Zeszyt branżowy. - lotnictwo

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zeszyt branżowy. - lotnictwo"

Transkrypt

1 STUDIA EUROPEJSKIE 4/2006 Instytut Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie STUDIA EUROPEJSKIE 4/2006 Zeszyt branżowy Instytut Gospodarki Wy szej Szko y Informatyki i Zarz dzania w Rzeszowie - lotnictwo Zeszyt bran owy - lotnictwo Pod redakcją Pod redakcj Piotra Klimczaka We współpracy We wspó pracy z :. Rzeszów, kwiecie 2006 Rzeszów, kwiecień

2 Komitet redakcyjny serii: Prof. WSIiZ, dr hab. inż. TADEUSZ POMIANEK Prof. WSIiZ, dr hab. inż. STANISŁAW PASZCZYŃSKI Współpraca: Agnieszka Góra Małgorzata Janiec Dominik Łazarz Monika Oślizło Bernadetta Staniek Katarzyna Szajna Katarzyna Szczepanik Projekt okładki Patryk Bury Publikacja powstała w wyniku projektu realizowanego w ramach priorytetu 2.6 Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego Regionalne strategie innowacji i transfer wiedzy współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego i budżetu państwa na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego. ISBN Copyright by IG WSIiZ w Rzeszowie Wydawca: Instytut Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania ul. Sucharskiego 2; Rzeszów tel.(0-17) fax (0-17) Druk i oprawa: MultiDruk ul. Bielska 61/1, Płock tel./fax Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny) włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na taśmy lub przy użyciu innych systemów, bez pisemnej zgody Instytutu Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie 2

3 Spis treści Spis treści... 3 Wstęp... 5 Wprowadzenie... 8 Piotr Klimczak, Analiza sektora lotniczego KRZYSZTOF WITKOWSKI, Wspólne działania firm branży lotniczej wnioski z warsztatów ELŻBIETA WOJNICKA, Branża lotnicza wyniki ankiet ewaluacyjnych JOANNA PODGÓRSKA, Wsparcie innowacyjności przedsiębiorstw przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w najbliższych latach WOJCIECH PANDER, Aplikowanie o środki z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na przykładzie SPO Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw WOJCIECH PANDER, Fundusze kapitałowe (private equity / venture capital) w rozwoju firm RITA SCHULTZ, Budowanie pozytywnego wizerunku MICHAŁ GÓRZYŃSKI, Wstęp do zarządzania wiedzą w firmie BOGUSŁAW BEMBENEK, Kapitał intelektualny źródłem przewagi konkurencyjnej współczesnego przedsiębiorstwa ZBIGNIEW DZIUBA, JANUSZ MAKSYMOWICZ, Systemy Zarządzania Jakością w lotnictwie. Standard AS

4 4

5 Wstęp Kilkanaście pierwszych latach rozwoju gospodarki rynkowej w Polsce to okres wielkich przekształceń własnościowych, powstanie dużej liczby prywatnych podmiotów gospodarczych silna, czasami bezwzględna konkurencja i walka o klienta oraz podział rynku. Moim zdaniem, wszyscy główni aktorzy występujący na tym rynku zaczynają być nieco zmęczeni a często i zniechęceni tą sytuacją. Okazuje się bowiem, że mnożenie podmiotów gospodarczych, które będą konkurować z już istniejącymi w danej branży nie daje już tak dużego zwrotu z zainwestowanego kapitału jak jeszcze klika lat wcześniej tym bardziej, że poprawa wydajności jest coraz trudniejsza. Dodatkowo globalizacja gospodarki i coraz szybsze otwieranie się rynku polskiego powodują, że nasze przedsiębiorstwa zaczynają konkurować z tanimi produktami z krajów, gdzie koszty pracy są znacznie niższe, a które mają dostęp do takich samych albo porównywalnych technologii. W tej sytuacji jednym z sensownych rozwiązań, które zresztą skutecznie stosują kraje najbardziej rozwinięte, jest inwestowanie w nowe - szeroko rozumiane technologie, czyli innowacje. Pozwalają one na ucieczkę do przodu i przez pewien czas, kiedy są jeszcze bezkonkurencyjne w swoim obszarze pozwalają na osiąganie nadzwyczajnych zysków. Niestety innowacyjność jest kosztowna. Wymaga bowiem dużych nakładów na badania i rozwój a następnie szybkie wdrożenie nowej technologii (produktu). W regionach relatywnie biednych, jakim jest Podkarpacie, które jest mało atrakcyjne dla inwestorów zewnętrznych głównie ze względu na słabo rozwiniętą infrastrukturę komunikacyjną, szansy na przyspieszony rozwój powinniśmy poszukiwać paradoksalnie wewnątrz regionu i wykorzystać te jego atuty, które mogą być przy właściwym wykorzystaniu silnym prorozwojowym czynnikiem. Obecnie na Podkarpaciu istnieje wiele podmiotów gospodarczych, które działają w obszarach nowoczesnych technologii (lotnictwo, informatyka, ekologiczny przemysł spożywczy), ale większość z nich nie dysponuje takim kapitałem, który pozwolił by na samodzielne podejmowanie działań innowacyjnych. Istnieje również zaplecze badawczo rozwojowe, skoncentrowane głównie w kilku największych uczelniach, ale badania tam realizowane są rozproszone na wiele drobnych tematów realizowanych przez zespoły 3-5 osobowe i zwykle wyniki tych badań nie mogą być bezpośrednio wykorzystane w praktyce. Wymagają etapu rozwoju ( inkubacji ), a na to już środków nie ma. W tej sytuacji najbardziej sensowną propozycją jest integracja tematyczna, zarówno sił i środków istniejących przedsiębiorstw i instytucji dysponujących możliwościami badawczo rozwojowymi, w celu wykorzystania wspólnego potencjału znacznie powiększonego dzięki efektowi synergii. Inicjatywy, które powinny doprowadzić do jakichś form integracji, nazywanych dzisiaj gronami przedsiębiorczości, podejmowane są na 5

6 Podkarpaciu od kilku lat głównie w branży lotniczej. Instytut Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie włączył się bardzo aktywnie w ten proces organizując szereg spotkań i szkoleń osób zainteresowanych takimi rozwiązaniami z kilku obszarów gospodarowania, a których dorobkiem jest między innymi wiedza zawarta w tym opracowaniu naukowym. Proces tworzenia gron przedsiębiorczości na Podkarpaciu zapewne nie będzie procesem szybkim i łatwym. Moim zdaniem głównymi przeszkodami i zagrożeniami, na które zresztą wskazywali uczestnicy spotkań i szkoleń, oprócz przeszkód formalnych (przepisy prawne) będą: brak zaufania pomiędzy przedsiębiorcami, niewielka wiedza o gronach przedsiębiorczości, obawy i ryzyko związane z inwestowaniem w przedsięwzięcia innowacyjne, a także brak stabilnej polityki gospodarczej państwa. W związku z tym, mimo że proces tworzenia gron musi być oddolny, w celu przyśpieszenia tego procesu potrzebne są instytucje, ewentualnie osoby pełniące rolę tzw. facylitatorów (z ang. facilitator: ułatwiacz ) pozwalających na szybsze pokonywanie tych barier, zwłaszcza poprzez wymianę informacji i wspomaganie organizacyjne gron przynajmniej do czasu aż osiągną dojrzałość. Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania włącza się aktywnie w proces tworzenia gron przedsiębiorczości zarówno poprzez deklaracje udostępnienia im swojego potencjału B+R (udział czynny), jak również wzmacnianie kapitału intelektualnego firm poprzez nowoczesne programy kształcenia i kształtowanie sylwetki absolwentów zgodnie z potrzebami gron, a także pełnienie roli facylitatora. Jednocześnie zachęcamy wszystkich zainteresowanych tą formą rozwoju Podkarpacia do współpracy. Wszystkie pomysły i działania, które będą służyć powstawaniu i wzrostowi gron przedsiębiorczości znajdą w naszej Uczelni właściwe miejsce i osoby, które będą w stanie je ocenić i odpowiednio wykorzystać. W imieniu Władz Uczelni i Komitetu redakcyjnego Stanisław Paszczyński 6

7 Składamy serdeczne podziękowania osobom, które były uczestnikami forów, tj.: Włodzimierz Adamski - Polskie Zakłady Lotnicze w Mielcu, Teresa Bal-Woźniak - Politechnika Rzeszowska, Marian Bartnik - Urząd Gminy Trzebownisko, Bogusław Bembenek - Politechnika Rzeszowska, Marek Bieganowski - PPUH Borimex, Agnieszka Blacharczyk - Fundacja Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości w Rzeszowie, Mariusz Błędowski - Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. Oddział w Mielcu, Dawid Bruchnicki - Podkarpackie Studenckie Forum Business Centr Club, Bogusław Cieśla - Kancelaria Finansowo-Ubezpieczeniowa Solon w Dębicy, Patryk Czachor - Firma Wielobranżowa SOW-POL w Zaczerniu, Wojciech Daraż - EL-Automatyka W. Daraż A. Kłusek w Rzeszowie, Anna Ferfecka - Podkarpackie Studenckie Forum Business Centr Club, Jacek Florsz - Rzeszowskie Zakłady Graficzne, Andrzej Gargaś - Huta Stalowa Wola, Paweł Gawron - Polskie Zakłady Lotnicze w Mielcu, Bronisław Góral - Powiatowy Urząd Pracy w Leżajsku, Aldona Gromek - Podkarpackie Studenckie Forum Business Centr Club, Józef Grzybowisk - Politechnika Rzeszowska, Jan Hermaniuk - Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, Stanisław Jahn - Podkarpackie Studenckie Forum Business Centr Club, Monika Klimczak - Agencja Rozwoju Regionalnego MARR, Antoni Kłusek - EL-Automatyka W.Daraż A. Kłusek w Rzeszowie, Włodzimierz Kobuz - Wytwórnia Silników PZL-Mielec Sp. z o.o., Daniel Kozdęba - Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Kazimierz Królikowski - Fundacja Międzynarodowe Centrum Kształcenia i Rozwoju Gospodarczego w Mielcu, Krzysztof Kuchta - Dziennik Super Nowości, Andrzej Majka - Politechnika Rzeszowska, Janusz Maksymowicz - TUV-NORD Polska, Rzeszów, Rafał Marciniak - R. Marciniak i Wspólnicy, Anna Milo - Fundacja Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości, Rzeszów, Waldemar Miszkurka - 4-AIRLINES, Jasionka, Piotr Moch - Aeroklub Stalowowolski, Teresa Pasterz - Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego, Edward Paterek - Aeroklub Stalowowolski, Dariusz Rataj - Instytut Technik Wojsk Lotniczych w Warszawie, Edward Retman - Politechnika Rzeszowska, Krystyna Sieniawska - Politechnika Rzeszowska, Andrzej Skowron - Aerolub Podkarpacki Szkoła Lotnicza w Krośnie, Jacek Strojny - Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, Tadeusz Strzyż - Centrum Kształcenia Praktycznego w Ropczycach, Andrzej Szortyka - Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Romana Ewa Śliwa - CZT Aeronet Dolina Lotnicza - Politechnika Rzeszowska, Andrzej Tomczyk - Politechnika Rzeszowska, Miranda Trojanowska - Urząd Miasta Krosna, Antoni Urban - Wojewódzki Urząd Pracy, Aneta Ustianowska - Wojewódzki Urząd Pracy, Ryszard Wojtas - Wytwórnia Zespołów Kooperacyjnych w Mielcu, Franciszek Zaborowski - Urząd Miasta Stalowa Wola. 7

8 8 Wprowadzenie Niniejsza publikacja zawiera materiały z forów technologicznych (seminariów) dla grona lotniczego, realizowanych w ramach projektu System wspierania gron przedsiębiorczości w województwie podkarpackim współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Unii Europejskiej oraz budżetu państwa w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (działanie 2.6). Celem tych comiesięcznych spotkań było: ułatwić nawiązanie współpracy pomiędzy potencjalnymi klientami, przedsiębiorcami, ekspertami, jak i przedstawicielami władzy samorządowej biorącymi udział w projekcie, wskazać źródła finansowe, które mogłyby wspierać rozwój firm działających w ramach tworzonego klastra (grona przedsiębiorczości), doprowadzić do zdefiniowania wspólnych problemów, wyciągnięcia konstruktywnych wniosków z przeprowadzonego badania grona oraz wspólnego wypracowania metod ułatwiających funkcjonowanie w ramach struktury klastrowej, promować przedsiębiorstwa biorące udział w projekcie i klastering jako formę współpracy między uczestnikami procesu innowacyjnego Zrealizowane fora technologiczne dla sektora lotniczego stały się platformą wymiany wiedzy, doświadczeń, poglądów i nowych kontaktów między uczestnikami comiesięcznych piątkowych spotkań. Pokazały jak skutecznie władze publiczne (krajowe, regionalne) mogą poprzez zlecanie tego rodzaju projektów inicjować i stymulować współpracę pomiędzy uczestnikami grona. Jednocześnie wskazały na nowe obszary oraz na najistotniejsze i najpilniejsze zadania dla władz publicznych, których realizacja dla wspierania rozwoju grona lotniczego w województwie podkarpackim jest niezbędna. Obecna polityka wspierania rozwoju grona lotniczego w województwie podkarpackim powinna koncentrować się na poprawie efektywności przepływu informacji między przedsiębiorcami, jednostkami naukowymi, instytucjami otoczenia biznesu, stowarzyszeniami branżowymi i władzami publicznymi. Wsparcie to powinno polegać również na działalności promocyjnej i prezentującej korzyści ze współpracy w ramach grona. Szczególnie widoczne powinny być działania w dziedzinie edukacji (dostosowanie kierunków kształcenia do potrzeb i wymagań przedsiębiorców, zachęcanie młodych ludzi do wyboru tych kierunków, organizowanie kursów podnoszące kwalifikacje przedsiębiorców i pracowników) i wspierające inicjatywy pobudzające ekspansję grona (przyciąganie bezpośrednich inwestycji zagranicznych, promocja na rynkach zagranicznych).

9 Udział w zorganizowanych forach brali: przedsiębiorcy z lotniczych firm produkcyjnych i usługowych, ale również z przedsiębiorstw pokrewnych, kooperujących z branżą lotniczą. W wielu przypadkach reprezentowali oni określone grupy współpracujących, bądź zaprzyjaźnionych ze sobą firm (stowarzyszenia branżowe, grupy interesu itp.) przedstawiciele instytucji naukowo badawczo szkoleniowych (m.in. Politechniki Rzeszowskiej, Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, Instytutu Technik Wojsk Lotniczych w Warszawie) przedstawiciele instytucji wspierających rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności w regionie (m.in. Centrum Zaawansowanych Technologii Aeronet Dolina Lotnicza, Akademickiego Inkubatora Przedsiębiorczości w Rzeszowie, Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego, Agencji Rozwoju Przemysłu) przedstawiciele instytucji okołobiznesowych (firm doradczych, szkoleniowych, obsługi prawnej) przedstawiciele władz regionalnych i lokalnych (Urzędu Marszałkowskiego, Urzędów Gmin, Urzędów Pracy). Dobór tematów i poruszanych zagadnień w trakcie tych spotkań wynikał z oczekiwań zgłaszanych przez ich uczestników już na etapie prowadzenia badań grona lotniczego oraz w trakcie prowadzonych forów. Temat pierwszego styczniowego forum lotniczego dotyczył problematyki rozwoju grona lotniczego, ze szczególnym uwzględnieniem barier rozwoju. Piotr Klimczak z Instytutu Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie zaprezentował wyniki badania grona lotniczego dotyczące warunków funkcjonowania przedsiębiorstw z branży lotniczej i przemysłów kooperujących w województwie podkarpackim, a także instytucji otoczenia biznesu, jednostek naukowo-badawczych będących uczestnikami kształtującego się grona lotniczego 1. Wygłoszony został referat przez Michała Górzyńskiego z CASE Doradcy Sp. z o.o. z Warszawy nt. Zarządzanie wiedzą w firmie dobre praktyki. Uczestnikom forum przedstawiona został również informacja o istniejących możliwościach aplikowania o środki finansowego wsparcia z programów strukturalnych. Wywiązała się dyskusja dotycząca dotychczasowych doświadczeń firm w aplikowaniu o środki pomocowe z różnych programów. 1 Wyniki badań grona lotniczego w województwie podkarpackim zamieszczone są w publikacji Analizy - wspieranie gron przedsiębiorczości na Podkarpaciu pod red. E. Wojnickiej, Studia Europejskie 1/2006 9

10 W drugiej części forum odbyły się warsztaty prowadzone przez Krzysztofa Witkowskiego ze Stowarzyszenia Project Management, których celem było wypracowanie przez uczestników, przy zastosowaniu technik projektowych, macierzy interesariuszy kształtującego się grona lotniczego oraz określenie stopnia konfliktowości ich interesów we wzajemnych relacjach, w ramach struktury klastrowej. Lutowe forum lotnicze koncentrowało się wokół dwóch zagadnień. Tematem głównym było omówienie działań służących budowaniu dobrego wizerunku grona poprzez starannie realizowaną politykę medialną. Swoimi spostrzeżeniami dzieliła się z uczestnikami forum redaktor naczelny miesięcznika ekonomicznego Home&Market - Rita Schultz. Według niej istnieje konieczność nawiązania pozytywnych relacji z mediami, które mają bezpośredni wpływ na opinię publiczną, a także na relacje między uczestnikami grona. Drugi poruszony temat dotyczył możliwości aplikowania o środki z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na przykładzie Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw (referat na ten temat przygotował Wojciech Pander z firmy CASE - Doradcy Sp. z o.o. z Warszawy) i był odpowiedzią na potrzeby i liczne zapytania uczestników forów. W części warsztatowej uczestnicy pracowali nad wyznaczeniem wspólnych dla grona lotniczego priorytetów i mierników w czterech głównych obszarach tj. priorytety dotyczące klientów firm lotniczych tworzących klaster, priorytety związane z rozwojem klastra, poprawą pozycji finansowej oraz przebiegiem procesów wewnątrz struktury klastrowej. Trzecie forum lotnicze pt. Wsparcie innowacyjności jako zadanie grona koncentrowało się na zagadnieniach związanych ze stymulowaniem konkurencyjności i innowacyjności poprzez działania skoncentrowane na wspieraniu powstawania i rozwoju struktur klastrowych. Pani Joanna Podgórska z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości przygotowała wystąpienie na temat: Wsparciae innowacyjności przedsiębiorstw przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w najbliższych latach. Podczas tego forum wystąpienie miał również Wojciech Pander z firmy CASE - Doradcy Sp. z o.o. z Warszawy. Dotyczyło ono możliwości pozyskiwania kapitału na rozwój firmy poprzez działające na rynku fundusze kapitałowe. Podczas warsztatów pracowano nad projekcją działań, jakie należałoby podjąć dla realizacji głównych wyzwań stojących przed gronem w najbliższej perspektywie czasowej tj. pozyskanie klientów wewnętrznych i zewnętrznych, wspieranie rozwoju kadr dla lotnictwa na poziomie średnim, wyższym i ponadwyższym, transfer wiedzy do sektora przemysłu. Niniejsza publikacja zawiera referaty prezentowane na forach technologicznych oraz materiały nadesłane przez uczestników. Wybrane zagadnienia związane z funkcjonowaniem sektora lotniczego omawia P. Klimczak (WSIiZ Rzeszów) wskazując słabości i szanse 10

11 rozwoju polskiego sektora lotniczego. K. Witkowski (WSIiZ Rzeszów, K-Consulting) przedstawia wnioski i efekty pracy osiągnięte podczas warsztatów odbywających się w ramach forów technologicznych. E. Wojnicka (WSIiZ Rzeszów) prezentuje wyniki ankiety ewaluacyjnej przeprowadzonej wśród uczestników seminariów, która również zawierała pytania dotyczące kwestii użytecznych z punktu widzenia systemu wsparcia gron przedsiębiorczości. Kolejna grupa prac obejmuje zagadnienia związane z możliwościami uzyskania zewnętrznego wsparcia dla przedsięwzięć innowacyjnych w przedsiębiorstwach, dla struktur klastrowych (J. Podgórska - PARP), aplikowania o środki z funduszy strukturalnych, pozyskiwania kapitału (W. Pander - CASE - Doradcy Sp. z o.o. z Warszawy). Następna grupa prac dotyczy: stworzenia pozytywnego wizerunku firmy i jej otoczenia biznesowego poprzez podjęcie odpowiednich działań z zakresu public relations (R. Schultz - Home&Market), znaczenia wiedzy w przedsiębiorstwie i odpowiedniego zarządzania wiedzą w ramach zintegrowanego systemu działań i procesów (M. Górzyński - CASE - Doradcy Sp. z o.o. z Warszawy). Ostatnią grupę stanowią prace nadesłane przez uczestników forów technologicznych. B. Bembenek (PRz, Rzeszów), w oparciu o bogatą bibliografię, omawia rolę i znaczenie kapitału intelektualnego, kluczowego czynnika przy budowaniu i umacnianiu przewagi konkurencyjnej współczesnego przedsiębiorstwa. Z. Dziuba (Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 3, Dęblin) i J. Maksymowicz (TÜV-NORD POLSKA) koncentrują się na zaprezentowaniu ciągle mało znanego przez przedsiębiorców lotniczego standardu jakościowego AS 9100 System zarządzania jakością Lotnictwo Wymagania. Przedstawione prace przybliżają tematykę zagadnień poruszanych w ramach odbywających się trzykrotnie forów technologicznych dla sektora lotniczego i mogą stanowić źródło informacji i wiedzy dla uczestników kształtującego się grona lotniczego w województwie podkarpackim. Piotr Klimczak 11

12 PIOTR KLIMCZAK Instytut Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Analiza sektora lotniczego Niniejsza analiza prezentuje skróconą charakterystykę ekonomiczno-przestrzenną badanego sektora, analizę otoczenia instytucjonalnego (w tym otoczenia badawczo-rozwojowego), ze szczególnym uwzględnieniem w tych analizach obszaru województwa podkarpackiego. Do sektora lotniczego zalicza się wg Polskiej Klasyfikacji Działalności: o o A Produkcja statków powietrznych i kosmicznych, z wyłączeniem działalności usługowej B Działalność usługowa w zakresie naprawy, konserwacji oraz remontów statków powietrznych i silników lotniczych. Działalność produkcyjna obejmuje: Produkcja urządzeń do wypuszczania podwozi, urządzeń do przechwytywania Produkcja urządzeń do trenowania pilotażu na ziemi Produkcja części i akcesoriów statków powietrznych Produkcja samolotów do transportu towarów lub pasażerów, samolotów wojskowych Na podstawie Bazy HBI zidentyfikowano 25 przedsiębiorstw, dla których działalność w obszarach wyżej wymienionych jest dominująca. Najwięcej firm zlokalizowanych jest w województwie podkarpackim i lubelskim. Ponadto występują one w Wielkopolsce i na Mazowszu (po 3), a także w dolnośląskim, łódzkim i śląskim (po 2 firmy). Pojedyncze firmy występują też w kujawsko-pomorskim, pomorskim i małopolskim. W województwach: lubuskim, opolskim, świętokrzyskim i warmińsko-mazurskim nie zlokalizowano ani jednej firmy przemysłu lotniczego. Większość z nich powstała przed 1990 rokiem, część uległa przekształceniu w okresie transformacji. Spośród 9 firm, które podały dane o zatrudnieniu tylko jedna należy do sektora MSP. Mniej więcej po 30% firm to własność państwowa, firmy prywatne i przedsiębiorstwa z udziałem zagranicznym. 12

13 Tabela 1. Rozkład regionalny przemysłowych przedsiębiorstw lotniczych według metody dziedzinowej Liczba przedsiębiorstw Dolnośląskie 2 Kujawsko-pomorskie 1 Lubelskie 4 Lubuskie 0 Łódzkie 2 Małopolskie 1 Mazowieckie 3 Opolskie 0 Podkarpackie 6 Podlaskie 0 Pomorskie 1 Śląskie 2 Świętokrzyskie 0 Warmińsko-mazurskie 0 Wielkopolskie 3 Zachodniopomorskie 0 Źródło: Opracowanie na podstawie Bazy HBI 2005 Wśród firm sektora lotniczego tylko nieliczne produkują dobra finalne i są to firmy duże (PZL w Mielcu - samoloty transportowe: M28 Skytruck, samolot rolniczy M18 Dromader i szkoleniowy M26 Iskierka; EADS PZL Warszawa-Okęcie samoloty wielozadaniowe PZL-104 Wilga, rolnicze PZL-106 BT Turbo-Kruk i PZL-106 BTU Turbo-Kruk oraz szkolno-treningowe PZL 130 TC I Orlik, PZL 130 TC II Orlik; WSK PZL- Rzeszów silniki lotnicze turboodrzutowe, turbowałowe, turbośmigłowe i tłokowe, PZL- Świdnik śmigłowce: SW-4, Mi-2 plus, Kania i Sokół). Przedsiębiorstwa sektora MŚP, działające w branży, to głównie kooperanci i poddostawcy produkujący niektóre elementy konstrukcji i wyposażenia oraz części lotnicze. Szczególne miejsce zajmuje w tym gronie kilka zakładów będących producentami nie tylko podzespołów, ale realizujących własne konstrukcje: małych samolotów i szybowców o wysokim poziomie zaawansowania technologicznego (m.in. Zakład Remontów i Produkcji Sprzętu Lotniczego Margański Edward w Bielsko Białej, Centralna Szkoła Lotniczno-Techniczna Aeroklubu Polskiego w Krośnie, Przedsiębiorstwo Lotnicze E&K ze Świdnika). Certyfikat zdolności do produkcji lotniczej wg wymagań przepisów JAR 21 wydawany przez Urząd Lotnictwa Cywilnego posiada w Polsce 31 przedsiębiorstw produkcyjnych. Najwięcej przedsiębiorstw posiadających ten certyfikat jest w województwie podkarpackim 12 firm, na drugim miejscu jest województwo mazowieckie 6 zakładów. 13

14 Obroty przedsiębiorstw lotniczych w 2004 r. szacowane są na 300 mln euro. Obecnie w przemyśle lotniczym w Polsce pracuje 11 tys. osób, ale od początku lat 90-tych liczba ta systematycznie maleje. Głównymi pracodawcami są duże przedsiębiorstwa (w trzech największych firmach pracuje ponad 8 tys. pracowników). Około 10% ogółu zatrudnionych pracuje w przedsiębiorstwach zatrudniających poniżej 250 osób; w grupie tych przedsiębiorstw obserwuje się stopniowy wzrost zatrudnienia. Powyższa statystyka nie uwzględnia zatrudnienia w zakładach kooperujących z firmami lotniczymi, są to m.in. zakłady narzędziowe, obróbki metali i nakładania powłok, mechaniki precyzyjnej, optyczne, automatyki przemysłowej i inne, w których zatrudnienie wzrasta. Ponad połowa produkcji krajowych firm trafia na eksport. Są przedsiębiorstwa, gdzie blisko 100% produkcji znajduje nabywców poza granicami kraju. Przedsiębiorstwa przemysłu lotniczego współpracują z wiodącymi producentami sprzętu lotniczego na świecie, najczęściej jako poddostawcy, ale dotychczas nie biorą udziału w różnych koprodukcjach europejskich, czy z firmami amerykańskimi. Niewielki udział krajowych firm w tego typu przedsięwzięciach to efekt nie tylko problemu technologii, ale również umiejętności nowoczesnego zarządzania projektami, znajomości języków obcych oraz silnej konkurencji. Do słabości przemysłu lotniczego zaliczyć należy ograniczenia kapitałowe firm uniemożliwiające, szczególnie kosztowne w tej branży inwestycje związane z zakupem maszyn i urządzeń. Uszczegóławiając tę barierę związaną z finansowaniem działalności, należy wskazać na niekorzystne warunki kredytowe, brak branżowych funduszy poręczeń kredytowych, niską płynność finansową, brak stabilizacji fiskalno-prawnej oraz trudności w prowadzeniu sensownej polityki cenowej przedsiębiorstwa w świetle ciągłych wahań kursu waluty. Ważną barierą jest silna konkurencja technologiczna i jakościowa ze strony firm krajowych i zagranicznych. Duża konkurencja ze strony innych firm jest zdecydowanie większą barierą dla mikro i małych przedsiębiorstw z udziałem kapitału krajowego niż dla przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego, które realizują zamówienia przychodzące z central. Dla przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego główną barierą jest brak pracowników z odpowiednimi kwalifikacjami, brak stabilizacji fiskalno-prawnej oraz trudności w prowadzeniu sensownej polityki cenowej przedsiębiorstwa w świetle ciągłych wahań kursu waluty. Od kilku lat zaprzestano w Polsce realizowania dużych projektów badawczych w celu powstania nowej konstrukcji np. samolotu szkolnego, szkolno-bojowego czy transportowego. Prace nad rozpoczętymi projektami finansowanymi głównie z budżetu państwa w ramach strategicznych programów rządowych (np. program Iryda) zostały przerwane ze względu na brak środków finansowych oraz technologicznie przestarzałe konstruk- 14

15 cje w porównaniu do konkurencji zagranicznej. Własną działalność badawczo-rozwojową prowadzą największe przedsiębiorstwa produkcyjne. Ogromne nadzieje na zdynamizowanie wzajemnej współpracy wiązane są z działalnością Centrum Zaawansowanych Technologii Aeronet - Dolina Lotnicza. W styczniu 2004 r. powołano konsorcjum, jako odpowiedź na konkurs ogłoszony przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji na dofinansowanie działań koordynacyjnych i organizacyjnych Centrów Zaawansowanych Technologii (CZT), w skład którego weszły: Stowarzyszenia Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego Dolina Lotnicza, Politechniki: Lubelska, Łódzka, Warszawska i Rzeszowska, Instytut Lotnictwa z Warszawy oraz Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN w Warszawie. Konsorcjum to uzyskało status CZT i dofinansowanie z ministerstwa. Głównym celem działalności CZT Aeronet - Dolina Lotnicza ma być wdrażanie i komercjalizacja nowych technologii dla przemysłu lotniczego poprzez realizację programów badawczych i szkoleniowych. Realizowane programy badawcze mają dotyczyć projektowania i badania konstrukcji oraz napędów lotniczych, teleinformatyki lotniczej i systemów awionicznych, procesów inżynierii materiałowej i inżynierii powierzchni oraz nowoczesnych technik wytwarzania w przemyśle lotniczym. Politechnika Rzeszowska została koordynatorem CZT; obecnie uczelnia realizuje szereg programów naukowo-badawczych w dziedzinach związanych z lotnictwem, posiadając przy tym bazę techniczną i laboratoria (m.in. Laboratorium Projektowania Układów Sterowania Samolotem, Laboratorium Trwałości Konstrukcji Lotniczych i inne). Rozpoczęto również tworzenie nowoczesnego Laboratorium Badań Materiałowych dla przemysłu lotniczego. Jego realizacja zostanie sfinansowana ze środków Ministerstwa Nauki i Informatyzacji oraz Unii Europejskiej. Szansą na ożywienie działalności badawczo-rozwojowej może być włączenie się krajowych podmiotów B+R oraz przedsiębiorstw produkcyjnych w programy lotnicze i kosmiczne. Polska, poprzez Stowarzyszenie Polskiego Przemysłu Lotniczego, jest pełnoprawnym członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Przemysłu Lotniczego (AECMA), co ułatwia możliwość dostępu do funduszy UE na badania i rozwój, szukanie partnerów itp. Realizowany przez AECMA projekt AeroSME ma pomóc małym firmom w przechodzeniu przez skomplikowany proces aplikacji w dostępie do środków, w tym z 7. Programu Ramowego. Polska ma też status europejskiego państwa współpracującego z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) w ramach planu PECS (Plan for European Cooperating States). To rozwiązanie pozwala na dostęp do kontraktów realizowanych przez ESA i poszerzenie istniejącej już współpracy naukowej o możliwości kooperacji polskich firm z europejskim przemysłem kosmicznym. Według badań ESA z 2004 r. oceniających możliwości przedsiębiorstw w Polsce do współpracy 15

16 w realizowanych przez agencję programach, 30 przedsiębiorstw spełnia wszystkie kryteria takiej współpracy. Ważnym czynnikiem pozwalającym na odrobienie technologicznych zaległości i rozwój krajowego przemysłu lotniczego może być efektywne wykorzystanie środków z offsetu związanego z zakupami sprzętu lotniczego (samolotu bojowego, śmigłowców) przez rząd polski. Istotną kwestią przy silnej konkurencji jest znalezinie niszy rynkowej na produkty lotnicze i osiągnięcie w tym obszarze rynku poziomu światowego pod względem jakości i zaawansowania technologii. To pozwoli na włączenie się krajowego przemysłu lotniczego w międzynarodowe programy lotnicze i udział w koprodukcjach. Kierunki rozwoju przemysłu lotniczego wyznaczane są poprzez zmiany dotyczące technologii, stosowanych technik, możliwości maszyn i urządzeń, wykorzystywanych procesów i systemów wytwórczych. W obszarze tym dominować będzie w najbliższych latach tzw. podejście optymalne pod względem ekonomicznym i funkcjonalnym, określane też mianem procesowo-elastycznego 2. Nacisk będzie kładziony na technologie i systemy informatyczne stosowane w rozwoju nowych wyrobów, planowaniu, zarządzaniu oraz w aplikacjach Knowledge Management, systemy sieciowe w cyklu życia produktu (projektowania, planowania, logistyki, wytwarzania, serwisu), systemy związane z automatyzacją wyrobów i procesów oraz rozwój mikrotechnologii. Przed przyszłymi konstrukcjami lotniczymi stawia się wysokie wymagania dotyczące bezpieczeństwa i niezawodności, ograniczenia wpływu warunków pogodowych na ich prace, redukcji poziomu zanieczyszczeń emitowanych do atmosfery, ograniczenia hałasu, stosowania czystej technologii przy produkcji i eksploatacji. Przyszłe innowacje produktowe w przemyśle lotniczym to samoloty pionowego startu (rotorcraft), konstrukcje o zmiennej geometrii skrzydeł, sterowce towarowe, superliniowce, samoloty naddźwiękowe 3. W konstrukcjach dla wojska przyszłość będzie należała do bezzałogowych statków latających rozpoznawczych i bojowych pozwalających atakować cele lądowe, prowadzić rozpoznanie pola walki, zwalczać wrogie samoloty i śmigłowce bez narażania zdrowia i życia pilotów. Skuteczność przebiegu procesów restrukturyzacyjnych, dostosowawczych do zmieniających się warunków, gospodarowanie, działalność innowacyjna firm - będą to główne elementy decydujące o powodzeniu firm lotniczych działających Polsce w konkurowaniu na globalnych rynkach. 2 Chlebus. E, Platformy Technologiczne nowa forma rozwoju technologicznego i gospodarczego, 3 European Aeronautics: A Vision for 2020, European Communities, Luxemburg

17 KRZYSZTOF WITKOWSKI Instytut Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, K-Consulting Wspólne działania firm branży lotniczej - wnioski z warsztatów Zaufanie to środek zmniejszający tarcie wewnątrz systemu społecznego. Jest to niezwykle wydajny instrument; możliwość polegania na słowie partnera w interesach pozwala nam oszczędzić wielu problemów. Niestety nie jest to towar, który łatwo kupić. 4 Kenneth Arrow, ekonomista, laureat Nagrody Nobla Jednym z kluczowych wyróżników grona jest istniejąca sieć współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami stanowiącymi części składowe grona. O ile całkowicie naturalna jest współpraca pomiędzy przedsiębiorstwami będącymi kolejnymi elementami łańcucha dystrybucji towarów i usług, gdzie sukces każdego z ogniw pośrednio zależny jest od sukcesu jego kontrahentów, to w przypadku przedsiębiorstw będących de facto bezpośrednimi konkurentami względem siebie, nawiązanie współpracy wymaga zbudowania nowej platformy porozumienia. Porozumienia opartego na zaufaniu. Francis Fukuyama właśnie zaufanie wskazuje jako główny składnik kapitału społecznego, a kapitał społeczny jako czynnik wzmacniający zdolność adaptacyjną przedsiębiorstw do zmieniających się dynamicznie warunków otoczenia. A brak zaufania wskazuje jako jedno ze źródeł spadku wydajności i konkurencyjności przedsiębiorstw 5. Słuszność poglądów w/w autorów można było bez trudu zauważyć w trakcie warsztatów prowadzonych przeze mnie w ramach forów technologicznych przedsiębiorstw branży lotniczej. Warsztaty były przeprowadzone w oparciu o metodykę stosowaną przy zarządzaniu projektami. Na całość warsztatów składały się trzy główne wątki, z których każdy był omawiany na kolejnym spotkaniu. Pierwsze spotkanie miało zdefiniowane dwa cele. Pierwszy - zwerbalizowany i podany do wiadomości uczestnikom to przeprowadzenie analizy otoczenia, w tym z wykorzystaniem macierzy interesariuszy wg 4 K. J. Arrow, The Limits of Organization, Norton, New York 1974, s.23 5 F. Fukuyama, Zaufanie Kapitał społeczny a droga do dobrobytu Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa-Wrocław 1997, s.43 17

18 metodologii zarządzania projektami International Project Management Association 6. Chociaż drugi cel nie był upubliczniony, bynajmniej nie był on mniej ważny przeprowadzone w formie warsztatowej spotkanie miało bowiem również za zadanie zmniejszenie dystansu pomiędzy poszczególnymi uczestnikami forów technologicznych oraz bliższe poznanie się uczestników. Sprzyjały temu zarówno bardzo trafnie dobrane do tego celu wnętrze kameralne, sprzyjające nawiązywaniu kontaktu bezpośredniego, jak i zastosowane metody aktywnej partycypacji uczestników w formie dyskusji panelowej i pracy w grupach. Na pierwszych warsztatach utworzone losowo grupy miały postawione zadanie zdefiniowania kluczowych barier rozwoju przedsiębiorstw, które mają istotny wpływ na budowę ich konkurencyjności, a tym samym możliwość tworzenia gron przedsiębiorczości. Do najczęściej wymienianych barier zaliczono: brak stabilnych uregulowań prawnych (w tym: zbyt duża ingerencja państwa w prowadzeniu działalności, niekorzystne i niestabilne prawo podatkowe, skomplikowane procedury ubiegania się o dotacje unijne, biurokracja), brak wykwalifikowanej kadry (wysokie koszty zatrudnienia specjalistów, wysokie koszty transferu wiedzy i technologii), trudności w pozyskiwaniu kapitału (w tym wysokie koszty kredytu), brak kultury współpracy. W trakcie warsztatów wskazywano również na kluczową rolę zaufania pomiędzy uczestnikami obrotu gospodarczego, jako koniecznego warunku umożliwiającego drobnym podmiotom gospodarczym skuteczne konkurowanie z organizacjami sieciowymi. Uczestnicy warsztatów, prócz definiowania barier rozwoju, mieli również za zadanie sporządzić macierz interesariuszy uwzględniając ich wpływ/władzę na rozwój przedsiębiorstwa i prawdopodobieństwo konfliktu z jego rozwojem. W tym przypadku zbieżność wniosków była niestety bardzo wysoka. Niestety, ponieważ jako główne zagrożenia dla siebie przedsiębiorcy postrzegają nie konkurencję, która co prawda była umieszczona wysoko na osi prawdopodobieństwo konfliktu, lecz stosunkowo nisko na osi wpływ/ władza. Uczestnicy warsztatów na osi wpływ/władza, jak i osi prawdopodobieństwo konfliktu umieścili polityków, których populizm tworzy już realne zagrożenie dla funkcjonowania przedsiębiorstw. Wskazywano na niejasne regulacje prawne, intensyfikację partyjnictwa w obsadzaniu stanowisk w przedsiębiorstwach państwowych i urzędach oraz rosnącą, wbrew szumnym zapowiedziom, armię urzędników, z których każdy stara się uzasadnić sens swojego istnienia wprowadzając kolejne regulacje prawne, do których przestrzegania zobowiązany jest zwykły przedsiębiorstwa. Niestety, nie jest on chroniony przed skutkami złego prawa, czy też nie- 6 Więcej informacji można uzyskać na lub 18

19 umiejętnego stosowania prawa przez przedstawicieli państwa. W świetle takich opinii, trudno się nie zgodzić ze słowami W. Churchilla, który mówił, iż jest wielu takich, którzy widzą w przedsiębiorcy wściekłego wilka, którego trzeba zabić, niewielu natomiast widzi w nim konia ciągnącego wóz. Zadaniem drugiego spotkania było zdefiniowanie celów współpracy firm w/w branży. Cele te agregowano w czterech grupach zgodnie z metodologią budowy Strategicznej Karty Wyników (SKW) 7. W perspektywie klienta wyróżniono następujące cele: poprawa jakości produktów/usług; poszerzenie palety produktów/ usług (wskaźnik: zmniejszenie przypadków reklamacji) pozyskiwanie klientów wewnętrznych i zewnętrznych (wskaźnik: poprzez np. spotkania promocyjne, bieżący informator, akcje promocyjne [określona liczba akcji, spotkań, nakładu informatorów]) W perspektywie procesów wewnętrznych zdefiniowano: stworzenie podkarpackiego indeksu firm z branży lotniczej ustalenie przejrzystych zasad współpracy w ramach stowarzyszenia (w tym solidna reprezentacja na zewnątrz) transfer wiedzy do sektora przemysłu ulepszenie zarządzania (certyfikacja, audyt wewnętrzny) wymiana doświadczeń zwiększenie bezpieczeństwa (zmniejszenie ryzyka upadłości firm) W perspektywie rozwoju uczestnicy określili następujące cele: edukacja, rozwój pracownika (wskaźnik: % wyszkolonych pracowników) wspieranie rozwoju kadr dla lotnictwa na poziomie średnim, wyższym i ponadwyższym ochrona własności intelektualnej (wskaźnik: liczba patentów) wymiana personelu pozyskanie partnerów (wskaźnik: ilu / np. rok) wspieranie rozwoju poprzez pozyskiwanie nowych członków stowarzyszenia poszerzanie sieci kontaktów aktualizowanie zasobów (m.in. wymiana sprzętu) 7 Szerzej opisana w R.S. Kaplan, D.P. Norton, Strategiczna Karta Wyników, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

20 W perspektywie finansowej jako kluczowe zdefiniowano następujące zadania: wzrost przychodów firm klastra wzrost konkurencyjności firm (wskaźnik: np. wzrost eksportu) obniżka kosztów ~ większy zysk (wskaźnik: ile % / rok) pozyskiwanie funduszy na rozwój (wskaźnik: ilość pozyskanych funduszy w jednostce czasu) Chociaż wiele z tych celów nie spełniło zdefiniowanych wymagań odnośnie konkretności i mierzalności, niemniej jednak klarownie odzwierciedlają one oczekiwania przedsiębiorstw. Wyniki prac uczestników obydwu warsztatów stały się punktem wyjścia dla realizacji podstawowego celu trzeciego spotkania definiowania działań niezbędnych dla osiągnięcia założonych wcześniej celów. Aby to osiągnąć dokonano priorytetyzacji celów zdefiniowanych na drugim forum, a następnie sformułowano wstępną strukturę podziału prac (SPP, WBS). W czasie warsztatów podjęto dyskusję na temat struktury podziału pracy, która byłaby najlepsza dla zrealizowania trzech celów priorytetowych grona lotniczego. Były to: Pozyskanie klientów wewnętrznych i zewnętrznych Wspieranie rozwoju kadr dla lotnictwa na poziomie średnim, wyższym i ponadwyższym Transfer wiedzy do sektora przemysłu Uczestników spotkania podzielono na trzy grupy, z których każda miała za zadanie nakreślenie działań służących realizacji wybranego celu. Pierwsza grupa zaprezentowała priorytety dla transferu wiedzy do sektora przemysłu: Stworzenie podkarpackiego indeksu firm Ustalenie przejrzystych zasad współpracy Baza naukowa Dobre relacje między sektorem nauki i przemysłu Fundusze na rozwój, szkolenia Wykwalifikowana kadra Demonstratory technologii Pozyskanie partnerów Promocja Doradztwo finansowe dobrych praktyk Programy szkoleniowe adekwatne do zmian Badania stosowane - efekt praktyczny Poszerzenie sieci kontaktów Wspieranie rozwoju przez pozyskiwanie nowych członków Odpowiednie dotacje na wspieranie mechanizmów współpracy 20

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

RAPORT KWARTALNY PROJEKTU Nr 1 Styczeń 2010

RAPORT KWARTALNY PROJEKTU Nr 1 Styczeń 2010 Strona1 Miasteczko Multimedialne Sp. z o.o. Stowarzyszenie Klaster Multimediów i Systemów Informacyjnych Projekt Kapitał na start w innowacje - promocja innowacji w środowisku biznesowym i naukowym RAPORT

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Na realizacje projektów do Polski w latach 2014-2020 z budżetu Unii Europejskiej trafić ma 82,5 mld euro Kwota zostanie podzielona odpowiednio:

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie współpracy dla innowacji

Rozwijanie współpracy dla innowacji Rozwijanie współpracy dla innowacji Warsztat dr inż. Anna Sworowska na zlecenie Górnośląskiej Agencji Przedsiębiorczości i Rozwoju Sp. z o.o. Radlin, 14 marca 2014 r. Cel spotkania Po co to wszystko? uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Efektywny Benchmarking Najlepsze praktyki w klastrach w USA i w Polsce. B. Sieńko-Kułakowska, G. Pisarczyk

Efektywny Benchmarking Najlepsze praktyki w klastrach w USA i w Polsce. B. Sieńko-Kułakowska, G. Pisarczyk Efektywny Benchmarking Najlepsze praktyki w klastrach w USA i w Polsce B. Sieńko-Kułakowska, G. Pisarczyk Klaster lotniczy w stanie Washington, USA 100 lat produkcji lotniczej największy na świecie klaster

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

WiComm dla innowacyjnego Pomorza

WiComm dla innowacyjnego Pomorza Centrum Doskonałości WiComm WiComm dla innowacyjnego Pomorza Michał Mrozowski wicomm@wicomm.pl Centrum Doskonałości WiComm Inżynieria Systemów Komunikacji Bezprzewodowej Politechnika Gdańska Ul. Narutowicza

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska INTERIZON NAJWAŻNIEJSZE FAKTY Branża ICT: informatyka, elektronika, telekomunikacja Interizon dawniej Pomorski

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

Warsztaty PRZEDSIĘBIORCY SZKOŁY ZAWODOWE POMORZA PROBLEMY REKOMENDACJE ROZWIĄZAŃ KIERUNKI DZIAŁAŃ

Warsztaty PRZEDSIĘBIORCY SZKOŁY ZAWODOWE POMORZA PROBLEMY REKOMENDACJE ROZWIĄZAŃ KIERUNKI DZIAŁAŃ Warsztaty PRZEDSIĘBIORCY SZKOŁY ZAWODOWE POMORZA PROBLEMY REKOMENDACJE ROZWIĄZAŃ KIERUNKI DZIAŁAŃ 10 stycznia 2011 - Państwowe Szkoły Budownictwa - Gdańsk ul. Grunwaldzka 238 Patronat: Mieczysław Struk

Bardziej szczegółowo

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER EKLASTER O nas Fundacja eklaster powstała z inicjatywy środowisk reprezentujących MŚP oraz samorządowców i naukowców województwa małopolskiego. Duży i wciąż w niewielkim stopniu wykorzystany potencjał

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP 2014 Joanna Podgórska Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP Wsparcie klastrów na poziomie krajowym i regionalnym Konferencja

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych regionu Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Struktura opracowania 1. Źródła informacji, metoda oceny

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań

Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań Koncepcja międzyinstytucjonalnego ośrodka wspierania badań Dominika Walec Uniwersytet Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r.

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r. Przedsiębiorczość akademicka Spółki spin-off i spin-out Uwarunkowania prawne: -Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (DZ.U. Nr 164 poz. 1365 z poźn. zmianami) -Ustawa z dnia 15 września

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO projekt realizowany przez Powiat Świdnicki w Świdniku w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 KONKURS Zgłoszenie pomysłu do Konkursu należy przysłać do 17 listopada, e-mailem na adres konkurs@uni.lodz.pl Rozstrzygnięcie Konkursu do 12 grudnia

Bardziej szczegółowo

Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET. KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw

Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET. KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET w ramach projektu KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw Warszawa, 21 czerwca 2012 r. Sieć KIGNET Sieć współpracy, którą tworzą izby

Bardziej szczegółowo

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF.

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Gdańsk This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Dlaczego przemysły kreatywne są ważne? Sektory kreatywne mają wymierny wpływ na poziom rozwoju gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla biznesu oferta Enterprise Europe Network. Magdalena Mikołajczyk 07.06.2016r.

Wsparcie dla biznesu oferta Enterprise Europe Network. Magdalena Mikołajczyk 07.06.2016r. Wsparcie dla biznesu oferta Enterprise Europe Network Magdalena Mikołajczyk 07.06.2016r. Największa na świecie sieć non profit wspierająca MŚP w internacjonalizacji 60 krajów: Europa, Azja, Ameryka Płd.

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH

WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH OFERTA DLA PRZEMYSŁU i nie tylko http://www.uz.zgora.pl Uniwersytet Zielonogórski Uniwersytet Zielonogórski został utworzony 1 września

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Operacyjne dotacje dla przedsiębiorców TERMIN NABORU WNIOSKÓW RPO WOJEWÓDZTWO. Dolnośląskie. nieznany. Łódzkie

Regionalne Programy Operacyjne dotacje dla przedsiębiorców TERMIN NABORU WNIOSKÓW RPO WOJEWÓDZTWO. Dolnośląskie. nieznany. Łódzkie Regionalne Programy Operacyjne dotacje dla przedsiębiorców (Ostatnia aktualizacja danych 12.03.2008) RPO WOJEWÓDZTWO Dolnośląskie NAZWA DZIAŁANIA Działanie 1.1 Inwestycje dla LIMITY KWOTOWE DOTACJI (w

Bardziej szczegółowo

PO Innowacyjna Gospodarka

PO Innowacyjna Gospodarka Stymulowanie działalności B+R przedsiębiorstw oraz wsparcie w zakresie wzornictwa przemysłowego MARZEC 2010 1 Priorytet 4. Inwestycje w innowacyjne przedsięwzięcia Działania: 4.1 Wsparcie wdrożeń wyników

Bardziej szczegółowo

Współpraca przedsiębiorców z nauką możliwości i doświadczenia. Lech Światły

Współpraca przedsiębiorców z nauką możliwości i doświadczenia. Lech Światły Współpraca przedsiębiorców z nauką możliwości i doświadczenia Lech Światły P r o j e k t y z w iązane z I N N O W A C J A M I z r e a l i z o w a n e p r z e z K u j a w s k o - P o m o r s k i Z w iązek

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych O MJWPU RPO WM PO KL

Bardziej szczegółowo

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Michał Kołodziejski Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia PARP Sieć współpracujących ze sobą ośrodków

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36 Stowarzyszenie Klastering Polski platformą współpracy międzyklastrowej Ekoinnowacje w nowej perspektywie finansowej kraju i Europie: Środowisko i energia z czego finansować projekty i z kim współpracować?

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej

Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej Wrocław, 02.06.2010 Materiał prasowy Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej W sprawnym funkcjonowaniu przedsiębiorstwa coraz większego znaczenia nabierają zintegrowane systemy informatyczne.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. 1.12.2010 do 31.12.2013 r.

KARTA PROJEKTU. 1.12.2010 do 31.12.2013 r. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Tytuł projektu Okres realizacji Utworzenie sieci firm w sektorze budownictwa w południowo-zachodniej Wielkopolsce jako szansa wzrostu ich konkurencyjności i innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych Fiszka oferty usług proinnowacyjnych I. Akredytowany wykonawca 1. Nazwa wykonawcy "MERITUM" LUBELSKA GRUPA DORADCZA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ 2. Forma prawna prowadzonej działalności Spółka

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

WSPIERAMY I FINANSUJEMY INNOWACJE

WSPIERAMY I FINANSUJEMY INNOWACJE WSPIERAMY I FINANSUJEMY INNOWACJE DOTACJE STRATEGIE POŻYCZKI SZKOLENIA DOTACJE Obsługujemy Klientów z 3 sektorów: -przedsiębiorcy -sektor finansów publicznych (miasta, powiaty, spółki komunalne, uczelnie

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2014 Bożena Lublińska Kasprzak Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Warszawa, 24 czerwca 2014 r.,

Bardziej szczegółowo

na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki

na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki budować sieci współpracy na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki Miasto Poznań przyjazne dla przedsiębiorców Władze Miasta Poznania podejmują szereg działań promujących i wspierających rozwój

Bardziej szczegółowo

Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. www.marr.pl

Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. www.marr.pl Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. MARR SA: Założona w 1993 Główny udziałowiec Województwo Małopolskie 88,8% 170 pracowników Kapitał założycielski: 87 675 000 PLN (~20 mln EUR) Oferta MARR SA

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

Akademia Wspierania Innowacji Województwa Lubuskiego Bądź Spin Off em lub Spin Out em Fundacja Rozwoju Inicjatyw Gospodarczych

Akademia Wspierania Innowacji Województwa Lubuskiego Bądź Spin Off em lub Spin Out em Fundacja Rozwoju Inicjatyw Gospodarczych Akademia Wspierania Innowacji Województwa Lubuskiego Fundacja Rozwoju Inicjatyw Gospodarczych Dr inż. Justyna Patalas-Maliszewska Dr hab. inż. Sławomir Kłos Fundacja Rozwoju Inicjatyw Gospodarczych MISJA

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Transfer technologii z uczelni do przemysłu

Transfer technologii z uczelni do przemysłu Transfer technologii z uczelni do przemysłu Olaf Gajl Podsekretarz Stanu w MNiSW Krzysztof J. Kurzydłowski Podsekretarz Stanu w MNiSW Innowacyjna pozycja Polski (European Innovation Scoreboard 2006) 2005

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Założeniem POIR jest wsparcie realizacji całego procesu powstawania

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacyjnych projektów badawczo-rozwojowych ze środków publicznych. Katarzyna Ślusarczyk, Project Manager EXEQ

Finansowanie innowacyjnych projektów badawczo-rozwojowych ze środków publicznych. Katarzyna Ślusarczyk, Project Manager EXEQ Finansowanie innowacyjnych projektów badawczo-rozwojowych ze środków publicznych Katarzyna Ślusarczyk, Project Manager EXEQ O nas 7 lat doświadczenia w programach europejskich i krajowych specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej

Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej Prof. zw. dr hab. inż. Jan Koch Wrocław, 14 grudnia 2011 r. Akt powołania i statut WCTT Centrum powołano 23 marca 1995 r. WCTT jest pierwszym

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie innowacyjności przedsiębiorstw przez Programy Ramowe Unii Europejskiej

Wspomaganie innowacyjności przedsiębiorstw przez Programy Ramowe Unii Europejskiej Aleksander Bąkowski, Krajowy Punkt Kontaktowy 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej, koordynator programu Horyzontalne działania z udziałem MŚP oraz programu Badania i Innowacje Wspomaganie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce Bariery i stymulanty rozwoju rynku Szymon Bula Wiceprezes Zarządu Association of Business Angels Networks 25 maja 2012 Fazy rozwoju biznesu Zysk Pomysł Seed Start-up Rozwój Dojrzałość Zysk Czas Strata

Bardziej szczegółowo

Regionalne Strategie Innowacji

Regionalne Strategie Innowacji V Krajowe Forum Informacyjno-Edukacyjne dla MŚP Regionalne Strategie Innowacji Warszawa, 19-20.09.2005 r. Aleksander Bąkowski Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Konkurencyjność a innowacje

Bardziej szczegółowo

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG dla badań i rozwoju: Oś Priorytetowa 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Oś Priorytetowa 2. Infrastruktura sfery B+R Oś Priorytetowa 3. Kapitał

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje Katowice, 02.09.2015r Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje RPO WSL Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego (RPO WSL) przewiduje

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności

Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności Kryteria merytoryczno-techniczne dopuszczające szczególne L.p. Kryterium tak nie nie dotyczy 1 Trwałość prowadzonej działalności z zakresu innowacji

Bardziej szczegółowo

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r.

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Tomasz Niciak Koordynator Regionalny Ponadregionalnej Sieci Aniołów Biznesu Kierownik Dolnośląskiego Ośrodka Transferu

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r.

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 23 stycznia 2014 r. Założenia PO IR Najważniejsze założenia Programu: realizacja projektów B+R w konsorcjach biznesu i nauki,

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Michał Janas Centrum Wspierania Biznesu w Rzeszowie www.spp.org.pl Plan 1) PHARE 2002 2) 3) Phare 2002 Program Rozwoju Przedsiębiorstw Usługi doradcze w następuj

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ:

ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: Działanie 1.5 mazowieckiego programu regionalnego Nabory dostępne w innych województwach 2. WSPARCIE PROJEKTÓW BADAWCZYCH: Działanie 1.4 Programu Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Proinnowacyjność w regionach działalność Krajowej Sieci Innowacji Krajowego Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Proinnowacyjność w regionach działalność Krajowej Sieci Innowacji Krajowego Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Proinnowacyjność w regionach działalność Krajowej Sieci Innowacji Krajowego Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Jakub Rawski Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia Polska Agencja Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Sekcja I: Identyfikacja respondenta 1. Skąd dowiedział(a) się Pan(i)o konsultacji

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo