Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/ GALILEO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/ GALILEO"

Transkrypt

1 Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/ GALILEO Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak 1

2 Informacje ogólne Potrzeba matk wynalazku Historia powstania Architektura systemu Segment satelitarny Segment naziemny Segment uytkownika Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(2) Pierwszym systemem nawigacji satelitarnej był amerykaski system Transit SATNAV, który powstał na przełomie lat pidziesitych i szedziesitych. Beneficjentem tego systemu była US NAvy, a system miał słuy do wyznaczania pozycji obserwowanych na jednostkach nawodnych i podwodnych. W Zwizku Radzieckim zbudowano jego odpowiednik, czyli system Cykada. W 1973 r. rozpoczto projekt, dziki któremu powstał system GPS. W projekcie tym brały udział wszystkie rodzaje sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych, słuba kartograficzna oraz firmy prywatne. Pierwszy satelita systemu został umieszczony na orbicie w styczniu 1978 r. Decyzj Kongresu USA, dopuszczono GPS do zastosowa cywilnych i jest on powszechnie stosowany na całym wiecie. Obecnie system jest zarzdzany przez połczone biuro Navstar GPS JPO. W jego skład wchodz przedstawiciele wszystkich piciu rodzajów Sił Zbrojnych USA, NATO, słub kartograficznych USA oraz Australii. System GPS tworz trzy główne segmenty: Segment satelitarny Segment naziemny Segment uytkownika 2

3 Segment satelitarny Zespół satelitów Tory orbitalne Widoczno satelitów Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(3) GPS Navstar oparty jest na zespole satelitów, krcych na orbitach km nad Ziemi. Komponent kosmiczny tworz 24 satelity operacyjne i 3 rezerwowe, cho planuje si rozszerzy ich liczb do 30. Wyróniamy 6 torów orbitalnych, rozłoonych wzdłu koła wielkiego co 60 długoci geograficznej. Tory te s nachylone pod ktem 55 stopni do równika, a na kadym z nich znajduj si 4 satelity. W kadym punkcie na Ziemi jest widocznych jednoczenie minimum 5 satelitów z prawdopodobiestwem (co najmniej 5 stopni ponad horyzontem). Ze wzgldu na ułoenie torów orbitalnych liczba widocznych satelitów zaley od szerokoci geograficznej obserwatora. Trzy satelity potrzebne s do wyznaczenia pozycji w układzie dwuwymiarowym, cztery do wyznaczenia pozycji w układzie 3D. Okres obiegu Ziemi przez satelit wynosi 11 godzin i 57 min. Stosowane pocztkowo satelity Block I zostały ju wycofane z uytku. Obecnie uywane s satelity Block II/IIA, powoli nastpuje wymiana na satelity IIR i przyszłociowe Block III. 3

4 Satelita Navstar System wprowadzania na orbit System kontroli wysokoci i prdkoci System ledzenia i kontroli System nawigacyjny System wykrywania wybuchów jdrowych NUDET System kontroli termicznej Blok Zasilania Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(4) Satelita Navstar składa si z dziewiciu podstawowych systemów: System wprowadzania na orbit rakieta nona wprowadza satelit na orbit parkingow, w odpowiednim czasie zostaje skierowany na orbit robocz. System kontroli wysokoci i prdkoci jest odpowiedzialny za ułoenie korpusu satelity w odpowiednim połoeniu wzgldem Ziemi i Słoca. Odpowiada za właciwe ukierunkowanie anten oraz ustawienie paneli słonecznych. System nawigacyjny - odpowiada za podstawowe funkcje satelity Navstar, tj. generowanie depesz nawigacyjnych. Jego zadaniem jest równie utrzymanie czasu, do czego słu cztery atomowe wzorce czasu: dwa rubidowe i dwa cezowe, wzajemnie si synchronizujce. System ledzenia i kontroli jest odpowiedzialny za aktywn lokalizacj satelitów, zdalne sterowanie z Ziemi oraz automatyczn kontrol wewntrznych systemów satelity. W skład tego podsystemu wchodz równie podzespoły telemetryczne. System wykrywania wybuchów jdrowych - słuy do wykrywania podstawowych zjawisk towarzyszcych wybuchom jdrowym. Słu do tego detektor impulsu elektromagnetycznego radiometr optyczny i wykrywacz promieniowania X. System kontroli termicznej - izoluje systemy satelity, by umoliwi im prac w ekstremalnych warunkach panujcych w kosmosie. Blok Zasilania s to baterie słoneczne oraz akumulatory, które zapewniaj zasilanie satelity w cieniu Ziemi. 4

5 Segment kontroli GPS 5 stacji monitorujcych zadania stacji monitorujcej kontrola stanu technicznego satelitów badanie warunków panujcych w przestrzeni kosmicznej korekcja lotu satelitów Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(5) Segment kontroli sustemu GPS składa si z 5 stacji monitorujcych: Hawaii, Kwajalein, Wyspa Wniebowstpienia, Cape Canaveral, Diego Garcia Główne Centrum kontroli (MCS - Master Control Station) znajduje si w Schiever Air Force Base. Zadania stacji monitorujcych skupiaj si na kontroli technicznej satelitów i warunkach ich pracy a take na korekcji torów lotu. 5

6 Segment kontroli GPS almanach i wyznaczanie efemeryd poprawki zegara Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(6) Znajdujce si tam stacje odbieraj sygnały z satelitów i jeli pojawi si taka potrzeba, dokonywana jest zdalna korekta. Odbywa si to przez wyliczenie dla kadego z satelitów poprawek korekcyjnych, zwanych efemerydami i wysłanie ich do satelitów. Wyznaczana i wysyłana jest równie korekta zegara dla kadego satelity. Wysłane sygnały korekcyjne s przez satelity uwzgldniane w wysyłanych przez nie depeszach nawigacyjnych. Stacje monitorujce kontroluj stan techniczny satelitów, pozycj oraz ich parametry ruchu. Maksymalna liczba ledzonych przez kad stacj satelitów to 11. Raz do roku satelita jest nieaktywny przez 12 godzin, gdy podlega korekcji połoenia. 6

7 Segment uytkownika Harcerze Turyci Uytkownicy mobilni Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(7) Odbiorniki GPS s dzi uywane powszechnie przez miliony uytkowników na całym wiecie. Poniej przedstawiono kilka wybranych zastosowa: Harcerze powoli odchodz w zapomnienie tradycyjne metody wyznaczania swojego połoenia przez znajdujcych si w terenie skautów. Miast wyznacza lokalizacj i kierunki w oparciu o połoenie słoca, konstelacje gwiezdne, fazy ksiyca, mech na drzewach i mrowiska coraz czciej stosuj tanie i powszechnie dostpne odbiorniki GPS Turyci podróe i górskie wdrówki s znacznie przyjemniejsze, kiedy nie musimy traci czasu na lokalizowanie atrakcji na mapach bd szukanie drogi w przypadku zagubienia. Dodatkowe wyposaenie odbiornika w kompas elektroniczny i barometr, wskazujcy wysoko nad poziomem morza oraz zmiany cinienia zwizane z pogorszeniem pogody s mile widzianymi dodatkami. Uytkownicy mobilni ludzie posiadajcy laptopy, tablety i urzdzenia PDA mog w pełni korzysta z odbiorników GPS, dziki rónorakim interfejsom posiadanym przez te ostatnie. Nale do nich RS-232, USB, MMC, BT, CF, PCMCIA 7

8 Segment uytkownika Geodeci Zwierzta Kierowcy Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(8) Geodeci zastosowanie technologii GPS jst bardzo pomocne w pracy geodetów, umoliwiajc im wykonywanie dokładnych pomiarów w terenie (nawet z dokładnoci do kilku milimetrów). W tworzeniu map, wyznaczanie granic i podziałów działek, mierzeniu wielkoci i powierzchni pól uprawnych precyzyjny sprzt GPS korzystajcy z poprawek rónicowych stanowi doskonałe wsparcie Zwierzta trudno nazwa zwierzta uytkownikami mobilnymi, ale technologia GPS jest czsto uywana do monitorowania ich połoenia. Dotyczy to zarówno zwierzt gospodarskich (w Australii w ten sposób powszechnie monitoruje si krowy) ale przede wszystkim zagroonych wymarciem lub poddawanych badaniom naukowym gatunkom dzikich zwierzt Kierowcy mnogo systemów nawigacji samochodowej mówi sama za siebie. Stosowane s zarówno przez zawodowych kierowców, przedstawicieli handlowych jak i indywidualnych uytkowników. Umoliwiaj one pozycjonowanie pojazdu, wybór optymalnej trasy, nawigacj pomidzy dwoma lokacjami i szereg innych funkcjonalnoci. 8

9 Segment uytkownika Rybacy/wdkarze eglarze/marynarze Sportowcy Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(9) Rybacy/wdkarze coraz powszechniejsze jest stosowanie odbiorników GPS przez rybaków i wdkarzy. Uywane s zwłaszcza odbiorniki zintegrowane z echosondami, co pozwala na pomiary batymetryczne oraz wykrywanie wikszych ryb lub całych ławic. Moliwe jest zapamitanie w odbiorniku miejsca, gdzie połowy s due (MARK WAYPOINT) i ewentualny powrót do tego miejsca w przyszłoci. eglarze/marynarze nawigacja satelitarna znacznie uprociła prac nawigatora lub oficera wachtowego. Mimo, e z programu wyszych uczelni morskich nie zniknła nawigacja zliczeniowa, terestryczna czy astronawigacja to w codziennej pracy na morzu nawiguj oni głównie wg wskaza GPS oraz pozycji na morskiej mapie cyfrowej (np. standard ECDIS). Systemy satelitarne s ju na wikszoci jednostek pływajcych, niejednokrotnie w liczbie kilku sztuk Sportowcy miniaturyzacja odbiorników GPS spowodowała, e s doskonałym narzdziem w rekach sportowców, umoliwiajc im planowanie, przeprowadzanie oraz archiwizacj parametrów treningów. Pozwalaj na dokładn analiz czasów, przebytych odległoci oraz rednich i chwilowych prdkoci na treningu. 9

10 Odbiornik GPS Podstawowe funkcje odbiornika GPS to: Odbiór sygnału nadawanego przez satelity NAVSTAR, Zidentyfikowanie satelity nadajcego sygnał, Obliczenie czasu przebiegu sygnału od satelity do odbiornika, Wyliczenie, prezentacja bd wysłanie na odpowiedni interfejs pozycji i innych danych nawigacyjnych. Zegar kwarcowy i jego funkcja Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(10) Podstawowe parametry odbiornika GPS to: Dokładno wyznaczania pozycji, prdkoci i czasu Czas akwizycji - czas upływajcy od momentu włczenia odbiornika do pierwszego wyznaczenia pozycji. Po zaniku sygnału z satelitów do chwili ponownego uzyskania pozycji upływa czas reakwizycji Liczba ledzonych satelitów Maksymalna prdko i przyspieszenie, przy których odbiornik ledzi sygnał Czuło odbiornika Odporno na sygnały zakłócajce. Odporno na warunki rodowiskowe Jednym z waniejszych elementów odbiornika jest zegar kwarcowy. Stanowi on wzorzec czasu i czstotliwoci. 10

11 GLONASS GLONASS rosyjski odpowiednik amerykaskiego GPS Dwa kanały: Precyzyjny - zastosowania wojskowe Standardowy dla uytkowników cywilnych Inne układy odniesienia: WGS 84 dla systemu GPS PZ 90 dla systemu GLONASS Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(11) Rosyjskim odpowiednikiem amerykaskiego systemu GPS jest GLONASS, czyli GLobal Navigation Satellite System albo z rosyjskiego Globalnaja Nawigacjonnaja Satelitarnaja Sistemma. Formalnie system ruszył operacyjnie w 1993 r. Działanie systemu rosyjskiego jest bardzo podobne do swego odpowiednika, podobnie jak GPS wiadczy dwa poziomy usług: Precyzyjny uywany głównie przez armi rosyjsk, uycie wymaga zezwolenia Ministerstwa Obrony Rosji Standardowy mniej dokładny przeznaczony do uytku cywilnego. Rónice pomidzy dwoma systemami dotycz równie układu odniesienia. System amerykaski działa w oparciu o układ WGS-84, w rosyjskim uywany jest PZ 90. Inny jest te wzorzec czasu, gdy GPS uywa uniwersalnego czasu UTC, w GLONASS uywany jest rosyjski pastwowy wzorzec czasu, tzw. Etalon UTC. Satelity amerykaskie nadaj w oparciu o technik CDMA, rosyjskie FDMA. 11

12 Segment kosmiczny systemu GLONASS Konstelacja satelitów GLONASS Plany orbitalne Rozbudowa komponentu kosmicznego Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(12) Pierwszy satelita Glonass został wyniesiony w kosmos w 1982 roku. Docelowa konstelacja 24 satelitów GLONASS jest rozmieszczona na trzech planach (płaszczyznach) orbitalnych. Na kadym z nich znajduje si 8 satelitów. Obecnie aktywnych jest 10 satelitów i system nie jest w pełni operacyjny, gdy nie zapewnia permanentnego pokrycia w kadym punkcie globu. Na domiar złego wiele satelitów nadaje si do wymiany, koczy si bowiem ich czas przebywania w kosmosie. Aktualnie uywane s dwa typy satelitów Glonass, w tym nowe Glonass-M, w których poza przedłuonym do lat 7 okresem pracy operacyjnej dodano cywilne moduły komunikacyjne, umoliwiajce powszechne ich wykorzystywanie. Równie przyszłociowe satelity Glonass- K bd posiadały tak funkcjonalno. Bd one testowane od 2007 roku. 12

13 Segment kontroli systemu GLONASS Rozmieszczenie stacji kontrolnych Zadania stacji Badania nad dostpnoci satelitów Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(13) Segment kontrolny jest funkcjonalnie zbliony do GPS, z tym, e znajduje si w całoci na terytorium dawnego Zwizku Sowieckiego. Główna stacja kontrolna jest w Golicyno koło Moskwy. Stacje monitorujce znajduj si w St. Petersburgu, Ternopolu, Jenisiejsku i Komsomolsku nad Amurem. Zadania stacji s bardzo podobne do odpowiedniczek systemu GPS i skupiaj si na kontroli pracy systemu, pozycjonowaniu satelitów oraz wysyłaniu do satelitów wyliczonych poprawek Rosja planuje przeznaczy znaczne rodki na zwikszenie liczby satelitów oraz infrastruktur, mylc o komercyjnym wykorzystaniu systemu GLONASS i zaoferowaniu go zagranicznym klientom. 13

14 GPS vs. GLONASS!"# $%& # '()* #!+,!! '",+ '-%&%./# '-%&%./# '-%&",./# Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(14) 0! 1#.!!!" #!" $%&'& $%&'&/ 2,!%&+!!# %('& %('& )*+,-&. )*+,-&. Porównujc parametry systemów GPS i GLONASS zauwaamy: Identyczn liczb satelitów - 24 (Rosjanie na chwil obecn nie osigaj tego poziomu, amerykanie planuj jej zwikszenie do 30) Plany orbitalne 6x4 satelity w GPS i 3x8 w GLONASS Inklinacja toru wiksza w przypadku satelitów rosyjskich Wysoko orbit amerykaskie satelity znajduj si nad rosyjskimi Czas okrenia Ziemi wikszy w przypadku amerykaskich z powodu wikszej wysokoci orbit Inny układ odniesienia w GPS WGS-84, w GLONASS PZ 90 Metoda kodowania w GPS CDMA, w GLONASS FDMA (std kady satelita nadaje na innej czstotliwoci) Oba systemy wiadcz serwis dokładny (pasmo P) oraz cywilny (C/A) Amerykaski system (po wyłczeniu 1 maja 2000 roku błdu SA) jest dokładniejszy 14

15 Wyznaczanie pozycji Pseudoodległo wyznaczana jest podstawie wzoru: gdzie: (x, y, z) - pozycja odbiornika (xi, yi, zi) - pozycja i-tego satelity c prdkowiatła w próni cdtci- całkowity czas przebiegu sygnału od i-tego satelity Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(15) Aby wyznaczy pozycj odbiornik GPS musi: odebra sygnały z satelitów (minimum 3) dla kadego satelity, na podstawie informacji z depeszy nawigacyjnej, wyznaczy lokalizacj satelity w chwili nadania depeszy dla kadego satelity, na podstawie informacji z depeszy nawigacyjnej, wyznaczy czas przebiegu sygnału od satelity do odbiornika, dla kadego satelity wyliczona zostaje pseudoodległo Wyznaczona warto nazywa si pseudoodległoci, gdy jest obarczony ronymi błdami, które zostan omówione póniej 15

16 Usługi PPS i SPS System GPS przewiduje dwa poziomy dokładnoci systemu: PPS (Precise Positioning System) - Dokładny System Nawigacji SPS (Standard Positioning System) - Standardowy System Nawigacji. Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(16) W systemie GPS wyrónia si dwie podstawowe usługi PPS usługa pozycjonowania, okrelania prdkoci oraz transferu czasu.. Wykorzystuje czstotliwoci L1 i L2 i pocztkowo, poprzez dodatkowe kodowanie sygnału P, była dostpna jedynie dla celów wojskowych. Dokładnoci dla tej usługi wynosz odpowiednio: 10 m przy pomiarach dwuwymiarowych 27.7 m przy pomiarach trójwymiarowych 100 ns dokładno pomiaru czasu. Wykorzystuje t usług głównie armia amerykaska, NATO, autoryzowani uytkownicy cywilni i wyselekcjonowane agencje. SPS usługa pozycjonowania. Wykorzystuje czstotliwo L1. Dokładnoci dla tego serwisu wynosz odpowiednio: 15 m przy pomiarach dwuwymiarowych 156 m przy pomiarach trójwymiarowych 340 ns dokładno pomiaru czasu. Usługa jest wykorzystywana powszechnie przez uytkowników na całym wiecie bez opłat 16

17 Transfer czasu Doskonałe ródło dokładnego czasu Zastosowania Serwery komunikacyjne Sieci komputerowe Inne Transfer czasu Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(17) System GPS oferuje równie transfer czasu. Pozwala to, przy wykorzystaniu tanich odbiorników GPS, na przesyłanie i synchronizacj czasu na całym wiecie. Jest to jedyna alternatywa dla drogich zegarów atomowych. Transfer czasu stosuje si w wielu dziedzinach ycia, np. do synchronizacji serwerów komunikacyjnych. 17

18 Ograniczenia systemu GPS Tylko do zastosowa na zewntrz budynków Brak sygnału w tunelach i na parkingach podziemnych Problemy w lesie (mokre licie) Kaniony miejskie Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(18) System GPS ma jednak pewne ograniczenia, zwłaszcza, jeli stanowi jedyne ródło informacji pozycyjnej. Jednym z wystpujcych zjawisk jest zanik sygnału z satelitów midzy wysokimi budynkami, co w literaturze nosi miano problemu kanionów miejskich (ang. urban canyons). Stało si to przyczyn prac nad zintegrowanymi systemami nawigacyjnymi, gdzie połczono odbiornik satelitarny z platform inercyjn, bd zastosowano urzdzenia do nawigacji zliczeniowej. Czsto w celu poprawienia dokładnoci stosuje si zaawansowane metody obliczeniowe, w tym sieci neuronowe lub logik rozmyt. 18

19 Map matching Ograniczenia systemu GPS Pozycja wyznaczona przez algorytm MAP MATCHING Pozycja z GPS Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(19) Błd systemu GPS powoduje z kolei wyznaczanie pozycji pojazdów poza ulicami, co wymusiło stosowanie metod dopasowania do mapy (ang. map matching). Pozycja jest bowiem czsto wyznaczana jako długo i szeroko geograficzna, lub czsto jako współrzdne kartezjaskie, co jest zupełnie nieuyteczne w miejskiej sieci 19

20 Standard NMEA Standard NMEA 183 Ustawienia portu szeregowego Protokół komunikacyjny Przykładowa sekwencja $GPRMC,183729,A, ,N, ,W,000.0,360.0,080301,015.5,E*6F $GPRMB,A,,,,,,,,,,,,V*71 $GPGGA,183730, ,N, ,W,1,05,1.6,646.4,M,-24.1,M,,*75 $GPGSA,A,3,02,,,07,,09,24,26,,,,,1.6,1.6,1.0*3D $GPGSV,2,1,08,02,43,088,38,04,42,145,00,05,11,291,00,07,60,043,35*71 $GPGSV,2,2,08,08,02,145,00,09,46,303,47,24,16,178,32,26,18,231,43*77 $PGRME,22.0,M,52.9,M,51.0,M*14 $GPGLL, ,N, ,W,183730,A*33 Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(20) Standard komunikacyjny zaproponowany przez NMEA jest zgodny ze standardem RS-232. Do podłczenia odbiornika do komputera mona zatem uy portu COM, USB, CF, PCMCIA a nawet bezprzewodowe złcze szeregowe w technologii Bluetooth. Ustawienia portu s nastpujce: prdko 4800 bodów (mona spotka urzdzenia pracujce z niestandardow prdkoci 9600 bodów) 8 bitów danych 1 bit stopu brak kontroli parzystoci brak sterowania przepływem Odbiorniki GPS wysyłaj komunikaty co 2 sekundy. 20

21 Standard Garmin Garmin Ustawienia portu Format wiadomoci Komendy Przykładowe polecenia 10 0A F wylij almanach 10 0A F wylij trasy 10 0A ED wylij punkty Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(21) GARMIN Standard komunikacyjny zaproponowany przez firm GARMIN obsługiwany przez wikszo urzdze produkowanych przez t firm. Ustawienia portu s nastpujce: prdko 9600 bodów 8 bitów danych 1 bit stopu brak kontroli parzystoci brak sterowania przepływem Wszystkie wiadomoci zaczynaj si od znaku 10 (hex), a koczy si par 10 i 03 i zawiera, obok okrelonych danych, sum kontroln. 21

22 Błdy pomiaru pozycji Błdy naturalne Opónienie jonosferyczne Opónienie troposferyczne Błdy sztuczne Błd efemeryd Błd zegara satelity Odbiór sygnałów odbitych Błdy odbiornika Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(22) Błdy GPS dziki si na techniczne i naturalne. Błdami naturalnymi s: Opónienie jonosferyczne - błd ten jest spowodowany opónieniem w propagacji fal radiowych przy przejciu przez jonosfer. Szacuje si go, w zalenoci od pory dnia na 20 metrów w dzie i 3-5 metrów w nocy. Opónienie troposferyczne błd spowodowany zmianami temperatury, cinienia i wilgotnoci w dolnych warstwach atmosfery. Szacuje si, e nie przekracza 3 metrów. Błdami sztucznymi s: Błd efemeryd spowodowany jest rónic w połoeniu satelity pomidzy danymi wyliczonymi a pozycj rzeczywist. Błd zegara satelity spowodowany rónic pomidzy wskazaniem zegara satelity a globalnym czasem GPS. Błd wielodrogowoci spowodowany dotarciem do anteny sygnałów odbitych od obiektów j otaczajcych. Błdy odbiornika - wystpujce w odbiorniku GPS. Ich powodem mog by: szum, dokładno oprogramowania zakłócenia lokalne (nadajniki radiowe, komórki i inne) 22

23 Błdy pomiaru pozycji ródło błdu Wpływ [m] Błd efemeryd 2.1 Błd zegara 2.1 Opónienie jonosferyczne 4.0 Opónienie troposferyczne 0.7 Odbicia 1.4 Błd odbiornika 0.5 Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(23) Powysza tabela podsumowuje wszystkie błdy systemu GPS. Nie uwzgldnia błdu SA, bowiem został on wyłczony na polecenie prezydenta Clintona 1 maja 2000 roku. 23

24 GPS rónicowy - DGPS Potrzeba poprawy dokładnoci systemu GPS Zasada wyznaczania i wykorzystania poprawek rónicowych GPS DGPS Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(24) Dla wielu zastosowa dokładno cywilnej wersji GPS nie jest wystarczajca. Precyzyjne pomiary geodezyjne, wsparcie dla niewidomych, nawigacja przybrzena czy wspomaganie ldowa i kołowania samolotów wymagaj wikszej dokładnoci ni 15 metrów. Stosuje si wtedy rónicowy GPS, czyli DGPS, wykorzystujcy poprawki rónicowe do sygnałów nadawanych przez satelity GPS. Podstaw działania systemu DGPS jest fakt znacznej korelacji błdów na duym obszarze. W miejscu o znanych współrzdnych buduje si zatem stacj referencyjn, która wyposaona jest w dobrej klasy odbiornik GPS. Wyznacza on pozycj na podstawie sygnałów wysyłanych przez satelity Navstar i porównujc j ze znanym, swoim połoeniem wylicza poprawk referencyjn i wysyła j rónymi mediami do odbiorników GPS w terenie. Te uwzgldniaj poprawk w swoich obliczeniach i wyznaczaj dokładn pozycj 24

25 GPS rónicowy - DGPS Stacja referencyjna posiada nastpujce wyposaenie: odbiornik GPS z opcj DGPS oraz ewentualnie RTK anten typu choke-ring, radiowy układ transmisyjny (UKF, GSM) opcjonalnie - komuter przyłczony do sieci miejskiej lub Internetu Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(25) Odbiorniki stosowane w stacjach referencyjnych potrafi czsto przetwarza sygnały standardowe (SPS) jak i PPS, kodowane P1 i P2 Moliwe jest równie dokonanie pomiarów fazowych na czstotliwociach L1 oraz L2. W Polsce pracuje kilka stacji referencyjnych. Jednymi z najbardziej znanych s Dziwnów i Rozewie, wiadczce serwis DGPS dla jednostek morskich nawigujcych w pobliu polskich wybrzey. Inne polskie stacje DGPS to: JOSE -Instytut Geodezji Wyszej i Astronomii Geodezyjnej Politechniki Warszawskiej/ Obserwatorium Astronomiczno-Geodezyjne w Józefosławiu Borowa Góra k/warszawy - Zakład Astronomii Geodezyjnej i Geodezji Satelitarnej IGIK Lamkówko - Uniwersytet Warmisko-Mazurski, Instytut Geodezji, Obserwatorium Satelitarne w Lamkówku Jako stacje rónicowe mona te wykorzystywa satelity geostacjonarne. Europejski projekt GNSS-2 przewiduje wykorzystanie w tym celu 4 do 6 satelitów geostacjonarnych, znajdujcych si nad równikiem. 25

26 Poprawki rónicowe Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(26) W Europie znajduje si wiele stacji referencyjnych, znaczna ich cz zlokalizowana jest na wybrzeu wiadczc usługi dla jednostek morskich. Ciekaw inicjatyw jest równie projekt Eurofix. Do wysyłania poprawek rónicowych wykorzystano nieuywan infrastruktur systemu nawigacyjnego LORAN, znajdujc si na niemieckiej wyspie Sylt. Dla zobrazowania działania stacji mona poda przykład, e w czasie pomiarów w miejscowoci East Ridge połoonej 728 km od wyspy Sylt dostpno sygnału wynosiła 99 %, a dokładno zmierzonej pozycji DGPS była rzdu 2m. 26

27 Poprawki rónicowe Amerykaski system WAAS Wide Area Augmentation System System EGNOS Euro Geostationary Navigation Overlay Service Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(27) Inne rozwizania problemu dostarczenia poprawek rónicowych to: WAAS - obejmuje zasigiem Ameryk Północn i Atlantyk. Jego działanie opiera si o kilkadziesit stacji monitorujcych. S one rozmieszczone na wszystkich kontynentach, na bieco wyznaczajc poprawki rónicowe, nastpnie zostaj one przesłane do głównego orodka WAAS Master Station, skd po odpowiedniej obróbce przesyłane s do satelitów geostacjonarnych. Nastpnie s transmitowane na czstotliwoci L1 (zgodnej z GPS) w kierunku Ziemi Odbiorniki wyposaone w funkcj WAAS/EGNOS/MSAS potrafi uwzgldni te poprawki pod warunkiem przebywania w zasigu satelitów geostacjonarnych. EGNOS i MSAS jest to europejski odpowiednik WAAS. Aktualnie jest poddawany wszechstronnym testom. Przewiduje si jego współprac z satelitami GPS i z nowopowstajcym system Galileo. Z kolei MSAS jest japoskim systemem o zasigu azjatyckim. 27

28 Przyszło systemów satelitarnych Europejski system GALILEO Zaangaowane podmioty Załoenia i architektura systemu Rozwój i stan obecny Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(28) W kocu 1999 Niemcy, Francja, Włochy i Wielka Brytania podpisały porozumienie w sprawie budowy nowego, satelitarnego systemu nawigacyjnego. Program Galileo finansowany jest przez Uni Europejsk i Agencj Kosmiczn ESA. Mimo e Galileo ma by cywilnym systemem, niezalenym od wojskowych Navstar i Glonass, segment satelitarny systemu realizowany jest przy współpracy USA i Rosji Co ciekawe, ju na wstpie załoono istnienie w systemie satelitów nawigacyjnych i geostacjonarnych satelitów rónicowych. Segment satelitarny systemu Galileo ma stanowi 30 satelitów, z czego 27 bd stanowi satelity operacyjne, oraz 3 zapasowe aktywne. Bd kry na trzech planach orbitalnych o inklinacji 56 i wysokoci kilometrów. Satelity bd transmitowały nastpujce informacje: dane pozycyjne dokładny czas informacje o wiarygodnoci tych danych dane o ewentualnych awariach systemu System zostanie uruchomiony w 2008 roku, obecnie z kosmodromu Bajkonur wystrzeliwane s pierwsze satelity. 28

29 Przyszło systemów satelitarnych Chiski system BEIDOU Historia powstania Załoenia i architektura systemu Rozwój i stan obecny Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(29) W latach osiemdziesitych Chiczycy umiecili w kosmosie złoony z dwóch satelitów DFH- 2/2A system Twinsat. Sukces tych prób spowodował rozpoczcie programu Beidou (Wielka Niedwiedzica). Jest bardzo mało informacji na temat tego systemu, ale wiadomo, e słuy nie tylko do nawigacji, ale take do wiadczenia usług telekomunikacyjnych oraz monitoringu pogody. Docelowo tworzy go maj 4 satelity (Beidou 1A, 1B, 1C i 1D) wynoszone w przestrze kosmiczn przez rakiety none Długi Marsz 3A. Na rynku pojawiły si ju odbiorniki systemu Beidou, w tym wersje OEM. 29

30 Dzikuj za uwag Systemy nawigacji satelitarnej GPS/GLONASS/GALILEO(30) 30

Nawigacja satelitarna

Nawigacja satelitarna Paweł Kułakowski Nawigacja satelitarna Nawigacja satelitarna Plan wykładu : 1. Zadania systemów nawigacyjnych. Zasady wyznaczania pozycji 3. System GPS Navstar - architektura - zasady działania - dokładność

Bardziej szczegółowo

Systemy przyszłościowe. Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej

Systemy przyszłościowe. Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej Systemy przyszłościowe Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej 1 GNSS Dlaczego GNSS? Istniejące systemy satelitarne przeznaczone są do zastosowań wojskowych. Nie mają

Bardziej szczegółowo

GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI

GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI Dr inż. Marcin Szołucha Historia nawigacji satelitarnej 1940 W USA rozpoczęto prace nad systemem nawigacji dalekiego zasięgu- LORAN (Long Range Navigation);

Bardziej szczegółowo

GPS Global Positioning System budowa systemu

GPS Global Positioning System budowa systemu GPS Global Positioning System budowa systemu 1 Budowa systemu System GPS tworzą trzy segmenty: Kosmiczny konstelacja sztucznych satelitów Ziemi nadających informacje nawigacyjne, Kontrolny stacje nadzorujące

Bardziej szczegółowo

(c) KSIS Politechnika Poznanska

(c) KSIS Politechnika Poznanska Wykład 5 Lokalizacja satelitarna 1 1 Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów, Politechnika Poznańska 6 listopada 2011 Satelitarny system pozycjonowania wprowadzenie Charakterystyka systemu GPS NAVSTAR

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie systemu EGNOS w nawigacji lotniczej w aspekcie uruchomienia serwisu Safety-of-Life

Wykorzystanie systemu EGNOS w nawigacji lotniczej w aspekcie uruchomienia serwisu Safety-of-Life UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI w Olsztynie Wydział Geodezji i Gospodarki Przestrzennej Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych w Dęblinie Wykorzystanie systemu

Bardziej szczegółowo

Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS

Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS Jacek Paziewski Paweł Wielgosz Katarzyna Stępniak Katedra Astronomii i Geodynamiki Uniwersytet Warmińsko Mazurski w

Bardziej szczegółowo

Sieci Satelitarne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl

Sieci Satelitarne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Sieci Satelitarne Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Elementy systemu Moduł naziemny terminale abonenckie (ruchome lub stacjonarne), stacje bazowe (szkieletowa sieć naziemna), stacje kontrolne.

Bardziej szczegółowo

Aplikacje Systemów. 1. System zarządzania flotą pojazdów 2. Nawigacja samochodowa GPS. Gdańsk, 2015

Aplikacje Systemów. 1. System zarządzania flotą pojazdów 2. Nawigacja samochodowa GPS. Gdańsk, 2015 Aplikacje Systemów Wbudowanych 1. System zarządzania flotą pojazdów 2. Nawigacja samochodowa GPS Gdańsk, 2015 Schemat systemu SpyBox Komponenty systemu SpyBox Urządzenie do lokalizacji pojazdów Odbiornik

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Załącznik nr 2 Rozdział 1 Techniki precyzyjnego pozycjonowania w oparciu o GNSS 1. Podczas wykonywania pomiarów geodezyjnych metodą precyzyjnego pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

Serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO KODGIS NAWGIS

Serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO KODGIS NAWGIS GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII Departament Geodezji, Kartografii i Systemów Informacji Geograficznej Serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO KODGIS NAWGIS Artur Oruba specjalista Szkolenie Służby Geodezyjnej

Bardziej szczegółowo

System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. Rysunek 1. Centrum monitoringu w Komendzie Miejskiej Policji w Gdańsku.

System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. Rysunek 1. Centrum monitoringu w Komendzie Miejskiej Policji w Gdańsku. System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. W Gdańsku tworzony jest obecnie miejski System Informacji Przestrzennej, który będzie stanowił podstawę m.in. Systemu Ratownictwa Miejskiego

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS. Planowanie inwestycji drogowych w Małopolsce w latach 2007-2013 Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Bardziej szczegółowo

Multipro GbE. Testy RFC2544. Wszystko na jednej platformie

Multipro GbE. Testy RFC2544. Wszystko na jednej platformie Multipro GbE Testy RFC2544 Wszystko na jednej platformie Interlab Sp z o.o, ul.kosiarzy 37 paw.20, 02-953 Warszawa tel: (022) 840-81-70; fax: 022 651 83 71; mail: interlab@interlab.pl www.interlab.pl Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

roku system nawigacji satelitarnej TRANSIT. System ten wykorzystywano

roku system nawigacji satelitarnej TRANSIT. System ten wykorzystywano System nawigacji K U R S satelitarnej GPS, część 1 Od historii do przyszłości Wiele osób zajmujących się amatorsko, a nieraz i profesjonalnie elektroniką nie zdaje sobie w pełni sprawy z ogromnego postępu,

Bardziej szczegółowo

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji Naziemne systemy nawigacyjne Wykorzystywane w nawigacji Systemy wykorzystujące radionamiary (CONSOL) Stacja systemu Consol składała się z trzech masztów antenowych umieszczonych w jednej linii w odległości

Bardziej szczegółowo

Geodezja i Kartografia I stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Geodezja i Kartografia I stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Systemy pozycjonowania i nawigacji Nazwa modułu w języku angielskim Navigation

Bardziej szczegółowo

Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS. Mariusz Kacprzak

Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS. Mariusz Kacprzak Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS Mariusz Kacprzak Plan prezentacji: 1) Omówienie podstaw funkcjonowania GPS 2) Zasada wyznaczenie pozycji w GPS 3) Błędy wyznaczania pozycji 4) Sposoby korekcji

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie i nawigacja uytkowników mobilnych

Pozycjonowanie i nawigacja uytkowników mobilnych Pozycjonowanie i nawigacja uytkowników mobilnych Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak 1 Pozycja geograficzna szeroko geograficzna długo geograficzna zboczenie nawigacyjne a= *cos rónica szerokoci geograficznych

Bardziej szczegółowo

Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim

Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim Paweł Tabęcki Biuro Geodety Województwa Mazowieckiego Dział Katastralnej Bazy Danych sierpień 2006 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Patronat nad projektem objęły: ESA (Europejska Agencja Kosmiczna), Komisja Europejska (KE),

Patronat nad projektem objęły: ESA (Europejska Agencja Kosmiczna), Komisja Europejska (KE), Początki Dynamiczny rozwój systemów nawigacji satelitarnej i ich wykorzystania w bardzo wielu dziedzinach życia codziennego, przyczynił się do faktu, że także w Europie zaczęto myśleć nad stworzeniem własnego

Bardziej szczegółowo

Systemy mobilne wykład 5. Systemy komórkowe. Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak

Systemy mobilne wykład 5. Systemy komórkowe. Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak Systemy komórkowe Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak 1 Rozwizanie klasyczne Rozwizanie klasyczne - nadajnik o duej mocy pokrywajcy swym zasigiem znaczny obszar Dua emitowana moc Due terminale kocowe Powane

Bardziej szczegółowo

WIELOFUNKCYJNY SYSTEM PRECYZYJNEGO POZYCJONOWANIA SATELITARNEGO ASG-EUPOS

WIELOFUNKCYJNY SYSTEM PRECYZYJNEGO POZYCJONOWANIA SATELITARNEGO ASG-EUPOS GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII DEPARTAMENT GEODEZJI KARTOGRAFII I SYSTEMÓW INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ WIELOFUNKCYJNY SYSTEM PRECYZYJNEGO POZYCJONOWANIA SATELITARNEGO ASG-EUPOS SATELITARNE TECHNIKI POMIAROWE

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI

ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI PROJEKTU ASG+ Figurski M., Bosy J., Krankowski A., Bogusz J., Kontny B., Wielgosz P. Realizacja grantu badawczo-rozwojowego własnego pt.: "Budowa modułów wspomagania

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYCZNE I ZDALNE STEROWANIE STACJ UZDATNIANIA WODY

AUTOMATYCZNE I ZDALNE STEROWANIE STACJ UZDATNIANIA WODY AUTOMATECH AUTOMATYCZNE I ZDALNE STEROWANIE STACJ UZDATNIANIA WODY W roku 2006 Gmina Kampinos dokonała modernizacji swojej stacji uzdatniania wody (SUW). Obok zmian typu budowlanego (nowe zbiorniki wody,

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU ETI POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Nr 6 Seria: Technologie Informacyjne 2008

ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU ETI POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Nr 6 Seria: Technologie Informacyjne 2008 ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU ETI POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Nr 6 Seria: Technologie Informacyjne 2008 Mariusz Chmielecki, Agnieszka Jurkowska, Karol Rudziński, Cezary Specht, Jakub Szulwic, Tadeusz Widerski Politechnika

Bardziej szczegółowo

kpt. Mirosław Matusik Brzeźnica, dnia 24.02.2012 roku

kpt. Mirosław Matusik Brzeźnica, dnia 24.02.2012 roku kpt. Mirosław Matusik Brzeźnica, dnia 24.02.2012 roku GPS Global Positioning System System Globalnej Lokalizacji Satelitarnej System GPS zrewolucjonizował nawigację lądową, morską, lotniczą a nawet kosmiczną.

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013 STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013 Instytut Geodezji GEODEZJA GOSPODARCZA PROMOTOR Dr hab. Zofia Rzepecka, prof. UWM Dr inż. Dariusz Gościewski Analiza możliwości wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce

ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce Jarosław Bosy, Marcin Leończyk Główny Urząd Geodezji i Kartografii 1 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską Europejski

Bardziej szczegółowo

Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji

Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Załącznik nr 7.1 STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013 Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja i geoinformatyka (Specjalność) Dr hab.

Bardziej szczegółowo

1. WSTP. 2. Koncepcja platformy bezpieczestwa publicznego

1. WSTP. 2. Koncepcja platformy bezpieczestwa publicznego Koncepcja Platformy Bezpieczestwa Wewntrznego do realizacji zada badawczo-rozwojowych w ramach projektu Nowoczesne metody naukowego wsparcia zarzdzania bezpieczestwem publicznym w Unii Europejskiej 1.

Bardziej szczegółowo

Poradnik korzystania z serwisu UNET: Konfiguracja programu pocztowego

Poradnik korzystania z serwisu UNET: Konfiguracja programu pocztowego Poradnik korzystania z serwisu UNET: Konfiguracja programu pocztowego Niniejszy opis dotyczy konfiguracji programu pocztowego Outlook Express z pakietu Internet Explorer, pracujcego pod kontrol systemu

Bardziej szczegółowo

AGROCOM system jazdy równoległej

AGROCOM system jazdy równoległej AGROCOM system jazdy równoległej Jerzy Koronczok Agrocom Polska. Oprogramowanie i nowe możliwości dla rolnictwa. 47-120 Żędowice GPS systemy prowadzenia równoległego Agrocom E-DRIVE: Nowości Baseline HD

Bardziej szczegółowo

Wiesław Graszka naczelnik wydziału Szymon Wajda główny specjalista

Wiesław Graszka naczelnik wydziału Szymon Wajda główny specjalista Wiesław Graszka naczelnik wydziału Szymon Wajda główny specjalista Konferencja Satelitarne metody wyznaczania pozycji we współczesnej geodezji i nawigacji Wrocław 02-04. czerwca 2011 r. Wprowadzenie Zakres

Bardziej szczegółowo

Ateus - Helios. System domofonowy

Ateus - Helios. System domofonowy Ateus - Helios System domofonowy Klawiatura telefoniczna: Uywajc klawiatury mona wybra dowolny numer abonenta. Helios moe pracowa z wybieraniem DTMF lub impulsowym. Ograniczenia na dostp do sieci publicznej

Bardziej szczegółowo

Za szczególne zaangażowanie i wkład w opracowanie raportu autorzy dziękują:

Za szczególne zaangażowanie i wkład w opracowanie raportu autorzy dziękują: Foresight Przyszłość technik satelitarnych w Polsce to realizowany przez Polskie Biuro ds. Przestrzeni Kosmicznej projekt, którego celem jest ocena perspektyw i korzyści z wykorzystania technik satelitarnych

Bardziej szczegółowo

System TELE-Power (wersja STD) Instrukcja instalacji

System TELE-Power (wersja STD) Instrukcja instalacji System TELE-Power (wersja STD) Instrukcja instalacji 1) Zasilacz sieciowy naley dołczy do sieci 230 V. Słuy on do zasilania modułu sterujcego oraz cewek przekaników. 2) Przewód oznaczony jako P1 naley

Bardziej szczegółowo

Sensory i systemy pomiarowe Prezentacja Projektu SYNERIFT. Michał Stempkowski Tomasz Tworek AiR semestr letni 2013-2014

Sensory i systemy pomiarowe Prezentacja Projektu SYNERIFT. Michał Stempkowski Tomasz Tworek AiR semestr letni 2013-2014 Sensory i systemy pomiarowe Prezentacja Projektu SYNERIFT Michał Stempkowski Tomasz Tworek AiR semestr letni 2013-2014 SYNERIFT Tylne koła napędzane silnikiem spalinowym (2T typu pocket bike ) Przednie

Bardziej szczegółowo

Satelitarny system optoelektronicznej obserwacji Ziemi

Satelitarny system optoelektronicznej obserwacji Ziemi Opracowanie studium wykonalności dla programu strategicznego na rzecz bezpieczeństwa i obronności państwa pn.: Satelitarny system optoelektronicznej obserwacji Ziemi. dr inż. Marcin SZOŁUCHA Warszawa dnia,

Bardziej szczegółowo

Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe

Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe W literaturze technicznej mona znale róne opinie, na temat okrelenia, kiedy antena moe zosta nazwana szerokopasmow. Niektórzy producenci nazywaj anten szerokopasmow

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 8 Ocena dokładności wskazań odbiornika MAGELLAN FX324 MAP COLOR Szczecin 2011 Temat: Ocena dokładności

Bardziej szczegółowo

Satelitarne Systemy Nawigacyjne

Satelitarne Systemy Nawigacyjne Satelitarne Systemy Nawigacyjne Wprowadzenie 1. Historia 2. System satelitarny GPS Navstar a) segment satelitarny b) segment kontroli c) segment uŝytkownika 3. Błędy GPS 4. Technologia pomiarów DGPS 5.

Bardziej szczegółowo

Lokalizator, rejestrator GPS GT-750, 13 h, Czarny, Bluetooth, USB

Lokalizator, rejestrator GPS GT-750, 13 h, Czarny, Bluetooth, USB INSTRUKCJA OBSŁUGI Lokalizator, rejestrator GPS GT-750, 13 h, Czarny, Bluetooth, USB Nr produktu 000372738 Strona 1 z 5 Uwaga: Przeczytaj przed użyciem: - Globalny system pozycji (GPS) jest uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

1.1 Wprowadzenie. 1.2 Cechy produktu

1.1 Wprowadzenie. 1.2 Cechy produktu INSTRUKCJA OBSŁUGI ODBIORNIKA GPS GR-213 1.1 Wprowadzenie Kompaktowy odbiornik GPS na magistrali USB do podłączenia do notebooka lub PC. Odbiornik ustala pozycję w oparciu o informację z 20 satelitów,

Bardziej szczegółowo

O monitoringu pojazdów GPS/GSM wykład 1

O monitoringu pojazdów GPS/GSM wykład 1 O monitoringu pojazdów GPS/GSM wykład 1 Dr inż. Jacek Mazurkiewicz Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki e-mail: Jacek.Mazurkiewicz@pwr.wroc.pl Historia zjawiska w 1957 naukowcy z John Hopkins University

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE DANE SYSTEMU GPS

PODSTAWOWE DANE SYSTEMU GPS NAWIGACJA GNSS NAWIGACJA GNSS GNSS Global Navigation Satellite System jest to PODSTAWOWY sensor nawigacji obszarowej. Pojęcie to obejmuje nie tylko GPS NAVSTAR (pierwszy w pełni funkcjonujący globalny

Bardziej szczegółowo

Only for internal use! Interfejs IO-LINK, FDT/DTM, ifm Container

Only for internal use! Interfejs IO-LINK, FDT/DTM, ifm Container Only for internal use! Interfejs IO-LINK, FDT/DTM, ifm Container P.Wienzek / KN1 ifm electronic gmbh updated: 17.01.2007 1/36 Konsorcjum IO-Link FDT/DTM - oprogramowanie do zdalnej parametryzacji FDT (Field

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE FLOTY POJAZDÓW W PRZEDSIĘBIORSTWACH TRANSPORTOWYCH Z WYKORZYSTANIEM SYSTEMÓW NAWIGACJI SATELITARNEJ

MONITOROWANIE FLOTY POJAZDÓW W PRZEDSIĘBIORSTWACH TRANSPORTOWYCH Z WYKORZYSTANIEM SYSTEMÓW NAWIGACJI SATELITARNEJ MONITOROWANIE FLOTY POJAZDÓW W PRZEDSIĘBIORSTWACH TRANSPORTOWYCH Z WYKORZYSTANIEM SYSTEMÓW NAWIGACJI SATELITARNEJ Mgr inż. Krzysztof LEW, Maksymilian MĄDZIEL W artykule przedstawiono zagadnienie związane

Bardziej szczegółowo

1. Wymagania funkcjonalne dla modułu pozycjonowania patroli zainstalowany moduł musi posiadać następującą funkcjonalność:

1. Wymagania funkcjonalne dla modułu pozycjonowania patroli zainstalowany moduł musi posiadać następującą funkcjonalność: SPECYFIKACJA TECHNICZNA I ZAKRES RZECZOWY załącznik nr 6 do SIWZ nr 1 do umowy 1. Wymagania funkcjonalne dla modułu pozycjonowania patroli zainstalowany moduł musi posiadać następującą funkcjonalność:

Bardziej szczegółowo

Przegldanie stron wymaga odpowiedniej mikroprzegldarki w urzdzeniu mobilnym lub stosownego emulatora.

Przegldanie stron wymaga odpowiedniej mikroprzegldarki w urzdzeniu mobilnym lub stosownego emulatora. I. Temat wiczenia Podstawy tworzenia stron WAP II. Wymagania Podstawowe wiadomoci z technologii Internetowych. III. wiczenie 1. Wprowadzenie WAP (ang. Wireless Application Protocol) - to protokół umoliwiajcy

Bardziej szczegółowo

Wszystko, czego potrzebujesz to kompaktowy odbiornik PREXISO GPS. Kompletny system do wyznaczania pozycji: Odbiornik Kontroler Oprogramowanie

Wszystko, czego potrzebujesz to kompaktowy odbiornik PREXISO GPS. Kompletny system do wyznaczania pozycji: Odbiornik Kontroler Oprogramowanie Wszystko, czego potrzebujesz to kompaktowy odbiornik PREXISO GPS Kompletny system do wyznaczania pozycji: Odbiornik Kontroler Oprogramowanie Kompletny, zintegrowany system GPS Prexiso GPS to narzędzie,

Bardziej szczegółowo

" " # Projekt współfinansowany przez Uni Europejsk Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

  # Projekt współfinansowany przez Uni Europejsk Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego " " # Projekt współfinansowany przez Uni Europejsk Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego! Celem załoenia wielofunkcyjnego systemu precyzyjnego pozycjonowania satelitarnego ASG-EUPOS jest: - udostpnianie

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE TELEKOMUNIKACJI W POLITECHNICE ŁÓDZKIEJ

KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE TELEKOMUNIKACJI W POLITECHNICE ŁÓDZKIEJ Sławomir Hausman Michał Strzelecki Instytut Elektroniki Politechniki Łódzkiej ul. Wólczaska 223, 90-924 Łód [shausman, mstrzel]@p.lodz.pl www.pwt.et.put.poznan.pl 2005 Poznańskie Warsztaty Telekomunikacyjne

Bardziej szczegółowo

Sieciowe Pozycjonowanie RTK używając Virtual Reference Stations (VRS)

Sieciowe Pozycjonowanie RTK używając Virtual Reference Stations (VRS) Sieciowe Pozycjonowanie RTK używając Virtual Reference Stations (VRS) Mgr inż. Robert Dudek GEOTRONICS KRAKÓW GSI Japan - 21st of June 1999 Wprowadzenie u Dlaczego Sieci stacji referencyjnych GPS? u Pomysł

Bardziej szczegółowo

zdefiniowanie kilku grup dyskusyjnych, z których chcemy odbiera informacje, dodawanie, usuwanie lub edycj wczeniej zdefiniowanych grup dyskusyjnych,

zdefiniowanie kilku grup dyskusyjnych, z których chcemy odbiera informacje, dodawanie, usuwanie lub edycj wczeniej zdefiniowanych grup dyskusyjnych, Wstp W nowoczesnym wiecie coraz istotniejsz rol odgrywa informacja i łatwy dostp do niej. Nie dziwi wic fakt, i nowoczesne telefony komórkowe to nie tylko urzdzenia do prowadzenia rozmów telefonicznych,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi. Ewa Dyner Jelonkiewicz. ewa.dyner@agtes.com.pl Tel.

Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi. Ewa Dyner Jelonkiewicz. ewa.dyner@agtes.com.pl Tel. TELEKOMUNIKACJA SATELITARNA-GOSPODARCZE I STRATEGICZNE KORZYŚCI DLA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ Warszawa, 12 grudnia 2014 Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi Ewa Dyner Jelonkiewicz

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B

Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B Wersja draft 2.1 Na podstawie: Europejskiej Modelowej Umowy o EDI (w skrócie: EMUoE). 1. Standardy

Bardziej szczegółowo

Algorytm SiRF dekoder i jego wykorzystanie w systemie ASG-EUPOS

Algorytm SiRF dekoder i jego wykorzystanie w systemie ASG-EUPOS Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Bartłomiej Oszczak, Krzysztof Serżysko Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Algorytm SiRF dekoder i jego wykorzystanie w systemie ASG-EUPOS SiRF Technology

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF MĄCZEWSKI Geodeta Województwa Mazowieckiego

KRZYSZTOF MĄCZEWSKI Geodeta Województwa Mazowieckiego Biuro Geodety Województwa Mazowieckiego DOŚWIADCZENIA WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO W TWORZENIU INFRASTRUKTURY GEOINFORMACYJNEJ DLA ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO KRZYSZTOF MĄCZEWSKI Geodeta Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

GPS BUDOWA I ZASTOSOWANIE SYSTEMU NAWIGACJI SATELITARNEJ

GPS BUDOWA I ZASTOSOWANIE SYSTEMU NAWIGACJI SATELITARNEJ POLITECHNIKA RZESZOWSKA im. Ignacego Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Awioniki i Sterowania GPS BUDOWA I ZASTOSOWANIE SYSTEMU NAWIGACJI SATELITARNEJ Mikołaj KSIĘŻAK Seminarium Dyplomowe

Bardziej szczegółowo

Sprawa Nr: RAP.272.45.2012 Załącznik Nr 3 do SIWZ PARAMETRY TECHNICZNE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA......

Sprawa Nr: RAP.272.45.2012 Załącznik Nr 3 do SIWZ PARAMETRY TECHNICZNE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA...... Sprawa Nr: RAP.272.45.2012 Załącznik Nr 3 do SIWZ (nazwa i adres Wykonawcy) PARAMETRY TECHNICZNE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Nazwa i typ (producent) oferowanego urządzenia:...... Lp. Parametry wymagane: Parametry

Bardziej szczegółowo

AKTUALNY STAN REALIZACJI PROJEKTU ASG+

AKTUALNY STAN REALIZACJI PROJEKTU ASG+ AKTUALNY STAN REALIZACJI PROJEKTU ASG+ Figurski Mariusz Centrum Geomatyki Stosowanej WAT Wydział Inżynierii Lądowej i Geodezji WAT Realizacja grantu badawczo-rozwojowego własnego pt.: "Budowa modułów wspomagania

Bardziej szczegółowo

Klonowanie MAC adresu oraz TTL

Klonowanie MAC adresu oraz TTL 1. Co to jest MAC adres? Klonowanie MAC adresu oraz TTL Adres MAC (Media Access Control) to unikalny adres (numer seryjny) kadego urzdzenia sieciowego (jak np. karta sieciowa). Kady MAC adres ma długo

Bardziej szczegółowo

Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej

Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Politechniki Gdańskiej Katedra Systemów Elektroniki Morskiej Stacja Badań Hydroakustycznych Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej

Bardziej szczegółowo

Moduły ultraszybkiego pozycjonowania GNSS

Moduły ultraszybkiego pozycjonowania GNSS BUDOWA MODUŁÓW WSPOMAGANIA SERWISÓW CZASU RZECZYWISTEGO SYSTEMU ASG-EUPOS Projekt rozwojowy MNiSW nr NR09-0010-10/2010 Moduły ultraszybkiego pozycjonowania GNSS Paweł Wielgosz Jacek Paziewski Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej

Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej [na podstawie Seeber G., Satellite Geodesy ] dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie cirm.am.szczecin.pl Literatura: 1. Januszewski J., Systemy

Bardziej szczegółowo

Systemy łcznoci bezprzewodowej

Systemy łcznoci bezprzewodowej Systemy łcznoci bezprzewodowej Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak 1 Systemy komunikacji satelitarnej Globalne, bezprzewodowe systemy komunikacyjne Dostpne globalnie Komponenty systemu satelitarnego: Segment

Bardziej szczegółowo

Szanowni Pañstwo. Z powa aniem. Cezary Specht Redaktor Serii Biblioteka Nawigacji

Szanowni Pañstwo. Z powa aniem. Cezary Specht Redaktor Serii Biblioteka Nawigacji Szanowni Pañstwo Z przyjemnoœci¹ oddajê w Pañstwa rêce pierwsz¹, publikacjê monograficzn¹ z cyklu Biblioteka Nawigacji, poœwiêcon¹ Satelitarnemu Systemowi GPS, tym samym zapocz¹tkowuj¹c seriê wybranych

Bardziej szczegółowo

(podstawy i wymagania ze szczególnym zwróceniem uwagi na funkcjonalno systemów. w odniesieniu do poszczególnych poziomów)

(podstawy i wymagania ze szczególnym zwróceniem uwagi na funkcjonalno systemów. w odniesieniu do poszczególnych poziomów) TIER CZTERY POZIOMY NIEZAWODNOCI (podstawy i wymagania ze szczególnym zwróceniem uwagi na funkcjonalno systemów klimatyzacji precyzyjnej w odniesieniu do poszczególnych poziomów) 1 Spis treci 1. Definicja

Bardziej szczegółowo

Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu

Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu Przygotował: mgr in. Jarosław Szybiski Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu 1. Wstp Okablowanie strukturalne to pojcie, którym okrela si specyficzne

Bardziej szczegółowo

Co to jest ten geocaching?

Co to jest ten geocaching? Geocaching Co to jest ten geocaching? Geocaching jest to zabawa w poszukiwanie skarbów za pomocą odbiornika GPS. Ideą przewodnią jest znalezienie ukrytego wcześniej w terenie pojemnika (nazywanego "geocache")

Bardziej szczegółowo

" # # Problemy budowy bezpiecznej i niezawodnej globalnej sieci szerokopasmowej dla słub odpowiadajcych za bezpieczestwo publiczne

 # # Problemy budowy bezpiecznej i niezawodnej globalnej sieci szerokopasmowej dla słub odpowiadajcych za bezpieczestwo publiczne !! " # # Problemy budowy bezpiecznej i niezawodnej globalnej sieci szerokopasmowej dla słub odpowiadajcych za bezpieczestwo publiczne Sie PIONIER Sieci regionalne i miejskie rodowiska naukowego baz dla

Bardziej szczegółowo

Interfejsy transmisji szeregowej: RS-232, RS-485, I2C, SPI, CAN

Interfejsy transmisji szeregowej: RS-232, RS-485, I2C, SPI, CAN Interfejsy transmisji szeregowej: RS-232, RS-485, I2C, SPI, CAN Wyrónia si dwa podstawowe rodzaje transmisji szeregowej: asynchroniczna i synchroniczna. Dane przesyłane asynchronicznie nie s zwizane z

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty zastosowania telekomunikacji satelitarnej przez administrację publiczną

Praktyczne aspekty zastosowania telekomunikacji satelitarnej przez administrację publiczną Praktyczne aspekty zastosowania telekomunikacji satelitarnej przez administrację publiczną H e r t z S y s t e m s Lt d Sp. z o. o. A l. Z j e d n o c z e n i a 1 1 8 A 65-1 2 0 Z i e l o n a G ó r a Te

Bardziej szczegółowo

Rozwój satelitarnych metod obserwacji w geodezji

Rozwój satelitarnych metod obserwacji w geodezji Szkolenie nt. Wykorzystanie systemu wspomagania pomiarów satelitarnych i nawigacji ASG-EUPOS, Wrocław 7 października 2014 Rozwój satelitarnych metod obserwacji w geodezji dr inż. Jan Kapłon Instytut Geodezji

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie systemów satelitarnych w bezpiecznej nawigacji powietrznej

Wykorzystanie systemów satelitarnych w bezpiecznej nawigacji powietrznej CIEĆKO Adam 1,2 GRZEGORZEWSKI Marek 2 ĆWIKLAK Janusz 2 OSZCZAK Stanisław 2 GRUNWALD Grzegorz 1 BABER Krzysztof 2 Wykorzystanie systemów satelitarnych w bezpiecznej nawigacji powietrznej WSTĘP Nawigacja

Bardziej szczegółowo

FIRMA INNOWACYJNO-WDRO ENIOWA 33-100 Tarnów ul. Krzyska 15 tel: 608465631 tel/faks: 0146210029, 0146360117 mail: elbit@resnet.pl www.elbit.resnet.

FIRMA INNOWACYJNO-WDRO ENIOWA 33-100 Tarnów ul. Krzyska 15 tel: 608465631 tel/faks: 0146210029, 0146360117 mail: elbit@resnet.pl www.elbit.resnet. FIRMA INNOWACYJNO-WDRO ENIOWA CIO1 elementów przeciw przepi:ciowych chroni;cych go od przepi diod? LED sygnalizuj@ca podanie

Bardziej szczegółowo

Geotronics Polska jako dostawca nowoczesnych technologii satelitarnych GNSS firmy Trimble do zastosowań pomiarowych, infrastrukturalnych i

Geotronics Polska jako dostawca nowoczesnych technologii satelitarnych GNSS firmy Trimble do zastosowań pomiarowych, infrastrukturalnych i Geotronics Polska jako dostawca nowoczesnych technologii satelitarnych GNSS firmy Trimble do zastosowań pomiarowych, infrastrukturalnych i monitoringowych. GEOTRONICS POLSKA Sp. z o.o. Jedyny dystrybutor

Bardziej szczegółowo

System Galileo. Moliwoci i zagroenia dla Polski. Włodzimierz Lewandowski Midzynarodowe Biuro Miar Sèvres. Warsztaty Galileo, 19 stycznia 2007 r

System Galileo. Moliwoci i zagroenia dla Polski. Włodzimierz Lewandowski Midzynarodowe Biuro Miar Sèvres. Warsztaty Galileo, 19 stycznia 2007 r System Galileo Moliwoci i zagroenia dla Polski Włodzimierz Lewandowski Midzynarodowe Biuro Miar Sèvres Warsztaty Galileo, 19 stycznia 2007 r Konwencja Metryczna 1875 r. Układ Dyplomatyczny Generalna Konferencja

Bardziej szczegółowo

OCENA DOK ADNO CI DANYCH LOKALIZACYJNYCH ODBIORNIKÓW GPS

OCENA DOK ADNO CI DANYCH LOKALIZACYJNYCH ODBIORNIKÓW GPS PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ z. 92 Transport 2013 Mariusz Rychlicki, Andrzej Miszkiewicz Wydzia Transportu, Politechnika Warszawska Laboratorium Automatyki i Telekomunikacji, Instytut Kolejnictwa

Bardziej szczegółowo

Lokalizacja Global Positioning System. Systemy nawigacji satelitarnej

Lokalizacja Global Positioning System. Systemy nawigacji satelitarnej Lokalizacja Global Positioning System Systemy nawigacji satelitarnej Radionawigacja Wykorzystanie fal radiowych do określenia własnego połoŝenia i wyznaczenia dalszej drogi Systemy radionawigacyjne korzystają

Bardziej szczegółowo

Znaki informacyjne. Droga bez przejazdu Informuje o wjedzie na drog, której koniec nie ma połczenia z inn drog.

Znaki informacyjne. Droga bez przejazdu Informuje o wjedzie na drog, której koniec nie ma połczenia z inn drog. Znaki informacyjne Droga z pierwszestwem Znak ten informuje o wjedzie na drog z pierwszestwem przejazdu. Oznacza to, e kierujcy ma pierwszestwo przejazdu na skrzyowaniach z innymi drogami. Koniec drogi

Bardziej szczegółowo

GEOMATYKA program podstawowy

GEOMATYKA program podstawowy GEOMATYKA program podstawowy 2014-2015 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu W celu ujednolicenia wyników pomiarów geodezyjnych, a co za tym idzie umożliwienia tworzenia

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA

Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA 2014-2015 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Katedra Urządzania Lasu Kolegium Cieszkowskich, parter, p.

Bardziej szczegółowo

POLSKI UDZIAŁ W BUDOWIE GALILEO - CZAS

POLSKI UDZIAŁ W BUDOWIE GALILEO - CZAS ZESPÓŁ DO SPRAW WYKORZYSTANIA PRZESTRZENI KOSMICZNEJ WARSZAWA 13 MARCA 2008 POLSKI UDZIAŁ W BUDOWIE GALILEO - CZAS Jerzy Nawrocki, Centrum Badań Kosmicznych, Obserwatorium Astrogeodynamiczne, Polska Akademia

Bardziej szczegółowo

GPS module based on Google Maps and LabView environment Rejestrator GPS wykorzystujący Google Maps i środowisko LabView

GPS module based on Google Maps and LabView environment Rejestrator GPS wykorzystujący Google Maps i środowisko LabView Maciej Krzanowski, Mateusz Mrozowski, Mateusz Oszajca V rok Koło Techniki Cyfrowej dr inż. Wojciech Mysiński opiekun naukowy GPS module based on Google Maps and LabView environment Rejestrator GPS wykorzystujący

Bardziej szczegółowo

Podstawowe obiekty AutoCAD-a

Podstawowe obiekty AutoCAD-a LINIA Podstawowe obiekty AutoCAD-a Zad1: Narysowa lini o pocztku w punkcie o współrzdnych (100, 50) i kocu w punkcie (200, 150) 1. Wybierz polecenie rysowania linii, np. poprzez kilknicie ikony. W wierszu

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE TELEKOMUNIKACJI SATELITARNEJ DLA POLSKIEJ GOSPODARKI

ZNACZENIE TELEKOMUNIKACJI SATELITARNEJ DLA POLSKIEJ GOSPODARKI ZNACZENIE TELEKOMUNIKACJI SATELITARNEJ DLA POLSKIEJ GOSPODARKI Justyna Romanowska, Zastępca Dyrektora Departamentu Telekomunikacji, Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji WARSZAWA, 12 GRUDNIA 2014 R.

Bardziej szczegółowo

Technologia Z-Blade. Analiza techniczna Marzec 2013

Technologia Z-Blade. Analiza techniczna Marzec 2013 Technologia Z-Blade Analiza techniczna Marzec 2013 Wzrost wydajności pomiarów w trudnych warunkach terenowych dzięki technologii Z-Blade firmy Spectra Precision Spectra Precision Westminster, Colorado,

Bardziej szczegółowo

dokument DOK 02-05-12 wersja 1.0 www.arskam.com

dokument DOK 02-05-12 wersja 1.0 www.arskam.com ARS3-RA v.1.0 mikro kod sterownika 8 Linii I/O ze zdalną transmisją kanałem radiowym lub poprzez port UART. Kod przeznaczony dla sprzętu opartego o projekt referencyjny DOK 01-05-12. Opis programowania

Bardziej szczegółowo

Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING

Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING Na podstawie oryginału CISCO, przygotował: mgr in. Jarosław Szybiski Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING Ogólne załoenia dla projektu Przegld i cele Podczas tego wiczenia uczestnicy wykonaj zadanie

Bardziej szczegółowo

Narzędzia wspierające system EGNOS Paweł Seliga

Narzędzia wspierające system EGNOS Paweł Seliga Narzędzia wspierające system EGNOS Paweł Seliga 17 luty 2015 2 EGNOS Miasto, dnia 3 EGNOS - European Geostationary Navigation Overlay System Europejski system satelitarny wspomagający działanie systemów

Bardziej szczegółowo

System nawigacji satelitarnej GPS, część 2 Budowa systemu i struktura sygnałów

System nawigacji satelitarnej GPS, część 2 Budowa systemu i struktura sygnałów System nawigacji satelitarnej GPS, część 2 Budowa systemu i struktura sygnałów Osoby, które choćby przez chwilę korzystały z typowego nawigacyjnego odbiornika GPS wiedzą, że posługiwanie się nim jest bardzo

Bardziej szczegółowo

Urzdzenia techniki komputerowej Identyfikacja i charakteryzowanie urzdze zewntrznych komputera

Urzdzenia techniki komputerowej Identyfikacja i charakteryzowanie urzdze zewntrznych komputera Urzdzenia techniki komputerowej Identyfikacja i charakteryzowanie urzdze zewntrznych komputera Mobilne urzdzenia komputerowe Projekt współfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Organizacja ISO opracowała Model Referencyjny Połączonych Systemów Otwartych (model OSI RM - Open System Interconection Reference Model) w celu ułatwienia realizacji otwartych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu CalcuLuX 4.0

Instrukcja obsługi programu CalcuLuX 4.0 Instrukcja obsługi programu CalcuLuX 4.0 Katarzyna Jach Marcin Kuliski Politechnika Wrocławska Program CalcuLuX jest narzdziem wspomagajcym proces projektowania owietlenia, opracowanym przez Philips Lighting.

Bardziej szczegółowo

Poznaj swój retrace Lite

Poznaj swój retrace Lite Jak używać Poznaj swój retrace Lite 1. Długość i szerokość geograficzna 2. Poziom naładowania baterii 3. Ikona cyfrowego kompasu 4. Ikony punktów nawigacyjnych - Osobiste, Ulubione, Atrakcje, Cel i Parking

Bardziej szczegółowo

obsług dowolnego typu formularzy (np. formularzy ankietowych), pobieranie wzorców formularzy z serwera centralnego,

obsług dowolnego typu formularzy (np. formularzy ankietowych), pobieranie wzorców formularzy z serwera centralnego, Wstp GeForms to program przeznaczony na telefony komórkowe (tzw. midlet) z obsług Javy (J2ME) umoliwiajcy wprowadzanie danych według rónorodnych wzorców. Wzory formularzy s pobierane z serwera centralnego

Bardziej szczegółowo