRĘBIE NASADY BLIŻSZEJ KOŚCI UDOWEJ

POSTĘPOWANIE REHABILITACJA PO ZŁAMANIACH W OBRĘBIE NASADY BLIŻSZEJ KOŚCI UDOWEJ POSTĘPOWANIE REHABILITACYJNE PO ZŁAMANIACH W OBRĘBIE NASADY BLIŻSZEJ KOŚCI UDOWEJ Złamania w obrębie nasady bliższej kości udowej należą do grupy złamań, które wymagają wnikliwej diagnostyki i leczenia

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie termoablacji prądem wysokiej częstotliwości w leczeniu kostniaka kostnawego

Zastosowanie termoablacji prądem wysokiej częstotliwości w leczeniu kostniaka kostnawego Zastosowanie termoablacji prądem wysokiej częstotliwości w leczeniu kostniaka kostnawego Lek. Szymon Wałejko, dr hab. med. Tomasz Mazurek, lek. Andrzej Klapkowski Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii

Bardziej szczegółowo

Odległe wyniki leczenia czynnościowego pacjentów z powodu złamania bliższego końca kości piszczelowej

Odległe wyniki leczenia czynnościowego pacjentów z powodu złamania bliższego końca kości piszczelowej Wydawnictwo UR 2010 ISSN 1730-3524 Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego Rzeszów 2010, 1, 49 53 Grzegorz Trojan 1, Aleksander Panek 1,2, Grzegorz Magoń 1, Wojciech Dziuba 2 Odległe wyniki leczenia

Bardziej szczegółowo

7. Artroskopowa rekonstrukcja ACL+PCL podczas jednej

7. Artroskopowa rekonstrukcja ACL+PCL podczas jednej CENNIK - OBOWIĄZUJE OD 01.09.2010 Lp. Nazwa procedury Cena KOLANO 1. Artroskopia lecznicza 3300 PLN 2. Artroskopia diagnostyczna 2400 PLN 3. Artroskopowe szycie łąkotki 4500 PLN 4. Rekonstrukcja chrząstki

Bardziej szczegółowo

Ból w chorobach narządu ruchu

Ból w chorobach narządu ruchu II Komunikat Sympozjum Ból w chorobach narządu ruchu 19 20 listopada 2015 roku Mini-Sympozjum Przedział rzepkowo-udowy stawu kolanowego Centrum Kongresowe Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu Patronat Honorowy

Bardziej szczegółowo

MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1.

MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1. MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1. 1. Anatomia palpacyjna 1.1 Anatomia palpacyjna kolana, podudzia, stopy Elementy kostne: Rzepka Kość piszczelowa Guzowatość przednia piszczeli Śródlinia

Bardziej szczegółowo

Konferencja Naukowo - Szkoleniowa.,, Współczesne metody fizjoterapii w leczeniu ortopedycznym wybranych dysfunkcji stawu ramiennego i obręczy barkowej

Konferencja Naukowo - Szkoleniowa.,, Współczesne metody fizjoterapii w leczeniu ortopedycznym wybranych dysfunkcji stawu ramiennego i obręczy barkowej Konferencja Naukowo - Szkoleniowa 14-15 czerwiec 2014 - Wrocław,, Współczesne metody fizjoterapii w leczeniu ortopedycznym wybranych dysfunkcji stawu ramiennego i obręczy barkowej Miejsce: Wyższa Szkoła

Bardziej szczegółowo

Nadwyrężenia, skręcenia i naciągnięcia mięśni oraz więzadeł.

Nadwyrężenia, skręcenia i naciągnięcia mięśni oraz więzadeł. Nadwyrężenia, skręcenia i naciągnięcia mięśni oraz więzadeł. Dochodzi do nich, gdy mięśnie lub stawy zmuszone są do ruchu wykraczającego poza normalne ograniczenia. Kończy się to uszkodzeniem włókien mięśni

Bardziej szczegółowo

TABELA NORM USZCZERBKU NA ZDROWIU EDU PLUS

TABELA NORM USZCZERBKU NA ZDROWIU EDU PLUS Załącznik nr do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Edu Plus zatwierdzonych uchwałą 0/04/03/204 Zarządu InterRisk TU S.A. Vienna Insurance Group z dnia 04.03.204 r. I. USZKODZENIA GŁOWY. ZŁAMANIE KOŚCI POKRYWY

Bardziej szczegółowo

Konferencja Naukowo - Szkoleniowa.,, Współczesne metody fizjoterapii w leczeniu ortopedycznym wybranych dysfunkcji stawu ramiennego i obręczy barkowej

Konferencja Naukowo - Szkoleniowa.,, Współczesne metody fizjoterapii w leczeniu ortopedycznym wybranych dysfunkcji stawu ramiennego i obręczy barkowej Konferencja Naukowo - Szkoleniowa 14-15 czerwiec 2014 - Wrocław,, Współczesne metody fizjoterapii w leczeniu ortopedycznym wybranych dysfunkcji stawu ramiennego i obręczy barkowej Miejsce: Wyższa Szkoła

Bardziej szczegółowo

Urazy i kontuzje w młodzieżowej piłce nożnej - charakterystyka,pierwsza pomoc, diagnostyka i leczenie

Urazy i kontuzje w młodzieżowej piłce nożnej - charakterystyka,pierwsza pomoc, diagnostyka i leczenie Urazy i kontuzje w młodzieżowej piłce nożnej - charakterystyka,pierwsza pomoc, diagnostyka i leczenie Autor: lek. Jacek Burda Eskulap-Med sp.z o.o. Ostrowiec Świętokrzyski No pain,no gain Bez bólu nie

Bardziej szczegółowo

Endoprotezoplastyka nadgarstka

Endoprotezoplastyka nadgarstka Katedra i Klinika Traumatologii, Ortopedii i Chirurgii Ręki Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Endoprotezoplastyka nadgarstka Leszek Romanowski Leszek Kaczmarek Piotr Czarnecki Historia 1890 Themistocle Gluck

Bardziej szczegółowo

Gorzów Wielkopolski 12.10.2012

Gorzów Wielkopolski 12.10.2012 Utworzenie Centrum Urazowego w Szpitalu Wojewódzkim SP ZOZ w Zielonej Górze Gorzów Wielkopolski 12.10.2012 Przepisy prawne, które określają funkcjonowanie Centrów Urazowych: - ustawa z dnia 8 września

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

OCENA ODLEGŁYCH WYNIKÓW ARTROSKOPOWEJ REKONSTRUKCJI WIĘZADŁA KRZYŻOWEGO PRZEDNIEGO Z UŻYCIEM 1/3 ŚRODKOWEJ WIĘZADŁA RZEPKI

OCENA ODLEGŁYCH WYNIKÓW ARTROSKOPOWEJ REKONSTRUKCJI WIĘZADŁA KRZYŻOWEGO PRZEDNIEGO Z UŻYCIEM 1/3 ŚRODKOWEJ WIĘZADŁA RZEPKI Ann. Acad. Med. Gedan., 2005, 35, 173 179 MICHAŁ BIENIECKI, PIOTR IWULSKI, MICHAŁ KARAŚ, ADAM LORCZYŃSKI* OCENA ODLEGŁYCH WYNIKÓW ARTROSKOPOWEJ REKONSTRUKCJI WIĘZADŁA KRZYŻOWEGO PRZEDNIEGO Z UŻYCIEM 1/3

Bardziej szczegółowo

5. Tomaszewski R, Gap A. Results of the treatment of the open femoral shaft fractures in children. J Orthop. 2014 May 21;11(2):78-81, MNiSW 5pkt

5. Tomaszewski R, Gap A. Results of the treatment of the open femoral shaft fractures in children. J Orthop. 2014 May 21;11(2):78-81, MNiSW 5pkt Dr n. med. Artur Gap Ukończył studia na Wydziale Lekarskim Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach w 1999 uzyskując dyplom lekarza medycyny. Od 2001 roku młodszy asystent w Oddziale Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej

Bardziej szczegółowo

Resekcja kręgu (in. Korporektomia)

Resekcja kręgu (in. Korporektomia) Opracowanie zawiera opis przebiegu operacji wraz ze zdjęciami śródoperacyjnymi. Zawarte obrazy mogą być źle tolerowane przez osoby wrażliwe. Jeśli nie jesteście Państwo pewni swojej reakcji, proszę nie

Bardziej szczegółowo

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne dr n.med. Piotr Wojciechowski Szpiczak Mnogi Szpiczak Mnogi (MM) jest najczęstszą przyczyną pierwotnych nowotworów kości u dorosłych.

Bardziej szczegółowo

Pozycja sondy Pozycja kończyny Widoczne struktury Test czynnościowy. Oporowany wyprost Równoległa do długiej

Pozycja sondy Pozycja kończyny Widoczne struktury Test czynnościowy. Oporowany wyprost Równoległa do długiej Nadgarstek Pozycja sondy Pozycja kończyny Widoczne struktury Test czynnościowy Staw promieniowo- Oporowany wyprost Równoległa do długiej nadgarstkowy, wysięk, test ścięgien osi k. promieniowej, prostopadle

Bardziej szczegółowo

TOTALNA ALOPLASTYKA STAWU BIODROWEGO Physiotherapy & Medicine www.pandm.org MŁODA POPULACJA PACJENTÓW POCZĄTEK ZMIAN WIEKU - 36 LAT (JBJS, 77A; 459-64, 1995) ŚREDNIA OKOŁO POŁOWA PACJENTÓW Z AVN WYMAGAJĄCA

Bardziej szczegółowo

Klinika Ortopedii i Traumatologii

Klinika Ortopedii i Traumatologii Źródło: http://www.cskmswia.pl Wygenerowano: Wtorek, 6 października 2015, 16:15 Klinika Ortopedii i Traumatologii Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Ireneusz Kotela, prof. nadzw. Uniwersytetu Jana Kochanowskiego

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

PIERWOTNA ENDOPROTEZOPLASTYKA TOTALNA NA OSTRO PO ZŁAMANIU PANEWKI STAWU BIODROWEGO JAKO METODA LECZENIA W WYBRANYCH PRZYPADKACH TYCH ZŁAMAŃ.

PIERWOTNA ENDOPROTEZOPLASTYKA TOTALNA NA OSTRO PO ZŁAMANIU PANEWKI STAWU BIODROWEGO JAKO METODA LECZENIA W WYBRANYCH PRZYPADKACH TYCH ZŁAMAŃ. PIERWOTNA ENDOPROTEZOPLASTYKA TOTALNA NA OSTRO PO ZŁAMANIU PANEWKI STAWU BIODROWEGO JAKO METODA LECZENIA W WYBRANYCH PRZYPADKACH TYCH ZŁAMAŃ. A.Caban, A.Zawadzki, B.Budkiewicz, W.Marczyński Oddział Uszkodzeń

Bardziej szczegółowo

REHABILITACJA ZDALNIE NADZOROWANA U PACJENTÓW ZE ZMIANAMI ZWYRODNIENIOWYMI STAWU BIODROWEGO

REHABILITACJA ZDALNIE NADZOROWANA U PACJENTÓW ZE ZMIANAMI ZWYRODNIENIOWYMI STAWU BIODROWEGO Anna Czyżewska, Wojciech Glinkowski REHABILITACJA ZDALNIE NADZOROWANA U PACJENTÓW ZE ZMIANAMI ZWYRODNIENIOWYMI STAWU BIODROWEGO Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu, Centrum Doskonałości

Bardziej szczegółowo

Małoinwazyjny dostęp przedni w endoprotezoplastyce krótkotrzpieniowej

Małoinwazyjny dostęp przedni w endoprotezoplastyce krótkotrzpieniowej Małoinwazyjny dostęp przedni w endoprotezoplastyce krótkotrzpieniowej Konrad Kopeć, Damian Kusz, Piotr Wojciechowski, Adam Pierzchała Maciej Mierzewiński Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Chirurgia - klinika. złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja

Chirurgia - klinika. złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja złamania szyjki kości udowej podwieszenie na taśmach wyciągowych na 6 tyg.; proteza metalowa; leczenie operacyjne złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja złamania trzonu kości udowej

Bardziej szczegółowo

Anatomia kończyny dolnej

Anatomia kończyny dolnej Podstawy chirurgii i diagnostyki chorób kończyn dolnych dr n. med. Adam Węgrzynowski Anatomia kończyny dolnej Kości i więzadła Mięśnie i ścięgna Naczynia żylne Naczynia tętnicze Naczynia limfatyczne Nerwy

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

OPINIA MEDYCZNA Nr: OMZO/358/2012/CNOiUM

OPINIA MEDYCZNA Nr: OMZO/358/2012/CNOiUM OPINIA MEDYCZNA Nr: OMZO/358/2012/CNOiUM Gdańsk, dnia: egz. I Klienta egz. II Klienta ezg. CNOiUM 20 lipca 2012 roku Nr sprawy CNOiUM: 3256/KOWJAN-1/2012/CN/SK Temat pracy/cel opinii: Udzielić odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

JUBILEUSZ 60-LECIA SZPITALA W BRZOZOWIE

JUBILEUSZ 60-LECIA SZPITALA W BRZOZOWIE Szpital Specjalistyczny w Brzozowie Podkarpacki Ośrodek Onkologiczny im. ks. B. Markiewicza Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej Oddział w Brzozowie zaprasza na JUBILEUSZ 60-LECIA SZPITALA W BRZOZOWIE

Bardziej szczegółowo

Schemat stosowania poszczególnych CMD

Schemat stosowania poszczególnych CMD Schemat stosowania poszczególnych CMD 13 produktów do stosowania osobno lub w połączeniu w zależności od przypadku klinicznego ZABIEGI w przypadku bólu kręgosłupa: MD-Neck, MD-Thoracic, MD-Lumbar: do stosowania

Bardziej szczegółowo

Promotorzy, propozycje tematów prac licencjackich, terminy seminariów dyplomowych i konsultacji

Promotorzy, propozycje tematów prac licencjackich, terminy seminariów dyplomowych i konsultacji Wydział Ochrony Zdrowia Kierunek: FIZJOTERAPIA rok akademicki 2015-2016 Promotorzy, propozycje tematów prac licencjackich, terminy seminariów dyplomowych i konsultacji UWAGA! Osoby, które nie złożą deklaracji

Bardziej szczegółowo

Nowości. Funkcjonalne ortezy szkieletowe. Tomasz Stelmaszak, Market Manager Orthobionic/Orthotic. Otto Bock HealthCare

Nowości. Funkcjonalne ortezy szkieletowe. Tomasz Stelmaszak, Market Manager Orthobionic/Orthotic. Otto Bock HealthCare Nowości Funkcjonalne ortezy szkieletowe Tomasz Stelmaszak, Market Manager Orthobionic/Orthotic Otto Bock HealthCare Tło medyczne Rodzaje urazów. ACL 46% PCL LCL MCL CI (Combined Instabilities) Niestabilność

Bardziej szczegółowo

Polska-Gliwice: Implanty ortopedyczne 2015/S 159-291959. Ogłoszenie o zamówieniu. Dostawy

Polska-Gliwice: Implanty ortopedyczne 2015/S 159-291959. Ogłoszenie o zamówieniu. Dostawy 1/7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:291959-2015:text:pl:html Polska-Gliwice: Implanty ortopedyczne 2015/S 159-291959 Ogłoszenie o zamówieniu Dostawy Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

PZWL. Spis treści. I Korekta. Wykaz skrótów Wstęp Dariusz Białoszewski

PZWL. Spis treści. I Korekta. Wykaz skrótów Wstęp Dariusz Białoszewski Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Dariusz Białoszewski CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zasady stosowania metod fizjoterapii w ortopedii i traumatologii narządu ruchu Dariusz Białoszewski, Magdalena Czajkowska, Izabela Korabiewska,

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk. Typowy obraz kręgozmyku L5-S1. Czerwoną linią zaznaczona wielkość przesunięcia. Inne choroby mylone z kręgozmykiem:

Kręgozmyk. Typowy obraz kręgozmyku L5-S1. Czerwoną linią zaznaczona wielkość przesunięcia. Inne choroby mylone z kręgozmykiem: Kręgozmyk Kręgozmyk (inaczej - spondylolisteza) jest to forma przewlekłej niestabilności kręgosłupa. Polega ona na przesunięciu (podwichnięciu) kręgów względem siebie (wyższy kręg ulega podwichnięciu do

Bardziej szczegółowo

METHODS OF MANAGEMENT OF PROXIMAL HUMERUS FRACTURES

METHODS OF MANAGEMENT OF PROXIMAL HUMERUS FRACTURES Nowiny Lekarskie 2006, 75, 3, 248 255 TADEUSZ SOLAWA, TADEUSZ NIEDŹWIEDZKI, SYLWIA KRZYKAWSKA SPOSOBY LECZENIA ZŁAMAŃ BLIŻSZEJ NASADY KOŚCI RAMIENNEJ W MATERIALE WŁASNYM METHODS OF MANAGEMENT OF PROXIMAL

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII. Witold Miecznikowski

ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII. Witold Miecznikowski ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII Witold Miecznikowski DEFINICJA Ortopedia (gr. orthos prosty, prawidłowy oraz paideía wychowanie, wykształcenie) Co obejmuje? Choroby i urazy kości, stawów, aparatu więzadłowego,

Bardziej szczegółowo

ZŁAMANIA KŁYKCIA BOCZNEGO KOŚCI RAMIENNEJ U DZIECI LATERAL CONDYLE FRACTURES OF THE HUMERUS IN CHILDREN

ZŁAMANIA KŁYKCIA BOCZNEGO KOŚCI RAMIENNEJ U DZIECI LATERAL CONDYLE FRACTURES OF THE HUMERUS IN CHILDREN Ann. Acad. Med. Gedan., 2005, 35, 65 71 MARCIN SKORUPSKI, TOMASZ MAZUREK ZŁAMANIA KŁYKCIA BOCZNEGO KOŚCI RAMIENNEJ U DZIECI LATERAL CONDYLE FRACTURES OF THE HUMERUS IN CHILDREN Katedra i Klinika Ortopedii

Bardziej szczegółowo

Andrzej Górecki, Paweł Małdyk. Aloplastyka w chorobie zwyrodnieniowej stawu biodrowego i kolanowego zagadnienia formalne.

Andrzej Górecki, Paweł Małdyk. Aloplastyka w chorobie zwyrodnieniowej stawu biodrowego i kolanowego zagadnienia formalne. Andrzej Górecki, Paweł Małdyk Aloplastyka w chorobie zwyrodnieniowej stawu biodrowego i kolanowego zagadnienia formalne Kraków, 2011 Orthopaedic surgery definicja specjalności:...jest chirurgiczną specjalnością

Bardziej szczegółowo

Amputacje wskazania, poziomy, rodzaje

Amputacje wskazania, poziomy, rodzaje Amputacje wskazania, poziomy, rodzaje Łukasz Rosenau Definicje Amputacja (odjęcie) zabieg operacyjny polegającego na usunięciu narządu lub jego części Jeżeli odjęcie kończyny przebiega poprzez rozdzielenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

A co z rzepką? Konrad Kopeć, Damian Kusz

A co z rzepką? Konrad Kopeć, Damian Kusz A co z rzepką? Konrad Kopeć, Damian Kusz Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu Wydziału Lekarskiego w Katowicach Śląskiego Uniwersytetu Medycznego Kierownik: prof. dr hab. med. Damian

Bardziej szczegółowo

Wielosegmentarna metoda korekcji typu WISCONSIN w operacyjnym leczeniu skolioz idiopatycznych

Wielosegmentarna metoda korekcji typu WISCONSIN w operacyjnym leczeniu skolioz idiopatycznych SYSTEM DERO: ROZWÓJ TECHNIK OPERACYJNEGO LECZENIA KRĘGOSŁUPA Jacek Kaczmarczyk, Marek Lebiotkowski, Marek Golik, Danuta Golik 1 Wielosegmentarna metoda korekcji typu WISCONSIN w operacyjnym leczeniu skolioz

Bardziej szczegółowo

W dniach 26-28 wrzesnia 2013 r. odbędzie się sympozjum pt. "Małoinwazyjna i artroskopowa chirurgia biodra".

W dniach 26-28 wrzesnia 2013 r. odbędzie się sympozjum pt. Małoinwazyjna i artroskopowa chirurgia biodra. W dniach 26-28 wrzesnia 2013 r. odbędzie się sympozjum pt. "Małoinwazyjna i artroskopowa chirurgia biodra". Więcej informacji na stronie: www.biodro2013bialowieza.pl Ulotka z programem w formacie pdf -

Bardziej szczegółowo

wieloodłamowych, przezstawowych złamań kości piętowej stabilizatorem DERO

wieloodłamowych, przezstawowych złamań kości piętowej stabilizatorem DERO SYSTEM DERO: ROZWÓJ TECHNIK OPERACYJNEGO LECZENIA KRĘGOSŁUPA Roman Król 1 Leczenie wieloodłamowych przezstawowych złamań kości piętowej stabilizatorem DERO Streszczenie. Streszczenie: Autor przedstawia

Bardziej szczegółowo

www.pandm.org Testy napięciowe nerwów : -sprawdzamy czy uzyskana reakcja jest podobna do objawów opisywanych przez pacjenta NERW POŚRODKOWY

www.pandm.org Testy napięciowe nerwów : -sprawdzamy czy uzyskana reakcja jest podobna do objawów opisywanych przez pacjenta NERW POŚRODKOWY NEUROMOBILIZACJA Metoda Butlera Cechy : - bada oraz likwiduje zaburzenia przesuwalności tk.nerwowej w stosunku do innych tkanek - jest to metoda leczenia zaburzeń poślizgowych struktur uk.nerwowego - stosowanie

Bardziej szczegółowo

Cennik opłat za świadczenia zdrowotne udzielane w Krakowskim Centrum Rehabilitacji i Ortopedii

Cennik opłat za świadczenia zdrowotne udzielane w Krakowskim Centrum Rehabilitacji i Ortopedii Cennik opłat za świadczenia zdrowotne udzielane w Krakowskim Centrum Rehabilitacji i Ortopedii Część I. Zabiegi Rehabilitacyjne Lp. Określenie zabiegu/świadczenia Strona 1 z 5 Cena ( w zł) 1. Laseroterapia

Bardziej szczegółowo

Programowanie rehabilitacji w dysfunkcjach narządu ruchu TEMATY:

Programowanie rehabilitacji w dysfunkcjach narządu ruchu TEMATY: Programowanie rehabilitacji w dysfunkcjach narządu ruchu Prowadzący dr Andrzej Czamara Celem zajęć jest zapoznanie studentów z metodyką postępowania fizjoterapeutycznego ( programowania rehabilitacji )

Bardziej szczegółowo

Artroskopia w diagnostyce i leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego. J. Mazek

Artroskopia w diagnostyce i leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego. J. Mazek Artroskopia w diagnostyce i leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego J. Mazek Historia artroskopii stawu biodrowego 1931 Michael Burman wykonał artroskopię stawu biodrowego na zwłokach 1939 Kenji

Bardziej szczegółowo

Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2013 r.

Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2013 r. Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2013 r. 1. Źródło danych Podstawą opracowania jest Centralna Baza Endoprotezoplastyk Narodowego Funduszu Zdrowia (CBE), działająca od marca 2005 r. Gromadzone

Bardziej szczegółowo

Artroskopia stawu kolanowego

Artroskopia stawu kolanowego Oddział Ortopedyczny, Wielospecjalistyczny Szpital w Miliczu Artroskopia stawu kolanowego Przewodnik dla pacjenta ARTROSKOPIA STAWU KOLANOWEGO Artroskopia jest leczeniem operacyjnym, małoinwazyjnym, wykonywanym

Bardziej szczegółowo

Spis Tabel i rycin. Spis tabel

Spis Tabel i rycin. Spis tabel Spis Tabel i rycin Spis tabel 1. Podział stawów ze względu na ilość osi ruchów i ukształtowanie powierzchni stawowych. 20 2. Nazwy ruchów w stawach człowieka w pozycji anatomicznej..... 21 3. Zestawienie

Bardziej szczegółowo

Specjalistyczna Praktyka Lekarska. Specjalista ortopedii i chirurgii urazowej Specjalista medycyny sportowej. Wrocław 10.01.2012 r.

Specjalistyczna Praktyka Lekarska. Specjalista ortopedii i chirurgii urazowej Specjalista medycyny sportowej. Wrocław 10.01.2012 r. Specjalistyczna Praktyka Lekarska dr n. med. Leszek Majchrowski 54-210 Wrocław ul. Kwiska 5-7 Specjalista ortopedii i chirurgii urazowej Specjalista medycyny sportowej tel. kom. 0601 91 58 41 NIP 899-105-83-57

Bardziej szczegółowo

Wrodzone wady wewnątrzkanałowe

Wrodzone wady wewnątrzkanałowe Wrodzone wady wewnątrzkanałowe Występują one w przebiegu wad tworzenia się tzw. struny grzbietowej ( rozwoju kręgosłupa i rdzenia). Określane są inaczej terminem dysrafii. Wady te przyjmują postać: rozszczepu

Bardziej szczegółowo

BIULETYN SPSK im. prof. Adama Grucy CMKP w Otwocku Nr 2(2)/2015

BIULETYN SPSK im. prof. Adama Grucy CMKP w Otwocku Nr 2(2)/2015 BIULETYN SPSK im. prof. Adama Grucy CMKP w Otwocku Nr 2(2)/2015 W numerze: Mamy akredytację Strefa pacjenta: przyjęcie do szpitala i diagnostyka obrazowa Klinika Ortopedii CMKP Klinika Chirurgii Urazowej

Bardziej szczegółowo

Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2014 r.

Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2014 r. Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2014 r. 1. Źródło danych Opracowanie zostało sporządzone na podstawie Centralnej Bazy Endoprotezoplastyk Narodowego Funduszu Zdrowia (CBE), działającej

Bardziej szczegółowo