Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii"

Transkrypt

1 INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii REDAKCJA JACEK NOWAKOWSKI ANDRZEJ PRINKE W ODZIMIERZ RÑCZKOWSKI POZNA 2005

2 ABSTRACT: Jacek Nowakowski, Andrzej Prinke, W odzimierz Ràczkowski (eds), Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii [Biskupin and what next? Aerial photographs in Polish archaeology]. Instytut Prahistorii UAM, OÊrodek Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego, Muzeum Archeologiczne w Biskupinie, Poznaƒskie Towarzystwo Prehistoryczne, Poznaƒ 2005, pp. 522, fig. & phot. 199, colour plates 142. ISBN Polish text with English summaries and captions. These papers present examples of the application of aerial photography in Poland and some other European countries. The authors discuss several issues including the history of Polish aerial archaeology, the conditions of its usefulness in Polish archaeology, certain contemporary technological resources that increase the effectiveness of the information in the photographs, the complex problems of photointerpretation and the closely related question of how to archive them and make them available, the universal uses of photographs in conservation work and in research practice. Aerial photographs also allow to look at archaeology from a different perspective, thus they can be a good basis for re-conceptualisation of many fundamental problems, such as methods of cultural landscape studies. Recenzenci: prof. dr hab. Bogus aw Gediga prof. dr hab. S awomir Kadrow Copyright by Jacek Nowakowski, Andrzej Prinke, W odzimierz Ràczkowski 2005 Copyright by Authors Publikacj wydano przy finansowym wsparciu Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Dziekana Wydzia u Historycznego UAM, Fundacji UAM, Aerial Archaeology Research Group oraz ze Êrodków projektu European Landscapes: Past, Present and Future (Ref. No / CLT CA22) realizowanego w ramach programu Culture Adjustacja streszczeƒ i t umaczenie podpisów: Joanna Haracz-Lewandowska Sk ad i amanie: ad rem, Poznaƒ Jacek Tomczak Projekt ok adki: Jolanta i Konrad Królowie ISBN Wydawca: ul. S owiaƒska 38A/ Poznaƒ tel./fax +48 /

3 Spis treêci Jacek Nowakowski, Andrzej Prinke, W odzimierz Ràczkowski, Lataç, lataç i interpretowaç: problemy i perspektywy polskiej archeologii lotniczej Cz Êç I: Troch historii czy tylko Biskupin? Wojciech Piotrowski, Wykopaliska biskupiƒskie z lotu ptaka próba podsumowania Lidia uk, Dokàd prowadzisz Biskupinie? Dariusz Krasnod bski, Pamiàtkowy album z polskimi zdj ciami lotniczymi z lat Agnieszka Dolatowska, Danuta Prinke, Do trzech razy sztuka: próba interpretacji zdj ç lotniczych z Kotliny Toruƒsko-Bydgoskiej Cz Êç II: Zdj cia lotnicze i technologia S awomir Królewicz, Charakterystyka wybranych cech wspó czesnych Êrednioi wysokorozdzielczych danych teledetekcyjnych Jerzy Mia dun, Wymiar fraktalny zobrazowaƒ teledetekcyjnych krajobrazu ekologicznego, poddanego antropopresji Jerzy Mia dun, Wst pna koncepcja struktury systemu pozyskiwania danych w trakcie rekonesansu lotniczego i ich transmisji do Internetu w czasie rzeczywistym Cz Êç III: Problemy z interpretacjà Lidia uk, W poszukiwaniu salomonowego rozwiàzania, czyli o tym, kto powinien interpretowaç zdj cia lotnicze s ów kilka Andrzej Kijowski, Stefan ynda, Struktury glacjalne i peryglacjalne jako t o dla archeologicznej interpretacji zdj ç lotniczych Krzysztof Maciejewski, Wró enie z fusów? Dylematy fotografujàcego obiekty archeologiczne Cz Êç IV: Archiwizacja i udost pnianie zdj ç lotniczych w archeologii Wies aw St pieƒ, Karta obserwacji terenu z góry Katarzyna Bronk-Zaborowska, Andrzej Prinke, Lidia uk, APh_Max baza danych o zdj ciach lotniczych dla potrzeb archeologii Andrzej Prinke, Zaplecze informatyczne w zastosowaniach metody archeologicznego rekonesansu lotniczego Jerzy Mia dun, Izabela Mirkowska, W odzimierz Ràczkowski, WczesnoÊredniowieczne za o enia obronne w Polsce pó nocno-wschodniej: projekt systemu informacji archeologicznej Cz Êç V: Zdj cia lotnicze w praktyce konserwatorskiej Zbigniew Kobyliƒski, Krzysztof Misiewicz, Dariusz Wach, Archeologia niedestrukcyjna w pó nocno-wschodniej Polsce Piotr Górny, Ma gorzata Przybyszewska, Jacek Wysocki, Weryfikacja terenowa zdj ç lotniczych Wojciech Sosnowski, Dokumentacja fotolotnicza w archeologii ziemi che miƒskiej. Pierwsze doêwiadczenia, mo liwoêci, perspektywy Andrzej Prinke, W odzimierz Ràczkowski, Bogdan Walkiewicz, Archeologiczny zwiad lotniczy wzd u trasy planowanej autostrady A2 w granicach dawnego woj. poznaƒskiego

4 Jacek Nowakowski, Znaczenie zdj ç lotniczych w konserwatorstwie archeologicznym na przyk adzie stanowiska archeologicznego w Osiecznej (stan. 4) Tomasz Burda, Archeologiczna apokalipsa. Wykorzystanie fotografii lotniczej w ocenie zniszczeƒ na stanowiskach archeologicznych w Iraku Cz Êç VI: Od zdj ç lotniczych do wieloaspektowych i zintegrowanych badaƒ: dorobek i perspektywy Andrzej M. Wyrwa, Zdj cia lotnicze w ekneƒskim kompleksie osadniczym oraz ich weryfikacja archeologiczno-architektoniczna i osadnicza Krzysztof Maciejewski, W odzimierz Ràczkowski, Jamy, jamy lecz nie tylko: wyniki archeologicznego rozpoznania lotniczego w Wielkopolsce w latach Barbara Stolpiak, W odzimierz Ràczkowski, Opactwo pocysterskie w Bierzwniku, woj. zachodniopomorskie a zdj cia lotnicze oczekiwania i mo liwoêci Kazimierz Grà awski, Zdj cia lotnicze w archeologicznej praktyce badawczej Muzeum w Brodnicy Dariusz Krasnod bski, Lotnicza prospekcja archeologiczna w dorzeczu Odry, przeprowadzona w 1999 roku Krzysztof Wieczorek, Widaç, nie widaç czy pilot mo e zostaç archeologiem? Marcin Dziewanowski, Lidia uk, Zaleg oêci nie do odrobienia? Przyczynek do przydatnoêci zdj ç lotniczych w badaniach terenowych na przyk adzie stan. 5 w Mierzynie, woj. zachodniopomorskie Rafa Gradowski, Fotografia lotnicza w archeologii a problem wczesnoêredniowiecznego osadnictwa obronnego na terenie miasta Cz uchowa Mi osz Giersz, Maciej S omczyƒski, Mariusz Zió kowski, Archeologia lotnicza w polskich badaniach archeologicznych w Andach Violetta Julkowska, W odzimierz Ràczkowski, Zobaczmy przesz oêç! Zdj cia lotnicze w dydaktyce historii Cz Êç VII: Zdj cia lotnicze i krajobraz kulturowy Wies aw St pieƒ, Fotografia lotnicza w ochronie krajobrazu kulturowego Paul M. Barford, Tworzenie krajobrazu: archeologia osadnicza z lotu ptaka? Grzegorz Kiarszys, Osadnictwo czy krajobraz kulturowy: konsekwencje poznawcze korelacji wyników badaƒ powierzchniowych i rozpoznania lotniczego Cz Êç VIII: Jak si to robi w Europie? Robert Bewley, Archeologia lotnicza kilka myêli na przysz oêç Rog Palmer, Dlaczego niezb dna jest interpretacja zdj ç lotniczych i wykonywanie map? Ralf Schwarz, Günter Wetzel, Archeologia lotnicza w Niemczech z historii badaƒ Michael Doneus, Archeologia lotnicza w Austrii Martin Gojda, Archeologia lotnicza w Czechach w koƒcu XX wieku: integracja studiów nad krajobrazem kulturowym a archeologia nieinwazyjna Ivan Kuzma, Archeologia lotnicza na S owacji Lis Helles Olesen, Archeologia lotnicza w Danii Romas Jarockis, Fotografia lotnicza, archeologia i dziedzictwo kulturowe na Litwie Juris Urtāns, Fotografia lotnicza w archeologii na otwie Indeks nazw osobowych Indeks nazw geograficznych Lista adresowa autorów

5 Piotr Górny, Ma gorzata Przybyszewska, Jacek Wysocki Weryfikacja terenowa zdj ç lotniczych 1. Uwagi wst pne W 2001 roku na terenie województwa warmiƒsko-mazurskiego realizowany by program pod nazwà Archeologia niedestrukcyjna. Celem przedsi wzi cia, realizowanego przez trzy instytucje Wojewódzki Oddzia S u by Ochrony Zabytków w Olsztynie 1, Instytut Archeologii i Etnologii PAN oraz Fundacj Res Publica Multiethnica, by o wykonanie prospekcji lotniczej w celu zewidencjonowania stanowisk archeologicznych, a nast pnie przeprowadzenie weryfikacji powierzchniowej oraz weryfikacji przy pomocy metod geofizycznych wytypowanych obszarów lub poszczególnych stanowisk archeologicznych (por. Kobyliƒski, Misiewicz, Wach w tym tomie). Po àczenie prospekcji lotniczej, uznawanej obecnie przez wielu za najbardziej obiecujàcà metod rozpoznawania zasobów dziedzictwa archeologicznego (por. Kobyliƒski 2001: 146), z tradycyjnym rozpoznaniem powierzchniowym i w àczeniem nowoczesnych metod geofizycznych powinno przynieêç najlepsze rezultaty. Prospekcja lotnicza obj a kilka terenów województwa warmiƒsko-mazurskiego, a wykonana zosta a przez Otto Braascha i Dariusza Wacha. Obszarem, na którym ewidencja lotnicza przynios a najciekawsze rezultaty jest teren Pojezierza I awskiego, w okolicy miejscowo- Êci Pó wieê, po o onej nad Jeziorem Ewingi, na zachód od miasta Zalewo (ryc. 1). Wykonawcy, po odbyciu lotów, dokonali selekcji materia u zdj ciowego, który zosta przekazany s u bom konserwatorskim celem przeprowadzenia badaƒ powierzchniowych i w ten sposób zweryfikowania efektów prospekcji lotniczej. Na zdj ciach oznaczono obszary, na których (wed ug wykonawców lotów) powinny wyst powaç stanowiska archeologiczne. Pó wieê Olsztyn Ryc. 1. Lokalizacja wybranych obszarów próbnych do badaƒ weryfikacyjnych. 1 Obecnie Wojewódzki Urzàd Ochrony Zabytków w Olsztynie. 237

6 2. Powierzchniowe badania weryfikacyjne na wybranych obszarach próbnych Jesienià 2001 roku pracownicy s u b konserwatorskich przeprowadzili badania powierzchniowe na wytypowanych obszarach (Tabl. I: A, II: A). Warto zaznaczyç, i dotychczas na terenach tych nie by y prowadzone badania powierzchniowe w ramach Archeologicznego Zdj cia Polski. Przeprowadzona prospekcja terenowa przynios a znakomite rezultaty. Na obu obj tych badaniami obszarach zarejestrowanych zosta o dwanaêcie stanowisk archeologicznych. Na pierwszym obszarze pi ç stanowisk (Tabl. I: B), zaê na obszarze drugim siedem (Tabl. II: B). Rozk ad chronologiczny materia u jest bardzo szeroki od neolitu po okres póênego Êredniowiecza. Ponadto na jednym ze stanowisk zarejestrowano silnie rozorywane obiekty, choç nie zarejestrowano materia u zabytkowego na powierzchni, co uniemo liwi o ustalenie jego chronologii (na Tabl. II: B oznaczone linià przerywanà). Z kolei cz Êç znalezionego materia u zabytkowego podczas wykonanej prospekcji terenowej by a za ma o charakterystyczna, aby mo liwe by o dok adne okreêlenie chronologii. Materia y te zosta y okreêlone jako staro ytne. Wed ug podzia u na dwa poddane weryfikacji powierzchniowej obszary, chronologia zarejestrowanych stanowisk przedstawia si nast pujàco: obszar 1 (Tabl. I: B): stanowiska nr 1 i 4 stanowisko nr 2 stanowisko nr 5 stanowiska nr 2 i 3 obszar 2 (Tabl. II: B): stanowiska nr 2, 3, 5 stanowiska nr 1, 4, 6 neolit / wczesna epoka bràzu lub staro ytnoêç okres wp ywów rzymskich wczesne Êredniowiecze póêne Êredniowiecze staro ytnoêç wczesne Êredniowiecze Analiza porównawcza wyników rozpoznania lotniczego i prospekcji terenowej omawianych obszarów pozwala na wyciàgni cie kilku ciekawych wniosków. Najwa niejszy jest oczywiêcie ten, e wyniki rozpoznania lotniczego potwierdzi y si podczas badaƒ powierzchniowych. Nale y jednak zwróciç uwag na kilka charakterystycznych zjawisk, które ujawni y si podczas prospekcji terenowej. Zjawiska te sà oczywiêcie charakterystyczne jedynie dla omawianego terenu i nie muszà, a nawet wr cz nie mogà stanowiç adnej regu y. Mianowicie, nie wszystkie wskazane przez wykonawców zdj ç lotniczych wyró niki roêlinne przynios y pozytywne rezultaty w postaci materia u zabytkowego na powierzchni. W niektórych miejscach wskazanych jako potencjalne czy niemal pewne stanowiska archeologiczne (na Tabl. I: B zaznaczone kolorem ó tym) nie zarejestrowano ani materia u zabytkowego, ani pozosta oêci obiektów, czy warstwy kulturowej. W trakcie badaƒ powierzchniowych okaza o si, e wskazane zaciemnienia, sugerujàce wyst powanie wyró ników roêlinnych, zwiàzane sà w obni eniem terenu, miejscem b dàcym pozosta oêcià po cieku wodnym o wi kszej wilgotnoêci, co ujawni o si w postaci intensywniejszego (ciemniejszego) zabarwienia roêlinnoêci. Nie oznacza to oczywiêcie, e w sytuacjach, gdy wynik prospekcji terenowej nie potwierdza si podczas badaƒ powierzchniowych, nale y odrzuciç wnioski p ynàce z rozpoznania lotniczego jako niewiarygodne. Taka mo liwoêç istnieje, ale trzeba te braç pod uwag, e to byç mo e w aênie wyró niki roêlinne pozwoli y zarejestrowaç stanowisko archeologiczne, które z jakiejê przyczyny nie manifestuje si na powierzchni materia em zabytkowym. Znakomicie potwierdzi y si stanowiska, na których nie wyst puje warstwa kulturowa, a tylko pojedyncze obiekty. Chodzi tu stanowisko 2 na obszarze 1 (Tabl. I: B) i stanowisko 7 na obszarze 2 (Tabl. II: B). Na tej podstawie mo na by wysnuç wniosek, e przez to, i brak jest widocznej 238 V: ZDJ CIA LOTNICZE W PRAKTYCE KONSERWATORSKIEJ

7 warstwy kulturowej, a na stanowisku wyst pujà tylko pojedyncze obiekty, wytworzy y si warunki umo liwiajàce zarejestrowanie wyraênych wyró ników, które mog yby byç zak ócone i mniej widoczne, gdyby na stanowisku wyst powa a tak e warstwa kulturowa. Niektóre stanowiska nie manifestujà si w sposób widoczny na zdj ciach lotniczych. Doskona ym tego przyk adem sà stanowisko numer 4 na obszarze nr 1 (Tabl. I: B) i stanowisko nr 5 na obszarze nr 2 (Tabl. II: B). W obu przypadkach charakterystyczne jest to, e stanowiska te znajdujà si na glebie piaszczystej. Podczas badaƒ powierzchniowych nie zarejestrowano na nich ani obiektów, ani warstwy kulturowej, a chronologia obu wskazuje na okres neolitu, wzgl dnie na staro ytnoêç. Mo na by wi c zaryzykowaç stwierdzenie, e w obr bie omawianej jednostki fizjograficznej, jakim jest Pojezierze I awskie, charakter stanowisk z okresu neolitu znacznie utrudnia ich rozpoznanie na zdj ciach lotniczych. Na wszystkich zlokalizowanych stanowiskach datowanych na okres wczesnego Êredniowiecza, czyli nr 5 na obszarze nr 1 (Tabl. I: B) i 1, 4, 6 na obszarze nr 2 (Tabl. II: B) zarejestrowano rozorywanà warstw kulturowà, która na zdj ciach lotniczych mo e by a zinterpretowana jako jednolite zaciemnienie. 3. Wnioski Ostateczne wnioski p ynàce z przeprowadzonych weryfikacji powierzchniowych zdj ç lotniczych nie prowadzà do jakichê odkrywczych ustaleƒ, sà one jednak wa ne i nie wolno o nich zapominaç. Po pierwsze, wydaje si, e wykonanie zdj ç lotniczych lub te analiza ju wykonanych powinny byç poprzedzone szczegó owà analizà map glebowych danego terenu, rozpoznaniem sytuacji geomorfologicznej, stosunków wodnych itd. Jedynie takie wszechstronne przygotowanie pozwoli na trafniejszà analiz zgromadzonego materia u zdj ciowego. Po drugie, zdj cia lotnicze wymagajà bezwzgl dnie weryfikacji terenowej. Oba sposoby budowania ewidencji stanowisk archeologicznych sà metodami uzupe niajàcymi si. Warto w tym miejscu zaznaczyç, e za o enia programu AZP przewidywa y wykonywanie zdj ç lotniczych (np. Kobyliƒski 1999). Niestety, z ró nych przyczyn ten element programu nie zosta zrealizowany. Jednoczesne ich stosowanie pozwala na skuteczniejsze i lepsze ewidencjonowanie stanowisk archeologicznych, co w konsekwencji prowadzi do skuteczniejszej ochrony i lepszego zarzàdzania nimi. Po trzecie, nie nale y zapominaç te o stosowaniu innych, niedestrukcyjnych metod rozpoznawania dziedzictwa archeologicznego. Co prawda omówione przyk ady wskazujà, i wnioski p ynàce ze zdj ç lotniczych nie zawsze znajdujà potwierdzenie podczas badaƒ powierzchniowych, ale absolutnie nie mo e to stanowiç przes anki do uznania tych e wniosków na b dne. Wydaje si, e obecnie sprawna ochrona dziedzictwa archeologicznego i skuteczne zarzàdzenie nim powinno opieraç si przede wszystkim na budowaniu zintegrowanej ewidencji, opartej o mo liwie jak najszersze spektrum metod rozpoznawczych (Kobyliƒski 2001: 173). Nie mo na poprzestawaç jedynie na rozpoznaniu powierzchniowym, nie mo na te zadowalaç si jedynie wynikami rozpoznania lotniczego. Absolutnym minimum jest àczenie tych dwóch sposobów ewidencji, które w razie potrzeby powinny byç rozszerzane o inne, znane metody niedestrukcyjnego rozpoznawania i badania stanowisk archeologicznych. Bibliografia Kobyliƒski Z Siedemdziesiàt lat archeologii lotniczej w Polsce, Âwiatowit 1 (nowa seria), fasc. B: Kobyliƒski Z Teoretyczne podstawy konserwacji dziedzictwa archeologicznego. Warszawa: Fundacja Res Publica Multiethnica, Instytut Archeologii i Etnologii PAN. WERYFIKACJA TERENOWA ZDJ å LOTNICZYCH 239

8 Tabl. I: A. Pó wieê, woj. warmiƒsko-mazurskie. Na zdj ciu, na podstawie jego interpretacji, zaznaczono obszar, na którym powinny wyst powaç stanowiska archeologiczne. Fot. D. Wach, Tabl. I: B. Pó wieê, woj. warmiƒsko-mazurskie. Lokalizacja stanowisk archeologicznych zarejestrowanych w trakcie weryfikacyjnych badaƒ powierzchniowych (kolor niebieski). Fot. D. Wach,

9 Tabl. II: A. Pó wieê, woj. warmiƒsko-mazurskie. Na zdj ciu, na podstawie jego interpretacji, zaznaczono obszar, na którym powinny wyst powaç stanowiska archeologiczne. Fot. D. Wach, Tabl. II: B. Pó wieê, woj. warmiƒsko-mazurskie. Lokalizacja stanowisk archeologicznych zarejestrowanych w trakcie weryfikacyjnych badaƒ powierzchniowych (kolor niebieski). Fot. D. Wach,

10 Piotr Górny, Ma gorzata Przybyszewska, Jacek Wysocki Archaeological Surface Verification of Aerial Photographs Summary In the year 2001 in the Warmia and Mazury Province a project called Non-destructive Archaeology was being realised. Three institutions were involved in this project: the Provincial Department of Monuments Protection Service in Olsztyn, the Institute of Archaeology and Ethnology of the Polish Academy of Science and the Res-Publica Multiethnica Foundation. The most important aim of the project was to verify the results of aerial photographs taken of chosen parts of the Province by field-walking survey and geophysics. Aerial photographs were taken in the spring and early summer of 2001 in a few chosen areas of the Warmia and Mazury Province. The most interesting results were observed in the area of the I awa Lake District (west part of the Province) near the village Pó wieê situated on the lake shore of the Ewingi Lake, west of Zalewo town (fig. 1). In autumn 2001, on the basis of the results of the aerial photographs, a field-walking survey was made near the village Pó wieê in two areas (Plate I: A; Plate II: A). In both of them the results of the research were excellent twelve archaeological site were found. Their chronology, established on basis of pottery and other artefacts discovered, is very wide from the Neolithic to Medieval Age. The comparative analysis of the results of the aerial photographs and the field-walking survey leads us to make to some conclusions. The most important and most obvious of which is that the results of the aerial photographs were confirmed by field-walking. However, it is very important to notice that not all the marks pointed out by the authors of the photographs were really cropmarks indicating archaeological sites. During field-walking it appeared that some of them indicated, for example, damper soil which caused the growing crops to have a more intensive colour. Of course, that does not mean that in such cases the results of aerial photographs are unreliable. Such a possibility does exist but there is also another one: an archaeological site can be also visible on the earth s surface, for some reason, only through cropmarks but not through artefacts and the remains of cultural layers or features. Archaeological sites without any cultural layers and only with separate features were very well confirmed. Perhaps the lack of the cultural layer on these sites influenced how well cropmarks indicated archaeological remains under the surface. On the other hand, some of archaeological sites discovered during the field-walking were not visible on aerial photographs. There were no cultural layers or features visible on the surface and the sites were discovered on very sandy soil. Their chronology was identified as Neolithic. The character of these sites probably hinders their observation in an aerial survey. All archaeological sites dating back to the Early Medieval Age had a badly deteriorated cultural layer which appeared as a solid dark patch. Final suggestions are as follows: 1. The taking of planned aerial photographs, or the analysis of those already made should be preceded by a very careful analysis of soil maps, the geomorphology and hydrology of the given area. This will prove very helpful during the analysis of the photographs. 2. Aerial photographs should be always verified by field-walking. Both methods of discovering archaeological sites should be complementary to each other. 3. There are also some other non-destructive methods of discovering and investigating archaeological sites. Involving them all in the process of integrated protection is today the only solution in managing and protecting archaeological heritage. Captions: Fig. 1. Location of selected test areas for verification surveys. Plate I: A. Pó wieê, Warmia-Mazury. On the basis of the interpretation, the area in which archaeological sites should be present was marked on the photograph. Photo: D. Wach, Plate I: B. Pó wieê, Warmia-Mazury. Location of archaeological sites registered during field-walking survey (in blue). Photo: D. Wach, Plate II: A. Pó wieê,warmia-mazury. On the basis of the interpretation, the area in which archaeological sites should be present was marked on the photograph. Photo: D. Wach, Plate II: B. Pó wieê, Warmia-Mazury. Location of archaeological sites registered during field-walking survey (in blue). Photo: D. Wach, V: ZDJ CIA LOTNICZE W PRAKTYCE KONSERWATORSKIEJ

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów

Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów Materiały Zachodniopomorskie, Nowa Seria t. VI/VII: 2009/2010, z. 1: Archeologia, s. 443-447 ISSN 0076-5236 Andrzej Kuczkowski Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów

Bardziej szczegółowo

Ile pucharów lejkowatych mieści się w jednym komputerze? Zdjęcia lotnicze i GIS w archeologii

Ile pucharów lejkowatych mieści się w jednym komputerze? Zdjęcia lotnicze i GIS w archeologii Ile pucharów lejkowatych mieści się w jednym komputerze? Zdjęcia lotnicze i GIS w archeologii Wojciech Mania Zakład Kształtowania Środowiska Przyrodniczego i Fotointerpretacji Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH

JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH MACIEJ MATASEK JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH GIMNAZJUM / LICEUM HANDYBOOKS 1 Copyright by Wydawnictwo HANDYBOOKS Poznań 2014 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Przemys owie wielkopolscy od ksi cia dzielnicowego do króla Polski

Przemys owie wielkopolscy od ksi cia dzielnicowego do króla Polski Przemys owie wielkopolscy od ksi cia dzielnicowego do króla Polski WYDAWNICTWO POKONFERENCYJNE pod redakcjà prof. dr hab. Hanny Kóčki-Krenz Konferencja popularnonaukowa towarzyszàca Dniom Grodu Przemys

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

pod redakcją Lecha Leciejewicza i Mariana Rębkowskiego

pod redakcją Lecha Leciejewicza i Mariana Rębkowskiego KOŁOBRZEG Wczesne miasto nad Bałtykiem / pod redakcją Lecha Leciejewicza i Mariana Rębkowskiego FUNDACJA NA RZECZ NAUKI POLSKIEJ INSTYTUT ARCHEOLOGII I ETNOLOGII POLSKIEJ AKADEMII NAUK WYDAWNICTWO TRIO

Bardziej szczegółowo

BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU

BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU KRZYSZTOF DĄBROWSKI BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU W sierpniu 1963 r. kontynuowano 1 prace badawcze na cmentarzysku lateńsko- -rzymskim. Na obszarze 1026 m 2 odkryto i wyeksplorowano

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

1. LOGOWANIE do portalu studenta/doktoranta

1. LOGOWANIE do portalu studenta/doktoranta 1. LOGOWANIE do portalu studenta/doktoranta Aby zalogować się na stronie portalu studenta/doktoranta należy wybrać stronę: https://ps.ug.edu.pl (na stronie logowanie odbywa się wyłącznie poprzez podanie

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

KRAJOBRAZY KULTUROWE

KRAJOBRAZY KULTUROWE Urszula Myga Piątek KRAJOBRAZY KULTUROWE ASPEKTY EWOLUCYJNE I TYPOLOGICZNE Cultural landscape Evolutionary and typological aspects Uniwersytet Śląski Katowice 2012 KRAJOBRAZY KULTUROWE ASPEKTY EWOLUCYJNE

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4 Academic year 2014/2015 Academy of Fine Arts in Gdańsk Faculty of Sculpture and Intermedia Long-cycle Master s degree studies (5 years) The Faculty of Sculpture is divided into two fields of study: Sculpture

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Zespołu Arbitrów z dnia 13 lipca 2005 r. Arbitrzy: Tomasz Marcin Błuszkowski. Protokolant Rafał Oksiński

POSTANOWIENIE. Zespołu Arbitrów z dnia 13 lipca 2005 r. Arbitrzy: Tomasz Marcin Błuszkowski. Protokolant Rafał Oksiński Sygn. akt UZP/ZO/0-1689/05 POSTANOWIENIE Zespołu Arbitrów z dnia 13 lipca 2005 r. Zespół Arbitrów w składzie: Przewodniczący Zespołu Arbitrów Andrzej Sławomir Mucha Arbitrzy: Tomasz Marcin Błuszkowski

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA RODZAJE MAP

PRZYRODA RODZAJE MAP SCENARIUSZ LEKCJI PRZEDMIOT: PRZYRODA TEMAT: RODZAJE MAP AUTOR SCENARIUSZA: mgr Katarzyna Borkowska OPRACOWANIE ELEKTRONICZNO GRAFICZNE : mgr Beata Rusin TEMAT LEKCJI RODZAJE MAP CZAS REALIZACJI 2 x 45

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

http://www.rcin.org.pl

http://www.rcin.org.pl Archeologia Polski, t. XXXVIII : 1993, z. I PL ISSN 0003-8180 MAŁGORZATA WINIARSKA-KABACIŃSKA ANALIZA FUNKCJONALNA OSTRZA KOŚCIANEGO ZBROJONEGO KRZEMIENNYMI WKŁADKAMI Z TŁOKOWA, WOJ. OLSZTYŃSKIE 1 Analizę

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Legnicka Specjalna strefa Ekonomiczna S.A. Miłkowice Obręb: Rzeszotary Gmina Miłkowice legnicki Dolnośląskie. Położenie.

Legnicka Specjalna strefa Ekonomiczna S.A. Miłkowice Obręb: Rzeszotary Gmina Miłkowice legnicki Dolnośląskie. Położenie. Położenie azwa lokalizacji Miasto / Gmina Powiat Województwo Legnicka Specjalna strefa Ekonomiczna S.A. Miłkowice Obręb: Rzeszotary Gmina Miłkowice legnicki Dolnośląskie Powierzchnia nieruchomości Informacje

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

UCZELNIANA KOMISJA REKRUTACYJNA WYDZIAŁOWE KOMISJE REKRUTACYJNE

UCZELNIANA KOMISJA REKRUTACYJNA WYDZIAŁOWE KOMISJE REKRUTACYJNE Prosimy o wypełnienie poniższych tabel, a następnie przesłanie ich zarówno w wersji elektronicznej na adres: zespol.rekrutacji@uj.edu.pl, jak i w formie wydruku podpisanego przez Dziekana lub Prodziekana

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO NR 486 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 24 2007

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO NR 486 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 24 2007 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO NR 486 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 24 2007 KATARZYNA KOTARSKA ALICJA DROHOMIRECKA CHARAKTERYSTYKA RODOWISKA RODZINNEGO DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 215 15546 Poz. 1586 i 1587

Dziennik Ustaw Nr 215 15546 Poz. 1586 i 1587 Dziennik Ustaw Nr 215 15546 Poz. 1586 i 1587 Dyrektywa 2001/84/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 wrzeênia 2001 r. w sprawie prawa autora do wynagrodzenia z tytu u odsprzeda y oryginalnego egzemplarza

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Na koniec stażu skandynawska szkoła eksploracji i ekspozycji stanowisk archeologicznych!

Na koniec stażu skandynawska szkoła eksploracji i ekspozycji stanowisk archeologicznych! Na koniec stażu skandynawska szkoła eksploracji i ekspozycji stanowisk archeologicznych! 07. 11.2015 W sobotę spotkaliśmy się około południa przy Muzeum i pojechaliśmy w teren. Pierwszym punktem naszej

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Decyzja o warunkach zabudowy i decyzja środowiskowa

Decyzja o warunkach zabudowy i decyzja środowiskowa Maciej J. Nowak Decyzja o warunkach zabudowy i decyzja środowiskowa Zasada bliskiego sąsiedztwa Obiekty wielkopowierzchniowe w planowaniu przestrzennym Decyzja wzizt a ochrona środowiska NIERUCHOMOŚCI

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN

ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN - tekst ujednolicony - CZĘŚĆ B KIERUNKI POLITYKA PRZESTRZENNA 2001 rok zmiana Studium 2008r. zmiana Studium luty 2010r.

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU 1) z dnia 23 grudnia 2003 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU 1) z dnia 23 grudnia 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 2 34 Poz. 10 i 11 wschodnim i w linii prostej poprzez punkt 06000383 dochodzi do punktu 06000382. W punkcie 06000382 granica za amuje si w kierunku po udniowo-wschodnim i przez punkt

Bardziej szczegółowo

III Raport z monitoringu wilka na pogórzu świętokrzyskim

III Raport z monitoringu wilka na pogórzu świętokrzyskim III Raport z monitoringu wilka na pogórzu świętokrzyskim Roman Gula, Artur Milanowski, Alicja Gadomska, Katarzyna Bojarska R. Gula Monitoring od 15 października 2013 do 15 marca 2014 Metody i obszar monitoringu

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja użytkownika aplikacji mobilna Aplikacja Uczestnika Gry Miejskiej

Dokumentacja użytkownika aplikacji mobilna Aplikacja Uczestnika Gry Miejskiej Dokumentacja użytkownika aplikacji mobilna Aplikacja Uczestnika Gry Miejskiej Zamawiający: Wykonawca: Dokumentacja powstała w ramach projektów Dokumentacja powstała w ramach projektów: e-usługi e-organizacj

Bardziej szczegółowo

Mirosława Wasielewska Możliwości tworzenia zasobu mieszkań na wynajem we Wrocławiu. Problemy Rozwoju Miast 5/2-4, 112-115

Mirosława Wasielewska Możliwości tworzenia zasobu mieszkań na wynajem we Wrocławiu. Problemy Rozwoju Miast 5/2-4, 112-115 Mirosława Wasielewska Możliwości tworzenia zasobu mieszkań na wynajem we Wrocławiu Problemy Rozwoju Miast 5/2-4, 112-115 2008 z umową, nastąpiło we wrześniu b.r. Gmina uzyskała łącznie 290 lokali mieszkalnych

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

JUKAWA. Co dalej? Metoda analizy

JUKAWA. Co dalej? Metoda analizy JUKAWA Co dalej? Metoda analizy Na czym polega warto JUKAWY dla miasta? Jakie s cele miasta? Podstawowy: utrzyma budynek z powodu jego unikalnej i cennej historycznie architektury Uzupe niaj ce (o ile

Bardziej szczegółowo

ZBIERANIE INFORMACJI W INTERNECIE Początek pisania pracy

ZBIERANIE INFORMACJI W INTERNECIE Początek pisania pracy ZBIERANIE INFORMACJI W INTERNECIE Początek pisania pracy ROZPOCZĘCIE PISANIA PRACY NAUKOWEJ Zaczynamy pisanie pracy dyplomowej od rozdziału Materiał i metody. Podrozdziały Miejsce prowadzenia badań Badana

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Monitoring zanieczyszczenia wód i powietrza w obrębie zabudowy mieszkaniowej w km 286+370 autostrady A2 po stronie południowej w Złotogórskim Obszarze Chronionego Krajobrazu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z II warsztatów

Sprawozdanie z II warsztatów Sprawozdanie z II warsztatów 28 lutego 2015 roku odbyły się drugie warsztaty w ramach projektu realizowanego przez Stowarzyszenie Warnija w partnerstwie z Gminą Olsztyn, Forum Rozwoju Olsztyna OLCAMP,

Bardziej szczegółowo

The use of aerial pictures in nature monitoring

The use of aerial pictures in nature monitoring ROCZNIKI BIESZCZADZKIE 18 (2010), str. 403 408 Marcin Czerny Received: 5.05.2010 KRAMEKO sp. z o.o. Reviewed: 30.07.2010 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 108 m.czerny@krameko.com.pl WYKORZYSTANIE ZDJĘĆ LOTNICZYCH

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 474/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 30 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 474/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 30 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 474/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 30 kwietnia 2015 r. w sprawie: zmiany planu finansowego Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu na 2015 r. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH. Praca zbiorowa pod redakcj naukow Izabelli Sikorskiej-Wolak

TURYSTYKA W ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH. Praca zbiorowa pod redakcj naukow Izabelli Sikorskiej-Wolak Szko a G ówna Gospodarstwa Wiejskiego Wydzia Ekonomiczno-Rolniczy Katedra Ekonomiki Edukacji, Komunikowania i Doradztwa TURYSTYKA W ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Praca zbiorowa pod redakcj naukow Izabelli

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do Arkusza kosztorysowania sieci klasy NGA na obszarach wymagających wsparcia publicznego.

Instrukcja do Arkusza kosztorysowania sieci klasy NGA na obszarach wymagających wsparcia publicznego. Załącznik 3 do poradnika dotyczącego planowania i projektowania sieci klasy NGA Instrukcja do Arkusza kosztorysowania sieci klasy NGA na obszarach wymagających wsparcia publicznego. Wersja 1.0 Projekt:

Bardziej szczegółowo

Poznań: Usługa ochrony szpitala Numer ogłoszenia: 187851-2015; data zamieszczenia: 21.12.2015 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Poznań: Usługa ochrony szpitala Numer ogłoszenia: 187851-2015; data zamieszczenia: 21.12.2015 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi 1 z 5 2015-12-21 23:20 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.spsk2.pl/zp/pokaz2.php?n=408_2015 Poznań: Usługa ochrony szpitala Numer

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r.

Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r. dotycząca przyjęcia planu aglomeracji Orzysz. Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r. Na podstawie art. 18 pkt 20 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie Język angielski Gry i zabawy Podróże dalekie i bliskie Tytuł oryginału: 365 gier i zabaw dla całej rodziny. Język angielski Autorzy oryginału: Natalia Kertyczak, Ewa Mikołajska, Radosław Mikołajski, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę.

European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę. European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę. The schools which participate in the project are from: Szkoły uczestniczące w projekcie są z: POLAND POLSKI

Bardziej szczegółowo

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Kościerzyna, 25 września 2015 Działanie: Inwestycje w środki trwałe/ scalanie gruntów Beneficjent: Starosta Koszty

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja JST z zastosowaniem technologii przetwarzania w chmurze w świetle strategicznych działań MC

Informatyzacja JST z zastosowaniem technologii przetwarzania w chmurze w świetle strategicznych działań MC Informatyzacja JST z zastosowaniem technologii przetwarzania w chmurze w świetle strategicznych działań MC Tomasz Krzymowski Radca ministra Departament e-państwa 2 marca 2016 r. Celem przedsiewzięcia jest

Bardziej szczegółowo

Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm

Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm Art. 1 DEFINICJE 1. Serwis internetowy serwis informacyjny, będący zbiorem treści o charakterze informacyjnym, funkcjonujący pod adresem: www.ramowka.fm. 2. Administrator

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Fundacji Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji za 2009 r.

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Fundacji Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji za 2009 r. L. dz. 52/10 Tarnów, dnia 29 marca 2010 r. SPRAWOZDANIE FINANSOWE za 2009 r. A. WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. Fundacja Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji (która moŝe uŝywać nazwy skróconej

Bardziej szczegółowo

Jak postawić tablicę informacyjną? Plan działania dla animatorów przyrodniczych

Jak postawić tablicę informacyjną? Plan działania dla animatorów przyrodniczych Jak postawić tablicę informacyjną? Plan działania dla animatorów przyrodniczych 1. Styczeń 2011 r. wybranie lokalizacji Zastanów się jakie miejsce będzie najlepsze na postawienie tablicy informacyjnej

Bardziej szczegółowo

Przedsięwzięcia z zakresu kultury mogą być finansowane ze środków: - Unii Europejskiej, tj.:

Przedsięwzięcia z zakresu kultury mogą być finansowane ze środków: - Unii Europejskiej, tj.: Fundusze europejskie dla kultury Kraków, 22 maja 2009 r. Finansowanie kultury Przedsięwzięcia z zakresu kultury mogą być finansowane ze środków: - Unii Europejskiej, tj.: - Funduszy strukturalnych - Programów

Bardziej szczegółowo

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my Volley English! Już od dziś, co miesiąc, znajdziecie w naszym serwisie nową ofertę. Zapraszamy Cię do nauki angielskiego w praktycznym wydaniu. Przygotowaliśmy dla Ciebie wyjątkowe materiały, które odnoszą

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Opinia geotechniczna

Opinia geotechniczna ZLECENIODAWCA: Biuro Inżynieryjnych Usług Projektowych Sp. z o.o. ul. K. Czapińskiego 3 30-048 Kraków INWESTOR: Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie Opinia geotechniczna koncepcja i

Bardziej szczegółowo

REPORT THE XII GENERAL ASSEMBLY AND SYMPOSIUM OF THE POLISH PHYTOPATHOLOGICAL SOCIETY

REPORT THE XII GENERAL ASSEMBLY AND SYMPOSIUM OF THE POLISH PHYTOPATHOLOGICAL SOCIETY REPORT THE XII GENERAL ASSEMBLY AND SYMPOSIUM OF THE POLISH PHYTOPATHOLOGICAL SOCIETY The XII General Assembly of The Polish Phytopathological Society was held in Lublin on September 20, 2005. It was attended

Bardziej szczegółowo

Wielcy malarze na lekcji języka angielskiego opis ilustracji na podstawie materiału stymulującego Opracowała: Marta Gajda-Bławat

Wielcy malarze na lekcji języka angielskiego opis ilustracji na podstawie materiału stymulującego Opracowała: Marta Gajda-Bławat Szkoła gimnazjalna JĘZYK ANGIELSKI Scenariusz lekcji z zastosowaniem nowych mediów i metod aktywizujących (45 minut) Wielcy malarze na lekcji języka angielskiego opis ilustracji na podstawie materiału

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe. - przygotowanie certyfikatów dla uczestników szkolenia, wykorzystanie projektów

Zapytanie ofertowe. - przygotowanie certyfikatów dla uczestników szkolenia, wykorzystanie projektów Łódź, 3 kwietnia 2014 r. Zapytanie ofertowe Przedmiotem zamówienia jest kompleksowa organizacja szkoleń w ramach projektu "Łódzkie Przyjazne Filmowcom" dofinansowanego ze środków Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

Niniejszy ebook jest własnością prywatną.

Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana, ani odczytywana w środkach publicznego

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Pan Zdzisław Matusewicz Burmistrz Trzebiatowa

Pan Zdzisław Matusewicz Burmistrz Trzebiatowa Szczecin, dnia 23 maja 2014 r. Prezes Regionalnej Izby Obrachunkowej w Szczecinie WK.0913.1169.16.D.2014 Pan Zdzisław Matusewicz Burmistrz Trzebiatowa Informuję Pana, że działając na podstawie art. 5 ustawy

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH WYŻSZA SZKOŁA HUMANISTYCZNA im. Króla Stanisława Leszczyńskiego w Lesznie Wydział Nauk Społecznych ul. Królowej Jadwigi 10/ ul. Krótka 5, 64-100 Leszno tel. 065/ 529-47-77 Kierunek: PRACA SOCJALNA, I stopień

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at the airport być na lotnisku Ona jest teraz na

Bardziej szczegółowo