Współczesne wyzwania strukturalne w ochronie zdrowia. Pod redakcją: Romana Lewandowskiego Ryszarda Walkowiaka

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Współczesne wyzwania strukturalne w ochronie zdrowia. Pod redakcją: Romana Lewandowskiego Ryszarda Walkowiaka"

Transkrypt

1

2 Współczesne wyzwania strukturalne w ochronie zdrowia Pod redakcją: Romana Lewandowskiego Ryszarda Walkowiaka Olsztyn 2009

3 Olsztyńska Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania im. prof. Tadeusza Kotarbińskiego Prof. Tadeusz Kotarbiński Olsztyn Academy of Computer Science and Management Olsztyn, ul./str. Artyleryjska 3 c tel./phone: + 48 (89) ; fax: +48 (89) Recenzent/Reader Prof. dr hab. Eugeniusz Niedzielski, prof. zw. Dr hab. Dariusz Waldziński, prof. nadzw. ISSN Wydawnictwo /Published by: Olsztyńska Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania im. prof. T. Kotarbińskiego Olsztyn 2009 Nakład/Expenditure: 420 egzemplarzy Druk/Printed by: Zakład Poligraficzny Niestępscy s. j Olsztyn, ul./str.: Poprzeczna 13 b tel./phone: +48 (89)

4 Spis treści Przedmowa Finansowanie systemu ochrony zdrowia... 7 Finansowanie systemu ochrony zdrowia w wybranych krajach starej i nowej Unii Europejskiej - Kazimierz Ryć, Zofia Skrzypczak... 9 System finansowania ochrony zdrowia w Polsce - Adam Szczęch Determinanty rozwoju niepublicznego ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce - Jacek Ruszkowski Wydatki bezpośrednie gospodarstw domowych na ochronę zdrowia - Agnieszka Bukowska-Piestrzyńska Partycypacja pacjentów w kosztach leczenia analiza metod badawczych Patient s cost sharing: study of research methods - Katarzyna Krot Narodowe systemy kalkulacji kosztów leczenia pacjentów doświadczenia australijskie - Małgorzata Cygańska Wpływ zmian w systemie podatkowym na rozliczanie się lekarzy - Radosław Witczak, Adam Depta Powiązania kapitałowe i inwestycje w sektorze opieki zdrowotnej Budowanie grup kapitałowych w sektorze ochrony zdrowia - Tadeusz Falencikowski, Bogdan Nogalski Zastosowanie klastrów w usługach medycznych - Konstanty Owczarek Polityka cen transferowych dla celów podatkowych w powiązanych jednostkach opieki zdrowotnej - Radosław Witczak Inwestycje w publicznej i prywatnej ochronie zdrowia w latach Aleksandra Kaczor, Marcin Kautsch Zamówienia publiczne na usługi diagnostyki laboratoryjnej w latach Hanna Lewandowska Przekształcenia prawne i własnościowe zakładów opieki zdrowotnej Rola organu założycielskiego w procesie restrukturyzacji szpitali na przykładzie szpitali uniwersyteckich w Bydgoszczy - Jerzy Boehlke, Jarosław Kozera Przekształcenia własnościowe jednostek ochrony zdrowia w województwie pomorskim - Kamila Stańczak-Strumiłło, Jędrzej Strumiłło Prawne problemy przekształcania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej w spółki prawa handlowego - Mariusz Piotrowski Prywatyzacja zarządcza w publicznych zakładach opieki zdrowotnej - Agnieszka Zemke - Górecka Komercjalizacja w służbie zdrowia na przykładzie Szpital Powiatowy Sp. z o. o. w Golubiu-Dobrzyniu - Artur Piotrowicz

5 4. Dostosowanie systemu do potrzeb zdrowotnych społeczeństwa Wybrane trendy demograficzne i zdrowotne społeczeństwa polskiego a kierunki zmian w systemie opieki zdrowotnej - Halina Piecewicz-Szczęsna, Irena Dorota Karwat, Barbara Kołłątaj Regionalna analiza statystyczna dostępności świadczeń ginekologiczno-położniczych - Sylwia Nieszporska Szacowanie kosztów chorób cywilizacyjnych na przykładzie cukrzycy - poszukiwanie wskaźników ekonomicznych. - Edyta Skibińska Prywatna usługa medyczna na przykładzie wad leczenia mowy, jako alternatywa dla medycznej usługi publicznej - Adam Depta Zastosowanie rzeczywistości wirtualnej w medycynie - Lucyna Kwiatkowska, Jerzy Wtorek

6 Przedmowa Ochrona zdrowia jest sektorem, który najtrudniej poddaje się regulacjom rynkowym. Nawet tak wolnorynkowo nastawione społeczeństwo, jak amerykańskie, zwiększa każdego roku publiczne nakłady na zdrowie. W Europie i w Polsce udział środków publicznych w wydatkach na ten sektor jest jeszcze większy. Pomimo wielu głosów liberalnie nastawionych do gospodarki ekonomistów, o konieczności obarczenia w większym stopniu odpowiedzialnością za swoje zdrowie obywateli i zmniejszeniu roli państwa, jest mało prawdopodobne, aby jakiekolwiek rozwinięte społeczeństwo w Europie zrezygnowało z powszechnego i równego dostępu do świadczeń zdrowotnych. Problem indywidualnej odpowiedzialności za zdrowie wiąże się z tym, że człowiek chory nie tylko ponosi koszty opieki zdrowotnej, ale najczęściej traci też możliwości zarobkowania. Zdrowie nieodwracalnie przekształciło się z dobra prywatnego w publiczne, podobnie jak bezpieczeństwo i edukacja. Jednocześnie trend ten należy postrzegać raczej jako osiągnięcie cywilizacyjne i poszukiwać metod oraz mechanizmów ograniczania kosztów, przy jednoczesnym rozwijaniu instytucjonalnych sposobów gwarancji opieki zdrowotnej, niż próbować go odwracać. Poszukiwanie zależności pomiędzy: sposobami organizacji i finansowania, odpowiedzialnością indywidualną i zbiorową oraz znalezienie właściwej proporcji nakładów prywatnych i publicznych w systemie ochrony zdrowia jest zadaniem najwyższej wagi i autorzy mają nadzieję, że ta pozycja będzie istotnym głosem w toczącej się na całym świecie dyskusji na ten temat. Pierwszy rozdział przedstawia rozważania nad optymalnym sposobem finansowania ochrony zdrowia, poczynając od pozyskiwania i redystrybucji funduszy na poziomie krajowym, poprzez sposoby kontraktowania i rozliczania a kończąc na opodatkowaniu pojedynczych świadczeniodawców. W rozdziale drugim autorzy przedstawiają problematykę optymalizacji kosztów opieki zdrowotnej poprzez tworzenie powiązań gospodarczych i mechanizmów wydatkowania funduszy na inwestycje. Dobrym rozwiązaniem może okazać się przenoszenie do systemu ochrony zdrowia rozwiązań sprawdzonych w sektorze prywatnym, takich jak budowa grup kapitałowych, czy klastrów. W Polsce spore nadzieje na stabilizację kosztów ochrony zdrowia wiąże się ze zmianami formy prawnej szpitali. Promowany w ostatnich latach pomysł przekształcenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej w spółki prawa handlowego ma na celu zwiększenie odpowiedzialności menadżerów ochrony zdrowia za finanse i zahamowanie permanentnego zadłużania się placówek. Treści zawarte w rozdziale trzecim przybliżają powyższe zagadnienia. Rozdział ostatni zajmuje się dostosowaniem podaży usług zdrowotnych do potrzeb społeczeństwa. Finansowanie tego sektora przez tak zwaną trzecią stronę prowadzi do sytuacji, w której pacjenci nie są świadomi wartości i kosztów świadczeń zdrowotnych, a duża dysproporcja wiedzy pomiędzy profesjonalistami medycznymi a pacjentami sprawia, że ci pierwsi mogą bez trudu w sposób nieuzasadniony zwiększać zapotrzebowanie na swoje usługi. Rozdział zamykają rozważania na temat zastosowania rzeczywistości wirtualnej w medycynie i wynikających z tego korzyści. Roman Lewandowski Ryszard Walkowiak 5

7 6

8 1. Finansowanie systemu ochrony zdrowia 7

9 8

10 Kazimierz Ryć Zofia Skrzypczak 1 Finansowanie systemu ochrony zdrowia w wybranych krajach starej i nowej Unii Europejskiej Wprowadzenie W krajach Europy Środkowej i Środkowo-Wschodniej, realizujących w okresie powojennym model gospodarki centralnie planowanej (gospodarki socjalistycznej) występował do końca lat osiemdziesiątych XX wieku jednolity, narodowy system ochrony zdrowia, nazywany modelem Siemaszki 2. Transformacja ustrojowa, która dokonała się w byłych krajach socjalistycznych, doprowadziła również do zmian w sektorze ochrony zdrowia. Po odejściu od modelu Siemaszki kraje postsocjalistyczne podążają różnymi drogami. Autorzy podejmują próbę odpowiedzi na pytanie, który model, charakterystyczny dla krajów gospodarki rynkowej: finansowanie ochrony zdrowia poprzez system obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych (model Bismarcka) czy finansowanie ochrony zdrowia z budżetu państwa (model Beveridg a) realizują kraje postsocjalistyczne. W opracowaniu zaprezentowano kategorie i wskaźniki makroekonomiczne, wykorzystywane w międzynarodowych porównaniach systemów ochrony zdrowia: wydatki na ochronę zdrowia per capita (w USD, wg PPP), relację wydatków na ochronę zdrowia do PKB (%) oraz strukturę finansowania systemu ochrony zdrowia (udział wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia, udział obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych w wydatkach publicznych, udział wydatków gotówkowych gospodarstw domowych i tzw. indywidualnych przedpłat w wydatkach prywatnych). Autorzy do analizy wybrali kilka krajów tzw. starej Unii Europejskiej: Danię, Francję, Hiszpanię, Niemcy, Szwecję, Wielką Brytanię i Włochy oraz kilka krajów postsocjalistycznych, będących od 1 maja 2004 roku nowymi członkami UE: Czechy, Estonię, Litwę, Łotwę, Polskę, Słowację i Węgry. Wskaźniki makroekonomiczne charakteryzujące system ochrony zdrowia Do podstawowych kategorii i wskaźników makroekonomicznych, wykorzystywanych w międzynarodowych porównaniach systemów ochrony zdrowia należą: poziom wydatków na ochronę zdrowia per capita (w USD, wg PPP) oraz relacja wydatków na ochronę zdrowia do produktu krajowego brutto (%). W tabeli 1 zestawiono dla wybranych krajów starej i nowej Unii Europejskiej, informacje o wydatkach na ochronę zdrowia, przypadających na 1 osobę, wyrażonych w USD (wg parytetu siły nabywczej - PPP). Widoczne są wyraźne różnice między poziomem wydatków na ochronę zdrowia oraz tempem ich wzrostu w rozwiniętych krajach Europy Zachodniej i postsocjalistycznych krajach Europy Wschodniej i Środkowo-Wschodniej. 1 Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski 2 E. Rogoś, Z. Skrzypczak, Odejście od modelu Siemaszki i co dalej z ochroną zdrowia? Przypadki Rosji, Ukrainy i Łotwy, Problemy Zarządzania, 2/2006 9

11 Tab. 1. Wydatki na ochronę zdrowia per capita w latach (w USD, wg PPP) Lata Kraje stara UE Francja Niemcy Dania Szwecja Wielka Bryt Włochy Hiszpania nowa UE Czechy Węgry Słowacja Litwa Estonia Łotwa Polska Źródło: The World Health Report 2002 (lata ), The World Health Report 2006 (lata ), World Health Statistic 2007 (rok 2004), World Health Statistic 2008 (rok 2005), WHO WHOSIS Detailed database search (rok 2006), W ostatnich latach wydatki na ochronę zdrowia na 1 mieszkańca przekroczyły we Francji, Niemczech, Danii i Szwecji poziom USD, w Wielkiej Brytanii i we Włoszech - przekroczyły USD, a w Hiszpanii osiągnęły poziom prawie USD. W nowych krajach UE objętych analizą wydatki na ochronę zdrowia per capita były znacznie niższe, ale rosły w szybkim i mocniej zróżnicowanym tempie. W 2006 roku wydatki na ochronę zdrowia, przypadające na 1 osobę osiągnęły w Czechach poziom ok USD, na Węgrzech prawie USD, na Słowacji USD i na Litwie ok USD; pozostałe kraje Estonia, Łotwa i Polska - poniosły wydatki bliskie USD. W tabeli 2 przedstawiono (dla lat ) dynamikę zmian wydatków na ochronę zdrowia na 1 mieszkańca. Tab. 2. Dynamika zmian wydatków na ochronę zdrowia per capita (rok 1995 = 100) Lata Kraje stara UE Francja 125,3 132,8 140,2 147,3 154,3 168,2 180,4 Niemcy 118,1 122,4 128,6 132,6 140,1 143,6 147,0 Dania 126,5 135,8 141,0 146,8 147,7 162,8 165,7 Szwecja 136,8 144,6 156,2 162,7 170,2 181,2 187,7 Wielka Brytania 140,0 155,4 169,7 181,7 194,7 197,5 211,7 Włochy 137,6 144,7 152,2 152,5 162,4 166,5 176,5 Hiszpania 130,9 138,5 148,5 158,6 179,7 192,0 204,5 10

12 nowa UE Czechy 106,7 118,1 131,5 144,3 156,5 160,2 165,2 Węgry 126,4 143,8 164,5 187,2 192,9 196,0 203,8 Słowacja 100,2 107,6 120,1 130,4 178,0 189,6 207,2 Litwa 201,1 213,4 238,3 272,2 304,3 311,2 375,8 Estonia 100,0 101,7 110,9 128,4 141,6 159,3 186,3 Łotwa 153,9 177,1 197,1 218,7 274,8 277,4 314,2 Polska 139,8 153,8 174,3 177,4 193,8 200,7 216,7 Źródło: obliczenia własne na podstawie tabeli 1 Tempo wzrostu wydatków na ochronę zdrowia było w latach w krajach starej Unii Europejskiej dosyć zróżnicowane (zamykało się w przedziale: %); najniższy wzrost wydatków odnotowano w Niemczech wzrost o ok. 45%, w Danii wzrost o 65%, we Włoszech o 75%, w Szwecji wydatki na ochronę zdrowia prawie podwoiły się, a w Wielkiej Brytanii i Hiszpanii wzrosły o ponad 100%. W wybranych krajach nowej UE tempo wzrostu wydatków na ochronę zdrowia było w latach znacznie wyższe: na Litwie wydatki wzrosły prawie 4-krotnie (z 277 USD w 1995 roku był to najniższy poziom wydatków wśród analizowanych krajów postsocjalistycznych - do USD), na Łotwie ponad 3-krotnie, na Słowacji, na Węgrzech i w Polsce ponad 2-krotnie, w Estonii o ponad 85%, a w Czechach o ok. 65%. Ponieważ wydatki na ochronę zdrowia są w dużym stopniu zdeterminowane stopniem rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, a ten mierzony jest m.in. poziomem PKB na 1 mieszkańca - w tabeli 3 przedstawiono wskaźniki opisujące relację wydatków na ochronę zdrowia do PKB (%) dla analizowanych krajów oraz średnie arytmetyczne tych wskaźników dla starej i nowej UE. Tab. 3. Wydatki na ochronę zdrowia w relacji do PKB (%) Lata Kraje stara UE: Francja 9,6 9,6 9,4 9,3 9,3 9,3 9,4 9,7 10,1 10,5 11,2 11,1 Niemcy 10,6 10,9 10,7 10,6 10,6 10,6 10,8 10,9 11,1 10,6 10,7 10,4 Dania 8,2 8,3 8,2 8,4 8,5 8,4 8,6 8,8 9,0 8,6 9,1 9,5 Włochy 7,4 7,5 7,7 7,7 7,7 8,1 8,2 8,4 8,4 8,7 8,9 9,0 Szwecja 8,1 8,4 8,1 7,9 8,4 8,4 8,8 9,2 9,4 9,1 9,2 8,9 Wielka Bryt. 7,0 7,0 6,8 6,8 7,2 7,3 7,5 7,7 8,0 8,2 8,2 8,4 Hiszpania 7,7 7,7 7,6 7,6 7,5 7,4 7,5 7,6 7,7 8,1 8,2 8,1 średnia 8,4 8,5 8,4 8,3 8,5 8,5 8,7 8,9 9,1 9,1 9,4 9,3 nowa UE: Węgry 7,5 7,2 7,0 6,9 7,4 7,1 7,4 7,8 8,4 7,9 7,8 7,6 Słowacja 7,0 7,5 6,1 5,9 5,8 5,5 5,6 5,7 5,9 7,2 7,0 7,0 Czechy 7,3 7,1 7,1 7,1 6,6 6,6 6,9 7,2 7,5 7,3 7,1 6,8 Łotwa 6,5 6,3 6,2 6,6 6,4 6,0 6,2 6,3 6,4 7,1 6,4 6,0 Polska 6,0 6,4 6,1 6,4 5,9 5,7 6,0 6,6 6,5 6,2 6,2 6,2 Litwa 5,2 5,5 5,9 6,3 6,3 6,5 6,3 6,5 6,6 6,5 5,9 6,2 Estonia 8,6 7,2 6,3 6,0 6,0 5,5 5,1 5,0 5,3 5,3 5,0 5,0 średnia 6,9 6,7 6,4 6,5 6,3 6,1 6,2 6,4 6,7 6,8 6,5 6,4 Źródło: jak w tabeli 1 11

13 Dla wysoko rozwiniętych krajów starej UE relacja wydatków na ochronę zdrowia do PKB zawierała się w ostatnich latach w przedziale 8 11%. Najwyższa relacja wydatków na ochronę zdrowia do PKB charakteryzowała gospodarki Niemiec (powyżej 10% w całym analizowanym okresie) i Francji (wzrost z ponad 9% do ponad 11%). W krajach nowej UE relacja wydatków na ochronę zdrowia do PKB mieściła się w ostatnich latach w przedziale 5 8%. Na szczególną uwagę zasługuje przypadek Estonii - odnotowano tam zdecydowany spadek relacji wydatków na ochronę zdrowia do PKB: z 8,6% w roku 1995 do ok. 6% w okresie , a w następnych latach spadek do poziomu ok. 5%. Oznacza to, iż szybki wzrost poziomu PKB nie przekładał się na równie wysoką dynamikę wzrostu wydatków na ochronę zdrowia. Na wykresie 1 przedstawiono średnią arytmetyczną policzoną dla relacji wydatków na ochronę zdrowia do PKB (%) w krajach starej i nowej Unii Europejskiej. 10 9,5 9 8,5 8 7,5 7 6, "stara" UE "nowa"ue Rys. 1. Średnia arytmetyczna relacji wydatków na ochronę zdrowia do PKB w wybranych krajach starej i nowej Unii Europejskiej (%) Źródło: tabela 3 Średnia dla krajów starej UE wykazała w latach zdecydowaną tendencję wzrostową: z prawie 8,5% do ok. 9,5% - oznacza to, iż tempo wzrostu wydatków na ochronę zdrowia było wyższe od tempa wzrostu PKB. Dla krajów nowej UE charakterystyczną była zmienna tendencja relacji wydatków na ochronę zdrowia do PKB: w latach nastąpił spadek z ok. 7% do ok. 6%, potem wzrost do 6,8% w roku 2004 i ponowny spadek do ok. 6,5% w latach Struktura finansowania wydatków na ochronę zdrowia Niezależnie od poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego, wysokości wydatków poniesionych na ochronę zdrowia i niezależnie od realizowanego w danym kraju modelu systemu ochrony zdrowia, wyróżniamy dwa źródła finansowania: publiczne i prywatne. 12

14 Publiczne finansowanie systemu ochrony zdrowia może przybrać formę bezpośrednich wydatków z budżetu państwa (model Beveridg a) lub/i wydatków pochodzących z obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych (model Bismarcka). Finansowanie prywatne ochrony zdrowia obejmuje wydatki bezpośrednie (gotówkowe), ponoszone na zakup produktów i usług medycznych w prywatnym lub publicznym sektorze ochrony zdrowia w momencie zaistnienia potrzeby zdrowotnej lub podjęcia działań profilaktycznych oraz przybiera formę przedpłat, polegających na zakupie przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych, abonamentów uprawniających do korzystania ze świadczeń w prywatnych placówkach ochrony zdrowia (nie mających bezpośredniego związku z zaistnieniem potrzeby zdrowotnej, będących swoistym zabezpieczeniem na wypadek jej wystąpienia w przyszłości). W tabeli 4 przedstawiono udział wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia analizowanych krajów i średnią arytmetyczną udziału w krajach starej i nowej UE. Tab. 4. Udział wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia (%) Lata Kraje stara UE: Wielka Bryt 83,9 82,9 79,9 79,9 80,6 80,9 83,0 83,4 85,7 86,3 87,1 87,4 Dania 82,5 82,4 82,3 81,9 82,2 82,4 82,6 82,9 83,0 82,3 84,1 84,0 Szwecja 85,2 84,8 84,3 83,8 85,7 84,9 84,9 85,1 85,2 84,9 81,7 81,2 Włochy 72,2 71,8 72,2 72,0 72,0 73,5 75,8 75,4 75,1 75,1 76,6 77,1 Niemcy 76,7 76,8 75,3 74,8 78,5 78,6 78,4 78,6 78,2 76,9 76,9 76,6 Francja 76,9 76,1 76,2 76,0 76,0 75,8 75,9 76,1 76,3 78,4 79,9 75,7 Hiszpania 70,9 71,1 71,1 70,5 72,0 71,6 71,2 71,3 71,3 70,9 71,4 72,5 średnia 78,3 78,0 77,3 77,0 78,1 78,2 78,8 79,0 79,3 79,3 79,7 79,2 nowa UE: Czechy 92,7 92,5 91,7 91,9 91,5 91,4 91,4 91,1 90,0 89,2 88,6 87,9 Estonia 91,4 89,8 88,5 86,3 81,0 77,5 78,6 77,1 77,1 76,0 76,9 74,2 Słowacja 82,1 81,2 91,7 91,6 89,6 89,4 89,3 89,1 88,3 73,8 74,4 73,9 Węgry 84,0 81,6 81,3 79,6 72,4 70,7 69,0 70,2 73,4 71,6 70,8 70,8 Litwa 86,3 76,9 77,7 76,7 74,9 69,7 72,6 74,9 76,0 75,0 67,3 70,0 Polska 72,9 73,4 72,0 65,4 71,1 70,0 71,9 71,2 69,9 68,6 69,3 69,9 Łotwa 65,4 63,1 61,8 61,1 59,0 55,0 51,2 52,1 51,3 56,6 60,5 63,2 średnia 82,1 79,8 80,7 78,9 77,1 74,8 74,9 75,1 75,1 73,0 72,5 72,8 Źródło: jak w tabeli 1 Udział wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia był w analizowanych krajach znacznie zróżnicowany i wahał się w przedziale: 55 92%; w krajach starej Unii Europejskiej rozpiętość była mniejsza (70 87,5%) niż w krajach nowej UE (55 92,5%). W analizowanych krajach starej UE najwyższy, ponad 80% udział finansowania publicznego ochrony zdrowia charakteryzował Wielką Brytanię, Danię i Szwecję; najniższy ok. 70% występował w Hiszpanii. W krajach nowej UE najwyższy wskaźnik charakteryzował Czechy - ok. 90% (z niewielką tendencją spadkową z ok. 93% do 88%), a najniższy - wystąpił na Łotwie (niewielki spadek z 65% do 63%). W Polsce udział wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia stabilizował się w latach na poziomie ok. 70%; tendencja 13

15 spadkowa była stosunkowo niewielka z ok. 73% w latach do ok. 70% w następnym okresie 3. Na wykresie 2 przedstawiono średnią arytmetyczną udziału wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia dla krajów starej i nowej Unii Europejskiej "stara" UE "nowa"ue Rys. 2. Średnia arytmetyczna udziału wydatków publicznych w finansowaniu ochrony zdrowia dla krajów starej i nowej Unii Europejskiej (%) Źródło: tabela 4 W krajach starej Unii Europejskiej średni udział wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia wykazał w analizowanym okresie niewielką tendencję wzrostową; natomiast w krajach nowej UE średnia udział finansowania publicznego zmniejszyła się z 82% do ok. 73%, czyli prawie o 10 punktów procentowych świadczy to o obciążaniu społeczeństw tych krajów coraz większą częścią kosztów opieki zdrowotnej. Chcąc ustalić, który z analizowanych krajów finansuje ochronę zdrowia zgodnie z modelem ubezpieczeniowym (modelem Bismarcka) w tabeli 5 przedstawiono udział - charakterystycznych dla owego modelu - obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych w wydatkach publicznych na ochronę zdrowia. 3 Są to oficjalne dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Autorzy niniejszego opracowania w swoich wcześniejszych pracach wykazali, iż w ostatnich latach udział wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia był niższy i kształtował się na poziomie ok.60% - zob.: K. Ryć, Z. Skrzypczak, Publiczne i prywatne wydatki na ochronę zdrowia w Polsce. Ile nas kosztuje ochrona zdrowia?, Problemy Zarządzania 4/

16 Tab. 5. Udział obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych w wydatkach publicznych na ochronę zdrowia w latach (%) Lata Kraje stara UE Francja 96,7 96,6 96,5 96,6 96,7 93,8 93,8 93,6 Niemcy 87,2 87,3 87,1 87,2 87,4 87,1 87,6 87,5 Hiszpania 41,1 41,4 41,7 7,3 7,0 7,2 6,6 6,6 Włochy 0,1 0,1 0,3 0,1 0,2 0,1 0,2 0,2 Dania Szwecja Wielka Bryt nowa UE Węgry 83,8 83,9 83,3 81,3 83,4 85,0 90,2 90,3 Łotwa 50,1 57,0 52,0 49,6 82,7 78,7 79,6 90,0 Czechy 89,4 89,4 90,4 87,4 85,4 89,2 90,2 89,4 Słowacja 94,2 94,4 95,1 96,4 93,5 86,3 87,7 85,3 Estonia 82,1 86,0 86,1 86,0 84,9 86,5 86,4 84,8 Litwa 89,8 88,3 84,3 76,7 74,6 87,2 86,3 84,5 Polska 83,5 82,6 83,8 86,2 86,0 82,5 83,6 83,9 Źródło: The Word Heath Report 2006 (lata ), annex, tab. 2 WHO WHOSIS Detailed database search, (lata ) Wśród analizowanych krajów starej Unii Europejskiej jedynie Francja i Niemcy realizowały model Bismarcka i finansowały ochronę zdrowia nieomal wyłącznie z obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych. W Hiszpanii do roku 2001 z obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych finansowano ponad 40% wydatków publicznych na ochronę zdrowia, a od 2002 roku w wyniku reformy, to źródło finansowania zmniejszyło się do poziomu ok. 7%; co oznacza praktycznie rezygnację z modelu ubezpieczeniowego na rzecz finansowania budżetowego ochrony zdrowia. Wszystkie analizowane kraje postsocjalistyczne, wchodzące w skład nowej UE, realizowały w finansowaniu swoich systemów ochrony zdrowia model Bismarcka (ponad 80% finansowania publicznego stanowiły w nich obowiązkowe ubezpieczenia zdrowotne). Interesujący jest przypadek Łotwy w latach obowiązkowe ubezpieczenia zdrowotne stanowiły jedynie połowę wydatków publicznych na ochronę zdrowia, w 2003 roku, w wyniku reformy systemowej, nastąpił wzrost udziału finansowania z obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych do poziomu ok. 80%, a w roku do poziomu 90% wydatków publicznych na ochronę zdrowia. W wydatkach prywatnych na ochronę zdrowia wyróżniamy wydatki bezpośrednie, gotówkowe (tzw. z kieszeni) oraz przedpłaty na zakup prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów. W tabeli 6 przedstawiono udział wydatków gotówkowych w prywatnym finansowaniu ochrony zdrowia. 15

17 Tab. 6. Udział wydatków gotówkowych (tzw. wydatków z kieszeni ) w wydatkach prywatnych na ochronę zdrowia (%) Lata Kraje stara UE Wielka 91,8 92,1 92,2 bd 69,5 78,3 80,3 91,0 Bryt. Dania 90,4 91,0 92,0 92,8 92,5 81,3 90,1 90,1 Szwecja 93,8 91,1 87,2 86,3 87,6 87,4 88,5 87,9 Włochy 86,7 86,2 83,9 83,2 83,3 84,4 86,6 86,2 Hiszpania 83,3 83,1 83,1 82,6 73,7 73,1 73,1 76,4 Niemcy 50,8 55,2 55,7 55,1 55,2 57,3 56,8 56,7 Francja 43,0 34,4 34,7 34,2 35,6 34,9 33,2 33,2 nowa UE Litwa 99,6 86, ,2 96,6 98,4 98,6 98,3 Łotwa bd 86,8 95,3 94,4 96,8 98,1 97,7 97,3 Czechy ,7 95,4 95,3 95,5 Estonia 74,4 88,5 88,9 87,6 88,3 88,8 88,7 92,9 Słowacja ,1 88,1 88,2 Węgry 90,0 89,8 89,3 88,2 83,9 81,3 86,8 86,8 Polska ,2 87,8 89,5 85,1 85,0 Źródło: jak w tabeli 5 We wszystkich analizowanych krajach postsocjalistycznych nowej UE oraz w części krajów starej UE wydatki gotówkowe stanowiły ponad 85% wydatków prywatnych na ochronę zdrowia (w większości krajów nowej UE ich udział wykazywał wyraźną tendencję spadkową). Jedynie w Niemczech udział wydatków gotówkowych wzrósł z 50% do 57%, a we Francji zmniejszył się z 43% do 33%. W tabeli 7 przedstawiono udział wydatków na zakup prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów (czyli tzw. przedpłat) w wydatkach prywatnych na ochronę zdrowia. Tab. 7. Udział prywatnych przedpłat (tj. ubezpieczenia zdrowotne, abonamenty) w wydatkach prywatnych na ochronę zdrowia (%) Lata Kraje stara UE Francja 52,6 52,2 52,5 53,2 53,5 61,3 63,0 63,0 Niemcy 38,0 38,7 38,6 39,9 40,2 39,1 39,8 39,9 Hiszpania 13,4 13,7 13,9 14,3 21,8 22,9 22,6 23,6 Dania 9,6 9,0 8,0 7,2 7,5 9,2 9,5 9,5 Wielka Bryt. 16,8 16,8 8,0 8,0 9,0 8,2 7,9 7,8 Włochy 3,4 3,4 3,7 3,7 3,8 3,6 3,9 4,0 Szwecja 1,0 1,2 1,5 1,4 1,7 1,5 1,6 1,6 16

18 nowa UE Węgry 0,3 0,6 1,0 1,3 2,1 3,8 4,1 4,1 Estonia bd bd bd bd bd 0,3 1,2 4,1 Łotwa 0 0 0,6 0,6 5,7 1,9 2,3 2,7 Polska bd bd bd 1,8 1,9 1,9 1,8 1,9 Czechy ,5 2,3 2,1 2,2 1,8 Litwa 0,1 0,3 0,2 0,5 0,5 1,2 1,1 1,3 Słowacja Źródło: jak w tabeli 5 We Francji prywatne przedpłaty na ubezpieczenia zdrowotne i abonamenty stanowiły ponad połowę wydatków prywatnych na ochronę zdrowia, wykazując w analizowanym okresie zdecydowaną tendencję wzrostową (wzrost z 53% do 63%), w Niemczech ustabilizowały się na poziomie poniżej 40%, a w Hiszpanii wzrosły z ponad 13% do prawie 24%. Jedynie w Wielkiej Brytanii udział prywatnych przedpłat na ochronę zdrowia zmniejszył się z ok. 17% do 8%. We Włoszech i Szwecji oraz analizowanych krajach postsocjalistycznych udział zakupu prywatnych ubezpieczeń i abonamentów w finansowaniu prywatnym ochrony zdrowia jest niewielki nie osiągnął nawet poziomu 5%. W krajach nowej UE (poza Słowacją) udział prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów w finansowaniu ochrony zdrowia wykazuje w ciągu ostatnich lat tendencję wzrostową, aczkolwiek nadal są to wskaźniki na poziomie 1 4%. Podsumowanie Analiza poziomu i struktury finansowania ochrony zdrowia w analizowanych krajach starej i nowej Unii Europejskiej (wybranych krajach Europy Zachodniej oraz Europy Środkowej i Środkowo-Wschodniej) pozwala na sformułowanie następujących wniosków: systematycznie (aczkolwiek w zróżnicowanym tempie) rosły we wszystkich krajach wydatki na ochronę zdrowia, relacja wydatków na ochronę zdrowia do PKB wahała się w ostatnich latach w przedziałach: 8 11% w krajach starej UE oraz 5 8% w krajach nowej UE; średnia arytmetyczna relacji wydatków na zdrowie do PKB w krajach starej UE wzrosła w latach z poziomu ok. 8,5% do 9,5%, a w krajach nowej UE zmniejszyła się z ok. 7% do 6,5% (wykazując w analizowanym okresie spore wahania), we wszystkich analizowanych krajach dominowało finansowanie publiczne systemu ochrony zdrowia, aczkolwiek jako zjawisko powszechne wystąpiło zmniejszanie się udziału wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia w krajach postsocjalistycznych oznacza to z jednej strony wzrost zamożności społeczeństw i większą ich troskę o własne zdrowie, ale także przerzucanie na społeczeństwo coraz większej części kosztów opieki zdrowotnej, podobnie jak we Francji i Niemczech, tak i we wszystkich analizowanych krajach postsocjalistycznych w wydatkach publicznych zdecydowanie dominowały obowiązkowe ubezpieczenia zdrowotne, co świadczy o realizacji w tych krajach modelu Bismarcka, w strukturze wydatków prywatnych na ochronę zdrowia zdecydowanie dominowały w analizowanych krajach (poza Francją) wydatki bezpośrednie (tzw. z kieszeni ), ponoszone w momencie zaistnienia potrzeby zdrowotnej, w wydatkach prywatnych systematycznie rosły udziały tzw. przedpłat, obejmujących zakup prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych przez gospodarstwa domowe i abona- 17

19 mentów dla pracowników przez przedsiębiorstwa; można domniemywać, iż ta forma finansowania ochrony zdrowia będzie odgrywała w krajach postsocjalistycznych coraz większą rolę (tak, jak w wielu tradycyjnych gospodarkach rynkowych krajów Europy Zachodniej, np. Francji przedpłaty stanowią w ostatnich latach ponad 60% wydatków prywatnych, a w Niemczech około 40%). Bibliografia 1. Rogoś E., Skrzypczak Z., Odejście od modelu Siemaszki i co dalej z ochroną zdrowia? Przypadki Rosji, Ukrainy i Łotwy, Problemy Zarządzania 2/ Ryć K., Skrzypczak Z., Finansowanie publiczne i prywatne w ochronie zdrowia analiza porównawcza krajów europejskich, w: Technologie wiedzy w zarządzaniu publicznym 08. Konwersja wiedzy, pod red. J. Gołuchowskiego i A. Frączkiewicz- Wronki, Wydawnictwo AE, Katowice Ryć K., Skrzypczak Z., Publiczne i prywatne wydatki na ochronę zdrowia w Polsce. Ile nas kosztuje ochrona zdrowia?, Problemy Zarządzania 4/ The World Health Report 2002 (lata ), 5. The World Health Report 2006 (lata ), 6. WHO WHOSIS Detailed database search, 7. World Health Statistic 2007 (rok 2004), 8. World Health Statistic 2008 (rok 2005), Streszczenie W pracy podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, który model, charakterystyczny dla krajów gospodarki rynkowej: finansowanie ochrony zdrowia poprzez system obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych (model Bismarcka) czy finansowanie z budżetu państwa (model Beveridg a) realizują kraje postsocjalistyczne. W opracowaniu zaprezentowano kategorie i wskaźniki makroekonomiczne, wykorzystywane w międzynarodowych porównaniach systemów ochrony zdrowia: wydatki na ochronę zdrowia per capita (w USD, wg PPP), relację wydatków na ochronę zdrowia do PKB (%) oraz strukturę finansowania systemu ochrony zdrowia (udział wydatków publicznych w wydatkach na ochronę zdrowia, udział obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych w wydatkach publicznych, udział wydatków gotówkowych gospodarstw domowych i tzw. indywidualnych przedpłat w wydatkach prywatnych). Autorzy do analizy wybrali kilka krajów tzw. starej Unii Europejskiej: Danię, Francję, Hiszpanię, Niemcy, Szwecję, Wielką Brytanię i Włochy oraz kilka krajów postsocjalistycznych, będących od 1 maja 2004 roku nowymi członkami UE: Czechy, Estonię, Litwę, Łotwę, Polskę, Słowację i Węgry. 18

20 Adam Szczęch 4 System finansowania ochrony zdrowia w Polsce Wstęp Celem artykułu jest prześledzenie dotychczasowego sposobu finansowania sektora ochrony zdrowia w Polsce po wdrożeniu reformy w 1999 roku. W ramach analizy porównawczej zaprezentowana zostanie także wielkość nakładów przeznaczanych na ochronę zdrowia w innych krajach, przede wszystkim krajach członkowskich Unii Europejskiej. Wskazany zostanie sposób uproszczenia dokonywanych wpłat do Narodowego Funduszu Zdrowia z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Z uwagi na ograniczenia objętościowe niniejszy tekst nie stanowi dogłębnej analizy zagadnienia. Dla współczesnych systemów gospodarczych charakterystyczne jest to, że mają tzw. mieszany charakter. Część przedsięwzięć jest realizowana przez sektor prywatny, część przez sektor publiczny 5. Ochrona zdrowia jest dobrem, które może dostarczać nie tylko sektor publiczny, ale też sektor prywatny. W przypadku typowych dóbr publicznych występuje zasada niewyłączności niemożności pozbawienia nikogo szansy na korzystanie z tego dobra 6. Ochrona zdrowia bywa nazywana dobrem społecznym. Jego istotną cechą jest to, że można wykluczyć jednostki z możliwości korzystania z niego, wprowadzając częściową odpłatność z tytułu korzystania z dobra. Ważne jest także to, że udostępnianie dobra społecznego dodatkowym jednostkom, gdy inni już z niego korzystają, wymaga poniesienia dodatkowych wydatków finansowanych ze środków publicznych 7. W 1989 roku, po upadku systemu komunistycznego, rozpoczęła się w Polsce transformacja ustrojowa. Jednak nie wszystkie dziedziny życia społecznego zreformowano w czasie pierwszej dekady. Część z nich funkcjonowała na zasadach stosowanych w gospodarce centralnie planowanej. Wdrożenie reform samorządowej i ochrony zdrowia w 1999 r. skutkowało zmianami w finansach publicznych. Zmalał udział budżetu państwa w strukturze wydatków sektora finansów publicznych 8 z 39,1% w roku 1998 do 26,4% w roku Do końca 1998 r. świadczenia medyczne w Polsce były wykonywane przede wszystkim przez państwowe zakłady opieki zdrowotnej, które środki finansowe czerpały z budżetu państwa. Był to typowy system zaopatrzeniowy, w którym władze brały organizacyjną i finansową odpowiedzialność za funkcjonowanie służby zdrowia. Źródłem finansowania usług medycznych były podatki o charakterze ogólnym, a nie celowym 10. Cechą tego modelu było to, że wydatki na ochronę zdrowia ustalano podobnie jak wydatki na obronę narodową, wymiar sprawiedliwości czy bezpieczeństwo publiczne, czyli w ramach normalnej procedury budżetowej, której towarzyszą spory natury politycznej, walka o zwiększenie środków dla jednostek położonych w okręgu wyborczym parlamentarzystów. Art. 68. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. stanowi, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej 4 Zakład Ekonomiki i Zarządzania w Ochronie Zdrowia, Akademia Medyczna w Gdańsku 5 14, s , s , s Wydatki sektora finansów publicznych składały się z wydatków: budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, funduszy celowych, kas chorych, państwowej gospodarki pozabudżetowej, samorządowej gospodarki pozabudżetowej , s

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA

SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA Doc. dr Alicja Sobczak Podyplomowe Studia Menadżerskie Zarządzanie w podmiotach leczniczych w dobie przekształceń własnościowych Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia?

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? 16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? Marek Balicki Inauguracyjne posiedzenie Narodowej Rady Rozwoju Bezpieczeństwo zdrowotne Polaków diagnoza sytuacji Warszawa, 16 października

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Łukasz Zalicki Partner EY V Forum Ochrony Zdrowia Krynica, 2 września 214 Wyzwania stojące przed systemem ochrony zdrowia Analizując

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok WPROWADZENIE System rachunków zdrowia 1 jest międzynarodowym narzędziem

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia,

Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia, Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia, kształtowanie poczucia odpowiedzialności za siebie i innych,

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO

EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (w skrócie EKUZ) jest to dokument, potwierdzający nasze prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych podczas pobytu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

I. Zasady systemu ochrony zdrowia

I. Zasady systemu ochrony zdrowia REKOMENDACJE KONFERENCJI BIAŁEGO SZCZYTU" z dnia 19 marca 2008 r. I. Zasady systemu ochrony zdrowia 1. Pacjent znajduje się w centrum systemu ochrony zdrowia; bezpieczeństwo pacjenta jest podstawowym priorytetem

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010

Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010 MINISTERSTWO FINANSÓW Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010 Warszawa 2011 r. SPIS TREŚCI I. Wstęp II. III. Opis wskaźników Wskaźniki dla gmin miejskich

Bardziej szczegółowo

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk. Dr Alicja Sobczak,

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk. Dr Alicja Sobczak, Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk Dr Alicja Sobczak, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Podyplomowe Studia Menadżerskie Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

Jak zagospodarować rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce?

Jak zagospodarować rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce? Jak zagospodarować rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce? Szymon Goc Starszy Menedżer w Dziale Rozwiązań Aktuarialnych i Ubezpieczeniowych Ilona Gierczyk Starszy Konsultant w Dziale Rozwiązań Aktuarialnych

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw 1) Projekt z dnia 24 września 2007 r. USTAWA z dnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, zna podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie zagranicznej turystyki przyjazdowej i wyjazdowej oraz krajowej prowadzone były przez Urząd Statystyczny

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA. Różne definicje pojęcia - zdrowie

SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA. Różne definicje pojęcia - zdrowie SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA Różne definicje pojęcia - zdrowie Definicja wg Hipokratesa ojca medycyny europejskiej: Zdrowie dobre samopoczucie, choroba złe samopoczucie, zależą od równowagi między tym, co nas

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 23 maja 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 23 maja 2006 r. Dz.U.06.95.661 2008.01.01 zm. Dz.U.2007.250.1869 1 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 23 maja 2006 r. w sprawie trybu przekazywania środków finansowych na wypłaty świadczeń rodzinnych oraz sposobu sporządzania

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2015 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Publikacja chroniona jest prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia

Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia Alicja Sobczak Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Złożoność systemu

Bardziej szczegółowo

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji Ocena ogólna : Ustawa była częścią istotnego pakietu zmian obok ustawy refundacyjnej i planowanej ustawy

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/urzedy/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej dr Lucyna Przezbórska-Skobiej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa październik 2012 r. Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy październik 2012 2 Kategorie aktywów cieszące się

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy?

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? dr Agnieszka Chłoń-Domińczak Konferencja Przemysłu Materiałów Budowlanych 20 maja 2010 r., Rawa Mazowiecka Rynek pracy wyzwania na przyszłość Starzenie się ludności

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca Cena Zmiana Towar bez VAT tyg. Wg ZSRIR (MRiRW) 07 13.07.2014 r. w skupie żywiec wieprzowy 5,47 żywiec wołowy 5,82 kurczęta typu brojler 3,84 indyki 5,91

Bardziej szczegółowo

Popyt i podaż w ochronie zdrowia. Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ)

Popyt i podaż w ochronie zdrowia. Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ) Popyt i podaż w ochronie zdrowia Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ) Ochrona zdrowia i ekonomia (zdrowia): -Analiza ekonomiczna w ochronie zdrowia -Ocena ekonomiczna w ochronie zdrowia Ochrona zdrowia i gospodarka

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r.

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócone obciążenie art. 199 Dyrektywy VAT 2 Prace budowlane Transakcja Zapewnienie personelu

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r.

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Plan konferencji Dlaczego zabieramy

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Rozważając zasady opodatkowania drogowych przewozów kabotażowych w poszczególnych krajach członkowskich za podstawę należy przyjąć następujące przepisy prawne:

Bardziej szczegółowo