Próba oceny wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym na skłonność do oszczędzania osób fizycznych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Próba oceny wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym na skłonność do oszczędzania osób fizycznych"

Transkrypt

1 Tomasz Rólczyński Próba oceny wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym na skłonność do oszczędzania osób fizycznych Wstęp Pogarszająca się sytuacja w sektorze finansów publicznych w Polsce spowodowała, iż w ostatnim półroczu nastąpiły spore zmiany w polskim systemie emerytalnym, a kolejne są już planowane. Decyzje te będą istotnie wpływały na przyszłą wysokość emerytur. Prognozy dokonane przez ekonomistów [zob. np. W. Wojciechowski, 2011 s.2] wskazują, iż wprowadzone zmiany będą skutkowały zmniejszeniem się poziomu emerytur wypłacanych w przyszłości. Oznacza to potrzebę dodatkowego zabezpieczania się na starość. Osoby fizyczne będą musiały, jeśli jeszcze tego nie zrobiły, wybrać z dość szerokiego wachlarza możliwości odpowiednie dla siebie dodatkowe, dobrowolne zabezpieczenie emerytalne. Jednak czy będą mogły tego dokonać? Czy sytuacja finansowa danego gospodarstwa domowego pozwoli na dodatkowe wydatki? Czy świadomość polskiego społeczeństwa jest na takim poziomie, aby niejednokrotnie zrezygnować z bieżącej konsumpcji na rzecz dodatkowego gromadzenia środków finansowych na życie na emeryturze? Celem artykułu jest zbadanie tendencji wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym na skłonność do szczędzenia osób fizycznych. Aby osiągnąć ten cel przeprowadzono badanie ankietowe wśród osób z wyższym wykształceniem zakładając, że powinny one posiadać szerszą wiedzę związaną z systemem emerytalnym, a także mieć możliwość dokonywania dodatkowych oszczędności z myślą o zabezpieczeniu emerytalnym. 1. System emerytalny w Polsce wybrane aspekty Reforma systemu emerytalnego wprowadzona w 1999r. miała za zadanie zwiększenie bezpieczeństwa tegoż systemu poprzez wypłatę świadczeń z różnych źródeł. Podstawowym narzędziem zastosowanym w funkcjonującym od 1999r. systemie emerytalnym są indywidualne konta emerytalne 2. Konta zarządzane są przez dwa typy instytucji: niewykorzystujący rynków finansowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz wykorzystujące rynki finansowe Powszechne Towarzystwa Emerytalne. Podział składki między te dwa typy kont jest jednym z najważniejszych narzędzi zwiększających bezpieczeństwo powszechnego systemu emerytalnego. Dla osób, które chcą dodatkowo oszczę- * Dr, Katedra Metod Ilościowych, Wydział Finansów i Zarządzania, Wyższa Szkoła Bankowa we Wrocławiu, 2 W ramach obowiązkowego systemu emerytalnego (a nie Indywidualnego Konta Emerytalnego IKE jako dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego)

2 284 Tomasz Rólczyński dzać jeszcze na swoją starość utworzono filar trzeci, w ramach, którego Polacy mogą gromadzić dodatkowy kapitał wykorzystując nie tylko szeroki wachlarz dostępnych na rynku produktów finansowych, ale także inwestycje rzeczowe, które stały się w ostatnim czasie znaczącą alternatywą dla inwestycji finansowych. Istotne znaczenie dla systemu emerytalnego funkcjonującego w Polsce ma demografia. Starzejące się polskie społeczeństwo, wydłużenie przeciętnego trwania życia nie sprzyja systemowi emerytalnemu. Według Prognozy ludności na lata opracowanej przez GUS, przeciętna Polka w roku 2035 będzie żyła 82,9 lat, a przeciętny Polak 77,1 lat. Oznacza to, że czas przebywania na emeryturze będzie dłuższy niż obecnie (z każdym rokiem będzie się wydłużał), zatem zgromadzony kapitał będzie musiał wystarczyć na dłuższy czas. Jeżeli wiek przechodzenia na emeryturę nie ulegnie zmianie (nie wydłuży się okres aktywności zawodowej, szczególnie dla kobiet), przeciętna Polka spędzi na emeryturze niespełna 23 lata, a Polak 12,1 lat. Tak duża dysproporcja między czasem przebywania na emeryturze pomiędzy kobietą a mężczyzną powodować będzie zdecydowanie niższą emeryturę dla kobiet niż dla mężczyzn. Dodatkowo jeszcze krótszy okres (o pięć lat) aktywności zawodowej kobiet oraz urlopy macierzyńskie i wychowawcze spowodują zebranie niższego kapitału przez kobiety. Nie bez znaczenia pozostaje także prognozowana liczba urodzeń. Według GUS począwszy od roku 2012 liczba urodzeń będzie systematycznie zmniejszała się osiągając w 2035 r. wielkość 272,5 tys., a więc o blisko 30% mniej niż w roku Wydłużanie się przeciętnego trwania życia przy jednoczesnym niskim poziomie dzietności będzie miało odzwierciedlenie w niekorzystnych zmianach w strukturze wieku ludności. W perspektywie najbliższych dwudziestu kilku lat nastąpi gwałtowny proces starzenia się polskiego społeczeństwa[szerzej: Prognoza ludności na lata opracowana przez GUS, str.152]. Zmiany te spowodują zmniejszenie się ludności w wieku produkcyjnym, co oznaczać będzie niższe środki finansowe odprowadzane w ramach ubezpieczeń społecznych (w tym emerytalnych). Doprowadzi to do kolejnych problemów z możliwością obsługi emerytów i rencistów przez system ubezpieczeń społecznych. Niestety brak polityki prorodzinnej w Polsce zapewne istotnie wpłynie na urzeczywistnienie się prognozy GUS. Komisja Nadzoru Finansowego podaje, że według prognoz Unii Europejskiej[za KNF: The 2009 Ageing Report: economic and budgetary projections for the EU 27 Member States ( ), The Economic Policy Committee (AWG) & The European Commission (DG ECFIN), 2009 r.] stosunek przeciętnej emerytury do średniej pensji w polskiej gospodarce może spaść z 56% w 2007 r. do 31% w 2060 r. Szacuje się także, iż emerytura wypłacana z dwóch obowiązkowych filarów (ZUS i OFE) będzie za ok. 35 lat o ponad połowę niższa od ostatniego miesięcznego wynagrodzenia osoby przechodzącej na emeryturę stopa zastąpienia brutto może spaść z 63,2% w 2006 r. do 47,5% w 2046 r. (przy czym jest to średnia stopa zastąpienia dla kobiet i mężczyzn, a wiadome

3 Próba oceny wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym 285 jest, że dla kobiet będzie niższa niż dla mężczyzn) [Szerzej: Cztery kroki do wyższej emerytury, KNF ( r.)]. Mając świadomość powyższego nie należy mieć wątpliwości, iż w zasadzie każdy Polak powinien już od początku swojej aktywności zawodowej myśleć o emeryturze. Poza kwestią demograficzną istotnym czynnikiem wpływającym na wysokość przyszłej emerytury jest stopa inflacji. Przekroczenie celu inflacyjnego Rady Polityki Pieniężnej powodować będzie znaczne obniżenie zysków z inwestycji, a w skrajnych przypadkach nawet do obniżenia siły nabywczej pieniądza przy inwestycjach bezpiecznych (np. obligacjach, lokatach bankowych). Dlatego też postawa osób inwestujących na przyszłą emeryturę nie powinna być bierna. W zależności od wysokości stopy inflacji, a także podstawowych stóp procentowych NBP, sytuacji na giełdzie papierów wartościowych, polityka inwestycyjna powinna być zmienna i dostosowana do danej sytuacji. Oczywiście, nie każda osoba posiada taką umiejętność, dlatego też wyspecjalizowane instytucje oferują przejęcia na siebie zarządzania środkami finansowymi osób fizycznych na przyszłą emeryturę w ramach odpowiednich produktów finansowych. Nie bez znaczenia jest także bezrobocie. W przypadku niektórych grup zawodowych, mieszkańców mniejszych miast lub wsi, ryzyko bezrobocia może być większe. Osoby narażone na ryzyko bezrobocia mogą mieć większe zahamowania nie tylko w podjęciu decyzji o oszczędzaniu na przyszłą emeryturę, ale także obawy o zachowaniu ciągłości tego oszczędzania, mimo, iż na rynku są produkty, w których można zawiesić na pewien okres regularne oszczędzanie. 2. Zmiany w polskim systemie emerytalnym Od 1 maja 2011r. zostały wprowadzone ważne zmiany w polskim systemie emerytalnym. Składka na ubezpieczenie emerytalne pozostaje bez zmian (19,52% podstawy wymiaru), jednak podział jej znacząco uległ zmianie. Według art. 22 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od 1 stycznia 2017r. 3,5% podstawy wymiaru składki będzie odprowadzana do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego, a w międzyczasie podział składki będzie następujący: - 2,3% podstawy jej wymiaru za okres od r. do r., - 2,8% za okres od do r., - 3,1% za okres od do r., - 3,3% za okres od r. do r. Natomiast pozostała część tj. 3,8 % podstawy wymiaru składki będzie ewidencjonowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na subkoncie (od 1 stycznia 2017r.), a w międzyczasie będzie się zmieniało jak poniżej: - 5% podstawy jej wymiaru za okres od r. do r., - 4,5% za okres od do r., - 4,2% za okres od do r., - 4% za okres od r. do r.

4 286 Tomasz Rólczyński Środki finansowe na subkoncie w ZUS będą waloryzowane, a wskaźnik rocznej waloryzacji środków na tym subkoncie będzie równy średniorocznej dynamice wartości produktu krajowego brutto w cenach bieżących za okres ostatnich 5 lat poprzedzających termin waloryzacji [art.40c Ustawy o Systemie Ubezpieczeń Społecznych]. Od 1 stycznia 2012r. na rynku polskim pojawi się nowy produkt związany z dobrowolnym oszczędzaniem na emeryturę Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Ten sposób oszczędzania oferowały będą fundusze inwestycyjne, podmioty prowadzące działalność maklerską (a więc domy maklerskie i banki prowadzące działalność maklerską), zakłady ubezpieczeń na życie, banki, dobrowolne fundusze emerytalne, utworzone przez powszechne towarzystwo emerytalne [Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych ]. Ponadto otwarte fundusze emerytalne będą mogły zmieniać swoją politykę inwestycyjną, gdyż limity na udział danych aktywów w portfelu inwestycyjnym uległy i nadal będą ulegać zmianie. Jedna z najważniejszych zmian dotyczy możliwości lokowania w akcje spółek notowanych na regulowanym rynku giełdowym, a także notowanych na regulowanym rynku giełdowym prawach poboru, prawach do akcji oraz obligacjach zamiennych na akcje tych spółek oraz akcjach narodowych funduszy inwestycyjnych. Wartość wymienionych aktywów nie może przekraczać 42,5% wartości aktywów otwartego funduszu emerytalnego w okresie od dnia 1 maja do dnia 31 grudnia 2011r. i będzie się zwiększać sukcesywnie aż osiągnie poziom 88% wartości aktywów od 1 stycznia do 1grudnia 2033r [Rozporządzenie Rady ministrów z dnia 26 kwietnia 2011r. w sprawie określenia maksymalnej części aktywów otwartego funduszu emerytalnego, jaka może zostać ulokowana w poszczególnych kategoriach lokat ]. Zmiana ta ma pozwolić otwartym funduszom emerytalnym na uzyskiwanie wyższych stóp zwrotu z zainwestowanego kapitału, przy założeniu, iż sytuacja gospodarcza kraju będzie sprzyjała. Można przypuszczać także, że zmiana ta ma być pewną rekompensatą, za mniejsze wpływy do otwartych funduszy emerytalnych. Jednak dyskusyjna pozostaje kwestia bezpieczeństwa, która to jest podstawową cechą każdego systemu emerytalnego. Ostatni kryzys finansowy z 2008r. pokazał, że otwarte fundusze emerytalne funkcjonujące na rynku polskim były wrażliwe na zmiany na rynkach finansowych. Jeszcze na koniec września 2007r. trzyletnia średnia ważona stopa zwrotu wypracowana przez otwarte fundusze emerytalne wynosiła 52,497%, a na koniec marca 2009r. trzyletnia średnia ważona stopa zwrotu wypracowana przez otwarte fundusze emerytalne wyniosła tylko % [www.knf.gov.pl dostęp dnia ]. Pozytywną informacją, jest to, że na koniec marca 2011r. omawiana stopa wyniosła 15,177%. 3. Analiza wyników ankiety Celem badania ankietowego jest próba oceny tendencji wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym skłonność do szczędzenia osób fizycznych. An-

5 Próba oceny wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym 287 kieta została przeprowadzona w kwietniu i maju 2011 roku wśród słuchaczy studiów podyplomowych trzech wrocławskich uczelni wyższych. Istotny jest fakt, że były to osoby posiadające wykształcenie wyższe, a studia podyplomowe dotyczyły różnych dziedzin ekonomii, a więc można przyjąć założenie, że świadomość ekonomiczna ankietowanych jest wyższa niż przeciętna w społeczeństwie. Ponadto przyjęto, że osoby z wyższym wykształceniem są predysponowane do osiąganie wyższych niż przeciętne zarobków, jeśli nie w chwili obecne, to w przyszłości. Próba badawcza liczyła 150 osób, a dobór próby nie był doborem losowym, co stanowiło świadome zamierzenie autora z wyżej wymienionych powodów. Rysunek 1. Struktura ankietowanych według wieku Źródło: Opracowanie własne Strukturę wiekową ankietowanych przedstawia rysunek 1. Większość badanych (63%) stanowią osoby do 35 roku życia. Biorąc pod uwagę fakt, iż ankietowani byli studentami studiów podyplomowych jest to zgodne z oczekiwaniami, ponieważ osoby w tym wieku są skoncentrowane na podnoszeniu swoich kwalifikacji zawodowych. Większości ankietowanych do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało najmniej 30 lat pracy. Z jednej strony istnieje niebezpieczeństwo, że stosunkowo długi okres dzielący ankietowanych od wieku emerytalnego nie skłania do myślenia o odkładaniu środków finansowych na przyszłą emeryturę, a z drugiej samo podnoszenie kwalifikacji zawodowych powinno wiązać się z awansem zawodowym, a co za tym idzie wzrostem wynagrodzenia oraz wynikającymi z tego większymi możliwościami oszczędzania (inwestowania) środków finansowych. Badaniu została poddana subiektywna ocena sytuacji finansowej ankietowanych. Ankietowani mieli możliwość wyboru jednego spośród czterech wariantów odpowiedzi. Swoją sytuację finansową mogli określić jako: złą nie wystarcza na wszystkie podstawowe potrzeby, przeciętną wystarcza na podstawowe potrzeby, lecz na dodatkowe już nie, dobrą wystarcza na podstawowe potrzeby, ale na dodatkowe w ograniczonej liczbie,

6 288 Tomasz Rólczyński bardzo dobrą wystarcza na podstawowe i dodatkowe potrzeby bez ograniczeń. Rysunek 2. Struktura ankietowanych według subiektywnej sytuacji finansowej Źródło: Opracowanie własne Spośród ankietowanych [zob. rysunek 2.] większość stanowią osoby, które swoją bieżącą sytuację finansową oceniają jako dobrą (62%) lub bardzo dobrą (6%). Tylko 3% badanych ocenia swoją sytuację finansową jako złą, a 29% jako przeciętną. Rysunek 3. Struktura ankietowanych ze względu na znajomość zmian w systemie emerytalnym Źródło: opracowanie własne Istotne z punktu widzenia celu pracy było określenie stopnia znajomości zmian zachodzących w systemie emerytalnym. Wśród badanych 98% wiedziało, że zachodzą zmiany w systemie emerytalnym, przy czym 48% badanych uznało, że dobrze orientuje się w zachodzących zmianach, a 50% badanych wie, że zmiany zachodzą, ale nie orientują się w nich dobrze [ zob. rysunek 3]. Należy podkreślić, że ocena znajomości zmian była oceną subiektywną i nie była ona weryfikowana w badaniu. Czynnikiem powodującym chęć dodatkowego odkładania środków finansowych z myślą o kresie emerytalnym może być przeświadczenie, że przyszła

7 Próba oceny wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym 289 emerytura, po wprowadzeniu zmian w systemie emerytalnym, będzie niższa niż w przypadku, gdyby zmiany nie zostały wprowadzone. W dalszej analizie nie są uwzględnione osoby, które nie słyszały o zmianach w systemie emerytalnym. Spośród pozostałych osób 66% uważa, że zmiany systemie emerytalnym negatywnie wpłyną na wysokość emerytur, które uzyskają w przyszłości. Można uznać, że wyraża to również negatywny stosunek tych osób do zmian zachodzących w systemie emerytalnym. 29% badanych uznała, że zmiany nie wpłyną na wysokość emerytur, 1% badanych uważa, że po zmianach w systemie emerytalnym emerytury będą wyższe. 4% ankietowanych nie miało zdania na temat wpływu zmian w systemie emerytalnym na wysokość przyszłych emerytur. Rysunek 3. Struktura ankietowanych ze względu na ocenę wpływu zmian w systemie emerytalnym na wysokość przyszłej emerytury Źródło: opracowanie własne Tablica 1. Struktura ankietowanych ze względu na rodzaj posiadanego zabezpieczenia emerytalnego Rodzaj zabezpieczenia Liczba ankietowanych z posiadających emerytalnego dodatkowe zabezpieczenie emerytalne IKE 7 PPE 4 Plan oszczędnościowo-emerytalny 6 Ubezpieczenie z fund. kapitałowym 29 Inne 16 Źródło: Opracowanie własne Wśród osób, które słyszały o zmianach lub osób, które znają zmiany, 37% posiada dodatkowe zabezpieczenie emerytalne. Rodzaje posiadanych dodatkowych zabezpieczeń emerytalnych wśród ankietowanych przedstawia tablica 1. Największa liczba ankietowanych posiada ubezpieczenie z funduszem kapitałowym (29 osób), indywidualne konto emerytalne (7 osób), plan oszczędnościowo emerytalny (6 osób), pracowniczy program emerytalny (4 osoby). Szesnaście osób wskazało na posiadanie innego zabezpieczenia na przyszłą emeryturę. Praktycznie we wszystkich przypadkach innym zabezpieczeniem emerytalnym były nieruchomości, które ankietowani kupowali w celach spekulacyjnych lub na wynajem.

8 290 Tomasz Rólczyński Również wśród osób, które o zmianach słyszały lub, które uważają, że je znają zweryfikowano ich zamiary dotyczące odkładania dodatkowych środków z myślą o emeryturze poza ewentualnie już gromadzonymi [ zob. rysunek 4]. Wśród nich 45% badanych zamierza jeszcze dodatkowo gromadzić środki z myślą o wykorzystaniu ich w wieku emerytalnym. Co istotne 22% badanych chciałoby takie środki odkładać, ale ich obecna sytuacja finansowa na to nie pozwala. Należy przypuszczać, że poprawa sytuacji finansowej spowoduje, że osoby te zaczną oszczędzać (inwestować) środki finansowe, a więc nastąpi wzrost oszczędności osób fizycznych. 11% ankietowanych nie zamierza dodatkowo oszczędzać środków finansowych z myślą o emeryturze, a 22% nie jest jeszcze zdecydowanych. Nie zweryfikowano w badaniu jakie czynniki będą brane pod uwagę przez osoby, które należą do grupy osób niezdecydowanych, przy podejmowaniu decyzji o odkładaniu dodatkowych środków. Może występować sytuacji, że środki gromadzone w obecny sposób są według tych osób wystarczające. Rysunek 4. Struktura odpowiedzi na pytanie dotyczące zamiaru odkładania dodatkowych środków finansowych w celu wykorzystania ich w wieku emerytalnym (poza ewentualnie już gromadzonymi) Źródło: opracowanie własne Tablica 2. przedstawia wyniki odpowiedzi na temat rodzaju inwestycji, jaki zamierzają dokonać osoby, które chcą dodatkowo odkładać środki w celu wykorzystania ich w okresie emerytalnym. Jak można zauważyć dominują dwa rodzaje inwestycji, a mianowicie systematyczne odkładanie środków na koncie bankowym oraz dokonywanie inwestycji na rynku kapitałowym. Chęć systematycznego odkładania środków na koncie bankowym wynikać może z bezpieczeństwa oraz prostoty takiego sposobu inwestowania. Wymaga jednak systematyczności i świadomości oszczędzającego. Inwestowanie na rynku kapitałowym może być pewnego rodzaju rekompensatą dla ankietowanych, wynikającą z redukcji części składki trafiającej do otwartych funduszy emerytalnych. Pamiętać, bowiem należy, że ankietowani posiadali wykształcenie wyższe, a studia podyplomowe dotyczyły różnych obszarów ekonomii, przez co można oczekiwać, że ich świadomość ekonomiczna oraz wiedza ekonomiczna jest wyższa niż przeciętna w społeczeństwie. Grupa 10 osób zamierza inwestować

9 Próba oceny wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym 291 w sposób inny i znowu deklarowane były inwestycje w nieruchomości, czyli kupno ziemi i mieszkań w celach spekulacyjnych lub mieszkań na wynajem. Tablica 2. Struktura ankietowanych ze względu na rodzaj inwestycji, jaką zamierzają podjąć z myślą o zabezpieczeniu emerytalnym Rodzaj "inwestycji" liczba ankietowanych zamierzających oszczędzać IKE 8 PPE 2 Plan oszczędnościowo-emerytalny 5 systematyczne odkładanie środków na koncie bankowym (lokacie) 23 dokonywanie inwestycji na rynku kapitałowym (indywidualnie lub poprzez fundusze inwestycyjne) 28 inny 10 Źródło: Opracowanie własne Zakończenie Istnieje przekonanie wśród ankietowanych, że wysokość emerytury po zmianach w systemie emerytalnym będzie niższa (może to również świadczyć o negatywnym nastawieniu do zmian systemie emerytalnym). Stanowić to może jednocześnie czynnik skłaniający do oszczędzania na przyszłą emeryturę. Mimo chęci, jaką podkreślają ankietowani, do oszczędzania na emeryturę niespełna ¼ osób stwierdza, że ich sytuacja finansowa nie daje możliwości dobrowolnego dodatkowego oszczędzania na emeryturę. Wśród grupy osób, które zamierzają dodatkowo zabezpieczać się na przyszłą emeryturę są takie, które rozważają inwestycje w aktywa niefinansowe (głównie nieruchomości). Zmiany w systemie emerytalnym spowodować mogą wzrost zainteresowania inwestycjami indywidualnymi, również na rynku kapitałowym, na co wskazują wyniki przeprowadzonego badania ankietowego. Może się to z kolei przyczynić do jego rozwoju. Niestety, nie można odpowiedzieć dzisiaj na pytanie, czy inwestycje indywidualne zrekompensują mniejsze możliwości inwestycyjne otwartych funduszy emerytalnych na rynku kapitałowym i wpłyną istotnie jego dalszy rozwój. Literatura 1. Cztery kroki do wyższej emerytury, KNF ( r.), 2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 26 kwietnia 2011 w sprawie określenia maksymalnej części aktywów otwartego funduszu emerytalnego, jaka może zostać ulokowana w poszczególnych kategoriach lokat, Dz. U. nr 50, poz The 2009 Ageing Report: economic and budgetary projections for the EU 27 Member States ( ), The Economic Policy Committee (AWG) & The European Commission (DG ECFIN), 2009 r. 4. Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem syste-

10 292 Tomasz Rólczyński mu ubezpieczeń społecznych, Dz.U. nr 75, poz. 398, ustawa z dn. 25 marca 2011 r. 5. Ustawy o Systemie Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U Nr 137 poz Waligórska M., Nowak L., Prognoza ludności na lata , GUS, Departament Badań demograficznych, Warszawa 2009, 7. Wojciechowski W., Straty zamiast korzyści, czyli prawdziwe skutki trwałej redukcji składek do II filara emerytalnego, FOR, Warszawa 2011 {dostęp elektroniczny] 8. Załącznik Ankieta Ankieta jest anonimowa, a materiał w niej zawarty zostanie wykorzystany do celów naukowych w zbiorczych zestawieniach statystycznych. Wypełnienie jej zajmie Państwu niewiele czasu, a dostarczy wiele cennych i istotnych informacji. Serdecznie proszę o jej wypełnienie i z góry dziękuję za poświęcony przez Państwa czas. INSTRUKCJA: Proszę o zakreślenie odpowiednich kratek. Niektóre pytania mogą wymagać zakreślenia więcej niż jednej odpowiedzi. 1. Jak ocenia Pan/Pani bieżącą sytuacje finansową swojego gospodarstwa domowego? zła (nie wystarcza na wszystkie podstawowe potrzeby) przeciętna (wystarcza na podstawowe potrzeby, lecz na dodatkowe potrzeby już nie) dobra (wystarcza na podstawowe potrzeby, na dodatkowe potrzeby, ale w ograniczonej liczbie) bardzo dobra (wystarcza na podstawowe potrzeby i na dodatkowe potrzeby bez ograniczeń) 2. Czy w ciągu najbliższego roku przewiduje Pan/Pani, że sytuacja finansowa gospodarstwa domowego: pogorszy się poprawi się pozostanie bez zmian 3. Czy gromadzi Pan/Pani środki finansowe z myślą o okresie emerytalnym poza obowiązkowymi filarami systemu emerytalnego?: Tak Nie 4. Czy zna Pan/Pani zmiany zachodzące obecnie w systemie emerytalnym: Nic o tym nie wiem Słyszałem/łam, ale nie orientuję się dobrze Znam zmiany i uważam, że je rozumiem 5. Czy uważa Pan/Pani, że zmiany w systemie emerytalnym wpłyną na wysokość Pana/Pani przyszłej emerytury? Będzie wyższa, taka sama (porównywalnej wysokości), Będzie niższa 6. Czy posiada Pan/Pani obecnie inne zabezpieczenie emerytalne? tak, nie 7. Jeśli tak to jest to: IKE (Indywidualne Konto Emerytalne), PPE (Pracowniczy Program Emerytalny), plan oszczędnościowo-emerytalny ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym inne, jakie? Czy w zawiązku ze zmianami w systemie emerytalnym ma Pan/Pani zamiar zacząć dodatkowo jeszcze odkładać środki finansowe w celu wykorzystania ich w okresie emerytalnym (poza ewentualnie już posiadanymi)?: Tak, Nie, Nie wiem Chciałbym, ale moja obecna sytuacja finansowa na to nie pozwala 9. Jeśli na poprzednie pytanie była odpowiedź twierdząca, to w jaki sposób zamierza Pan/Pani dodatkowo odkładać środki finansowe na okres emerytalny: IKE (Indywidualne Konto Emerytalne), PPE (Pracowniczy Program Emerytalny), plan oszczędnościowo-emerytalny systematycznie odkładać pieniądze na koncie bankowym/lokacie dokonywać inwestycji na rynku kapitałowym (poprzez np. fundusze inwestycyjne lub indywidualnie) inne, jakie Metryczka Wiek: lat, lat, lat, lat, lat, lat, lat Płeć: kobieta, mężczyzna

11 Próba oceny wpływu zmian w polskim systemie emerytalnym 293 Streszczenie Pogarszająca się sytuacja w sektorze finansów publicznych w Polsce spowodowała, iż w najbliższym czasie nastąpią radykalne zmiany w polskim systemie emerytalnym. Ostatecznie, zmiany te będą miały przełożenie na przyszłą wysokość emerytur. Prognozy ekonomistów pokazują, że wprowadzenie zmian będzie skutkowało zmniejszeniem poziomu emerytur wypłacanych w przyszłości. Oznacza to, że osoby fizyczne same będą musiały zadbać o uzbieranie odpowiedniego kapitału na życie na emeryturze. Na rynku polskim znajduje się wiele produktów, które umożliwiają oszczędzanie środków finansowych na przyszłość. Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie: czy zmiany w polskim systemie emerytalnym wpłyną na większą skłonność do szczędzenia osób fizycznych. Influence of changes in Polish pension system on propensity to save (Summary) The deteriorating situation in the public finance sector in Poland caused changes that will affect future pensions in the Polish system. Economists' forecasts show that these changes will result in the reduction of pensions paid in the future, which means that people will have to take care of fund for life during retirement themselves. That will force people to check on the variety of products that allow them to save money available in the Polish market. The article attempts to answer the question whether the changes in the Polish pension system will influence higher tendency the individuals to save their money.

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej (jako

Bardziej szczegółowo

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ?

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? MATERIAŁ INFORMACYJNY DLA STUDENTÓW I MŁODYCH PRACOWNIKÓW OPRACOWANY PRZEZ IZBĘ GOSPODARCZĄ TOWARZYSTW EMERYTALNYCH, WWW.IGTE.PL POLSKA EMERYTURA 2015 1960 1970

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a Warszawa, 09.05.2014 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a W końcu grudnia 2013 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków otwartych

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE)

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) P R E Z E N T A C J A W Y N I K Ó W Z B A D A N I A T Y P U O M N I B U S D L A K O M I T E T U O B Y W AT E L S K I E J I N I C J AT Y W Y U S TA

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku Warszawa, 2008.04.21 Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku W prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centralnym Rejestrze Członków według stanu na koniec grudnia 2007

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZNIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES LIPIEC 1999 CZERWIEC WARSZAWA, LISTOPAD r. Analiza

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury?

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury? Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych

Bardziej szczegółowo

Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych

Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych Z dniem 1 maja 2011 r. weszła w życie ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych

Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych Michał Boni, Minister-członek Rady Ministrów Warszawa, 24 stycznia 2011 r. Zmieniane akty prawne ustawa z

Bardziej szczegółowo

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY Pracowniczy Program Emerytalny Jest to system oszczędzania dla osób, które chcą powiększyć swoją emeryturę oraz stworzyć sobie możliwość uzyskania satysfakcjonującego poziomu

Bardziej szczegółowo

Edukacja finansowa w Polsce stan i wyzwania

Edukacja finansowa w Polsce stan i wyzwania Edukacja finansowa w Polsce stan i wyzwania Wiedza i postawy ekonomiczne uczniów szkół ponadgimnazjalnych Wyniki badania przeprowadzonego dla PZU 2 Charakterystyka badania 3 Zakres pytań Badanie koncentrowało

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE EMERYTALNE

INDYWIDUALNE EMERYTALNE INDYWIDUALNE KONTO EMERYTALNE DLACZEGO WARTO MIEĆ IKE? Rok Źródło Wysokość emertury stopa zastąpienia 1997 Bezpieczeństwo dzięki różnorodności opracowanie Pełnomocnika Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Twój osobisty fundusz emerytalny

Twój osobisty fundusz emerytalny Twój osobisty fundusz emerytalny Autor: Adam Jagielnicki Pewne pieniądze w niepewnych czasach! Emerytura to dla wielu z nas upragniony koniec pracy zawodowej. Ma to być okres życia, który będziemy mogli

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki!

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki! Twoja emerytura Wyższa emerytura Niższe podatki! Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to wyjątkowy program oszczędnościowy w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi,

Bardziej szczegółowo

brak opodatkowania zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) osiągniętych przez oszczędzających w związku z oszczędzaniem na IKE,

brak opodatkowania zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) osiągniętych przez oszczędzających w związku z oszczędzaniem na IKE, 1. Czy każdy może założyć IKE i IKZE? Prawo do dodatkowego oszczędzania na przyszłą emeryturę w ramach IKE i IKZE przysługuje każdej osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat. W przypadku osób małoletnich,

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część I finasowanie Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia I. Wprowadzenie. Fundusz społeczny- pojęcie funduszu społecznego, udział w tworzeniu funduszu i prawie do świadczeń z niego

Bardziej szczegółowo

Poz. 1717. Szczawno-Zdrój, 19 lutego 2014 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Poz. 1717. Szczawno-Zdrój, 19 lutego 2014 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych Poz. 1717 Szczawno-Zdrój, 19 lutego

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE

Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE Jednym z dostępnych sposobów gromadzenia dodatkowych oszczędności na cele emerytalne jest

Bardziej szczegółowo

Rynek PPE w formach inwestycyjnej i ubezpieczeniowej

Rynek PPE w formach inwestycyjnej i ubezpieczeniowej Rynek PPE w formach inwestycyjnej i ubezpieczeniowej stan obecny, bariery rozwojowe, oczekiwania. Agnieszka Łukawska, Legg Mason TFI S.A. Dyrektor ds. sprzedaży Warszawa, 4 czerwca 2012 Aktywa PPE* Łącznie:

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

III filar ubezpieczenia emerytalnego

III filar ubezpieczenia emerytalnego III filar ubezpieczenia emerytalnego 1 Przesłanki reformy emerytalnej 2 Wskaźniki zgonów i urodzeń w tys. 600 550 Zgony Urodzenia 500 450 400 350 300 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Bardziej szczegółowo

CO ZROBIĆ, ŻEBY SIĘ UDAŁO? Emerytalne Konto Oszczędnościowe sposobem na wyższą emeryturę

CO ZROBIĆ, ŻEBY SIĘ UDAŁO? Emerytalne Konto Oszczędnościowe sposobem na wyższą emeryturę CO ZROBIĆ, ŻEBY SIĘ UDAŁO? Emerytalne Konto Oszczędnościowe sposobem na wyższą emeryturę III filar emerytalny ewolucja systemu PRACOWNICZE PROGRAMY EMERYTALNE INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE INDYWIDUALNE

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze. Pracowniczy Program PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU

Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze. Pracowniczy Program PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU PRACOWNICZE PROGRAMY EMERYTALNE Kiedy zaczynasz mieć czas, przestajesz mieć pieniądze Pracowniczy Program Emerytalny Z TFI PZU PPE TFI PZU SA LAUREAT KONKURSU Co to jest PPE? Pracowniczy program emerytalny

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców

db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców Rachunek db Firma z Przyszłością Dla kogo jest to interesujące rozwiązanie: Przedsiębiorcy prowadzący działalność

Bardziej szczegółowo

Lokowanie aktywów otwartych funduszy emerytalnych poza granicami kraju w 2009 r. wyniki ankiety

Lokowanie aktywów otwartych funduszy emerytalnych poza granicami kraju w 2009 r. wyniki ankiety Lokowanie aktywów otwartych funduszy emerytalnych poza w 2009 r. wyniki ankiety Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Warszawa, 1 2010 r. I. Analiza odpowiedzi uzyskanych od powszechnych towarzystw emerytalnych

Bardziej szczegółowo

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Pieniądz w gospodarstwie domowym Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Od wieków pieniądz w życiu każdego człowieka spełnia rolę ekonomicznego środka wymiany. Jego wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2014 DNI/A/P/201312/001

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2014 DNI/A/P/201312/001 URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2014 DNI/A/P/201312/001 DEPARTAMENT NADZORU INWESTYCJI EMERYTALNYCH Słowa kluczowe: INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE, INDYWIDUALNE KONTA ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO,

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku.

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. System emerytalny składa się z trzech filarów. Na podstawie podanych niżej kryteriów klasyfikacji nowy system emerytalny

Bardziej szczegółowo

Temat: Od czego zależeć będzie Twoja emerytura?

Temat: Od czego zależeć będzie Twoja emerytura? Wszystkie scenariusze lekcji, komiksy i animacje są dostępne na: www.for.org.pl Temat: Od czego zależeć będzie Twoja emerytura? Autor: Beata Łuba-Krolik Poziom Szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Rekiny giełdy, aspirujący inwestujący, wytrawni gracze czy konserwatywni stratedzy, czyli.

Rekiny giełdy, aspirujący inwestujący, wytrawni gracze czy konserwatywni stratedzy, czyli. Rekiny giełdy, aspirujący inwestujący, wytrawni gracze czy konserwatywni stratedzy, czyli. Polacy w świecie funduszy inwestycyjnych Spis treści: WSTĘP... 2 KLUCZOWE WNIOSKI... 3 TYPY INWESTORÓW... 5 I.

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY

INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY ARKUSZE DO TWOICH WŁASNYCH OBLICZEŃ POZNAŃ OZNAŃ,, 11 KWIETNIA 2011, 11 2011 BLOGI: WIEDZA I SZKOLENIA: BEZPŁATNE

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZNIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES LIPIEC 1999 GRUDZIEŃ 27 WARSZAWA, MARZEC 28

Bardziej szczegółowo

Polacy wobec oszczędzania na emeryturę. Raport z badania omnibusowego od TNS Polska dla Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami

Polacy wobec oszczędzania na emeryturę. Raport z badania omnibusowego od TNS Polska dla Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami Polacy wobec oszczędzania na emeryturę Raport z badania omnibusowego od TNS Polska dla Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami Warszawa, styczeń 2015 Contents 1 Podsumowanie 3 2 Metodologia 7 3 Wyniki

Bardziej szczegółowo

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004 Usługi finansowe Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie 7-25 października 2004 Spis treści Podsumowanie... 3 O badaniu... 6 Znajomość dostępnych w Internecie usług finansowych. Źródła

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. - Polskie emerytury są i będą bezpieczne, a finanse Polski zostały uratowane przed narastającym długiem publicznym - powiedział

Bardziej szczegółowo

Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne. Indywidualne konto emerytalne. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego PPE IKE IKZE

Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne. Indywidualne konto emerytalne. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego PPE IKE IKZE Rodzaje kwalifikowanych programów emerytalnych PPE Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne IKE Indywidualne (od II poł 2004) Indywidualne konto emerytalne IKZE Indywidulane (od stycznia 2012)

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r.

OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r. WICEPRZEWODNICZĄCA OGÓLNOPOLSKIEGO POROZUMIENIA ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH WIESŁAWA TARANOWSKA OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r. Koleżanki i Koledzy W załączeniu przekazuję dokumenty zawierające: - najistotniejsze

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZNIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES WRZESIEŃ 1999 GRUDZIEŃ 5 WARSZAWA, MARZEC 6

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZENIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES: LIPIEC 1999 MAJ 28 WARSZAWA, LISTOPAD 28 SPIS

Bardziej szczegółowo

IKE można założyć bez względu na to, czy jest się uczestnikiem pracowniczego programu emerytalnego.

IKE można założyć bez względu na to, czy jest się uczestnikiem pracowniczego programu emerytalnego. Co trzeba wiedzieć o IKE? Kto może gromadzić oszczędności na IKE? Prawo do dokonywania wpłat na IKE przysługuje osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat. Osoby małoletnie (w tym przypadku mowa jest o osobach

Bardziej szczegółowo

6 lat działania OFE, sukces reformy systemu emerytalnego i przyszłych emerytów, czy tylko instytucji zarządzających?

6 lat działania OFE, sukces reformy systemu emerytalnego i przyszłych emerytów, czy tylko instytucji zarządzających? 6 lat działania OFE, sukces reformy systemu emerytalnego i przyszłych emerytów, czy tylko instytucji zarządzających? Zakopane 12 maja 2005 PLAN PREZENTACJI 1. Wpływ OFE na koniunkturę giełdową, 2. Przegląd

Bardziej szczegółowo

Emerytura. Wyliczanie emerytury. Do kiedy stare emerytury? 2014-04-03. Zasady wyliczania wysokości emerytury

Emerytura. Wyliczanie emerytury. Do kiedy stare emerytury? 2014-04-03. Zasady wyliczania wysokości emerytury Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Reforma ubezpieczeń społecznych podzieliła

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2014 DNI/A/P/201406/001

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2014 DNI/A/P/201406/001 URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2014 DNI/A/P/201406/001 DEPARTAMENT NADZORU INWESTYCJI EMERYTALNYCH Słowa kluczowe: INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE, INDYWIDUALNE KONTA ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO,

Bardziej szczegółowo

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego Zarządzanie Publiczne, 4(16)/2011, s. 95 118 Kraków 2012 Published online June 29, 2012 Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE)

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) P R E Z E N TA C J A W Y N I K Ó W Z B A D A N I A T Y P U O M N I B U S D L A PIPUIF 1 PRZYGOTOWAŁ: MARCIN KOŁAKOWSKI KOORDYNACJA: GRZEGORZ KOWALCZYK

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Fundusze inwestycyjne i emerytalne

Fundusze inwestycyjne i emerytalne Fundusze inwestycyjne i emerytalne WYKŁAD 8 FUNDUSZE EMERYTALNE W SYSTEMIE EMERALNYMY CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (1) Pojęcie ogólne: ogół planów (programów) wypłacających świadczenia emerytalne.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 13 października 2011 r. PLAN WYKŁADU I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Kiedy zaczynasz mieć czas przestajesz mieć pieniądze Współpraca TFI PZU SA z Grupą Azoty S.A. - Pracowniczy Program Emerytalny

Kiedy zaczynasz mieć czas przestajesz mieć pieniądze Współpraca TFI PZU SA z Grupą Azoty S.A. - Pracowniczy Program Emerytalny Kiedy zaczynasz mieć czas przestajesz mieć pieniądze Współpraca TFI PZU SA z Grupą Azoty S.A. - Pracowniczy Program Emerytalny Tarnów, 3 grudnia 2014 r. TFI PZU, Biuro Programów Emerytalno-Oszczędnościowych

Bardziej szczegółowo

Polacy o OFE. Polacy o OFE. TNS Czerwiec 2014 K.043/14

Polacy o OFE. Polacy o OFE. TNS Czerwiec 2014 K.043/14 Informacja o badaniu Do 31 lipca 2014 roku Polacy muszą zdecydować, czy chcą, by ich składki emerytalne były odkładane częściowo do ZUS i częściowo do OFE czy tylko do ZUS. W maju TNS Polska zapytał Polaków

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2015 DNI/A/P/201412/001

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2015 DNI/A/P/201412/001 URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA 2015 DNI/A/P/201412/001 DEPARTAMENT NADZORU INWESTYCJI EMERYTALNYCH Słowa kluczowe: INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE, INDYWIDUALNE KONTA ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO,

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego

Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Finansowego Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Dr Wojciech Nagel Zespół Ubezpieczeń Społecznych Trójstronnej Komisji ds. SG UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Część I. Obecna sytuacja systemu ubezpieczeń społecznych, problematyka

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpieczeń

Emerytury i system ubezpieczeń Emerytury i system ubezpieczeń 1 56 EMERYTURA to świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.

Bardziej szczegółowo

ZUS czy OFE: podejmij decyzję do 31 lipca

ZUS czy OFE: podejmij decyzję do 31 lipca ZUS czy OFE: podejmij decyzję do 31 lipca Od 1 kwietnia do 31 lipca 2014 roku każdy Polak opłacający składki emerytalne, musi podjąć decyzję, czy chce odkładać część składek do OFE, czy również na indywidualne

Bardziej szczegółowo

III FILAR SYSTEMU EMERYTALNEGO - WYBÓR CZY KONIECZNOŚĆ?

III FILAR SYSTEMU EMERYTALNEGO - WYBÓR CZY KONIECZNOŚĆ? Bartosz Chorkowy Zakład Ekonometrii i Metod Ilościowych Wydział Ekonomiczny Uniwersytet Opolski bchorkowy@uni.opole.pl III FILAR SYSTEMU EMERYTALNEGO - WYBÓR CZY KONIECZNOŚĆ? Wprowadzenie System emerytalny

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia.. 2014 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia.. 2014 r. Projekt z dnia 4 grudnia 2013 r. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia.. 2014 r. w sprawie określenia maksymalnej części aktywów otwartego funduszu emerytalnego, jaka moŝe zostać ulokowana w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN

Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN Słowo wstępu Zabezpieczenie emerytalne obywateli to obowiązek konstytucyjny państwa Bezpieczeństwo systemu

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SYTUACJI FINANSOWEJ TOWARZYSTW FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH

INFORMACJA O SYTUACJI FINANSOWEJ TOWARZYSTW FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH INFORMACJA O SYTUACJI FINANSOWEJ TOWARZYSTW FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH NA KONIEC 2001 ROKU ORAZ NA KONIEC I PÓŁROCZA 2002 R. WARSZAWA, LISTOPAD 2002 r. 1 Wstęp Dane prezentowane w poniższym opracowaniu zostały

Bardziej szczegółowo

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY Skorzystaj z ulgi podatkowej w ramach Pakietu Emerytalnego PKO TFI (IKE + IKZE) PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) Inwestycja w ramach

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpieczeń

Emerytury i system ubezpieczeń Emerytury i system ubezpieczeń 1 1 EMERYTURA świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

GRA INWESTYCJNA. dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. PolRENTIER Sp. z o.o. tel./fax 0 22 773 16 52 www.polrentier.pl biuro@polrentier.

GRA INWESTYCJNA. dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. PolRENTIER Sp. z o.o. tel./fax 0 22 773 16 52 www.polrentier.pl biuro@polrentier. GRA INWESTYCJNA dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych dr Jacek Rembiszewski doradca finansowy tel. kom. 601 801 890 jacek.rembiszewski@polrentier.pl PolRENTIER Sp. z o.o. tel./fax 0 22 773 16 52 www.polrentier.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Marek Połeć, 08.12.2010

Marek Połeć, 08.12.2010 Marek Połeć, 08.12.2010 2.1 od następstw nieszczęśliwych wypadków 2.2 na życie W obecnej rozwiniętej formie ubezpieczenia na życie są dopasowywane do indywidualnych potrzeb klienta. Głównymi celami tych

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY Skorzystaj z ulgi podatkowej w ramach Pakietu Emerytalnego PKO TFI (IKE + IKZE) PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) Inwestycja w ramach

Bardziej szczegółowo

RYNEK OTWARTYCH FUNDUSZY EMERYTALNYCH W II KWARTALE 2012 ROKU DNI/A/K/201206/001. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Warszawa 2012

RYNEK OTWARTYCH FUNDUSZY EMERYTALNYCH W II KWARTALE 2012 ROKU DNI/A/K/201206/001. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Warszawa 2012 RYNEK OTWARTYCH FUNDUSZY EMERYTALNYCH W II KWARTALE 2012 ROKU Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Warszawa 2012 DNI/A/K/201206/001 DEPARTAMENT NADZORU INWESTYCJI EMERYTALNYCH Słowa kluczowe: KNF, PTE, OFE,

Bardziej szczegółowo

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych Oprócz wielu możliwości inwestowania swojego kapitału jedną z lepszych form stanowią otwarte fundusze inwestycyjne. Programy SKANDII i AEGONA pozwalają

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ.

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. Kamila Opasińska Katarzyna Deleżuch INWESTYCJE W NIERUCHOMOŚCI PODSTAWOWE RODZAJE

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH Obowiązuje od 5.11.2012 r. ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH W związku z rozszerzeniem oferty Towarzystwa o nowe ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe przedstawiamy Aneks do Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

Osoby, które dopiero wchodzą na rynek pracy, będą mogły w ciągu 3 miesięcy podjąć decyzję, czy chcą zostać członkami OFE.

Osoby, które dopiero wchodzą na rynek pracy, będą mogły w ciągu 3 miesięcy podjąć decyzję, czy chcą zostać członkami OFE. Co zakłada proponowana przez rząd reforma? W ramach gruntowanej przebudowy II filaru (OFE) rząd proponuje: przeniesienie obligacji skarbowych i papierów dłużnych gwarantowanych przez Skarb Państwa, z OFE

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZNIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES LIPIEC 1999 GRUDZIEŃ 6 WARSZAWA, KWIECIEŃ 7

Bardziej szczegółowo

Zarząd Województwa Wszystkie

Zarząd Województwa Wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW Warszawa, dnia 12 października 2010 r. ST4/4820/757/2010 Zarząd Województwa Wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach

Bardziej szczegółowo