Małgorzata Anna Jóźwiak*, Marek Jóźwiak** ZASTOSOWANIE MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ W BIOINDYKACJI ŚRODOWISKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Małgorzata Anna Jóźwiak*, Marek Jóźwiak** ZASTOSOWANIE MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ W BIOINDYKACJI ŚRODOWISKA"

Transkrypt

1 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 40, 2009 r. Małgorzata Anna Jóźwiak*, Marek Jóźwiak** ZASTOSOWANIE MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ W BIOINDYKACJI ŚRODOWISKA USING ELECTRON MICROSCOPY IN ENVIRONMENTAL BIOINDICATION Słowa kluczowe: Transmisyjny Mikroskop Elektronowy, Skaningowy Mikroskop Elektronowy, bioindykacja, EDX (detektor energii dyspersji promieniowania rentgena). Key words: Transmission Elektron Microscope, Skaning Elektron Microscope, bioindication, EDX (Energy Dispersive X Ray Spectroscopy). In research aiming at evaluation of environmental condition and assessment of the reasons for changes in the environment, precise analytical methods are more and more frequently used. The electron microscopy is one of the tools used there among others. Using a scanning electron microscope with Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (EDS) enables to obtain information on quality concerning morphology and elementary composition of a sample as well as information on quantity concerning concentration of particular elements in a sample during one analysis stage. Such researches are carried out in Environmental Protection and Development Section of The Jan Kochanowski University of Humanities and Sciences in Kielce. In bioaccumulators (Hypogymnia physodes (L.) Nyl. lichen) transferred to the city, the rate of accumulation of PAH and heavy metals is determined in relation to anthropopressure and the changes in cellular level are analysed with scanning and transmission electron microscope. The tests that have been performed so far make it possible to conclude that us- * Dr Małgorzata Anna Jóźwiak Samodzielny Zakład Ochrony i Kształtowania Środowiska, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach, ul. Świętokrzyska 15, Kielce; tel.: ; ** Dr hab. prof. Marek Jóźwiak Samodzielny Zakład Ochrony i Kształtowania Środowiska, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach, ul. Świętokrzyska 15, Kielce; tel.: ; 419

2 Małgorzata Anna Jóźwiak, Marek Jóźwiak ing transmission and scanning electron microscope allows to obtain good assessment of micro changes on the surface of thalli of analysed lichen, and inside the thalli in relation to fungus photobiont. The analysis of mutual location of algae and fungus in cross-section of thalli after exposure in the city in relation to control sample revealed a tendency for translocation of algae cells towards the top layer and outside of the thalli surface depending on the concentration of pollutants. The algae cells showed shape changes from round into plank shape, cell wall damages like cracks, numerous fungi and algae haustoria, and destruction of tylacoidal membranes in chloroplasts as well as dispersion of pyrenoglobuli occur inside the cells. 1. WPROWADZENIE Nauka dążąca do uporządkowania i pogłębiania wiedzy opierać się musi na racjonalnej i rzetelnej analizie różnorodnych procesów, zjawisk i doświadczeń. Elementarnym źródłem danych są przede wszystkim obserwacje. Ich wnikliwość jest podstawą wszelkiego poznania. Cechą dobrych obserwacji naukowych prowadzonych na różnorodnych formach życia jest możliwość powtarzalności, przy jednoczesnym zachowaniu dobrej kondycji zdrowotnej badanego organizmu. Inną istotną cechą metody obserwacji jest brak ingerencji obserwatora w przebieg badanego zjawiska lub procesu. Prowadzenie tak rozumianych badań jest możliwe przy użyciu narzędzia, jakim jest mikroskop. Rozwój mikroskopii i jej wykorzystanie w badaniach laboratoryjnych określa dynamikę ewolucji metod analitycznych i jednocześnie wskazuje na postęp w badaniach nauk biologicznych i nauk o Ziemi. Od roku 1590, kiedy bracia A.J. Jansen skonstruowali pierwszy mikroskop, roli tego urządzenia badawczego trudno nie doceniać. Ulepszając go bowiem w niespełna 90 lat później (1680 r.) A. Leeuwenhoeck obserwował życie w kropli wody, a pod koniec XIX w. mikroskop stał się podstawowym narzędziem w badaniach biologicznych, co zaowocowało m.in. odkryciem membran białkowych wewnątrz komórek przez C. Golgiego. Ważnymi datami w rozwoju mikroskopii elektronowej był rok 1904 nagroda Nobla dla E. Abb ego i W. Strutta, za rozwój teorii zdolności rozdzielczej przyrządów optycznych, i rok 1906 odkrycie elektronu przez Sir Josepha J. Thomsona. 2. WYKORZYSTANIE TRANSMISYJNEGO MIKROSKOPU ELEKTRONOWEGO Od II połowy XX w. nieocenioną rolę w poznawaniu tkanek i komórek ze wszystkimi szczegółami ich budowy odgrywa transmisyjny mikroskop elektronowy, który został skonstruowany w 1935 r., przez M. Knolla i E. Ruska. W transmisyjnym mikroskopie elektronowym TEM (Transmission Elektron Microscope) wykorzystuje się pierwotną wiązkę elektronów, która przechodzi przez cienki skrawek 420

3 Zastosowanie mikroskopii elektronowej w bioindykacji środowiska preparatu. Obraz powstaje w wyniku ugięcia, pochłonięcia i odbicia fali elektronów od różnych jego części. Powstałe obrazy są dwuwymiarowe. Możliwości badawcze mikroskopu pozwalają na uzyskiwanie informacji o położeniu atomów i uzyskanie obrazu dyfrakcyjnego, umożliwiającego identyfikację struktur krystalicznych. W mikroskopie wyposażonym w mikroanalizator rentgenowskiej dyspersji energii (EDS) dodatkowo można dokonać analizy chemicznej składników budowy obserwowanego materiału. Badania z wykorzystaniem transmisyjnego mikroskopu elektronowego analitycznego, CM-20 f-my Philips (200 kv), autorzy niniejszego artykułu przeprowadzili w Centrum Analitycznym SGGW w Warszawie. Materiałem badawczym były komórki glonu Trebouxia sp. oraz grzybów klasy Ascomycetes, stanowiące komponenty plechy porostu Hypogymnia physodes. Prowadzone obserwacje miały na celu wykazanie różnic w strukturze badanych komórek i w strukturze ich organelli komórkowych w plechach pozyskanych z obszarów wskaźnikowo czystych i transplantowanych w obszary wysokiej antropopresji skrzyżowania ulic o dużym natężeniu ruchu samochodowego. Hypogymnia physodes jest listkowatym porostem epifitycznym, bioakumulatorem zanieczyszczeń atmosferycznych [Fałtynowicz 1995, Sawicka-Kapusta 2002]. W porostach grzyb i glon, które stanowią plechę, tworzą pod względem fizjologicznym i morfologicznym jednolitą całość (fot. 1 3). Komórki glonów są otoczone ścianą komórkową (fot. 1:10). Odgrywa ona istotną rolę w procesie powstawania haustoriów grzybowo-glonowych (fot. 2:11A, 11B). W miejscu kontaktu ściany komórkowej grzyba ze ścianą komórek glonu (fot. 3:2) może dochodzić do przebicia ściany glonowej (11B) lub też jedynie zetknięcia i oplecenia komórek glonowych przez grzyba (11A). Tak powstałe miejsca styku grzyb glon zapewniają transport i wymianę wody, minerałów i asymilatów między komponentami [Frey, Scheidegger 2002]. W okresach pogarszających się warunków środowiska obszary ściany komórkowej glonu, tworzące haustoria, mogą grubieć i izolować w ten sposób grzyba lub też grzyb może wnikać do wnętrza protoplastu glonowego. Fot. 1. Komórka glonu Trebouxia sp. ze strefy glonowej Hypogymnia physodes (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 1. A cell algal cell from the algal zone of the lichen Hypogymnia physodes (phot. M. A. Jóźwiak) 421

4 Małgorzata Anna Jóźwiak, Marek Jóźwiak Fot. 2. Komórki glonu i grzyba ze strefy glonowej Hypogymnia physodes (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 2. A algal cell and fungal cells in the algal zone of the lichen Hypogymnia physodes (phot. M.A. Jóźwiak) Fot. 3. Komórka grzyba (A) otaczająca glon (B) porostu Hypogymnia physodes (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 3. One mycobiont cell (A) is closely apparssed to the alga (B) in the lichen Hypogymnia physodes (phot. M. A.Jóźwiak) W porostach heteromerycznych o budowie grzbietobrzusznej dorsowentralnej, glony są położone pod warstwą pseudoparenchymatyczną komórek grzybowych kory górnej, które są grubościenne i tworzą zwartą masę (fot. 4, 5 i 6).Przejawem przystosowania glonów do niedoborów światła jest wykształcenie ogromnego, zajmującego większość obszaru komórkowego, chloroplastu (1). W jego wnętrzu znajdują się tylakoidy (3). Błony tylakoidów chloroplastowych (3) tworzą regularnie układające się stosy, ściśle do siebie przylegające, co w istotny sposób zwiększa powierzchnię asymilacji [Armitage, Howe 2007]. Na powierzchni chloroplastu powstają obszarowe pirenoidy (8), w których są gromadzone związki organiczne. Są nimi najczęściej ciała tłuszczowe, ale również węglowodanowe i białkowe, zwane pirenoglobulami (7). Rodzaj pirenoglobuli zależy od warunków ekologicznych, w jakich znajduje się porost. Nie ma absolutnej pewności dotyczącej funkcji pirenoglobuli w porostach. 422

5 Zastosowanie mikroskopii elektronowej w bioindykacji środowiska Służą one prawdopodobnie najczęściej jako centrum przechowywania lipidów, są zapasami energii i wody dla grzyba [Armitage, Howe 2007, za Paveling 1973]. Zostały w nich również znalezione karotenoidy, które prawdopodobnie są przystosowaniem glonu do życia w warunkach niedoboru światła [Jacobs, Ahmadjian 1969]. Przypuszcza się również że pirenoglobule pomagają w powstawaniu tylakoidów chloroplastowych [Brown, Wilson 1968]. Wielkość chloroplastu powoduje, że obszar cytozolu komórkowego jest niewielki i ułożony peryferycznie (4), między zewnętrzną otoczką chloroplastu (5) a warstwą cytoplazmatycznej błony, zwanej plazmalemmą (6). Cytozol charakteryzuje obecność dwóch obszarów: zewnętrznego (12), określanego jako strefa magazynowania, oraz wewnętrznego cytoplazmatycznego (4), w którym lokują się mitochondria (13); obszar ten obfituje również w pęcherzyki przejrzyste, elektronowo jasne (9) i obszary z gęstym elektronowo materiałem (18). Fot. 4. Komórka grzyba z warstwy kory górnej Hypogymnia physodes (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 4. A cell of the fungal from the upper cortex in the lichen Hypogymnia physodes (phot. M.A. Jóźwiak) Fot. 5. Grubościenna komórka grzyba z warstwy kory górnej Hypogymnia physodes (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 5. Multilayered cell wall from the upper cortex in the lichen Hypogymnia physodes (phot. M.A. Jóźwiak) 423

6 Małgorzata Anna Jóźwiak, Marek Jóźwiak Fot. 6. Grubościenne komórki pseudoparenchymatycznej kory górnej Hypogymnia physodes (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 6. Multilayered cell wall from the pseudoparenchyme upper cortex in the lichen Hypogymnia physodes (phot. M.A. Jóźwiak) Dorsowentralna, heteromeryczna plecha Hypogymnia physodes składa się z dwóch różnych pod względem budowy strzępek grzybowych (fot. 4 6): cienkościennych komórek grzyba występujących w warstwie algowej, oraz zbudowanych z grubych warstwowych ścian (2) strzępek warstwy korowej. Warstwowa ściana komórkowa strzępek chroni protoplast (fot. 4:14). Zwarte, ścisłe przyleganie grubościennych komórek jest nie tylko warstwą izolującą wnętrze plechy od środowiska zewnętrznego, ale także stanowi apoplastyczną drogę transportu wody grzyb grzyb oraz grzyb glon [Fray, Scheidegger 2002]. Wydaje się zatem, że grubościenność komórek grzybni chroni plechę, ale jest jednocześnie szerokimi wrotami zakażenia, zważywszy, że wraz z wodą, w postaci rozpuszczonych kationów, przez całą powierzchnię plechy wnikają do jej wnętrza zanieczyszczenia pochodzące z powietrza [Garty 2002, Garty i in. 2004]. Strukturę błony otaczającej obszar cytozolu charakteryzują liczne wpuklenia (fot. 6:16). Obszar cytoplazmatyczny w komórkach grzybowych zajmują zwykle duże mitochondria (fot. 6:15) oraz jądro z jąderkiem (fot. 5:18). Wielu autorów [Armitage, Howe 2007, Jacobs, Ahmadjian 1969] stwierdza w preparatach mikroskopowych komórek grzybowych obecność warstwowo zbudowanych ciałek o strukturze podobnej do warstw układającej się mieliny. Te wielowarstwowe ciała, przypominające mielinę zwierzęcych neuronów, wspominani autorzy stwierdzają w komórkach grzybowych porostu Xanthoria sp. Obraz mikroskopowy grzybów porostu Hypogymnia physodes ujawnia obecność tych ciał także w komórkach grzybowych Hypogymnia physodes (fot. 4:17). 424

7 Zastosowanie mikroskopii elektronowej w bioindykacji środowiska Fot. 7. Szczelina pseudocyfeli na powierzchni Hypogymnia physodes z widocznymi strzępkami grzyba i glonami (pow. 400x) (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 7. Crack on surface the lichen Hypogymnia physodes from fungal and alge. Magnification, x400 (phot. M.A. Jóźwiak) Obserwacje przy użyciu transmisyjnego mikroskopu elektronowego pozwoliły na ocenę tempa powstawania uszkodzeń w komórkach i ich diagnozowanie. Interpretacja tych uszkodzeń, ich wpływu na funkcjonowanie komórek w plechach porostowych to system wczesnego ostrzegania przed zagrożeniami spowodowanymi zanieczyszczeniami w bezpośrednim przełożeniu na zdrowie i życie ludzi. 3. WYKORZYSTANIE SKANINGOWEGO MIKROSKOPU ELEKTRONOWEGO Skaningowy mikroskop elektronowy (SEM Skaning Elektron Microscope) emituje wiązkę elektronów, która nie przechodząc przez preparat, odbija się od jego powierzchni. Powierzchnia ta, pokryta najczęściej złotem, emituje sygnały, które są rejestrowane za pomocą detektorów, a następnie przetwarzane na obraz próbki lub widmo promieniowania rentgenowskiego. Stosowanie różnych detektorów powoduje, że uzyskane informacje, mogą dotyczyć zarówno próbek materii stałej mineralnej, jak i biologicznej. Pozyskanie materiału z dużych obiektów biologicznych odbywa się przez tworzenie repliki powierzchni, czyli napylanie w warunkach próżni materiałem o niskiej masie cząsteczkowej, łatwo przylegającym, np. węglem, który następnie na zdjęciu nakłada się na siatkę mikroskopową. Wykonanie natomiast cienkich skrawków, po wcześniejszym utrwaleniu materiału, poddaje się kontrastowaniu. Pozyskanie materiału biologicznego z małych obiektów, np. wirusów, można badać po zastosowaniu cieniowania lub barwienia negatywnego. 425

8 Małgorzata Anna Jóźwiak, Marek Jóźwiak Cieniowanie pokrywa badaną próbę wyparowującym metalem ciężkim, pochodzącym z punktowego źródła, podczas gdy barwienie negatywne uwidacznia obrys cząsteczek przez ich zatapianie w materiale gęstym elektronowo. Prędkość skanowania jest dobierana przez operatora, zależy od rozdzielczości obrazu i może wynosić od kilku sekund do kilkudziesięciu minut. Uzyskany obraz oglądanego obiektu widziany jest jako trójwymiarowy. Mikroskop może być dodatkowo wyposażony w EDX (Energy Dispersive X Ray Spectroscopy), który służy do oznaczania składu chemicznego w badanym mikroobszarze. Uzyskana analiza może być analizą punktową, przedstawiać rozkład pierwiastków wzdłuż zadanej linii lub też przyjmować postać mapy rozkładu pierwiastków w analizowanym mikroobszarze. Przedstawione w niniejszym opracowaniu obrazy zostały wykonane na powierzchni i wewnątrz plech Hypogymnia physodes, skaningowym mikroskopem elektronowym FEI QUANTA 200, z mikroanalizatorem typu EDS, w Centrum Analitycznym SGGW. Do badania przygotowano skrawki plechy porostu po ekspozycji na skrzyżowaniu o dużym natężeniu ruchu (3200 pojazdów/godz.), wykazujące zmiany barwne (obszary wybielenia lub zbrązowienia) oraz z plechy kontrolnej (bez zmian barwnych). Analizę chemiczną punktową i obszarową wykonano na powierzchni i wewnątrz plech Hypogymnia physodes. Obserwacje plech eksponowanych w warunkach zanieczyszczonego powietrza wskazują, że na całej powierzchni gromadzą się zanieczyszczenia. Przyjmują one formy kuliste (fot.8) i wielościennych brył różnej wielkości i różnych kształtów (fot. 9 i 10). Fot. 8. Struktura kulista na powierzchnia plechy Hypogymnia physodes eksponowanej na skrzyżowaniu (pow x) (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 8. Structure spherical on tallus surface the lichen Hypogymnia physodes on street crossing transplantation. Magnification, x (phot. M.A. Jóźwiak) 426

9 Zastosowanie mikroskopii elektronowej w bioindykacji środowiska Fot. 9. Struktura sferoidalna na powierzchni plechy Hypogymnia physodes (L.) Nyl. eksponowanej na skrzyżowaniu (pow x) (fot. M.A.Jóźwiak) Phot. 9. Soild figure structure on tallus surface the lichen Hypogymnia physodes on street crossing transplantation. Magnification, x (phot. M.A. Jóźwiak) Fot. 10. Wielościenna bryła ( róża ) z powierzchni plechy Hypogymnia physodes (L.) Nyl. eksponowanej na skrzyżowaniu w I kwartale 2006 r. (pow. 2500x) (fot. M.A. Jóźwiak) Phot. 10. Multilateral clod ( rose ) on tallus surface the lichen Hypogymnia physodes on street crossing transplantation. Magnification, x 2500 (phot. M.A. Jóźwiak) W składzie chemicznym plech stwierdzono Si, Al, Fe i Cu (rys.1) oraz P, Al, Si, Cu i Fe (rys. 2 i 3). W obszarach naturalnych pęknięć plechy (pseudocyfeli) zanieczyszczenia stwierdzono zarówno na strzępkach grzybni, na komórkach glonowych, jak i w przestrzeniach międzykomórkowych. Wnikają one wraz z wilgocią przez naturalne szczeliny plechy (fot. 7). Rolę pseudocyfeli w depozycji i dystrybucji zanieczyszczeń potwierdzają badania eksperymentalne Freya i Scheideggera [2002] z porostem Lobaria pulmonaria. 427

10 Małgorzata Anna Jóźwiak, Marek Jóźwiak Rys. 1. Analiza chemiczna struktury kulistej z powierzchni plechy Hypogymnia physodes Nyl. eksponowanej na skrzyżowaniu Fig. 1. Chemical analysis of spherical structure from tallus surface the lichen Hypogymnia physodes on street crossing transplantation Rys. 2. Analiza chemiczna struktury sferoidalnej z powierzchni plechy Hypogymnia physodes (L.) Nyl. eksponowanej na skrzyżowaniu Fig. 2. Chemical analysis of soild figure structure on tallus surface the lichen Hypogymnia physodes on street crossing transplantation 428

11 Zastosowanie mikroskopii elektronowej w bioindykacji środowiska Z punktu widzenia analiz preparatów biologicznych skaningowy mikroskop elektronowy obarczony jest wadą. Każda przygotowana próba, która zachowuje własności kleiste, płynne lub jest żelem, musi wcześniej podlegać zamrożeniu w ciekłym azocie, liofilizacji i napyleniu złotem lub platyną. Obecnie problemy te rozwiązuje skaningowy mikroskop elektronowy środowiskowy ESEM (Environmental Skaning Electrone Microscope). Skaningowy mikroskop elektronowy środowiskowy jest przeznaczony do badań komórek roślinnych i zwierzęcych, bakterii, żywności, polimerów, włókien naturalnych i syntetycznych oraz leków. Innowacyjność ESEM polega na możliwości oglądu mikroskopowego w obecności pary wodnej, CO 2 lub azotu, w warunkach ciśnienia zbliżonego do ciśnienia atmosferycznego, co zapewnia system próżniowy w ESEM, bez konieczności uprzedniego suszenia i napylania próbek. Rys. 3. Analiza chemiczna wielościennej bryły ( róża ) z powierzchni plechy Hypogymnia physodes (L.) Nyl. eksponowanej na skrzyżowaniu Fig. 3. Chemical analysis of Multilateral clod ( rose ) on tallus surface the lichen Hypogymnia physodes on street crossing transplantation 4. ZAKOŃCZENIE Mikroskopy elektronowe znalazły zastosowanie w różnych dziedzinach nauki i techniki. Zbudowano wiele ich typów, m.in. takie, które pozwalają wizualizować rozkład pola elektrycznego i magnetycznego na powierzchni ciał stałych w obszarach o wymiarach kilku mikrometrów oraz mikroskop jonowy, w którym wiązkę elektronów zastąpiono wiązką jonów. 429

12 Małgorzata Anna Jóźwiak, Marek Jóźwiak W badaniach środowiskowych dzięki mikroskopii elektronowej można badać budowę wewnętrzną elementów składowych komórki roślinnej, zwierzęcej i bakterii, otrzymywać obrazy bakteriofagów i wirusów, dużych molekuł, a nawet obraz ułożenia atomów w sieci krystalicznej. Możliwe jest także badanie pyłów respirabilnych pochodzenia antropogenicznego wraz z zdeponowanymi na ich powierzchni wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi i metalami ciężkimi, co pozwala na coraz dokładniejszą ocenę stopnia zanieczyszczenia środowiska. Wobec tak dużych możliwości wykorzystywania mikroskopów elektronowych bardzo ważne jest opracowanie metod i technik obserwacji. Pozanaukowym, ale nie mniej ważnym powodem wykorzystania mikroskopu elektronowego, jest kształcenie studentów. Posiadanie przez studentów umiejętności wykorzystywania nowoczesnego sprzętu zwiększa ich konkurencyjność na rynku pracy, stanowi również istotny element kształtowania postaw innowacyjnych potrzebnych we współczesnej nauce. PIŚMIENNICTWO Armitage M.H., Howe G.F The ultrastucture of lichen cells supports creation, not macroevolution, CRSQ vol. 44, No 1: Brown R.M., Wilson R. 1968: Electron mikroscopy of lichen Physcia aipolia (Ehrh.). J. of Phytology 4: Fałtynowicz W Wykorzystanie prorostów do oceny zanieczyszczenia powietrza. Centrum Edukacji Ekologicznej Wsi, Krosno: 141. Frey B., Scheidegger Ch Preparative techniques for low temperature scanning electron microscopy of lichens, I. Kranner, R. Beckett, A. Varma (eds.) Protocols in Lichenology culturing, biochemistry, ecophysiology and use in biomonitoring, Springer, Berlin: Garty J Biomonitoring heavy metal pollution with Lichens, W: I. Kranner, R.P. Beckett, A.K. Varma (Eds.) Protocols in Lichenology, Springer, Berlin: Garty J., Levin T., Lehr H., Tomer S., Hochman A Interactive Effects of UV-B Radiation and Chemical Contamination on Physiological Parameters in the Lichen Ramalina lacer, J. Atmos. Chem. 49: Jacobs J.B., Ahmadjian V The ultrastructure of lichens. I. A general survey. Journal of Phycology 5: Sawicka-Kapusta K., Zakrzewska M Zanieczyszczenie powietrza w Świętokrzyskim Parku Narodowym w latach na podstawie biowskaźnika Hypogymnia physodes. Regionalny Monitoring Środowiska Przyrodniczego, 3/02:

MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Tło historyczne Pod koniec XIX wieku stosowanie mikroskopów świetlnych w naukach

Bardziej szczegółowo

METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW

METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW 1 Cel badań: ograniczenie ryzyka związanego ze stosowaniem biomateriałów w medycynie Rodzaje badań: 1. Badania biofunkcyjności implantów, 2. Badania degradacji implantów w środowisku

Bardziej szczegółowo

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Muzeum i Instytut Zoologii Polska Akademia Nauk Akademia im. Jana DługoszaD ugosza Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Magdalena

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM - wymagania edukacyjne.

BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM - wymagania edukacyjne. BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM - wymagania edukacyjne. DZIAŁ PROGRAMU I. Biologia nauka o życiu DOPUSZCZAJĄCY DOSTATECZNY DOBRY BARDZO DOBRY CELUJĄCY określa przedmiot badań biologii jako nauki podaje przykłady

Bardziej szczegółowo

Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego. Ćwiczenie 8 Mikroanalizator rentgenowski EDX w badaniach składu chemicznego ciał stałych

Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego. Ćwiczenie 8 Mikroanalizator rentgenowski EDX w badaniach składu chemicznego ciał stałych Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego Ćwiczenie 8 Mikroanalizator rentgenowski EDX w badaniach składu chemicznego ciał stałych Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest wykorzystanie promieniowania

Bardziej szczegółowo

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Nr lekcji Temat Zakres treści 1 Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową PSO, wymagania edukacyjne i podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Elżbieta Bonda-Ostaszewska POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska

Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska 6. SIARKA I METALE CIĘŻKIE W POROSTACH (D1) Podtytuł: "Ocena zanieczyszczeń powietrza na podstawie zawartości siarki i metali ciężkich w porostach w roku 2009 - okazy naturalne" Katarzyna Sawicka-Kapusta,

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Anna Jóźwiak

Małgorzata Anna Jóźwiak Zmiany makroskopowe plech Hypogymnia physodes (L.) Nyl. w warunkach stresu antropogenicznego Małgorzata Anna Jóźwiak Jóźwiak M.A., 2012: Zmiany makroskopowe plech Hypogymnia physodes (L.) Nyl. w warunkach

Bardziej szczegółowo

Skaningowy Mikroskop Elektronowy (SEM) jako narzędzie do oceny morfologii powierzchni materiałów

Skaningowy Mikroskop Elektronowy (SEM) jako narzędzie do oceny morfologii powierzchni materiałów 1 Skaningowy Mikroskop Elektronowy (SEM) jako narzędzie do oceny morfologii powierzchni materiałów Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia są badania morfologiczne powierzchni materiałów oraz analiza chemiczna obszarów

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s)

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s) Twórcy podstaw optyki elektronowej: De Broglie LV. 1924 hipoteza: każde ciało poruszające się ma przyporządkowaną falę a jej długość jest ilorazem stałej Plancka i pędu. Elektrony powinny więc mieć naturę

Bardziej szczegółowo

Elektronowa mikroskopia. T. 2, Mikroskopia skaningowa / Wiesław Dziadur, Janusz Mikuła. Kraków, Spis treści

Elektronowa mikroskopia. T. 2, Mikroskopia skaningowa / Wiesław Dziadur, Janusz Mikuła. Kraków, Spis treści Elektronowa mikroskopia. T. 2, Mikroskopia skaningowa / Wiesław Dziadur, Janusz Mikuła. Kraków, 2016 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i oznaczeń 11 Przedmowa 17 Wstęp 19 Literatura 26 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Komórka organizmy beztkankowe

Komórka organizmy beztkankowe Grupa a Komórka organizmy beztkankowe Poniższy test składa się z 12 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie całego testu możesz otrzymać

Bardziej szczegółowo

http://www.rcin.org.pl

http://www.rcin.org.pl Archeologia Polski, t. XXXVIII : 1993, z. I PL ISSN 0003-8180 MAŁGORZATA WINIARSKA-KABACIŃSKA ANALIZA FUNKCJONALNA OSTRZA KOŚCIANEGO ZBROJONEGO KRZEMIENNYMI WKŁADKAMI Z TŁOKOWA, WOJ. OLSZTYŃSKIE 1 Analizę

Bardziej szczegółowo

BADANIA STRUKTURY POŁĄCZEŃ SPAWANYCH PRZY WYKORZYSTANIU TRANSMISYJNEGO MIKROSKOPU ELEKTRONOWEGO (TEM)

BADANIA STRUKTURY POŁĄCZEŃ SPAWANYCH PRZY WYKORZYSTANIU TRANSMISYJNEGO MIKROSKOPU ELEKTRONOWEGO (TEM) 81/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(2/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 BADANIA STRUKTURY POŁĄCZEŃ SPAWANYCH PRZY WYKORZYSTANIU TRANSMISYJNEGO

Bardziej szczegółowo

Epiderma roślin- źródłem wiedzy o stanie środowiska

Epiderma roślin- źródłem wiedzy o stanie środowiska Epiderma roślin- źródłem wiedzy o stanie środowiska Warsztaty Metodyczne, Wodzisław, 27 III 2008 Jagna Karcz Pracownia Mikroskopii Skaningowej Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Śląski Rośliny

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MIKROSKOPII SKANINGOWEJ DO INSPEKCJI UKŁADÓW ELEKTRONICZNYCH WYKONANYCH W TECHNOLOGII SMT

ZASTOSOWANIE MIKROSKOPII SKANINGOWEJ DO INSPEKCJI UKŁADÓW ELEKTRONICZNYCH WYKONANYCH W TECHNOLOGII SMT MECHANIK 7/2013 Mgr inż. Małgorzata BUŻANTOWICZ Muzeum i Instytut Zoologii PAN Mgr inż. Witold BUŻANTOWICZ Wojskowa Akademia Techniczna ZASTOSOWANIE MIKROSKOPII SKANINGOWEJ DO INSPEKCJI UKŁADÓW ELEKTRONICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka...

Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka... Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka...... organizm 2. Na rysunku komórki roślinnej wskaż i podpisz następujące

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Techniki mikroskopowe mikroskopia optyczna i fluorescencyjna, skaningowy mikroskop elektronowy i mikroskop sił atomowych

Techniki mikroskopowe mikroskopia optyczna i fluorescencyjna, skaningowy mikroskop elektronowy i mikroskop sił atomowych Techniki mikroskopowe mikroskopia optyczna i fluorescencyjna, skaningowy mikroskop elektronowy i mikroskop sił atomowych Mariusz Kępczyński, p. 148, kepczyns@chemia.uj.edu.pl Wstęp Plan wykładu mikroskopia

Bardziej szczegółowo

Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński

Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński Metoda PLD (Pulsed Laser Deposition) PLD jest nowoczesną metodą inżynierii powierzchni, umożliwiającą

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012

BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZA PRZEDMIOTY PRZYRODNICZE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI uczniowie słabowidzący GRUDZIEŃ 2011

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

Nowe odkrycie Toyoty pozwoli zwiększyć zasięg samochodów elektrycznych

Nowe odkrycie Toyoty pozwoli zwiększyć zasięg samochodów elektrycznych Nowe odkrycie Toyoty pozwoli zwiększyć zasięg samochodów elektrycznych Toyota opracowała pierwszą w świecie metodę obserwacji zachowania jonów litu w elektrolicie. Przełomowa metoda pozwoli zwiększyć pojemność

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE OCHRONY ŚRODOWISKA (studia I stopnia) Mogilniki oraz problemy związane z ich likwidacją prof. dr hab. inż.

TECHNOLOGIE OCHRONY ŚRODOWISKA (studia I stopnia) Mogilniki oraz problemy związane z ich likwidacją prof. dr hab. inż. Pestycydy i problemy związane z ich produkcja i stosowaniem - problemy i zagrożenia związane z występowaniem pozostałości pestycydów w środowisku; Mogilniki oraz problemy związane z ich likwidacją - problem

Bardziej szczegółowo

Ścieżka I (K) Zespół Chemii Kwantowej-I Materia od środka

Ścieżka I (K) Zespół Chemii Kwantowej-I Materia od środka Ścieżka I (K) Materia od środka Zespół Chemii Kwantowej-I W naszym laboratorium: przyjrzymy się otaczającej nas materii od środka i sprawdzimy, z czego jest zbudowana, zobaczymy, czy ta sama substancja

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego

Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego Ćwiczenie 7 Elektronowy mikroskop skaningowy-analogowy w badaniach morfologii powierzchni ciała stałego. Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Nr i temat lekcji Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność biologii 2. Źródła wiedzy biologicznej 3. Obserwacje 4. Klasyfikacja 5. Oznaczanie wymienia

Bardziej szczegółowo

BADANIA DYFRAKCYJNE WARSTWY ALFINOWANEJ NA STOPACH ŻELAZA

BADANIA DYFRAKCYJNE WARSTWY ALFINOWANEJ NA STOPACH ŻELAZA 56/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 16425308 BADANIA DYFRAKCYJNE WARSTWY ALFINOWANEJ NA STOPACH ŻELAZA S. PIETROWSKI

Bardziej szczegółowo

GEOLOGIA: Petrologia i petrografia Mineralogia i geochemia Geologia dynamiczna Gleboznawstwo Tektonika Stratygrafia Paleontologia Kartowanie

GEOLOGIA: Petrologia i petrografia Mineralogia i geochemia Geologia dynamiczna Gleboznawstwo Tektonika Stratygrafia Paleontologia Kartowanie GEOLOGIA: Petrologia i petrografia Mineralogia i geochemia Geologia dynamiczna Gleboznawstwo Tektonika Stratygrafia Paleontologia Kartowanie geologiczne Geologia inżynierska, geofizyka, hydrogeologia,

Bardziej szczegółowo

Grafen materiał XXI wieku!?

Grafen materiał XXI wieku!? Grafen materiał XXI wieku!? Badania grafenu w aspekcie jego zastosowań w sensoryce i metrologii Tadeusz Pustelny Plan prezentacji: 1. Wybrane właściwości fizyczne grafenu 2. Grafen materiał 21-go wieku?

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych na I stopniu kierunku BIOLOGIA

Opis kierunkowych efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych na I stopniu kierunku BIOLOGIA Opis kierunkowych efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych na I stopniu kierunku BIOLOGIA Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów BIOLOGIA o profilu ogólnoakademickim

Bardziej szczegółowo

Co nas chroni przed UV?

Co nas chroni przed UV? 1 Co nas chroni przed UV? Czas trwania zajęć: 2 x 45 minut (rzeczywisty czas pracy uczniów). Eksperyment wymaga odparowania rozpuszczalnika organicznego. Z tego względu całe doświadczenie zajmuje dwa dni.

Bardziej szczegółowo

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita Niezwykłe światło ultrakrótkie impulsy laserowe Laboratorium Procesów Ultraszybkich Zakład Optyki Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Światło Fala elektromagnetyczna Dla światła widzialnego długość

Bardziej szczegółowo

BADANIE POZIOMU ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA za pomocą skali porostowej. MARCINKOWO marzec 2016r. Klasa III wych. Jolanta Putra

BADANIE POZIOMU ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA za pomocą skali porostowej. MARCINKOWO marzec 2016r. Klasa III wych. Jolanta Putra BADANIE POZIOMU ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA za pomocą skali porostowej MARCINKOWO marzec 2016r. Klasa III wych. Jolanta Putra Miejsce badań: Przystanek 1 : drzewa przy szkole w Marcinkowie Przystanek 2:

Bardziej szczegółowo

OPTYKA. Leszek Błaszkieiwcz

OPTYKA. Leszek Błaszkieiwcz OPTYKA Leszek Błaszkieiwcz Ojcem optyki jest Witelon (1230-1314) Zjawisko odbicia fal promień odbity normalna promień padający Leszek Błaszkieiwcz Rys. Zjawisko załamania fal normalna promień padający

Bardziej szczegółowo

OTRZYMYWANIE KOMPOZYTÓW METALOWO-CERAMICZNYCH METODAMI PLAZMOWYMI

OTRZYMYWANIE KOMPOZYTÓW METALOWO-CERAMICZNYCH METODAMI PLAZMOWYMI KOMPOZYTY (COMPOSITES) 1(21)1 Władysław Włosiński 1, Tomasz Chmielewski 2 Politechnika Warszawska, Instytut Technologii Materiałowych, ul. Narbutta 85, 2-542 Warszawa OTRZYMYWANIE KOMPOZYTÓW METALOWO-CERAMICZNYCH

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ

PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ Ewa Teper PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ WIELKOŚĆ I RODZAJE PRÓBEK Maksymalne wymiary próbki, którą można umieścić na stoliku mikroskopu skaningowego są następujące: Próbka powinna się

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POWIERZCHNI UŻYTKÓW ROLNYCH ORAZ WYKSZTAŁCENIA WŁAŚCICIELA NA SPOSOBY POZYSKIWANIA INFORMACJI W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI

WPŁYW POWIERZCHNI UŻYTKÓW ROLNYCH ORAZ WYKSZTAŁCENIA WŁAŚCICIELA NA SPOSOBY POZYSKIWANIA INFORMACJI W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI Inżynieria Rolnicza 4(102)/2008 WPŁYW POWIERZCHNI UŻYTKÓW ROLNYCH ORAZ WYKSZTAŁCENIA WŁAŚCICIELA NA SPOSOBY POZYSKIWANIA INFORMACJI W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI Michał Cupiał, Anna Szeląg-Sikora

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie rentgenowskie. Podstawowe pojęcia krystalograficzne

Promieniowanie rentgenowskie. Podstawowe pojęcia krystalograficzne Promieniowanie rentgenowskie Podstawowe pojęcia krystalograficzne Krystalografia - podstawowe pojęcia Komórka elementarna (zasadnicza): najmniejszy, charakterystyczny fragment sieci przestrzennej (lub

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU 51/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

Bardziej szczegółowo

Egzamin Gimnazjalny z WSiP MAJ Analiza wyników próbnego egzaminu gimnazjalnego

Egzamin Gimnazjalny z WSiP MAJ Analiza wyników próbnego egzaminu gimnazjalnego Egzamin Gimnazjalny z WSiP MAJ 205 Analiza wyników próbnego egzaminu gimnazjalnego Częśd matematyczno-przyrodnicza z zakresu przedmiotów przyrodniczych Klasa Arkusz egzaminu próbnego składał się z 2 zadao

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 Spis treści Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 WPROWADZENIE... 15 1. PROBLEMY WYSTĘPUJĄCE W PROCESACH SZLIFOWANIA OTWORÓW ŚCIERNICAMI Z MIKROKRYSTALICZNYM KORUNDEM SPIEKANYM I SPOIWEM CERAMICZNYM...

Bardziej szczegółowo

Właściwości optyczne. Oddziaływanie światła z materiałem. Widmo światła widzialnego MATERIAŁ

Właściwości optyczne. Oddziaływanie światła z materiałem. Widmo światła widzialnego MATERIAŁ Właściwości optyczne Oddziaływanie światła z materiałem hν MATERIAŁ Transmisja Odbicie Adsorpcja Załamanie Efekt fotoelektryczny Tradycyjnie właściwości optyczne wiążą się z zachowaniem się materiałów

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW w inżynierii rolniczej i agrofizyce pod redakcją AGNIESZKI KALETY Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Przedmowa... 7 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 11 1. Techniki pomiarowe

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona Środowiska I Protection of Environment Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Małgorzata Kłyś Zespół dydaktyczny dr Anna Chrzan, dr Małgorzata Kłyś Opis kursu (cele

Bardziej szczegółowo

Rezonanse magnetyczne oraz wybrane techniki pomiarowe fizyki ciała stałego

Rezonanse magnetyczne oraz wybrane techniki pomiarowe fizyki ciała stałego Paweł Szroeder Rezonanse magnetyczne oraz wybrane techniki pomiarowe fizyki ciała stałego Wykład XI Badania powierzchni ciała stałego: elektronowy mikroskop skaningowy (SEM), skaningowy mikroskop tunelowy

Bardziej szczegółowo

Dorota Kunkel. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej

Dorota Kunkel. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej Dorota Kunkel Implant wszystkie przyrządy medyczne wykonywane z jednego lub więcej biomateriałów, które mogą być umiejscowione wewnątrz organizmu, jak też częściowo lub całkowicie pod powierzchnią nabłonka

Bardziej szczegółowo

Widmo promieniowania

Widmo promieniowania Widmo promieniowania Spektroskopia Każde ciało wysyła promieniowanie. Promieniowanie to jest składa się z wiązek o różnych długościach fal. Jeśli wiązka światła pada na pryzmat, ulega ono rozszczepieniu,

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe: Nauczanie biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Studia podyplomowe: Nauczanie biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Studia podyplomowe: Nauczanie biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Głównym celem studiów podyplomowych Nauczanie biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych jest przekazanie słuchaczom

Bardziej szczegółowo

WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AK132

WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AK132 60/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW MODYFIKACJI NA STRUKTURĘ I MORFOLOGIĘ PRZEŁOMÓW SILUMINU AK132 F.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Nauczyciel: mgr Joanna Szasta Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność

Bardziej szczegółowo

7 3 D. 15. ZADANIE 9. Przekątne są prostopadłe i dzielą się na połowę w punkcie przecięcia w: A. trójkącie B. trapezie C. rombie D.

7 3 D. 15. ZADANIE 9. Przekątne są prostopadłe i dzielą się na połowę w punkcie przecięcia w: A. trójkącie B. trapezie C. rombie D. ZADANIE. Wynikiem działania + 5 : 5 4 jest liczba: A. B. 3 C. D. 3 ZADANIE. Wynikiem działania 3 : 0, + 0, 4 jest liczba: 3 3 A., 4 B. 3 C. 3 ZADANIE 3. Wynikiem działania 3 : 0, jest liczba: 3 5 7 3 D.

Bardziej szczegółowo

Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata

Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata Zajęcia realizowane metodą przewodniego tekstu Cel główny: Budowa, funkcje i różnorodność komórek organizmów. Treści kształcenia zajęć interdyscyplinarnych:

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. PSO Biologia klasa I Nr i temat lekcji Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii 1. Historia

Bardziej szczegółowo

Katedra Fizyki Budowli i Energii Odnawialnej mgr Dorota Koruba Prof. dr hab. inż. Jerzy Zbigniew Piotrowski

Katedra Fizyki Budowli i Energii Odnawialnej mgr Dorota Koruba Prof. dr hab. inż. Jerzy Zbigniew Piotrowski KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Biologia Środowiskowa Nazwa modułu w języku angielskim Environmental Biology Obowiązuje od roku akademickiego 2016/2017 A. USYTUOWANIE MODUŁU W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

PRZYDATNOŚĆ RÓŻNYCH TECHNIK OBRAZOWANIA STRUKTUR BIOLOGICZNYCH WYKORZYSTUJĄCYCH ELEKTRONOWY MIKROSKOP SKANINGOWY *)

PRZYDATNOŚĆ RÓŻNYCH TECHNIK OBRAZOWANIA STRUKTUR BIOLOGICZNYCH WYKORZYSTUJĄCYCH ELEKTRONOWY MIKROSKOP SKANINGOWY *) Grażyna GILEWSKA PRZYDATNOŚĆ RÓŻNYCH TECHNIK OBRAZOWANIA STRUKTUR BIOLOGICZNYCH WYKORZYSTUJĄCYCH ELEKTRONOWY MIKROSKOP SKANINGOWY *) STRESZCZENIE W artykule przedstawiono stosowane metody obrazowania struktur

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji otwartej z biologii - zakres rozszerzony w klasie I LO

Scenariusz lekcji otwartej z biologii - zakres rozszerzony w klasie I LO Scenariusz lekcji otwartej z biologii - zakres rozszerzony w klasie I LO Temat: Wykrywanie białek, cukrów i tłuszczy w materiale roślinnym Dział: Komórka podstawowa jednostka organizmu Zakres materiału:

Bardziej szczegółowo

Lekcja 81. Temat: Widma fal.

Lekcja 81. Temat: Widma fal. Temat: Widma fal. Lekcja 81 WIDMO FAL ELEKTROMAGNETCZNYCH Fale elektromagnetyczne można podzielić ze względu na częstotliwość lub długość, taki podział nazywa się widmem fal elektromagnetycznych. Obejmuje

Bardziej szczegółowo

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka.

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka. Fale materii 194- Louis de Broglie teoria fal materii, 199- nagroda Nobla Hipoteza de Broglie głosi, że dwoiste korpuskularno falowe zachowanie jest cechą nie tylko promieniowania, lecz również materii.

Bardziej szczegółowo

Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH

Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawową wiedzą na temat pomiarów elektrofizjologicznych żywych komórek metodą Patch

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska, Gabriela Bydłoń, Anna Pizło, Agnieszka Marek

Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska, Gabriela Bydłoń, Anna Pizło, Agnieszka Marek ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA NA TERENIE STACJI BAZOWYCH ZMŚP W 2007 ROKU NA PODSTAWIE KONCENTRACJI METALI CIĘŻKICH I SIARKI W PLECHACH POROSTU HYPOGYMNIA PHYSODES Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska,

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. Wymagania edukacyjne niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen z zajęć edukacyjnych wynikających z realizowanego programu nauczania BIOLOGIA KL.I Nr i temat lekcji

Bardziej szczegółowo

Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia

Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia Osiągnięcia podstawowe Rodzaje i przemiany materii wymienia powtarzające się elementy podręcznika i wskazuje rolę, jaką odgrywają;

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII - GRUPA I

TEST Z CYTOLOGII - GRUPA I TEST Z CYTOLOGII - GRUPA I Zad. 1 (2 p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. Podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce. Zad. 2 (4p.) Schematy A i B ilustrują dwie struktury

Bardziej szczegółowo

Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski

Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski BEZPRZEWODOWE SIECI MONITORINGU Z RADIOIZOTOPOWYMI CZUJNIKAMI ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2004G Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski Instytut Chemii i Techniki Jądrowej a_jakowiuk@ichtj.waw.pl

Bardziej szczegółowo

Rodzaje mikroskopów ze skanującą sondą (SPM, Scanning Probe Microscopy)

Rodzaje mikroskopów ze skanującą sondą (SPM, Scanning Probe Microscopy) Spis treści 1 Historia 2 Rodzaje mikroskopów ze skanującą sondą (SPM, Scanning Probe Microscopy) 2.1 Skaningowy mikroskop tunelowy (STM od ang. Scanning Tunneling Microscope) 2.1.1 Uzyskiwanie obrazu metodą

Bardziej szczegółowo

Charakter struktury połączenia porcelany na podbudowie cyrkonowej w zaleŝności od rodzaju materiału licującego.

Charakter struktury połączenia porcelany na podbudowie cyrkonowej w zaleŝności od rodzaju materiału licującego. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej w Ustroniu Charakter struktury połączenia porcelany na podbudowie cyrkonowej w zaleŝności od rodzaju materiału licującego. Anna Legutko Promotor: prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Mikroskopia optyczna

KARTA PRZEDMIOTU. Mikroskopia optyczna KARTA PRZEDMIOTU Jednostka: WRE Dyscyplina: Poziom studiów: 3 Semestr: 3 lub 4 Forma studiów: stacjonarne Język wykładowy: polski Nazwa przedmiotu: Mikroskopia optyczna Symbol przedmiotu: MO Liczba pkt

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH

DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROGRAMU ROZWOJOWEGO SZKOŁY w projekcie Dolnośląska szkoła liderem projakościowych zmian w polskim systemie edukacji Priorytet IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna.

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Zanieczyszczenie wód - niekorzystne zmiany właściwości fizycznych, chemicznych i bakteriologicznych wody spowodowane wprowadzaniem w nadmiarze

Bardziej szczegółowo

Budowa atomu Wiązania chemiczne

Budowa atomu Wiązania chemiczne strona 1/8 Budowa atomu Wiązania chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Budowa atomu: jądro i elektrony, składniki jądra, izotopy. Promieniotwórczość i

Bardziej szczegółowo

Scenariusz wycieczki badawczej, przeprowadzonej w klasie II szkoły ponadgimnazjalnej, z przyrody

Scenariusz wycieczki badawczej, przeprowadzonej w klasie II szkoły ponadgimnazjalnej, z przyrody Scenariusz wycieczki badawczej, przeprowadzonej w klasie II szkoły ponadgimnazjalnej, z przyrody 1. Wątek i TEMAT: B 31 Wyjście (wycieczka) do Pracowni Mikroskopii Skaningowej Nauk Biologicznych i Geologicznych.

Bardziej szczegółowo

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Zakładane efekty dla kierunku Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar Profil Poziom Forma Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta Dziedziny nauki i dyscypliny

Bardziej szczegółowo

Mikroskopia polowa. Efekt tunelowy Historia odkryć Uwagi o tunelowaniu Zastosowane rozwiązania. Bolesław AUGUSTYNIAK

Mikroskopia polowa. Efekt tunelowy Historia odkryć Uwagi o tunelowaniu Zastosowane rozwiązania. Bolesław AUGUSTYNIAK Mikroskopia polowa Efekt tunelowy Historia odkryć Uwagi o tunelowaniu Zastosowane rozwiązania Bolesław AUGUSTYNIAK Efekt tunelowy Efekt kwantowy, którym tłumaczy się przenikanie elektronu w sposób niezgodny

Bardziej szczegółowo

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana poprzecznie prążkowana serca gładka Tkanka mięśniowa Podstawową własnością

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom pierwszy

Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom pierwszy Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom pierwszy Sylabus modułu: Techniki mikroskopowe modułu: 1BL_49 1. Informacje ogólne koordynator modułu Prof. dr hab. Ewa

Bardziej szczegółowo

KOSZTY UŻYTKOWANIA MASZYN W STRUKTURZE KOSZTÓW PRODUKCJI ROŚLINNEJ W WYBRANYM PRZEDSIĘBIORSTWIE ROLNICZYM

KOSZTY UŻYTKOWANIA MASZYN W STRUKTURZE KOSZTÓW PRODUKCJI ROŚLINNEJ W WYBRANYM PRZEDSIĘBIORSTWIE ROLNICZYM Inżynieria Rolnicza 13/2006 Zenon Grześ, Ireneusz Kowalik Instytut Inżynierii Rolniczej Akademia Rolnicza w Poznaniu KOSZTY UŻYTKOWANIA MASZYN W STRUKTURZE KOSZTÓW PRODUKCJI ROŚLINNEJ W WYBRANYM PRZEDSIĘBIORSTWIE

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

APLIKACJE KOMPUTEROWE DO OCENY WYBRANYCH PARAMETRÓW SENSORYCZNYCH PRODUKTÓW ROLNO-SPOŻYWCZYCH

APLIKACJE KOMPUTEROWE DO OCENY WYBRANYCH PARAMETRÓW SENSORYCZNYCH PRODUKTÓW ROLNO-SPOŻYWCZYCH Inżynieria Rolnicza 2(1)/28 APLIKACJE KOMPUTEROWE DO OCENY WYBRANYCH PARAMETRÓW SENSORYCZNYCH PRODUKTÓW ROLNO-SPOŻYWCZYCH Katarzyna Szwedziak Katedra Techniki Rolniczej i Leśnej, Politechnika Opolska Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ

WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Warszawa, dnia 17.11.2015r. WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Dotyczy przetargu nieograniczonego na: Dostawa stołowego skaningowego mikroskopu elektronowego wraz z wyposażeniem dla Instytutu Technologii Materiałów

Bardziej szczegółowo

Ewolucja w układach podwójnych

Ewolucja w układach podwójnych Ewolucja w układach podwójnych Tylko światło Temperatura = barwa różnica dodatnia różnica równa 0 różnica ujemna Jasnośd absolutna m M 5 log R 10 pc Diagram H-R Powstawanie gwiazd Powstawanie gwiazd ciśnienie

Bardziej szczegółowo

ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody

ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody Bilans jonów Zasady ogólne Kontroli jakości danych dokonuje się wykonując bilans jonów. Bilans jonów jest podstawowym testem poprawności wyników analiz chemicznych

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Laboratorium badań materiałowych i technologicznych. dr inż. Tomasz Kurzynowski

Laboratorium badań materiałowych i technologicznych. dr inż. Tomasz Kurzynowski Laboratorium badań materiałowych i technologicznych dr inż. Tomasz Kurzynowski Agenda Oferta badawcza Wyposażenie laboratorium Przykłady realizowanych badań Opracowanie i rozwój nowych materiałów Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Fizjologia nauka o czynności żywego organizmu

Fizjologia nauka o czynności żywego organizmu nauka o czynności żywego organizmu Stanowi zbiór praw, jakim podlega cały organizm oraz poszczególne jego układy, narządy, tkanki i komórki prawa rządzące żywym organizmem są wykrywane doświadczalnie określają

Bardziej szczegółowo

Porosty zniewolenie czy współpraca?

Porosty zniewolenie czy współpraca? Porosty zniewolenie czy współpraca? 1 Wzorzec geograficzny brodaczka Gdzie? skały Kora drzew chrobotki Stara rękawiczka ziemia 2 Warunek? 3 Forma plechy Listkowata np. Płucnica islandzka 4 Forma plechy

Bardziej szczegółowo

Różnorodność biologiczna porostów

Różnorodność biologiczna porostów Różnorodność biologiczna porostów Paulina Woźnica i Izabella Franiel Charakterystyka i budowa porostów Porosty znane już były w czasach starożytnych. Teofrast w IV wieku p.n.e. po raz pierwszy użył terminu

Bardziej szczegółowo

WARSZAWA LIX Zeszyt 257

WARSZAWA LIX Zeszyt 257 WARSZAWA LIX Zeszyt 257 SPIS TRE CI STRESZCZENIE... 9 WYKAZ SKRÓTÓW... 10 1. WPROWADZENIE... 13 2. MIKROSKOPIA SI ATOMOWYCH PODSTAWY... 17 2.1. Podstawy oddzia ywa ostrze próbka... 23 2.1.1. Modele fizyczne

Bardziej szczegółowo

Własności optyczne materii. Jak zachowuje się światło w zetknięciu z materią?

Własności optyczne materii. Jak zachowuje się światło w zetknięciu z materią? Własności optyczne materii Jak zachowuje się światło w zetknięciu z materią? Właściwości optyczne materiału wynikają ze zjawisk: Absorpcji Załamania Odbicia Rozpraszania Własności elektrycznych Refrakcja

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego w części matematyczno-przyrodniczej z zakresu przedmiotów przyrodniczych, przeprowadzonego w roku szkolnym

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego w części matematyczno-przyrodniczej z zakresu przedmiotów przyrodniczych, przeprowadzonego w roku szkolnym Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego w części matematyczno-przyrodniczej z zakresu przedmiotów przyrodniczych, przeprowadzonego w roku szkolnym 2014/2015 1 Uczniowie bez dysfunkcji oraz uczniowie z dysleksją

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

I BIOLOGIA JAKO NAUKA

I BIOLOGIA JAKO NAUKA I BIOLOGIA JAKO NAUKA Zadanie 1. Przeczytaj opisy zakresu badań (I-IV) i przyporządkuj je odpowiednim dziedzinom biologii z zestawu A-E. Zakres badań: I Nazywa, opisuje i klasyfikuje organizmy. II Bada

Bardziej szczegółowo

Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania

Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania I. Elektroujemność pierwiastków i elektronowa teoria wiązań Lewisa-Kossela

Bardziej szczegółowo