Wpływ mediów na rozwój otyłości u dzieci

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ mediów na rozwój otyłości u dzieci"

Transkrypt

1 pediatria polska 88 (2013) 1 5 Dostępne online journal homepage: Praca poglądowa/review Artykuł redakcyjny/leading Article Wpływ mediów na rozwój otyłości u dzieci Influence of media on the development of childhood obesity Artur Mazur 1, *, Igor Radziewicz-Winnicki 2 1 Katedra Dietetyki, Instytut Pielęgniarstwa i Zdrowia Publicznego Wydziału Medycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego, Kierownik: dr hab. n. med. prof. UR Artur Mazur, Poland 2 Zakład Pielęgniarstwa i Społecznych Problemów Medycznych, Wydział Nauk o Zdrowiu Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Poland informacje o artykule Historia artykułu: Otrzymano: Zaakceptowano: Dostępne online: Słowa kluczowe: otyłość reklamy żywności zapobieganie abstract Childhood obesity is one of the major public health problem. One of the environmental factors that may have an impact on the development of childhood obesity are media. Current data on the impact of the media on the development obesity in children and adolescents were presented and legal regulation which designed to arrangement of the advertising market for children Polish Pediatric Society. Published by Elsevier Urban & Partner Sp. z o.o. All rights reserved. Keywords: Obesity Food advertising Prevention Wstęp Pojęcie mediów odnosi się łącznie do wszystkich technologii, które są wykorzystywane do komunikacji masowej, jak również do wszystkich organizacji społecznych, które kontrolują te technologie. W obrębie mediów można wyróżnić dwie grupy: tradycyjne, tj. gazety, książki, czasopisma oraz radio i telewizja, które charakteryzują się udzielaniem jednokierunkowej transmisji wiadomości od nadawcy do odbiorców i tak zwane,,nowe media, zapewniające interaktywną współpracę, gdy dwie lub więcej osób przesyła i odbiera komunikaty w tym samym czasie. Początki komunikacji masowej sięgają czasów, kiedy ludzkość rozwinęła swoje umiejętności komunikowania się. Proces ten rozpoczął się u wczesnych hominidów, którzy używali komunikacji niewerbalnej: krzyki, piski, gesty, naśladowanie dźwięków, gwizd. Ale prawdziwa rewolucja komunikacyjna dokonała się, około p.n.e., gdy ludzie zaczęli posługiwać się językami i fakt ten zdaniem antropologów oznaczał przekształcenie Homo sapiens w Homo sapiens loquens. Kolejny kamień milowy został osiągnięty około 5000 lat temu, gdy w starożytnej Mezopotamii został wynaleziony alfabet i rozpoczęła się epoka pisma. Zaledwie około 600 lat temu, w 1455 Johannes Gutenberg opracował metodę druku, przez co przyczynił się do * Adres do korespondencji: Uniwersytet Rzeszowski Wydział Medyczny, Warszawska 26a, Rzeszów. Tel.: Adres (A. Mazur) /$ see front matter 2012 Polish Pediatric Society. Published by Elsevier Urban & Partner Sp. z o.o. All rights reserved.

2 2 pediatria polska 88 (2013) 1 5 rzeczywistej rewolucji informacyjnej. Od tego czasu ludzkość nieodwracalnie żyje w epoce masowej komunikacji, mającej wpływ na nasze życie religijne, polityczne, społeczne, kulturalne i naukowe. Wynalezienie interaktywnych mediów rozpoczęło się w 1832, kiedy Baron Schilling von Canstatt zaprojektował telegraf, który to wynalazek otwarł wrota do późniejszego rozwoju nowych metod bezpośredniego komunikowania się, upowszechnianych w XX wieku [1, 2]. 600 lat ekspozycji mediów w naszym środowisku to prawdopodobnie zbyt krótki okres, aby wywołać jakiekolwiek wielkie zmiany ewolucyjne i/lub adaptacyjne w naszym genomie, jednak media mogą mieć wpływ jako czynnik środowiskowy na ludzkie zdrowie i grają prawdopodobnie jedną z najważniejszych ról w rozwoju wielu dzisiaj obserwowanych chorób cywilizacyjnych. Wpływ mediów na zachowania społeczne jest niekwestionowany. Przypisuje się im także dużą rolę w powstawaniu nadwagi i otyłości u dzieci, gdyż zaobserwowano, że w ostatnich latach, równolegle z narastaniem tego problemu zdrowotnego, dramatycznie wzrosła również oferta mediów skierowana do dzieci i młodzieży [1 3]. Epidemiologia otyłości u dzieci W ostatnich latach obserwuje się niemal stały wzrost liczby osób otyłych na całym świecie. Problem ten dotyczy również dzieci i młodzieży. Aktualne dane dotyczące występowania nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży wskazują na to, że przybiera ona rozmiary światowej epidemii [4 6]. Nadal największą częstość otyłości u dzieci, szacowaną na 20 30%, obserwuje się w Ameryce Północnej [4]. Ocenia się, że w Europie co piąte dziecko ma nadmierną masę ciała [5, 7]. Według International Obesity Task Force, rokrocznie w Europie przybywa około dzieci i młodzieży z nadwagą i około z otyłością [7]. Na naszym kontynencie największą częstość występowania nadwagi i otyłości obserwuje się paradoksalnie w krajach basenu morza śródziemnego, mimo że, teoretycznie, tamtejsza tradycyjna dieta jest uznawana za jedną z najzdrowszych. Częstość występowania łącznie nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży w tych krajach szacuje się na 30 aż do blisko 40%. Tak wielką liczbę dzieci z nadwagą i otyłością w tych krajach tłumaczy się,,amerykanizacją stylu życia z bardzo małą aktywnością ruchową oraz odejściem od tradycyjnej diety śródziemnomorskiej. Na tle innych krajów europejskich występowanie nadwagi iotyłości u dzieci w Polsce jest na średnim poziomie. W naszym kraju przeprowadzono w ostatnich latach szereg badań oceniających występowanie nadwagi i otyłości u dzieci. Większość z nich obejmowała dzieci z wybranych miejscowości bądź regionów, przeprowadzono również badania o charakterze ogólnopolskim. W 2001 roku Małecka-Tendera i wsp. [8] prowadzili ogólnopolskie badania na reprezentatywnej grupie dzieci w wieku 7 9 lat. W określeniu nadwagi i otyłości stosowali kryteria IOTF (13). Nadwagę i otyłość stwierdzili u 15,8% dziewcząt i 15% chłopców, w tym otyłość u 3,7% dziewcząt i 3,6% chłopców. Oblacinska i wsp. [9] w 2005 r. dokonali oceny występowania nadwagi i otyłości u chłopców i dziewcząt wieku lat w wybranych losowo województwach naszego kraju. Do określenia nadwagi i otyłości stosowali siatki skorelowanej masy ciała do wzrostu. Autorzy pracy stwierdzili występowanie nadwagi w badanej grupie chłopców na poziomie 10,2%, a otyłości odpowiednio 4,9%. Badając dziewczęta, stwierdzili otyłość u 6,2% a nadwagę u 11,9% z nich. W badaniu OLAF:,,Nadwaga i otyłość dzieci i młodzieży w Polsce epidemiologia i uwarunkowania socjoekonomiczne, realizowanym w latach r. na grupie dzieci i młodzieży w wieku 7 18 lat stwierdzono występowanie nadwagi i otyłości u 18% chłopców i 14% dziewcząt [10]. Reklamy żywności Programy telewizyjne, specjalne kanały tematyczne dla dzieci, filmy wideo, gry wideo i komputerowe, specjalne strony internetowe dla dzieci, to tylko przykłady współczesnej oferty mediów skierowanej do tej grupy wiekowej. Obecnie dzieci spędzają około 4 5 godzin dziennie, korzystając z różnych rodzajów mediów. Niejednokrotnie jest to najdłuższy czas aktywności dziecka na robieniu czegokolwiek, oprócz spania [11]. Nawet najmłodsze dzieci w wieku przedszkolnym spędzają więcej czasu przed ekranem telewizora lub monitora, niż bawiąc się na podwórku [5, 6]. W Polsce również liczba dzieci i młodzieży oglądających po 4 i więcej godzin dziennie programy telewizyjne stale rośnie. Ocenia się, że przeciętne dziecko w Stanach Zjednoczonych rocznie ogląda około reklam, a rynek produktów spożywczychadresowanychdodzieciimłodzieży wtymkraju szacuje się na około 200 miliardów dolarów rocznie [12, 13]. Wpływ na zachowania konsumenckie dzieci i młodzieży koncerny spożywcze uzyskują poprzez wielokierunkowe techniki i kanały marketingu w telewizji, w szkole, poprzez rozmieszczenie produktów w sklepach, kluby dziecięce, internet, zabawki i produkty z logo reklamowanego produktu, udział w reklamach produktów spożywczych znanych postaci ze świata sportu, filmu i bajek. W Stanach Zjednoczonych produkty spożywcze stanowią ponad połowę wszystkich produktów reklamowanych w telewizji w programach adresowanych do dzieci i młodzieży. Liczba ta wzrasta jeszcze w weekendy. W analizie reklam skierowanych do dzieci w Wielkiej Brytanii wykazano, że aż 95% z nich promowało produkty o bardzo dużej zawartości tłuszczów i węglowodanów [14]. Niestety, w Polsce brakuje danych na temat podobnych badań. Coraz większym problemem stają się działania marketingowe przemysłu spożywczego skierowane do dzieci i młodzieży bezpośrednio w szkołach. Z powodu stałych problemów finansowych władze oświatowe chętnie wynajmują powierzchnie reklamowe wewnątrz szkół, na salach gimnastycznych, autobusach szkolnych, koszulkach drużyn. W Stanach Zjednoczonych aż 95% sprzedanych powierzchni reklamowych w szkołach stanowiły reklamy produktów spożywczych. Niemal wszystkie koncerny spożywcze i sieci fast food mają własne strony internetowe z odnośnikami skierowanymi bezpośrednio do dzieci i młodzieży. Na stronach tych znajdują się przede wszystkim gry komputerowe, puzzle, e-kartki, gry i konkursy, zawsze związane z produktem

3 pediatria polska 88 (2013) firmy. Dodatkowo wiele koncernów spożywczych współpracuje z telewizjami tematycznymi dla dzieci i również na ich stronach internetowych są reklamowane produkty spożywcze w powiązaniu z grami i zabawami oferowanymi na portalu internetowym telewizji. Koncerny spożywcze i restauracje fast food o charakterze ogólnoświatowym są często głównymi sponsorami największych zawodów i klubów sportowych. Najbardziej znani sportowcy i bohaterowie filmów biorą bezpośredni udział w promowaniu produktów, przez co wzmacniają ich pozytywny wizerunek. Reklamy żywności mogą przyczyniać się do rozwoju otyłości u dzieci na kilka sposobów [11 14]: czas spędzony na oglądaniu telewizji lub przed ekranem komputera zmniejsza okres, który może być przeznaczony na aktywność fizyczną, reklamy żywności w mediach mogą uczyć dzieci niezdrowych nawyków żywieniowych, bezpośrednia promocja produktów spożywczych w mediach zachęca dzieci do kupowania i spożywania wysokokalorycznych pokarmów o niskiej wartości odżywczej, dzieci podczas oglądania telewizji lub przed monitorem komputera spożywają nadmierną ilość wysokokalorycznych przekąsek, wydatek energetyczny w czasie oglądania telewizji jest mniejszy niż podczas normalnej aktywności fizycznej. Jako pierwsi na związek między czasem trwania oglądania telewizji a rosnącą częstością otyłości u dzieci uwagę zwrócili Dietz i Gortmaker [15]. W kolejnych swoich badaniach wykazali, że około 29% przypadków otyłości można by zapobiec, jeśli nakłoni się dzieci do skrócenia czasu oglądania telewizji [16]. Hancox i wsp. [17] w swojej pracy stwierdzili wyraźną zależność między oglądaniem telewizji w wieku dziecięcym i dojrzewania a występowaniem otyłości, słabą kondycją fizyczną, paleniem tytoniu i podwyższonym stężeniem cholesterolu w wieku dorosłym. Matheson i wsp. [18] wskazują, że znaczący procent spożywanych posiłków odbywa się w czasie oglądania telewizji, a w czasie weekendów dużą ich część stanowią pokarmy wysokokaloryczne, co może wpływać na wielkość wskaźnika masy ciała (BMI; body mass index) dziecka. Epstein i wsp. [19] w rodzinach dzieci otyłych obserwowali istotne statystycznie obniżenie nadwagi i otyłości u dzieci, związane ze zmniejszeniem siedzącego trybu życia, w tym szczególnie czasu spędzanego przed telewizorem na oglądaniu programów telewizyjnych, kaset wideo i gier komputerowych. Pojmowanie reklam przez dzieci jest różne w zależności od wieku. Dzieci w wieku przedszkolnym podobnie reagują na reklamy kierowane zarówno do nich samych, jak i do dorosłych. Ich oddziaływanie zasadniczo nie różni się od ogólnego oddziaływania mediów. Reklamy wzmacniają stereotypy płci i stereotypowe widzenie roli społecznej kobiety oraz mężczyzny. Dzieci przejmują z reklam sformułowania, które lubią powtarzać, nie zawsze poprawnie językowo. Liczne badania wskazują, że małe dzieci do 7. i 8. roku życia nie rozumieją przekonywającego charakteru reklamy [11, 20, 21]. Jednocześnie jest to grupa najbardziej narażona na wprowadzenie w błąd przez reklamę. To właśnie kierowanie reklam do najmłodszych dzieci i wpływ na nie budzi największe kontrowersje. Twórcy reklam adresowanych do najmłodszych z pełną świadomością wykorzystują elementy przypominające świat bajek: kontrastowe kolory, szybko zmieniające się obrazy, prostą melodyjną muzykę, łatwe do zapamiętania piosenki i animację. Gdy bohaterami reklam są dzieci, wzmacnia to proces identyfikacji i podatności na perswazję, ponieważ najmłodsze dzieci cechuje brak krytycyzmu, łatwowierność i rozumienie reklamy w sposób dosłowny. W badaniu przeprowadzonym przez Goldberga i wsp. [22] dzieciom w wieku 5 6 lat pokazywano reklamy słodyczy lub zdrowych produktów śniadaniowych. Dzieci wybierały słodycze bezpośrednio po ich reklamach, a produkty śniadaniowe po reklamach propagujących zdrowe żywienie. Mimo że w wieku 8 10 lat dzieci mają już możliwość krytycznego przeanalizowania reklamy, z reguły z niej nie korzystają. Gorn i Goldberg [23] w trakcie kreskówki kilkakrotnie pokazywali 8 10 letnim dzieciom reklamę nowej marki lodów. Po prezentacji dzieci mogły wybierać sobie lody spośród wielu marek. Częściej wybierały reklamowaną markę, ale ogólnie nie zjadały więcej lodów w porównaniu z grupą kontrolną. Dopiero wiek dojrzewania pozwala na wielokierunkową analizę treści reklam, jednak w tym okresie twórcy reklam łączą promowany produkt z emocjami związanymi z wysiłkiem fizycznym, sprawnością, spotkaniem towarzyskim, przez co dla tej grupy wiekowej stają się bardziej wiarygodne [12, 13]. Wpływ pojedynczych reklam na dzieci dotyczy raczej wybierania określonych marek produktów niż stymulowania zachowań, choć mogą one wpływać na zachowania następujące zaraz po emisji reklamy. Jednak przy,,zmasowanym ataku na dzieci reklamy, których każde z nich ogląda około rocznie, mogą doprowadzić do późnych następstw w postaci utrwalenia się nieprawidłowego nawyku żywienia i stylu życia [11]. W badaniu własnym stwierdziliśmy, że aż 71,4% żywności reklamowanej w polskich kanałach telewizyjnych było produktami o wysokiej zawartości tłuszczów i węglowodanów, 14,3% stanowiły słodkie napoje, a tylko 14,3% reklamowanych produktów mogło zostać określone jako,,zdrowe (woda mineralna, jogurty). Stąd obserwuje się wzrost spożycia pokarmów w barach szybkiej obsługi, wzrost spożycia słodyczy, napojów słodzonych. Z tego względu asortyment sprzedawanych w sklepikach szkolnych pokarmów w głównej mierze stanowią produkty typu fast food, słodycze i słodkie napoje. Wyniki dalszych badań własnych przedstawiające korelacje między oferowanymi a kupowanymi produktami w sklepikach szkolnych w Rzeszowie wskazują, że uczniowie, mimo że mieli wybór potencjalnie zdrowych produktów w sklepikach szkolnych, nie kupowali ich zbyt chętnie [24]. Hindin i wsp. [25] wykazali, że podatność dzieci na reklamę zależy od wykształcenia rodziców. Lepiej wykształceni rodzice częściej robili komentarze do reklam, ucząc dzieci, czym są reklamy, co w konsekwencji zaowocowało większą na nie odpornością. Działania prewencyjne W 1992 roku Amerykańska Akademia Pediatrii zasugerowała, że nadawanie w telewizji reklam produktów spożywczych skierowanych do dzieci powinno być zabronione,

4 4 pediatria polska 88 (2013) 1 5 ponieważ dzieci są nieprzygotowane do właściwego wyboru reklamowanych produktów i nie rozumieją relacji między wyborem spożywanego pokarmu a utrzymaniem stanu zdrowia lub zapobieganiu chorobom [26]. Potrzeba wprowadzenia międzynarodowych regulacji dotyczących reklam żywności wysokokalorycznej i o niskiej wartości odżywczej została zasygnalizowana w 2004 roku przez WHO w dokumencie (Global Strategy on Diet Physical Activity and Health). W krajach, takich jak: Dania, Norwegia, Szwecja i Finlandia, ustawowo zabroniono koncernom spożywczym sponsorowania programów dla dzieci, a w Szwecji i Norwegii zakazano reklam skierowanych bezpośrednio do dzieci poniżej 12. roku życia. Zabroniono również przerywania reklamami programów skierowanych do dzieci [27]. Unia Europejska także wprowadziła minimalne przepisy dotyczące regulacji prawnej kierowania reklam do dzieci dla 27 państw członkowskich. Art. 9 pkt 2 dyrektywy 2010/13/UE Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (Audiovisual Media Services Directive) stanowi próbę ochrony dzieci przed reklamami niezdrowej żywności i napojów w programach dla dzieci. Zgodnie z nim, państwa członkowskie i Komisja zachęcają dostawców usług medialnych do opracowania sposobów postępowania wobec niestosownych praktyk handlowych przekazów audiowizualnych, towarzyszących programom dla dzieci lub zawartych w nich, a dotyczących żywności oraz napojów zawierających składniki odżywcze i substancje o działaniu odżywczym lub fizjologicznym, zwłaszcza takie jak tłuszcze, kwasy tłuszczowe trans, sól/sód i cukry, których nadmierne spożycie w ramach ogólnej diety nie jest wskazane [28]. W ten sposób, zamiast tworzenia jasnej europejskiej polityki dotyczącej reklamy żywności dyrektywa przenosi odpowiedzialność tworzenia kodeksów na nadawców, nie wskazując na konieczność współpracy z organizacjami systemu opieki zdrowotnej i/lub administracji publicznej opieki zdrowotnej. Większość przepisów, które zostały wdrożone, dotyczy wyłącznie telewizji i bezpośredniej reklamy w szkołach, a pozostawia prawie nieuregulowaną przestrzeń internetu, sponsoringu i promocji krzyżowych [29 32]. W niektórych państwach europejskich przepisy regulujące nadawanie reklam do dzieci są znacznie dalej idące. W wielkiej Brytanii, Grecji, Danii i Belgii w dużym stopniu ograniczono możliwości kierowania reklamy do małoletnich, natomiast w Szwecji i Norwegii, podobnie jak w Quebecu nielegalne jest kierowanie reklam do dzieci poniżej 12. roku życia [32, 33]. W polskim prawodawstwie regulacje dotyczące reklamy wprowadzone są w Ustawie o radiofonii i telewizji z dnia 29 grudnia 1992 w artykule 16b. ustęp 3a i 3b, w poprawkach z 23 maja 2011 roku. W myśl cytowanych zapisów,,audycjom dla dzieci nie powinny towarzyszyć przekazy handlowe dotyczące artykułów spożywczych lub napojów zawierających składniki, których obecność w nadmiernych ilościach w codziennej diecie jest niewskazana. (3b),,Krajowa Rada, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw zdrowia, może określić, w drodze rozporządzenia rodzaje artykułów spożywczych lub napojów zawierających składniki, których obecność w nadmiernych ilościach w codziennej diecie jest niewskazana, oraz sposób umieszczania w programach przekazów handlowych dotyczących tych artykułów, tak aby przekazy te nie towarzyszyły audycjom dla dzieci dążąc do zachęcenia nadawców do przeciwdziałania promowaniu niezdrowego odżywiania wśród dzieci oraz uwzględniając charakter programów, ich wpływ na kształtowanie opinii publicznej i oddziaływanie na interesy odbiorców, bez nakładania nieuzasadnionych obowiązków na nadawców [34]. W chwili obecnej Ministerstwo Zdrowia przygotowuje w porozumieniu z KRRiT szczegółowe przepisy aktu wykonawczego do cytowanych przepisów. Innym cennym rozwiązaniem prozdrowotnej polityki żywieniowej państwa jest implementacja znanych z innych krajów rozwiązań w postaci wartościowania jakości odżywczej produktów żywieniowej (tzw. nutrition profiling). Zadania systemów opieki zdrowotnej Pracownicy systemu opieki zdrowotnej są szczególnie zobligowani do edukowania rodziców i dzieci na temat trudnych problemów społecznych i zdrowotnych związanych z wpływem mass mediów zarówno klasycznych, jak i cyfrowych. Powinni zachęcać rodziców do kontrolowania nie tylko czasu spędzanego przez dzieci w przed ekranem telewizora czy komputera, ale także do kontrolowania treści oglądanych audycji. Budowanie umiejętności rozpoznawania zdrowej żywności powinno zaczynać się od najwcześniejszych lat życia człowieka. W tym aspekcie kreowanie tej umiejętności, tzw. health literacy powinno opierać się na dostarczaniu odpowiedniej informacji na temat zasad prawidłowego żywienia, na przykład w postaci podręczników żywieniowych dołączanych do książeczek zdrowia dziecka. Procesy tworzenia alfabetyzacji medialnej powinny być wprowadzone do standardów usług w zakresie promocji zdrowia świadczonych rodzinom przez pracowników opieki zdrowotnej. Istotne jest, aby promować wspólne korzystanie z multimediów przez dzieci i rodziców, którzy pomogą dzieciom tworzyć możliwości filtrowania informacyjnej powodzi. Ważna jest również nauka dokonywania krytycznej analizy oraz omawianie znaczenia przekazywanej informacji. Z kolei, pediatrzy powinni zachęcać rodziców do rozmów z dziećmi na temat korzyści i zagrożeń korzystania z internetu. Na poziomie społeczności lokalnych powinno się dążyć do inicjowania działań profilaktycznych i edukacyjnych zwiększających kompetencje poznawcze dzieci i wzrost ich świadomości przy korzystaniu ze środków masowego przekazu. Takie programy powinny organizować władze lokalne we współpracy z przedszkolami i szkołami, a nawet należałoby kształtować świadomość rodziców już na zajęciach przygotowujących do porodu. Na szczeblu państwowym niezbędne jest edukowanie społeczeństwa i wszystkie zainteresowane strony w celu zwiększenia świadomości, że niekontrolowana ekspozycja dzieci na szkodliwy wpływ mediów masowych jest formą krzywdzenia emocjonalnego i zaniedbania. Należy promować lobby na rzecz wprowadzenia przepisów chroniących dzieci, realizując europejską strategię,,zdrowie we wszystkich politykach ze wskazaniem różnych form takich działań.

5 pediatria polska 88 (2013) Wkład autorów/authors' contribution Według kolejności. Finansowanie/Financial support Nie występuje. Konflikt interesu/conflict of interest Nie występuje. Etyka/Ethics Treści przedstawione w artykule są zgodne z zasadami Deklaracji Helsińskiej, dyrektywami EU oraz ujednoliconymi wymaganiami dla czasopism biomedycznych. Badania własne zostały przeprowadzone zgodnie z zasadami Dobrej Praktyki Klinicznej. pismiennictwo/references [1] Fang IE. A history of mass communication: six information revolutions. Burlington, Focal Press; p [2] Briggs A, Burke P. Social History of the Media: From Gutenberg to the Internet. Cambridge: Polity Press; p [3] Fry DB. Homo loquens: man as a talking animal. Cambridge: Cambridge University Press; p [4] Ogden CL, Carroll MD, Kit BK, Flegal KM. Prevalence of obesity in the United States, NCHS Data Brief 2012;82:1 8. [5] Wijnhoven TM, van Raaij JM, Spinelli A, Rito AI, Hovengen R, Kunesova M, et al. WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative 2008: weight, height and body mass index in 6 9-year-old children. Pediatr Obes 2012;21. [6] Guran T, Bereket A. International epidemic of childhood obesity and television viewing. Minerva Pediatr 2011;63: [7] [8] Małecka-Tendera E, Klimek K, Matusik P, Olszanecka- -Glinianowicz M, Lehingue Y. Polish Childhood Obesity Study Group. Obesity and overweight prevalence in Polish 7 9-year-old children. Obes Res 2005;13: [9] Jodkowska M, Oblacinska A, Tabak I. Overweight and obesity among adolescents in Poland: gender and regional differences. Public Health Nutr 2010;13: [10] Kułaga Z, Litwin M, Tkaczyk M, Palczewska I, Zajączkowska M, Zwolińska D, et al. Polish 2010 growth references for school-aged children and adolescents. Eur J Pediatr 2011;170: [11] Roberts DF, Foehr UG, Rideont VJ, Brodie M. Kids, Media and the New Millenium. A Kaiser Family Foundation Report. Menlo Park, CA: J Kaiser Family Foundation; [12] Strasburger VC. Children and TV advertising: nowhere to run, nowhere to hide. J Dev Behav Pediatr 2001;22: [13] John DR. Consumer socialization of children: A retrospective look at twenty-five years of research. J Consumer Res 1999;26: [14] Gamble M, Cotunga N. A quarter century of TV food advertising targeted at children. Am J Health Behav 1999;23: [15] Dietz WH, Gortmaker SL. Do we fatten our children at the TVset? Television viewing and obesity in children and adolescents. Pediatrics 1985;75: [16] Dietz WH, Gortmaker SL. Preventing obesity in children and adolescents. Annu Rev Public Health 2001;22: [17] Hancox RJ, Milne BJ, Poulton R. Association between child and adolescent television viewing and adult health: a longitudinal birth cohort study. Lancet 2004;364: [18] Matheson DM, Killen JD, Wang Y, Varady A, Robinson TN. Children's food consumption during television viewing. Am J Clin Nutr 2004;79: [19] Epstein LH, Valoski AM, Kalarchian MA, McCurley J. Effects of decreasing sedentary behavior and increasing activity on weight change in obese children. Health Psychol 1995;14: [20] Signorielli N, Staples J. Television and Childrens's conceptions of nutrition. Health Communication 1997;9: [21] Anderson LM, Anderson J. Barney and breakfast: messages about food and eating in preschool television shows and how they may impact the development of eating behaviours in children. Early Child Development and Care 2010;180: [22] Goldberg M, Gorn G, Gibson W. TV messages for snack and breakfast foods: do they influence children's preferences? J Consumer Res 1978;5: [23] Gorn GJ, Goldberg ME. Behavioral evidence of the effects of televised food messages on children. J Consumer Res 1982;9: [24] Mazur A, Telega G, Kotowicz M, Marek H, Jarochowicz S, Gierczyk G, et al. Impact of food advertising on food purchases by students in primary and secondary schools in south-eastern Poland. Public Health Nutrition 2008;11: [25] Hindin TJ, Contento IR, Gussow JD. A media literacy nutrition education curriculum for head start parents about the effects of television advertising on their children's food requests. J Am Diet Assoc 2004;104: [26] American Academy of Pediatrics: Children, adolescents, and advertising. Committee on Communications, American Academy of Pediatrics. Pediatrics 1995;95: [27] Global Strategy on Diet, Physical Activity and Health, WHO, Geneva [28] Directive 2010/13/EU, OJ L 95, [29] Sharma LL, Teret SP, Brownell KD. The food industry and self-regulation: standards to promote success and to avoid public health failures. Am J Public Health 2010;100: [30] Kuo T, Jarosz CJ, Simon P, Fielding JE. Menu labelling as potential strategy for combating the obesity epidemic: a health impact assessment. Am J Public Health 2009;99: [31] Set of recommendations on the marketing of foods and non-alcoholic beverages to children, WHO, Geneva [32] Recommendations for an International Code on Marketing of Foods and Non-Alcoholic Beverages to Children, IASO- IOTF, London [33] Howkes C. Regulating food marketing to young people worldwide: trends and policy drivers. Am J Public Health 2007;97: [34] Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji oraz niektórych innych ustaw Dziennik Dziennik Ustaw z 22 kwietnia 2011 poz. 459.

skierowanym do uczniów, nauczycieli, opiekunów oraz pracowników zajmujących się wyżywieniem dzieci i młodzieży

skierowanym do uczniów, nauczycieli, opiekunów oraz pracowników zajmujących się wyżywieniem dzieci i młodzieży programom Warszawa, kwietnia 2014 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak ZSS/500/8/20 I 4/JZ (w odp. należy podać nr sprawy) Pan Jan Dworak Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

Praca oryginalna Original paper. *Zbigniew Krenc 1,2, Marzenna Wosik-Erenbek 1,2

Praca oryginalna Original paper. *Zbigniew Krenc 1,2, Marzenna Wosik-Erenbek 1,2 Borgis Praca oryginalna Original paper Analiza żywienia, nawyków żywieniowych oraz aktywności ruchowej u dzieci we wczesnym wieku szkolnym w aspekcie prewencji chorób cywilizacyjnych układu krążenia *Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Program Owoce w szkole i jego ocena

Program Owoce w szkole i jego ocena Program Owoce w szkole i jego ocena Warszawa, marzec 2012 Od roku szkolnego 2009/2010 Agencja Rynku Rolnego administruje programem Wspólnej Polityki Rolnej Owoce w szkole Obecnie trwa trzeci rok szkolny

Bardziej szczegółowo

Zachowania żywieniowe i aktywność fizyczna młodzieży w świetle badań HBSC. (Health Behaviour in School-aged Children)

Zachowania żywieniowe i aktywność fizyczna młodzieży w świetle badań HBSC. (Health Behaviour in School-aged Children) Zachowania żywieniowe i aktywność fizyczna młodzieży w świetle badań HBSC (Health Behaviour in School-aged Children) Cyklicznie powtarzane międzynarodowe badania ankietowe nad zachowaniami zdrowotnymi

Bardziej szczegółowo

Nowe formy przekazu audiowizualnego - aspekty prawne

Nowe formy przekazu audiowizualnego - aspekty prawne Nowe formy przekazu audiowizualnego - aspekty prawne Zmniejszenie obciążeń regulacyjnych Zgodnie z zasadą ulepszenia przepisów prawnych, dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych (AVMS) ma na celu

Bardziej szczegółowo

Koniec niezdrowych przekąsek w szkołach nowe przepisy żywieniowe

Koniec niezdrowych przekąsek w szkołach nowe przepisy żywieniowe Źródło: http://www.kuratorium.waw.pl/pl/informacje/aktualnosci/8833,koniec-niezdrowych-przekasek-w-szkolach -nowe-przepisy-zywieniowe.html Wygenerowano: Wtorek, 15 grudnia 2015, 01:19 Strona znajduje się

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu Informacja o Szwajcarsko-Polskim Programie Współpracy ( KIK/34) pt. Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY KATEDRA I ZAKŁAD ZDROWIA PUBLICZNEGO Prof. dr hab. n med.dr h.c. Piotr Książek W zdrowym ciele zdrowy duch Decimus Junius Juvenalis Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień bez Tytoniu

Światowy Dzień bez Tytoniu Światowy Dzień bez Tytoniu 31 maj 2013 Historia: Światowy Dzień bez Tytoniu został ustanowiony na konferencji Światowej Organizacji Zdrowia w 1988 roku w Madrycie Początkowo miał być obchodzony 7 kwietnia,

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

Andrzej Gantner. Dyrektor Generalny Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców

Andrzej Gantner. Dyrektor Generalny Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców Działania na poziomie międzynarodowym i Unii Europejskiej w zakresie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem i aktywnością fizyczną w kontekście zdrowego stylu życia Andrzej Gantner Dyrektor Generalny

Bardziej szczegółowo

10 faktów dotyczących otyłości, o których należy wiedzieć

10 faktów dotyczących otyłości, o których należy wiedzieć 10 faktów dotyczących otyłości, o których należy wiedzieć 1 W Europie otyłość osiągnęła rozmiary epidemii. W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci częstość występowania otyłości potroiła się. Szacuje się,

Bardziej szczegółowo

WpŁyW stylu Życia na masę ciała u nastolatków na podstawie badania ankietowego W Wybranej grupie młodzieży Wiejskiej i miejskiej

WpŁyW stylu Życia na masę ciała u nastolatków na podstawie badania ankietowego W Wybranej grupie młodzieży Wiejskiej i miejskiej WpŁyW stylu Życia na masę ciała u nastolatków na podstawie badania ankietowego W Wybranej grupie młodzieży Wiejskiej i miejskiej impact of life style on body Weight in adolescents on the basis of questionnaire

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci.

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. ZDROWIE definicja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to stan cechujący się uzyskaniem dobrego samopoczucia na poziomie fizycznym, psychicznym i

Bardziej szczegółowo

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne 1. Celem Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! jest edukacja w zakresie trwałego

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010

ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Państwowa Inspekcja Sanitarna we współpracy ze Stowarzyszeniem Polska Federacja Producentów Żywności w roku

Bardziej szczegółowo

Problem otyłości wśród populacji trzynastolatków na przykładzie uczniów Miejskiego Zespołu Szkół nr 2 w Będzinie

Problem otyłości wśród populacji trzynastolatków na przykładzie uczniów Miejskiego Zespołu Szkół nr 2 w Będzinie Borgis Problem otyłości wśród populacji trzynastolatków na przykładzie uczniów Miejskiego Zespołu Szkół nr 2 w Będzinie *Wiesława Kołodziej, Katarzyna Galeja Wyższa Szkoła Planowania Strategicznego, Dąbrowa

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia REKLAMA Daria Sitek kl.ia Reklama informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw

Bardziej szczegółowo

Jestem w ruchu, nie tyję

Jestem w ruchu, nie tyję Szkoła Podstawowa im. Władysława Stanisława Reymonta w Trzebnicach Adres: Trzebnice 113 a 59-140 Chocianów tel./fax 76 8174 106 email: trzebnicesp@wp.pl www: http://sptrzebnice.edupage.org/ Jestem w ruchu,

Bardziej szczegółowo

WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI WŚRÓD DZIECI W WIEKU SZKOLNYM

WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI WŚRÓD DZIECI W WIEKU SZKOLNYM BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 680 684 Joanna Wyka 1,2, Elżbieta Grochowska - Niedworok 1, Ewa Malczyk 1, Marta Misiarz 1, Karolina Hołyńska 1 WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Klaudyna Terlicka, Principal Regulatory Advisor 21 Październik 2011 Innovation Nutrition Regulatory Safety Sensory Leatherhead Food Research 1919 Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Pierwszy projekt - aplikacja mobilna

Pierwszy projekt - aplikacja mobilna Warszawa 2015 Choroby cywilizacyjne to jeden z największych problemów zdrowotnych państw wysokorozwiniętych i krajów szybko rozwijających się, w tym Polski. Problem nadwagi i otyłości dotyczy 61% mężczyzn

Bardziej szczegółowo

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością dr n. hum. Izabela Tabak Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka Dlaczego warto zajmować się

Bardziej szczegółowo

DIETETYKA W SPORCIE I ODNOWIE BIOLOGICZNEJ

DIETETYKA W SPORCIE I ODNOWIE BIOLOGICZNEJ OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Umiejscowienie w obszarach kształcenia: studia podyplomowe w zakresie Dietetyki w sporcie i odnowie biologicznej lokują się w obszarze nauk medycznych nauk o zdrowiu i nauk o kulturze

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2008/2009 III EDYCJA I. CEL GŁÓWNY: Zwiększenie świadomości dotyczącej wpływu żywienia i aktywności fizycznej na zdrowie. II.

Bardziej szczegółowo

TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3

TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3 TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3 Program Trzymaj Formę! jest realizowany w naszej szkole od roku szkolnego 2006/2007. Za cel naszego działania postawiliśmy sobie edukację

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Wyniki oceny programu

kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Wyniki oceny programu Program Owoce w szkole skutecznym narzędziem kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Wyniki oceny programu Warszawa, 2012 OCENA SKUTECZNOŚCI PROGRAMU I. Podstawa prawna Przeprowadzanie regularnej

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych

Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych Warszawa, 14 września 2010 r. Informacja prasowa IAB Polska Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych Wyniki badania przeprowadzonego dla IAB przez PBI wskazują, że internauci aktywnie interesują

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny (KIK/34) w ramach Szwajcarsko Polskiego Programu Współpracy (SPPW)

Projekt edukacyjny (KIK/34) w ramach Szwajcarsko Polskiego Programu Współpracy (SPPW) Projekt edukacyjny (KIK/34) w ramach Szwajcarsko Polskiego Programu Współpracy (SPPW) pt. Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i

Bardziej szczegółowo

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny Barbara Zahorska-Markiewicz Prezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością OTYŁOŚĆ Co to jest? Konsekwencje dla zdrowia Epidemiologia Przyczyny epidemii Koszty Strategia

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji. Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY

Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji. Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY 1 Partnerzy programu: Agencja Rynku Rolnego Instytut Żywności

Bardziej szczegółowo

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami:

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami: Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Ilość posiłków w ciągu dnia: 4-5 Odstępy między posiłkami: regularne, co 3,5-4h ŚNIADANIE : max.2h od momentu wstania KOLACJA : min.3h przed snem Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ?

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014

PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014 PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014 CZĘŚĆ WSTĘPNA 1. Problem priorytetowy: Grupa uczniów w szkole nadal odżywia się nieprawidłowo. Opis

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl

tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl ZDROWIE jest jedną z najważniejszych wartości w Życiu człowieka. TROSKA O NIE to najlepsza inwestycja na jaką możemy i powinniśmy sobie pozwolić.

Bardziej szczegółowo

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku Warszawa, 14 listopada 2012 roku Czy stać nas na złe żywienie dzieci Stowarzyszenie Promocji Zdrowego Żywienia Dzieci Choroby cywilizacyjne to dziś jeden z najważniejszych problemów, jakie stoją przed

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 6 czerwca 2005 r. 9803/05 SAN 99

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 6 czerwca 2005 r. 9803/05 SAN 99 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 6 czerwca 2005 r. 9803/05 SAN 99 NOTA INFORMACYJNA Od: Sekretariat Generalny Do: Delegacje Nr poprz. dok.: 9181/05 SAN 67 Dotyczy: Konkluzje Rady w sprawie otyłości, żywienia

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile Program Promocji Zdrowia okres przygotowawczy POCIĄGIEM PO ZDROWIE Realizowany w Ramach Projektu Wielkopolskich Sieci Szkół Promujących Zdrowie Zespół

Bardziej szczegółowo

Trzy czwarte czasu antenowego o największej oglądalności zajmują programy i filmy europejskie

Trzy czwarte czasu antenowego o największej oglądalności zajmują programy i filmy europejskie IP/09/840 Bruksela, dnia 28 maja 2009 r. Trzy czwarte czasu antenowego o największej oglądalności zajmują programy i filmy europejskie Filmy i programy telewizyjne made in Europe nadal cieszą się zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

Kochamy gotować czy kochamy kupować. Monika Hasslinger-Pawlak, Michał Maksymiec, Anna Przeczka GfK Polonia

Kochamy gotować czy kochamy kupować. Monika Hasslinger-Pawlak, Michał Maksymiec, Anna Przeczka GfK Polonia Kochamy gotować czy kochamy kupować Monika Hasslinger-Pawlak, Michał Maksymiec, Anna Przeczka GfK Polonia Wiele sprzecznych informacji Co drugi Polak deklaruje, że lubi gotować 1/3 Polaków nie lubi gotować

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Nieskuteczna

Bardziej szczegółowo

Działania na rzecz edukacji zdrowotnej podejmowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej

Działania na rzecz edukacji zdrowotnej podejmowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej Działania na rzecz edukacji zdrowotnej podejmowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej Sprawozdanie opracowane zostało po debacie Jak wspierać zdrowie Polaków? Zdrowie publiczne na rzecz zdrowia społeczeństwa,

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla

ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla Ucznia Rodzica Nauczyciela Zdrowie człowieka to fundament, na którym opiera się całe jego szczęście i wszystkie umiejętności. Benjamin Disraeli

Bardziej szczegółowo

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Szczecin 2014 Wstęp Nadwaga i otyłość jest jednym z najczęstszych zaburzeń rozwojowych

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia w różnych aspektach u wszystkich przedszkolaków, uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli.

Propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia w różnych aspektach u wszystkich przedszkolaków, uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli. Zdrowie na widelcu Program promocji zdrowia w Szkole Podstawowej im. Astrid Lindgren w Zastrużu na rok / ds. promocji zdrowia Anna Gwóźdź Zdrowie to nie tylko brak choroby, lecz stan dobrego samopoczucia

Bardziej szczegółowo

Wiedza i zachowania zdrowotne mieszkańców Lubelszczyzny a zmienne demograficzno-społeczne.

Wiedza i zachowania zdrowotne mieszkańców Lubelszczyzny a zmienne demograficzno-społeczne. Michał Nowakowski Zakład Socjologii Medycyny i Rodziny Instytut Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej Luiza Nowakowska Samodzielna Pracownia Socjologii Medycyny Katedra Nauk Humanistycznych Wydziału

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Podejmowanie decyzji konsumenckich przez dzieci dr Marcin Szplit Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 10 października 2012 r. Dzieci: 1. Osoba poniżej 18 roku życia. 2. Osoba pozostająca na utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W WAŁCZU W OBSZARZE POSTAWY UCZNIOWSKIE. JAK JE KSZTAŁTOWAĆ?

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W WAŁCZU W OBSZARZE POSTAWY UCZNIOWSKIE. JAK JE KSZTAŁTOWAĆ? Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania

Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania Paweł Badowski Regulatory Affairs Manager Unilever Polska Oświadczenia zdrowotne w teorii i praktyce

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE CELE: 1. Uczenie dzieci odpowiedzialności za własne zdrowie. 2. Uświadomienie dzieciom roli właściwego stylu życia w trosce o zdrowie i dobre samopoczucie.

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2011/2012

Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2011/2012 Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 11/12 Celem programu była promocja zasad aktywnego stylu życia z wykorzystaniem zbilansowanej diety, a także

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. Konkursu na zaprojektowanie plakatu promującego. Kodeks Walki z Rakiem

REGULAMIN. Konkursu na zaprojektowanie plakatu promującego. Kodeks Walki z Rakiem REGULAMIN Konkursu na zaprojektowanie plakatu promującego Kodeks Walki z Rakiem 1. Postanowienia ogólne 1. Konkurs graficzny prowadzony jest na terytorium Województwa Lubuskiego w klasach I-III szkół gimnazjalnych.

Bardziej szczegółowo

Czasami reklama występuje w formie ukrytej np. firmy organizują prezentacje własnych technologii czy też piszą artykuły do prasy specjalistycznej na

Czasami reklama występuje w formie ukrytej np. firmy organizują prezentacje własnych technologii czy też piszą artykuły do prasy specjalistycznej na Iza Dzień kl. I a Reklama (z łac. reclamo, reclamare) informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania

Bardziej szczegółowo

Jak kształtować zdrowe nawyki żywieniowe. Żywienie w placówkach nauczania i wychowania w świetle znowelizowanych przepisów 20.10.

Jak kształtować zdrowe nawyki żywieniowe. Żywienie w placówkach nauczania i wychowania w świetle znowelizowanych przepisów 20.10. Jak kształtować zdrowe nawyki żywieniowe Żywienie w placówkach nauczania i wychowania w świetle znowelizowanych przepisów 20.10.2015 Kraków Zachowania żywieniowe (Jeżewska-Zychowicz, 2009) Obyczaje działania

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

Węglowodanowa pułapka Węglowodanowa pułapka

Węglowodanowa pułapka Węglowodanowa pułapka Węglowodanowa pułapka 1 / 5 Zdań na temat czy unikać, czy wręcz przeciwnie, postawić na węglowodany w naszej diecie, jest mnóstwo. Kwestie żywienia są zawsze względne i zależne od sytuacji w jakiej się

Bardziej szczegółowo

Podejmowanie decyzji konsumenckich przez dzieci

Podejmowanie decyzji konsumenckich przez dzieci Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Podejmowanie decyzji konsumenckich przez dzieci Katarzyna Sekścińska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA

Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA realizowanego w ramach programu edukacyjnego Trzymaj formę współorganizowanego przez Główny Inspektorat Sanitarny oraz Polską

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Żywność, żywienie, zdrowie

Żywność, żywienie, zdrowie Żywność, żywienie, zdrowie est modus in rebus Roman Cichon CM UMK 2013 ŻYWNOŚĆ BEZPIECZNA pod względem higienicznym, UMOŻLIWIAJĄCA dostarczanie potrzebnych składników odżywczych, UMOŻLIWIAJĄCA prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ligenza I. i inni: Ocena wpływu niektórych czynników środowiskowych na występowanie nadmiaru masy ciała u dzieci w wieku przedszkolnym Vol. 10/2011 Nr 2(35) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Bardziej szczegółowo

OCENA WIEDZY RODZICÓW W ZAKRESIE WPŁYWU NIEPRAWIDŁOWYCH ZACHOWAŃ ŻYWIENIOWYCH NA ROZWÓJ OTYŁOŚCI PROSTEJ U DZIECI

OCENA WIEDZY RODZICÓW W ZAKRESIE WPŁYWU NIEPRAWIDŁOWYCH ZACHOWAŃ ŻYWIENIOWYCH NA ROZWÓJ OTYŁOŚCI PROSTEJ U DZIECI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1087 1091 Anna Platta, Anna Martul OCENA WIEDZY RODZICÓW W ZAKRESIE WPŁYWU NIEPRAWIDŁOWYCH ZACHOWAŃ ŻYWIENIOWYCH NA ROZWÓJ OTYŁOŚCI PROSTEJ U DZIECI Katedra Handlu

Bardziej szczegółowo

Program Owoce w szkole

Program Owoce w szkole Program Owoce w szkole Program Owoce w szkole jest programem Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) Unii Europejskiej uruchomionym przez Komisję Europejską od roku szkolnego 2009/2010. Program został wdrożony

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Program UNPLUGGED Ogólne informacje na temat programu Program Przeciwdziałania Przyjmowaniu Substancji Uzależniających przez Uczniów Unplugged opracowany został w ramach

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski Projekt OPERACJA SUKCES unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy współfinansowany ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 3/2004 Nr 1(6) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Otyłość, nadwaga i niedobór masy ciała u dzieci śląskich w wieku 7-9 lat Obesity, overweight and thinness in Silesian children 7-9

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 6/2007 r 4(21) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Częstość występowania nadwagi i otyłości u dzieci w wieku 7-9 lat województwa mazowieckiego Analysis of nutritional status 7-9 years

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE

W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE Program Szklanka Mleka Celem programu Szklanka mleka jest kształtowanie wśród dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE PROGRAMÓW SPONSORSKICH A CO TO JEST TO? A TO? PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

TWORZENIE PROGRAMÓW SPONSORSKICH A CO TO JEST TO? A TO? PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com TWORZENIE PROGRAMÓW SPONSORSKICH DNI MARKETINGU SPORTOWEGO 2007 ANDRZEJ MIĘKUS CO TO JEST? Miejsca reklamowe w sezonie 2007/2008 Parkiet: Dwa koła podkoszowe o średnicy 360 cm (pole 2) 200.000 Cztery miejsca

Bardziej szczegółowo

NAJMŁODSI W SIECI. Konsumpcja treści i usług dostępnych w Internecie przez najmłodszych użytkowników

NAJMŁODSI W SIECI. Konsumpcja treści i usług dostępnych w Internecie przez najmłodszych użytkowników NAJMŁODSI W SIECI Konsumpcja treści i usług dostępnych w Internecie przez najmłodszych użytkowników Raport z badania ilościowego 28 lipca 2014 2 Najmłodsi w sieci. Raport z badania ilościowego. O AUTORACH

Bardziej szczegółowo

Aneta Grajda, Ewelina Napieralska, Beata Gurzkowska, Zbigniew Kułaga Zakład Zdrowia Publicznego, Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Aneta Grajda, Ewelina Napieralska, Beata Gurzkowska, Zbigniew Kułaga Zakład Zdrowia Publicznego, Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Aneta Grajda, Ewelina Napieralska, Beata Gurzkowska, Zbigniew Kułaga Zakład Zdrowia Publicznego, Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Magdalena Hajduczek, Wydział Psychologii UW 19 09 2010 O czym powiemy?

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach

Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach ZACHOWAJ RÓWNOWAGĘ czyli zdrowe podejście do życia. Projekt Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej" współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Przedszkole Samorządowe w Słupach. Książka Kucharska

Przedszkole Samorządowe w Słupach. Książka Kucharska Przedszkole Samorządowe w Słupach Książka Kucharska Kierunek działań pracy przedszkola to: Wdrożenie i upowszechnienie idei zdrowego stylu życia. Opracowanie i wdrożenie programu edukacji zdrowotnej, którego

Bardziej szczegółowo