Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii"

Transkrypt

1 INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii REDAKCJA JACEK NOWAKOWSKI ANDRZEJ PRINKE W ODZIMIERZ RÑCZKOWSKI POZNA 2005

2 ABSTRACT: Jacek Nowakowski, Andrzej Prinke, W odzimierz Ràczkowski (eds), Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii [Biskupin and what next? Aerial photographs in Polish archaeology]. Instytut Prahistorii UAM, OÊrodek Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego, Muzeum Archeologiczne w Biskupinie, Poznaƒskie Towarzystwo Prehistoryczne, Poznaƒ 2005, pp. 522, fig. & phot. 199, colour plates 142. ISBN Polish text with English summaries and captions. These papers present examples of the application of aerial photography in Poland and some other European countries. The authors discuss several issues including the history of Polish aerial archaeology, the conditions of its usefulness in Polish archaeology, certain contemporary technological resources that increase the effectiveness of the information in the photographs, the complex problems of photointerpretation and the closely related question of how to archive them and make them available, the universal uses of photographs in conservation work and in research practice. Aerial photographs also allow to look at archaeology from a different perspective, thus they can be a good basis for re-conceptualisation of many fundamental problems, such as methods of cultural landscape studies. Recenzenci: prof. dr hab. Bogus aw Gediga prof. dr hab. S awomir Kadrow Copyright by Jacek Nowakowski, Andrzej Prinke, W odzimierz Ràczkowski 2005 Copyright by Authors Publikacj wydano przy finansowym wsparciu Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Dziekana Wydzia u Historycznego UAM, Fundacji UAM, Aerial Archaeology Research Group oraz ze Êrodków projektu European Landscapes: Past, Present and Future (Ref. No / CLT CA22) realizowanego w ramach programu Culture Adjustacja streszczeƒ i t umaczenie podpisów: Joanna Haracz-Lewandowska Sk ad i amanie: ad rem, Poznaƒ Jacek Tomczak Projekt ok adki: Jolanta i Konrad Królowie ISBN Wydawca: ul. S owiaƒska 38A/ Poznaƒ tel./fax +48 /

3 Spis treêci Jacek Nowakowski, Andrzej Prinke, W odzimierz Ràczkowski, Lataç, lataç i interpretowaç: problemy i perspektywy polskiej archeologii lotniczej Cz Êç I: Troch historii czy tylko Biskupin? Wojciech Piotrowski, Wykopaliska biskupiƒskie z lotu ptaka próba podsumowania Lidia uk, Dokàd prowadzisz Biskupinie? Dariusz Krasnod bski, Pamiàtkowy album z polskimi zdj ciami lotniczymi z lat Agnieszka Dolatowska, Danuta Prinke, Do trzech razy sztuka: próba interpretacji zdj ç lotniczych z Kotliny Toruƒsko-Bydgoskiej Cz Êç II: Zdj cia lotnicze i technologia S awomir Królewicz, Charakterystyka wybranych cech wspó czesnych Êrednioi wysokorozdzielczych danych teledetekcyjnych Jerzy Mia dun, Wymiar fraktalny zobrazowaƒ teledetekcyjnych krajobrazu ekologicznego, poddanego antropopresji Jerzy Mia dun, Wst pna koncepcja struktury systemu pozyskiwania danych w trakcie rekonesansu lotniczego i ich transmisji do Internetu w czasie rzeczywistym Cz Êç III: Problemy z interpretacjà Lidia uk, W poszukiwaniu salomonowego rozwiàzania, czyli o tym, kto powinien interpretowaç zdj cia lotnicze s ów kilka Andrzej Kijowski, Stefan ynda, Struktury glacjalne i peryglacjalne jako t o dla archeologicznej interpretacji zdj ç lotniczych Krzysztof Maciejewski, Wró enie z fusów? Dylematy fotografujàcego obiekty archeologiczne Cz Êç IV: Archiwizacja i udost pnianie zdj ç lotniczych w archeologii Wies aw St pieƒ, Karta obserwacji terenu z góry Katarzyna Bronk-Zaborowska, Andrzej Prinke, Lidia uk, APh_Max baza danych o zdj ciach lotniczych dla potrzeb archeologii Andrzej Prinke, Zaplecze informatyczne w zastosowaniach metody archeologicznego rekonesansu lotniczego Jerzy Mia dun, Izabela Mirkowska, W odzimierz Ràczkowski, WczesnoÊredniowieczne za o enia obronne w Polsce pó nocno-wschodniej: projekt systemu informacji archeologicznej Cz Êç V: Zdj cia lotnicze w praktyce konserwatorskiej Zbigniew Kobyliƒski, Krzysztof Misiewicz, Dariusz Wach, Archeologia niedestrukcyjna w pó nocno-wschodniej Polsce Piotr Górny, Ma gorzata Przybyszewska, Jacek Wysocki, Weryfikacja terenowa zdj ç lotniczych Wojciech Sosnowski, Dokumentacja fotolotnicza w archeologii ziemi che miƒskiej. Pierwsze doêwiadczenia, mo liwoêci, perspektywy Andrzej Prinke, W odzimierz Ràczkowski, Bogdan Walkiewicz, Archeologiczny zwiad lotniczy wzd u trasy planowanej autostrady A2 w granicach dawnego woj. poznaƒskiego

4 Jacek Nowakowski, Znaczenie zdj ç lotniczych w konserwatorstwie archeologicznym na przyk adzie stanowiska archeologicznego w Osiecznej (stan. 4) Tomasz Burda, Archeologiczna apokalipsa. Wykorzystanie fotografii lotniczej w ocenie zniszczeƒ na stanowiskach archeologicznych w Iraku Cz Êç VI: Od zdj ç lotniczych do wieloaspektowych i zintegrowanych badaƒ: dorobek i perspektywy Andrzej M. Wyrwa, Zdj cia lotnicze w ekneƒskim kompleksie osadniczym oraz ich weryfikacja archeologiczno-architektoniczna i osadnicza Krzysztof Maciejewski, W odzimierz Ràczkowski, Jamy, jamy lecz nie tylko: wyniki archeologicznego rozpoznania lotniczego w Wielkopolsce w latach Barbara Stolpiak, W odzimierz Ràczkowski, Opactwo pocysterskie w Bierzwniku, woj. zachodniopomorskie a zdj cia lotnicze oczekiwania i mo liwoêci Kazimierz Grà awski, Zdj cia lotnicze w archeologicznej praktyce badawczej Muzeum w Brodnicy Dariusz Krasnod bski, Lotnicza prospekcja archeologiczna w dorzeczu Odry, przeprowadzona w 1999 roku Krzysztof Wieczorek, Widaç, nie widaç czy pilot mo e zostaç archeologiem? Marcin Dziewanowski, Lidia uk, Zaleg oêci nie do odrobienia? Przyczynek do przydatnoêci zdj ç lotniczych w badaniach terenowych na przyk adzie stan. 5 w Mierzynie, woj. zachodniopomorskie Rafa Gradowski, Fotografia lotnicza w archeologii a problem wczesnoêredniowiecznego osadnictwa obronnego na terenie miasta Cz uchowa Mi osz Giersz, Maciej S omczyƒski, Mariusz Zió kowski, Archeologia lotnicza w polskich badaniach archeologicznych w Andach Violetta Julkowska, W odzimierz Ràczkowski, Zobaczmy przesz oêç! Zdj cia lotnicze w dydaktyce historii Cz Êç VII: Zdj cia lotnicze i krajobraz kulturowy Wies aw St pieƒ, Fotografia lotnicza w ochronie krajobrazu kulturowego Paul M. Barford, Tworzenie krajobrazu: archeologia osadnicza z lotu ptaka? Grzegorz Kiarszys, Osadnictwo czy krajobraz kulturowy: konsekwencje poznawcze korelacji wyników badaƒ powierzchniowych i rozpoznania lotniczego Cz Êç VIII: Jak si to robi w Europie? Robert Bewley, Archeologia lotnicza kilka myêli na przysz oêç Rog Palmer, Dlaczego niezb dna jest interpretacja zdj ç lotniczych i wykonywanie map? Ralf Schwarz, Günter Wetzel, Archeologia lotnicza w Niemczech z historii badaƒ Michael Doneus, Archeologia lotnicza w Austrii Martin Gojda, Archeologia lotnicza w Czechach w koƒcu XX wieku: integracja studiów nad krajobrazem kulturowym a archeologia nieinwazyjna Ivan Kuzma, Archeologia lotnicza na S owacji Lis Helles Olesen, Archeologia lotnicza w Danii Romas Jarockis, Fotografia lotnicza, archeologia i dziedzictwo kulturowe na Litwie Juris Urtāns, Fotografia lotnicza w archeologii na otwie Indeks nazw osobowych Indeks nazw geograficznych Lista adresowa autorów

5 Jerzy Mia dun, Izabela Mirkowska, W odzimierz Ràczkowski WczesnoÊredniowieczne za o enia obronne w Polsce pó nocno-wschodniej: projekt systemu informacji archeologicznej 1. Uwagi wst pne Archeolodzy w Polsce od lat 70. XX wieku wypracowali system zbierania i przechowywania danych o stanowiskach archeologicznych zwany Archeologiczne Zdj cie Polski (np. Jaskanis 1996). Do dziê zrealizowano oko o 80-85% programu, czyli taka powierzchnia Polski zosta a poddana systematycznej prospekcji terenowej. Zasadniczà metodà (a w aêciwie jedynà) zastosowanà w tym programie by y badania powierzchniowe. Szacuje si, e badania te doprowadzi y do odkrycia ponad stanowisk archeologicznych. Taka liczba stanowisk oraz zespo u danych opisujàcych je stanowi powa ne wyzwanie dla archeologów. Dotychczasowy sposób zapisu, przechowywania i udost pniania danych jest doêç tradycyjny i nie u atwia pracy korzystajàcym, w tym s u bom konserwatorskim. Niezb dne sta o si korzystanie z komputerowych baz danych. Jednà z takich propozycji jest program komputerowy AZP_Max (np. Prinke 1992; 1997), przygotowany w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. Wyniki badaƒ powierzchniowych to tylko jedna grupa informacji dotyczàcych stanowisk archeologicznych, tymczasem w programie AZP w praktyce zrezygnowano z wykorzystania zdj ç lotniczych (por. Kobyliƒski 1999). Nie oznacza to jednak, e w Polsce od lat 70. XX wieku w ogóle nie wykonywano zdj ç lotniczych dla celów archeologicznych. Ró ne inicjatywy podejmowane w ró nych cz Êciach kraju co prawda nie by y w aden sposób koordynowane (np. Ràczkowski 1995; 1998; Okupny 1998; Kobyliƒski 1999; Barford 2000), ale pozwoli y na uzyskanie znaczàcego ju zasobu zdj ç stanowisk archeologicznych. DziÊ coraz cz Êciej zwraca si uwag na przydatnoêç tej formy dokumentacji, zarówno w procedurach badawczych, jak i w dzia aniach konserwatorskich. Rodzi si zatem pilna potrzeba opracowania takich narz dzi, które pozwolà na szybkie, sprawne i efektywne korzystanie z istniejàcego zasobu danych o stanowiskach archeologicznych, wzbogaconych o informacje dotyczàce zdj ç lotniczych. Takà propozycjà jest przygotowywany System Informacji Archeologicznej (SIA). Na etapie pilota owym obejmuje on wybranà kategori stanowisk archeologicznych, czyli wczesnoêredniowieczne obiekty obronne w Polsce pó nocno-wschodniej. Opracowanie jest propozycjà systemu informacji o stanowiskach archeologicznych i ich zdj ciach lotniczych, wykonanych w latach , jako elementu badaƒ weryfikacyjnych wa niejszych stanowisk archeologicznych Polski pó nocno-wschodniej (Mia dun, Mirkowska 2001a; 2001b). Zdj cia wykonano we wszystkich znanych w fotogrametrii i teledetekcji technikach 1. Mia- y one s u yç celom poszukiwawczo-odkrywczym oraz dokumentacyjnym i ilustracyjnym. 1 Zdj cia wykonywano na materia ach czarno-bia ych panchromatycznych i w podczerwieni oraz barwnych w barwach naturalnych i w podczerwieni. Stosowano równie techniki wielospektralne. 193

6 Skonstruowanie spójnego systemu informacji archeologicznej, powiàzanego przez Internet z innymi systemami i bazami danych staje si dziê coraz powszechniejszà praktykà (Murray, Dixon 1995; Murray 2002; Prinke 2002). Podobnie coraz bardziej potrzebne jest umieszczanie w tym systemie danych fotogrametrycznych i teledetekcyjnych. Praca nad przygotowaniem za o eƒ SIA wiàza a si z rozstrzygni ciem kilku istotnych problemów dotyczàcych dwóch grup zagadnieƒ. Pierwsza grupa wàtpliwoêci dotyczy a rozstrzygni ç z zakresu doboru i dostosowania okreêlonej technologii informatycznej. Druga grupa wiàza a si z zakresem i formà udost pnienia informacji archeologicznych. 2. Technologia informatyczna 2.1. Za o enia wst pne Systemy komputerowe àczàce dane pochodzàce z ró nych êróde powsta y ju w latach 60. XX wieku. Nazwano je Geograficznymi Systemami Informacyjnymi (GIS) i poczàtkowo wykorzystywane by y w rolnictwie i leênictwie (Bernhardsen 1992; Gaêdzicki 1990; Star, Estes 1990; Urbaƒski 1997; Widacki 1997). Obecnie stosowane sà szeroko w wielu dziedzinach gospodarki i nauki. W badaniach archeologicznych, mimo nielicznych polskich przyk adów (np. Dernoga, Nowakowski, Prinke 2002), ich rola nabiera coraz wi kszego znaczenia. Informacja archeologiczna nie powinna byç jedynie zbiorem niezb dnych danych. Powinien to byç system oparty na wspólnie przyj tych normach poszukiwania, gromadzenia, aktualizacji i udost pniania informacji. System informacji archeologicznej wià e przede wszystkim wykorzystanie wspólnych narz dzi pracy, zw aszcza komputerowych baz danych. Informacja archeologiczna pojmowana jako baza danych ma licznych odbiorców oraz licznych twórców. Tylko zgodna systematyczna wspó praca dostarczajàcych informacji oraz umiej tnoêç reagowania na zapotrzebowania odbiorców, poparta ukierunkowanymi i przemyêlanymi dzia aniami, mo e doprowadziç do realizacji takiego systemu. Opracowanie i umieszczenie w Internecie proponowanego tu systemu b dzie mia o du y wp yw na wymian informacji archeologicznych, podejmowanie wspólnych projektów badawczych oraz zarzàdzanie i ochron dziedzictwa archeologicznego. Jednak konieczne jest równie istnienie stacjonarnej wersji systemu. Wersja ta powinna si znajdowaç na komputerze wy àczonym z sieci. Zabezpieczy to dane przed hakerami i zagwarantuje niezawodnoêç i szybkoêç dzia ania. Nawet optymalna konfiguracja sk adników sytemu internetowego nie zabezpieczy u ytkowników przed awariami na àczach lub przecià eniem sieci. Dlatego instytucje chcàce profesjonalnie korzystaç z zasobów tego systemu powinny posiadaç, oprócz dost pu do systemu internetowego, stacjonarnà wersj programu. Ka da instytucja uczestniczàca w projekcie posiada aby tylko cz Êç danych systemu, dotyczàcych wst pnie zadeklarowanego zakresu zainteresowania. Centralna baza danych umieszczona b dzie na serwerze zarzàdzanym przez wyspecjalizowanà instytucj. Dzisiaj autorzy nie potrafià wskazaç takiej instytucji, poniewa jest to projekt wst pny, wymagajàcy szerokich konsultacji i nak adów finansowych Projekt aplikacji przyj tych rozwiàzaƒ informatycznych WÊród wielu technologii programistycznych dla WWW (World Wide Web), do udost pniania w Internecie, wybrano technologi Active Server Pages (Mitchell 2001; Reselman 2001). Technologia ASP wydaje si byç tu najw aêciwsza, poniewa : ASP uzupe nia skrypty dzia ajàce po stronie przeglàdarki, projekty opracowane z wykorzystaniem ASP nie wymagajà kompilacji, ASP chroni opatentowane algorytmy i informacje, pliki ASP zapewniajà niezale ny od przeglàdarki dost p do serwerowych aplikacji internetowych, dzi ki czemu twórcy systemu nie muszà si troszczyç o to, jakie elementy specyficzne dla danej przeglàdarki zosta y zainstalowane u klienta (Hettihewa 1999; Ladd, O Donnel 2000). 194 IV: ARCHIWIZACJA I UDOST PNIANIE ZDJ å LOTNICZYCH W ARCHEOLOGII

7 Ponadto technologia ASP jest rekomendowana przez twórców programu GeoMedia Web Map (Intergraph 1999). Active Server Pages (ASP) jest skryptowym Êrodowiskiem programistycznym, zintegrowanym z Microsoft IIS (Internet Information Server), które mo na wykorzystaç do tworzenia zarówno prostych, dynamicznych stron WWW, jak i zaawansowanych aplikacji opartych o bazy danych, dla których interfejsem u ytkownika jest przeglàdarka internetowa. Strony ASP sà kompozycjà elementów j zyka HTML, tekstu i komend j zyka skryptowego. Wykonywane sà w ca oêci na serwerze WWW (tzw. server-side scripting). Gdy u ytkownik klika w przeglàdarce na àcze do strony ASP, serwer przetwarza polecenia skryptu i wysy a do przeglàdarki gotowà stron, zawierajàcà ju tylko czysty format HTML. Dzi ki temu ca y ci ar przetwarzania pozostaje na serwerze, gdzie dodatkowo, przy wykorzystaniu ActiveX, skrypty ASP mogà komunikowaç si z bazami danych oraz wykonywaç inne zadania, wymagajàce du ej mocy lub centralnego przetwarzania. Kolekcja danych umieszczona w okreêlony sposób w strukturach wed ug jakiegoê schematu jest nazywana bazà danych (Muraszkiewicz, Rybiƒski 1993). Bazà danych jest zbiór danych w postaci tabel oraz narz dzi stosowanych do gromadzenia, przekszta cania i wyszukiwania danych: tabelà w bazie danych jest zbiór rekordów opisujàcych obiekty w ujednolicony sposób i zawierajàcych informacje o nich, rekord to pojedynczy wiersz w tabeli, polem natomiast jest najmniejsza cz Êç rekordu, która przechowuje pojedyncze dane. W projekcie za o ono wykorzystanie systemu zarzàdzania relacyjnà bazà danych MySQL, zaprojektowanego do odnajdywania i gromadzenia informacji w Internecie. MySQL zawiera serwer SQL, programy klienta udost pniajàce serwer, narz dzia administracyjne oraz interfejs programistyczny, pozwalajàcy na pisanie w asnych programów. Do najwi kszych zalet MySQL mo na zaliczyç: szybkoêç (programiêci twierdzà, e jest najszybszà dost pnà bazà danych), atwoêç u ycia (jest wysokowydajnym, ale wzgl dnie prostym systemem baz danych i o wiele mniej skomplikowanym do instalacji i administracji ni du e systemy), koszty (jest bezp atny dla wi kszoêci domowych u ytkowników), mo liwoêci (wielu klientów mo e si po àczyç z serwerem w tym samym czasie i u ywaç wielu baz danych jednoczeênie; mo na uzyskiwaç dost p do MySQL w sposób interakcyjny przy u yciu wielu interfejsów, które pozwalajà na wydawanie zapytaƒ i przeglàdanie ich rezultatów), wykorzystanie w sieci WWW i bezpieczeƒstwo (jest w pe ni sieciowym produktem i do baz danych mo na uzyskiwaç dost p z ka dego miejsca w Internecie, mo na dzieliç si danymi z kimkolwiek i gdziekolwiek; ma on wbudowane mechanizmy kontroli dost pu), przenoênoêç (mo na uruchomiç go na wielu platformach i systemach). Dla ilustracji dzia ania tego projektu stworzyliêmy praktyczny przyk ad witryny umieszczonej w Internecie pod adresem Sposób nawigacji oparto na odsy aczach zagnie d onych w zmapowanych fragmentach zobrazowaƒ satelitarnych. Poszukiwanie informacji o stanowisku archeologicznym mo e odbywaç si (Tabl. I: A): przez lokalizacj stanowiska w powiecie, gminie, obr bie (lub miejscowoêci), w wyniku przechodzenia przez kolejne strony, przez wpisanie numeru obszaru AZP, przez podanie wspó rz dnych X, Y lewego górnego i prawego dolnego naro nika prostokàta ograniczajàcego przeszukiwanà powierzchni, przez klikanie w çwiartki zobrazowania satelitarnego, umo liwiajàce przechodzenie przez cztery kolejne poziomy piramidy powi kszeƒ (Tabl. I: B); klikajàc na ostatnim poziomie w zmapowany rejon (Tabl. II: A), u ytkownik otrzymuje odsy acz do galerii zdj ç lotniczych (Tabl. II: B) i kart bazy danych. Projekt przewiduje organizacj bazy danych tak, aby mog a korzystaç z zasobów zainteresowanych u ytkowników systemu, danych AZP i GIS. WCZESNOÂREDNIOWIECZNE ZA O ENIA OBRONNE W POLSCE PÓ NOCNO-WSCHODNIEJ 195

8 3. Informacja archeologiczna: zagro enia, ograniczenia i mo liwoêci Problemy dotyczàce informatycznych aspektów zwiàzanych z bazà danych automatycznie postawi y kwesti zakresu informacji archeologicznej udost pnionej w ten sposób. Z jednej strony jest to sprawa ewentualnego udost pniania informacji m.in. równie poszukiwaczom skarbów i tym samym nara anie stanowisk archeologicznych na zniszczenie, a z drugiej zagadnienie adekwatnoêci informacji archeologicznej. Kwestionariusz pytaƒ zawarty na Karcie Ewidencyjnej Stanowiska Archeologicznego reprezentuje sposób myêlenia polskich archeologów w po owie lat 70. XX wieku. DziÊ dla wielu mo e on byç nie do zaakceptowania. RównoczeÊnie istniejàce dane, powsta- e wed ug okreêlonego schematu, wp ywajà na sposób myêlenia obecnych u ytkowników i w sposób istotny ograniczajà mo liwoêci ich wykorzystania. Pierwszy problem jest niewàtpliwie bardzo istotny i cz sto dyskutowany, szczególnie w Êrodowiskach s u b konserwatorskich (np. Brzeziƒski, Kobyliƒski 1999). Generalnie rysuje si tendencja do ograniczania dost pu do danych archeologicznych, choç w wielu krajach europejskich trend jest zdecydowanie odwrotny. Prawdopodobnie ju wkrótce i w Polsce pojawi si potrzeba szerszego udost pniania danych archeologicznych. W zwiàzku z tym, w proponowanym projekcie dost pu do danych przez Internet wprowadzona zostanie zasada rejestrowania wszystkich u ytkowników. Z pewnoêcià nie rozwià e to wszystkich problemów, ale stworzy warunki kontroli. Z perspektywy potrzeb naukowych (choç równie konserwatorskich) problem struktury bazy danych wydaje si szczególnie istotny. Przez wiele dziesiàtków lat archeolodzy yli w przekonaniu, e mo liwe jest stworzenie takiej bazy danych, która obejmie wszystkie niezb dne informacje wykorzystywane w procedurach badawczych. Procesualna refleksja nad klasyfikacjà w sposób istotny zmodyfikowa a ten sposób myêlenia. Wed ug archeologów procesualnych nale y dà yç do ujmowania, za pomocà klasyfikacji, sensów i znaczeƒ kulturowych wewnàtrz systemu kulturowego (np. Minta-Tworzowska 1994). Oznacza to, e wytwory i zjawiska mogà byç klasyfikowane w ró norodny sposób, w zale noêci od podj tego problemu czy przyj tej hipotezy badawczej, odnoszàcych si do zjawisk zachodzàcych wewnàtrz kultury. Pojawi si zatem istotny problem po àczenia tendencji uniwersalistycznych w podejêciu do klasyfikacji a potrzebà budowania klasyfikacji nastawionych na rozwiàzywanie problemu badawczego. Baza danych archeologicznych (uzupe niona o informacje o zdj ciach lotniczych Tabl. III: A) jest takà formà klasyfikacji, która w za o eniu powinna mieç charakter uniwersalny. Ta jej cecha jednak ogranicza mo liwoêci wykorzystania jej w badaniach naukowych lub przy waloryzacji stanowisk w ich ochronie. Z problemem takim spotkali si autorzy klasyfikacji b dàcej podstawà bazy danych o stanowiskach archeologicznych identyfikowanych w oparciu o zdj cia lotnicze w Anglii (Edis, MacLeod, Bewley 1989). Szeroka dyskusja, jaka si rozp ta a wokó tej propozycji (Palmer 1991; Hingley 1991; Bewley 1991; Horne, MacLeod 1991; Startin 1991) pokaza a, jak rozbie ne sà oczekiwania w stosunku do baz danych i ich struktury. Wnioskiem z tej dyskusji jest stwierdzenie, e klasyfikacje uniwersalne majà swoje istotne mankamenty. Jednym z nich jest prowadzenie do redukcji informacji, które przy realizacji projektów badawczych i budowaniu aspektowych klasyfikacji mogà byç nie do odzyskania (por. Lang 2000). Tym samym te proponowany standard, w pewnym sensie, wp ywa na podejmowane problemy badawcze i sposób ich rozwiàzywania. Uniwersalna baza danych jest te swego rodzaju filtrem informacji. Z takà sytuacjà mamy do czynienia równie w przypadku bazy danych AZP. DziÊ ograniczenia wynikajàce z AZP wydajà si byç nie do pokonania. W aêciwie ka dy, kto chcia by inaczej podejêç do wielu problemów badawczych czy nawet konserwator potrzebujàcy okreêlonych informacji niezb dnych dla ochrony dziedzictwa archeologicznego zmuszony jest do ponownego przeprowadzenia badaƒ i rejestracji danych innego rodzaju. Kwestionariusz pytaƒ AZP oraz standardy jego realizacji powodujà, e pewnych ograniczeƒ ju si nie pokona. A jednak chcielibyêmy zaproponowaç w SIA takie rozwiàzania, które choçby cz Êciowo te wspomniane ograniczenia mog yby prze amaç. 196 IV: ARCHIWIZACJA I UDOST PNIANIE ZDJ å LOTNICZYCH W ARCHEOLOGII

9 4. U ytkownik i konstruowanie informacji Proponowany system b dzie wspó pracowa z bazà danych AZP (ryc. 1) oraz systemem GIS, ale równoczeênie zostanie wzbogacony o mo liwoêç wykonywania pomiarów ró nych parametrów przestrzennych obiektów. B dzie to mo liwe dzi ki wykorzystaniu zdj ç pionowych (Paszotta 2003). W internetowej witrynie ju dziê mo na wykonaç kilka prostych pomiarów na zdj ciach lotniczych (nie sà to zdj cia dotyczàce obiektów archeologicznych! Tabl. III: B). Prezentowany tam projekt badawczy proponuje rozwiàzania takich problemów, jak: po stronie serwera bez udzia u operatora: wybór fragmentów obrazów cyfrowych i utworzenie nowych zbiorów, odszukanie potrzebnych informacji o zdj ciach (w tym elementy orientacji), przes anie tych danych do klienta; rozwiàzanie zadaƒ fotogrametrycznych z wykorzystaniem Internetu: wyznaczenie wspó rz dnych terenowych X, Y, Z punktu na podstawie wskazanych punktów homologicznych, wyznaczenie wspó rz dnych terenowych X, Y, Z punktu na podstawie wskazanych punktów homologicznych metodà matchingu, wyznaczenie wspó rz dnych punktów w siatce wspó rz dnych terenowych dla potrzeb budowy numerycznego modelu terenu. Wybierajàc miejsce na ortofotomapie oraz u ywajàc przycisków Zamawiam i Pobieram, mo na otrzymaç wybrany fragment ortofotomapy z mo liwoêcià pomiaru wspó rz dnych w uk adzie 1992 (Tabl. IV: A). Ryc. 1. Karta katalogowa stanowiska archeologicznego w bazie danych. WCZESNOÂREDNIOWIECZNE ZA O ENIA OBRONNE W POLSCE PÓ NOCNO-WSCHODNIEJ 197

10 Z galerii zdj ç na innej stronie witryny u ytkownik mo e wybraç interesujàce go zdj cie przez klikni cie lewym przyciskiem myszki w jego miniatur. Otworzy si nowe okno. W nowym oknie nale y wykonaç cykl operacji: wpisaç swój login w polu login, wskazaç lewym klawiszem myszki punkt na zdj ciu, który ma si znaleêç w centrum wygenerowanego obrazu lub którego wspó rz dne chcemy pomierzyç, wybraç potrzebne powi kszenie w okienku Scale 1:1 klinàç order the left w celu zamówienia powi kszenia; wówczas otworzy si nowe okno Imagegenerator, gdy w nowym oknie wyêwietlony zostanie komunikat o wygenerowaniu àdanego obrazu, mo na je zamknàç, kliknàç get, by wyêwietliç obraz. Operacje te mo na powtarzaç wielokrotnie. W przypadku pomiaru wspó rz dnych nale y identyczny cykl operacji przeprowadziç na zdj ciu prawym, do którego mo na przejêç klikajàc na left 1:x. Pomiar wspó rz dnych b dzie skuteczny, gdy na lewym i prawym zdj ciu zostanie wskazany zbli ony obszar. Pe ny pomiar osiàgniemy po dokonaniu operacji: klikni cie w przycisk matching, klikni cie w przycisk X, Y, Z. System posiada równie opcj pomiaru powierzchni wewnàtrz zadanego poligonu (Tabl. IV: B). Dzi ki takim mo liwoêciom u ytkownik mo e samodzielnie wygenerowaç cyfrowy model terenu, i to uwzgl dniajàc te elementy, które sà dla niego istotne z punktu widzenia celu badawczego. Dysponujàc serià zdj ç pionowych wykonanych w ró nych latach, mo liwe jest przeprowadzenie pomiarów zmian, jakie zachodzà na stanowisku i w jego bezpoêrednim sàsiedztwie. Dalszym mo liwym rozwini ciem tej opcji jest wykorzystanie zrektyfikowanych zdj ç ukoênych (por. Scollar 2002). Ponadto u ytkownik mo e przeprowadziç dowolne pomiary w obr bie i wokó stanowiska. W ten sposób staje si niezale ny w stosunku do istniejàcych ju informacji zawartych w bazie danych. Istotnym aspektem projektu jest równie mo liwoêç tworzenia przez u ytkownika trójwymiarowych obrazów obiektów obronnych oraz animacji komputerowej. 5. Wnioski Zaproponowany System Informacji Archeologicznej jest pilota owym projektem zbudowania bazy danych o stanowiskach archeologicznych i ich zdj ciach lotniczych. Wykorzystuje zasoby informacyjne, wynikajàce ze zrealizowanego ju programu AZP, ale równie stwarza mo liwoêci pokonania ograniczeƒ wynikajàcych z tego programu. Wa nym elementem jest stworzenie warunków do kreowania w asnego kwestionariusza pytaƒ, wykraczajàcego zdecydowanie poza informacje zawarte w bazie danych. To w aênie powiàzanie zdj ç lotniczych z tak skonstruowanymi mo liwoêciami bazy danych uniezale nia w pewnym stopniu u ytkowników od obowiàzujàcego w latach 70. XX wieku sposobu myêlenia archeologów. Bibliografia Barford P The Development of Archaeological Aerial Photography in Poland an Annotated Bibliography. Adres internetowy: Bernhardsen T Geographic Information System. Arendal: VIAK IT & Norwegian Mapping Authority. Bewley R Real archaeology or misunderstanding MORPH?, AARGnews 3: Brzeziƒski W., Kobyliƒski Z. (red.) Wykrywacze metali a archeologia. Warszawa: Generalny Konserwator Zabytków, SNAP. 198 IV: ARCHIWIZACJA I UDOST PNIANIE ZDJ å LOTNICZYCH W ARCHEOLOGII

11 Dernoga M., Nowakowski J., Prinke A Archaeological heritage management in the Information Age: GIS applications and air photography processing in Wielkopolska (Greater Poland), [w:] Aerial Archaeology Developing Future Practice, (red.) R. Bewley, W. Ràczkowski. Amsterdam: IOS Press, Edis J., MacLoad D., Bewley R An archaeologist s guide to classification of cropmarks and soilmarks, Antiquity 63 (238): Gaêdzicki J Systemy informacji przestrzennej. Warszawa, Wroc aw: Paƒstwowe Przedsi biorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera. Hingley R The Purpose of Crop Mark Analysis, AARGnews 2: Horne P., MacLeod D The Classification Game, AARGnews 3: Intergraph GeoMedia Web Map Getting Started. Huntsville, Alabama: Intergraph Corporation. Jaskanis D. (red.) Archeologiczne Zdj cie Polski metoda i doêwiadczenia. Próba oceny. Warszawa: Ministerstwo Kultury i Sztuki. Kobyliƒski Z Siedemdziesiàt lat archeologii lotniczej w Polsce, Âwiatowit 1 (nowa seria), fasc. B, Ladd E., O Donnell J JavaScript CGI, VBScript. Warszawa: Lynx-SFT. Lang N Beyond the Map: harmonising research and Cultural Resource Management, [w:] Beyond the Map: Archaeology and Spatial Technologies, (red.) G. Lock. Amsterdam: IOS Press, Mia dun J., Mirkowska I. 2001a. Grodziska pó nocno-wschodniego Mazowsza na zdj ciach lotniczych, Z otch ani wieków 56 (1-2): Mia dun J., Mirkowska I. 2001b. Wybrane grodziska Jaçwingów widziane z lotu ptaka, Z otch ani wieków 56 (3): Minta-Tworzowska D Klasyfikacja w archeologii jako proces wyra ania wyników badaƒ, hipotez oraz teorii archeologicznych, Poznaƒ: Wydawnictwo Naukowe UAM. Mitchell S ASP 3.0 dla ka dego. Gliwice: Helion. Muraszkiewicz M., Rybiƒski H Bazy danych. Warszawa: Akademicka Oficyna Wydawnicza. Murray D. M The integration of data sources, [w:] Mapping the Future of the Past. Managing the Spatial Dimension of the European Archaeological Resource, (red.) L. García Sanjuán, D. W. Wheatley. Sevilla: Universidad de Sevilla, Murray D. M., Dixon P. J Geographic Information System for RCAHMS Monuments on Record, RCAHMS Annual Review : Okupny B Fotografia lotnicza w archeologii. Uwagi metodyczne, [w:] Nauki przyrodnicze i fotografia lotnicza w archeologii, (red.) W. Âmigielski. Poznaƒ: Muzeum Archeologiczne wpoznaniu, Palmer R Approaches to Classification, AARGnews 2: Paszotta Z Sprawozdanie z projektu badawczego nr 8 T12E Badanie mo liwoêci przetwarzania lotniczych obrazów cyfrowych przekazywanych za pomocà Internetu. Olsztyn: Uniwersytet Warmiƒsko-Mazurski (maszynopis). Prinke A Polish National Record of Archaeological Sites: A Computerization, [w:] Sites & Monuments. National Archaeological Records, (red.) C. U. Larsen. Copenhagen: The National Museum of Denmark, Prinke A AZP_Fox. Program do obs ugi komputerowej bazy danych o stanowiskach archeologicznych. Wprowadzanie danych. Poznaƒ: Muzeum Archeologiczne w Poznaniu. Prinke A Introducing information technology to archaeological resource management: towards a GIS-based SMR of mid-western Poland, [w:] Mapping the Future of the Past. Managing the Spatial Dimension of the European Archaeological Resource, (red.) L. García Sanjuán, D. W. Wheatley. Sevilla: Universidad de Sevilla, 85-96, Ràczkowski W Aerial Archaeology and the Study of Settlement Systems: some examples from the Middle Pomerania (Poland), [w:] Luftbildarchäologie in Ost- und Mitteleuropa. For- WCZESNOÂREDNIOWIECZNE ZA O ENIA OBRONNE W POLSCE PÓ NOCNO-WSCHODNIEJ 199

12 Tabl. I: A. Ekran nawigacyjny, z którego mo na przejêç do warstw informacyjnych wybranego stanowiska archeologicznego. Tabl. I: B. Nawigacj po systemie oparto m.in. na piramidzie powi kszeƒ zobrazowaƒ satelitarnych. Klikajàc w obszar zawierajàcy poszukiwane stanowisko otwiera si nast pne okno z powi kszonà çwiartkà zobrazowania o sta- ym wymiarze 600x800 pix. Czwarty poziom powi kszeƒ uznano za wystarczajàcy do tego, aby mo na by o precyzyjnie wskazaç kursorem szukane stanowisko. Je eli obszar ten posiada dokumentacj fotolotniczà, powinien pojawiç si odsy acz do galerii zdj ç.

13 Tabl. II: A. Ekran najni szego poziomu piramidy powi kszeƒ z odsy aczem do galerii zdj ç stanowiska archeologicznego. Tabl. II: B. Galeria zdj ç lotniczych stanowisk archeologicznych. Klikni cie lewym przyciskiem myszki w miniatur zdj cia otwiera okienko z powi kszeniem.

14 schungen zur Archäologie im Land Brandenburg 3, (red.) J. Kunow. Potsdam: Brandenburgisches Landesmuseum für Ur- und Frühgeschichte, Ràczkowski W Ikara czy Dedala przypadek?: zdj cia lotnicze w archeologii Pomorza, [w:] Acta Archaeologica Pomoranica, vol. I: XII Konferencja Pomorzoznawcza, (red.) M. Dworaczyk, P. Krajewski, E. Wilgocki. Szczecin: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich, Reselman B Active Server Pages 3.0. Warszawa: Mikom. Scollar I Making things look vertical, [w:] Aerial Archaeology Developing Future Practice, (red.) R. Bewley, W. Ràczkowski. Amsterdam: IOS Press, Star J., Estes J Geographic Information Systems: An Introduction. London: Prentice-Hall. Startin B The classification of sites discovered through aerial photography: Why bother?, AARGnews 3: 7-8. Urbaƒski J Zrozumieç GIS: analiza informacji przestrzennej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Widacki W Wprowadzenie do Systemów Informacji Geograficznej. Kraków: Wydawnictwo TEXT. Jerzy Mia dun, Izabela Mirkowska, W odzimierz Ràczkowski Early medieval fortified sites in north-eastern Poland a proposal for an archaeological information system Summary Ever since the 1970s, archaeologists in Poland have been working on a system of data gathering and storage of archaeological sites called the Polish Archaeological Record (AZP). Up to the present time, approximately 80-85% of this programme has been completed, i.e. such an area of Poland has been covered by systematic field-walking. The basic and, in reality, only method used in this programme was field-walking survey. It has been estimated that this research has led to the discovery of over 500,000 archaeological sites. Such a proliferation of sites and collection of data describing them constitutes a serious challenge for archaeologists. Hitherto employed methods of data recording, storage and data display are quite traditional and hardly simplify the work of those using them, including conservators (not everywhere has the computer program prepared by the Archaeological Museum in Poznaƒ been put to use Azp_Max). Hence there is a great need for the development of such tools to allow the quick and effective use of the existing collection of archaeological site data. One such proposal is the Archaeological Information System, currently being prepared. At the pilot phase, this includes the chosen category of archaeological sites, i.e. Early Medieval defensive structures in north-eastern Poland. Work in preparing AIS foundations was connected with solving several significant problems concerning two groups of questions. The first of these concerned solutions on the scope of choice and adaptation of a given computer technology. The second is connected with the scope and form of making given archaeological information available. Discussion on the choice of a given information technology has resulted in acceptance of the assumption that the proposed database should be broadly available, and not only limited for use by specialists. Hence, making this database available through the Internet is of great importance. Its development and availability through the Internet will greatly influence the exchange of archaeological information and the undertaking of joint research projects. Among the many programming technologies for the WWW (World Wide Web), Active Server Pages is the technology chosen to make this data available through the Internet. Active Server Pages is a scripted programming environment integrated with the Microsoft IIS (Internet Information Server), which can be employed in creating both simple and more complex WWW pages, as well as advanced applications using databases, for which the Internet browser serves as the user s interface. ASP Pages are a composition of HTML language elements, text and commands of script language. They have been made exclusively on the WWW server (so-called server-side scripting). When the user clicks on the hyperlink in the browser to the ASP page, the server transforms the script commands and sends to the page containing the HTML format exclusively. Thanks to this, the whole weight of processing is exclusive- 200 IV: ARCHIWIZACJA I UDOST PNIANIE ZDJ å LOTNICZYCH W ARCHEOLOGII

15 ly the domain of the server, where furthermore, by means of using ActiveX, ASP scripts can communicate with databases as well as perform other assignments requiring high power or central processing. The project also makes use of the MySQL database management system designed to locate and gather Internet information. MySQL contains an SQL server, client programs, making the server available, administrative tools as well as a programmer s interface allowing for the writing of ones own programs. Questions concerning information technology aspects connected with the database automatically query the extent of archaeological information available by such means. On the one hand, it entails the problem of the eventual availability of information, among others to treasure hunters, thus subjecting archaeological sites to possible destruction, while on the other hand, it entails the matter of adequacy of archaeological information. The questionnaire contained in the Archaeological Site Record Card represents the way Polish archaeologists thought in the first half of the 1970s. This may hardly be adequate for many researchers today. At the same time, existing data created according to a given questionnaire influences the way current users think and in a very significant way limit the possibility of their being employed. Hence, the proposed system will be designed to cooperate with the AZP database as well as the GIS system, but at the same time, will be enriched with the potential of performing parameter measurements of various spatial structures. This will be made possible through the use of vertical photographs. A significant aspect of the project is also to allow the user to create an image of a stronghold in three-dimensions as well as making use of computer animation. Captions: Fig. 1. Catalogue card of archaeological site in the database. Plate I: A. Navigational screen from which it is possible to access the information layers of a chosen archaeological site. Plate I: B. Navigation of the system is based on, amongst others, a pyramid of enlargements of satellite images. By clicking on the area which contains the chosen site another window opens with an enlarged quarter image of 600 x 800 pix. The fourth enlargement level is considered enough to indicate the site using the cursor. If this area contains aerial documentation a link to a photo gallery should appear. Plate II: A. Screen at the lowest level of the enlargement pyramid with the photo gallery of archaeological sites link. Plate II: B. Photo gallery of archaeological sites. By clicking the left button on the mouse on the miniature image a larger window with the photograph will open. Plate III: A. Catalogue card of an aerial photograph in the database. Plate III: B. The screen of a system in which it is possible to select and order a fragment of an ortophotomap and take measurements of co-ordinates X, Y in the 1992 system. Plate IV: A. Screen of a system with an interface to choose fragments (enlargements) of photographs and take measurements of co-ordinates X, Y, Z in the 1992 system and the of the surface area within the chosen polygon. Plate IV: B. Screen of system with interface, as in Plate IV: A, with the highlighted polygon and the results of measurements of the surface area within the polygon. WCZESNOÂREDNIOWIECZNE ZA O ENIA OBRONNE W POLSCE PÓ NOCNO-WSCHODNIEJ 201

16 Tabl. III: A. Karta katalogowa zdj cia lotniczego stanowiska archeologicznego w bazie danych. Tabl. III: B. Ekran w systemie, na którym mo na wybraç i zamówiç fragment ortofotomapy oraz pomierzyç wspó rz dne p askie X, Y w uk adzie 1992.

17 Tabl. IV: A. Ekran systemu z inerfejsem do wyboru fragmentu (powi kszenia) zdj cia i pomiaru wspó rz dnych przestrzennych X, Y, Z w uk adzie 1992 oraz pola powierzchni wewnàtrz zadanego poligonu. Tabl. IV: B. Ekran systemu z interfejsem, jak na Tabl. IV: A, z zaznaczonym poligonem i wynikiem pomiaru pola powierzchni wewnàtrz poligonu.

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

ECDL Advanced Moduł AM3 Przetwarzanie tekstu Syllabus, wersja 2.0

ECDL Advanced Moduł AM3 Przetwarzanie tekstu Syllabus, wersja 2.0 ECDL Advanced Moduł AM3 Przetwarzanie tekstu Syllabus, wersja 2.0 Copyright 2010, Polskie Towarzystwo Informatyczne Zastrzeżenie Dokument ten został opracowany na podstawie materiałów źródłowych pochodzących

Bardziej szczegółowo

Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT

Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT Spis treści Instrukcja użytkownika systemu Ognivo2... 3 Opis... 3 Konfiguracja programu... 4 Rejestracja bibliotek narzędziowych... 4 Konfiguracja

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

IMPORT PRZELEWÓW. 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2. 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2

IMPORT PRZELEWÓW. 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2. 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2 IMPORT PRZELEWÓW 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2 3. Funkcja IMPORT PRZELEWÓW - najcz Êciej zadawane pytania 3 4. Import plików

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Elementy strony podmiotowej BIP: Strona podmiotowa Biuletynu Informacji Publicznej podzielona jest na trzy części: Nagłówek strony głównej Stopka strony podmiotowej

Bardziej szczegółowo

Microsoft Management Console

Microsoft Management Console Microsoft Management Console Konsola zarządzania jest narzędziem pozwalającym w prosty sposób konfigurować i kontrolować pracę praktycznie wszystkich mechanizmów i usług dostępnych w sieci Microsoft. Co

Bardziej szczegółowo

Wymiana du ych plików instrukcja dla klientów Grontmij Polska Sp z o. o.

Wymiana du ych plików instrukcja dla klientów Grontmij Polska Sp z o. o. Wymiana du ych plików instrukcja dla klientów Grontmij Polska Sp z o. o. Ostateczna. Grontmij Polska Pozna, 12.10.12 Autoryzacja Title : Wymiana du ych plików instrukcja dla klientów Grontmij Polska Sp.

Bardziej szczegółowo

aplikacja hostingowa neostrada tp

aplikacja hostingowa neostrada tp aplikacja hostingowa neostrada tp materia y informacyjne dla u ytkownika instrukcja pos ugiwania si aplikacjà hostingowà Twój świat. Cały świat. WST P Niniejszy dokument przeznaczony jest dla U ytkowników

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE. Instalacja oprogramowania Industrial Application Server 2.1

INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE. Instalacja oprogramowania Industrial Application Server 2.1 Informator Techniczny nr 71 28-11-2006 INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE Instalacja oprogramowania Industrial Application Server 2.1 CD-Rom instalacyjny z oprogramowaniem Industrial Application Server zawiera

Bardziej szczegółowo

Opis instalacji systemu Intranet Komunikator

Opis instalacji systemu Intranet Komunikator mkomp Systemy Informatyczne Małgorzata Hyla 41-914 Bytom, Plac Żeromskiego 11/7 tel. +48 793-59-59-49 NIP 645-160-80-37 REGON 241529060 Opis instalacji systemu Intranet Komunikator Wersja 2.0 Systemy firmy

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja procesu publikowania w bibliotece cyfrowej

Automatyzacja procesu publikowania w bibliotece cyfrowej Automatyzacja procesu publikowania w bibliotece cyfrowej Jakub Bajer Biblioteka Politechniki Poznańskiej Krzysztof Ober Poznańska Fundacja Bibliotek Naukowych Plan prezentacji 1. Cel prezentacji 2. Proces

Bardziej szczegółowo

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii

Biskupin i co dalej? Zdj cia lotnicze w polskiej archeologii INSTYTUT PRAHISTORII UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA OÂRODEK OCHRONY DZIEDZICTWA ARCHEOLOGICZNEGO MUZEUM ARCHEOLOGICZNE W BISKUPINIE POZNA SKIE TOWARZYSTWO PREHISTORYCZNE Biskupin i co dalej? Zdj cia

Bardziej szczegółowo

Firma Informatyczna JazzBIT

Firma Informatyczna JazzBIT Artykuły i obrazy Autor: Stefan Wajda [zwiastun] 10.02.2006. Dodawanie i publikowanie artykułów to najczęstsze zadanie. I chociaż nie jest skomplikowane, może początkujacych wprawiać w zakłopotanie. Trzeba

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Virtuemart 2.0.x

Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Virtuemart 2.0.x Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Virtuemart 2.0.x Wersja 02 Styczeń 2016 Centrum Elektronicznych Usług Płatniczych eservice Sp. z o.o. Spis treści 1. Wstęp... 3 1.1. Przeznaczenie dokumentu...

Bardziej szczegółowo

Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows.

Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows. Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows. Zadaniem modułu jest wspomaganie zarządzania magazynem wg. algorytmu just in time, czyli planowanie

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania...

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania... Zawartość Instalacja... 1 Konfiguracja... 2 Uruchomienie i praca z raportem... 4 Metody wyszukiwania... 6 Prezentacja wyników... 7 Wycenianie... 9 Wstęp Narzędzie ściśle współpracujące z raportem: Moduł

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole. Opiekun pracowni internetowej SBS 2003 PING

Pracownia internetowa w każdej szkole. Opiekun pracowni internetowej SBS 2003 PING Instrukcja numer PING Pracownia internetowa w każdej szkole Opiekun pracowni internetowej SBS 2003 PING Poniższe rozwiązanie opisuje, jak zapisywać i odtwarzać obrazy całych dysków lub poszczególne partycje

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy)

Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy) Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy) 1. Wejście na stronę http://www.officemedia.com.pl strona główną Office Media 2. Logowanie do zakupowej części serwisu. Login i hasło należy

Bardziej szczegółowo

Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki

Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki w oparciu o przeglądarkę Microsoft Internet Explorer System stworzony został w oparciu o aktualne narzędzia i programy

Bardziej szczegółowo

epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji

epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo

System zarządzania bazą danych (SZBD) Proces przechodzenia od świata rzeczywistego do jego informacyjnej reprezentacji w komputerze nazywać będziemy

System zarządzania bazą danych (SZBD) Proces przechodzenia od świata rzeczywistego do jego informacyjnej reprezentacji w komputerze nazywać będziemy System zarządzania bazą danych (SZBD) Proces przechodzenia od świata rzeczywistego do jego informacyjnej reprezentacji w komputerze nazywać będziemy modelowaniem, a pewien dobrze zdefiniowany sposób jego

Bardziej szczegółowo

PERSON Kraków 2002.11.27

PERSON Kraków 2002.11.27 PERSON Kraków 2002.11.27 SPIS TREŚCI 1 INSTALACJA...2 2 PRACA Z PROGRAMEM...3 3. ZAKOŃCZENIE PRACY...4 1 1 Instalacja Aplikacja Person pracuje w połączeniu z czytnikiem personalizacyjnym Mifare firmy ASEC

Bardziej szczegółowo

Marcin Werla mwerla@man.poznan.pl

Marcin Werla mwerla@man.poznan.pl Dobre praktyki udostępniania on-line baz bibliograficznych i pełnotekstowych Marcin Werla mwerla@man.poznan.pl Udostępnianie on-line baz bibliograficznych i pełnotekstowych Budując i udostępniając bazę

Bardziej szczegółowo

Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją

Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją Znak sprawy: OR.042.14.2013 Nawojowa, 06.12.2013 r. Z A P Y T A N I E na realizację zadania pn. O F E R T O W E Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją Zapytanie w ramach

Bardziej szczegółowo

Pierwsze kroki. Krok 1. Uzupełnienie danych własnej firmy

Pierwsze kroki. Krok 1. Uzupełnienie danych własnej firmy Pierwsze kroki Krok 1. Uzupełnienie danych własnej firmy Przed rozpoczęciem pracy z programem, należy uzupełnić informacje o własnej firmie. Odbywa się to dokładnie tak samo, jak uzupełnianie informacji

Bardziej szczegółowo

API transakcyjne BitMarket.pl

API transakcyjne BitMarket.pl API transakcyjne BitMarket.pl Wersja 20140314 1. Sposób łączenia się z API... 2 1.1. Klucze API... 2 1.2. Podpisywanie wiadomości... 2 1.3. Parametr tonce... 2 1.4. Odpowiedzi serwera... 3 1.5. Przykładowy

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE. Konfiguracja komputera klienckiego do łączenia się z serwerem IndustrialSQL

INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE. Konfiguracja komputera klienckiego do łączenia się z serwerem IndustrialSQL Informator Techniczny nr 68 19-01-2004 INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE Konfiguracja komputera klienckiego do łączenia się z serwerem IndustrialSQL W celu podłączenie komputera klienckiego do serwera IndustrialSQL,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 08.01.2016 r.

Warszawa, 08.01.2016 r. Warszawa, 08.01.2016 r. INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z USŁUGI POWIADOMIENIA SMS W SYSTEMIE E25 BANKU BPS S.A. KRS 0000069229, NIP 896-00-01-959, kapitał zakładowy w wysokości 354 096 542,00 złotych, który został

Bardziej szczegółowo

Rozliczenia z NFZ. Ogólne założenia. Spis treści

Rozliczenia z NFZ. Ogólne założenia. Spis treści Rozliczenia z NFZ Spis treści 1 Ogólne założenia 2 Generacja raportu statystycznego 3 Wczytywanie raportu zwrotnego 4 Szablony rachunków 4.1 Wczytanie szablonów 4.2 Wygenerowanie dokumentów rozliczenia

Bardziej szczegółowo

Rola Stowarzyszenia w działaniach na rzecz rozwoju gospodarczego miast i gmin Wielkopolski

Rola Stowarzyszenia w działaniach na rzecz rozwoju gospodarczego miast i gmin Wielkopolski Rola Stowarzyszenia w działaniach na rzecz rozwoju gospodarczego miast i gmin Wielkopolski Ryszard Nawrocki Prezes Zarządu Konin 15.11.2012 r. Powołanie Stowarzyszenia czerwiec 2007 Mając na uwadze niepowtarzalną

Bardziej szczegółowo

Wtedy wystarczy wybrać właściwego Taga z listy.

Wtedy wystarczy wybrać właściwego Taga z listy. Po wejściu na stronę pucharino.slask.pl musisz się zalogować (Nazwa użytkownika to Twój redakcyjny pseudonim, hasło sam sobie ustalisz podczas procedury rejestracji). Po zalogowaniu pojawi się kilka istotnych

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0. Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski

Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0. Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0 Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski ITM Zakład Technologii Maszyn, 15.10.2001 2 1.Uruchomienie programu Aby uruchomić program Norton Commander standardowo

Bardziej szczegółowo

Systemy mikroprocesorowe - projekt

Systemy mikroprocesorowe - projekt Politechnika Wrocławska Systemy mikroprocesorowe - projekt Modbus master (Linux, Qt) Prowadzący: dr inż. Marek Wnuk Opracował: Artur Papuda Elektronika, ARR IV rok 1. Wstępne założenia projektu Moje zadanie

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja postępowania w celu podłączenia do PLI CBD z uwzględnieniem modernizacji systemu w ramach projektu PLI CBD2

Instrukcja postępowania w celu podłączenia do PLI CBD z uwzględnieniem modernizacji systemu w ramach projektu PLI CBD2 Urząd Komunikacji Projekt PLI Elektronicznej CBD2 Faza projektu: E-3 Rodzaj dokumentu: Instrukcje Odpowiedzialny: Paweł Sendek Wersja nr: 1 z dnia 31.03.2015 Obszar projektu: Organizacyjny Status dokumentu:

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH

JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH MACIEJ MATASEK JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH GIMNAZJUM / LICEUM HANDYBOOKS 1 Copyright by Wydawnictwo HANDYBOOKS Poznań 2014 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości

Bardziej szczegółowo

Strona główna góra 4 5 6 8 7 9

Strona główna góra 4 5 6 8 7 9 Opis wyglądu Strona główna góra 4 5 6 8 7 9 10 3 2 1 14 15 11 12 13 1. Menu sklep 2. Menu działy główne 3. Logo sklepu (templates/images/logo.png) 4. Schowek produktów (schowek daje możliwość klientom

Bardziej szczegółowo

Logowanie do mobilnego systemu CUI i autoryzacja kodami SMS

Logowanie do mobilnego systemu CUI i autoryzacja kodami SMS Logowanie do mobilnego systemu CUI i autoryzacja kodami SMS Dostęp do strony logowania następuje poprzez naciśnięcie odpowiedniego dla rodzaju usługi linku dostępnego na stronie www.bsjaroslaw.pl.: lub

Bardziej szczegółowo

Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać?

Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać? Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać? - zdalne badanie na użytkownikach Case study: Miles and More O Miles&More Zrobiliśmy badanie za pomocą Uxerii Miles&More to system lojalnościowy

Bardziej szczegółowo

Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji. Wersja 2013

Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji. Wersja 2013 Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji Wersja 2013 Windows jest znakiem towarowym firmy Microsoft Corporation. Adobe, Acrobat, Acrobat Reader, Acrobat Distiller są zastrzeżonymi znakami towarowymi firmy

Bardziej szczegółowo

Projekt Runeberg internetowe centrum literatury nordyckiej. http://runeberg.org/

Projekt Runeberg internetowe centrum literatury nordyckiej. http://runeberg.org/ Projekt Runeberg internetowe centrum literatury nordyckiej http://runeberg.org/ Zawartość W serwisie udostępniana jest nieodpłatnie, dla wszystkich, literatura nordycka. Są to darmowe elektroniczne publikacje

Bardziej szczegółowo

WF-FaKir dla Windows

WF-FaKir dla Windows 1 WF-FaKir dla Windows Zamknięcie roku (opracował Przemysław Gola) Na to, co w księgowości nazywamy zamknięciem roku obrachunkowego, składa się wiele czynności. Doświadczonemu księgowemu żadna z tych czynności

Bardziej szczegółowo

Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów

Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów Materiały Zachodniopomorskie, Nowa Seria t. VI/VII: 2009/2010, z. 1: Archeologia, s. 443-447 ISSN 0076-5236 Andrzej Kuczkowski Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja historii plików

Konfiguracja historii plików Wielu producentów oprogramowania oferuje zaawansowane rozwiązania do wykonywania kopii zapasowych plików użytkownika czy to na dyskach lokalnych czy w chmurze. Warto jednak zastanowić się czy instalacja

Bardziej szczegółowo

SpedCust 5 instrukcja instalacji

SpedCust 5 instrukcja instalacji SpedCust 5 instrukcja instalacji jedno- i wielostanowiskowej Schenker Sp. z o.o. Imię i nazwisko Oddział Miejscowość, data INSTRUKCJA INSTALACJI SpedCust5 Aby zainstalować i uruchomić system niezbędne

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005)

Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005) Instrukcja numer SPD3/15_04/Z3 Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005) Opiekun pracowni internetowej cz. 3 Komunikatory internetowe - MS Messenger (PD3) Do czego s u y MSN Messenger? Wi

Bardziej szczegółowo

Instrukcja. 1 Zamawiając kuriera. W Paczkomacie lub POK. 3 Nadając list polecony. nadawania przesyłek z Allegro: (Punkt Obsługi Klienta) 17.02.

Instrukcja. 1 Zamawiając kuriera. W Paczkomacie lub POK. 3 Nadając list polecony. nadawania przesyłek z Allegro: (Punkt Obsługi Klienta) 17.02. Instrukcja nadawania przesyłek z Allegro: 1 Zamawiając kuriera W Paczkomacie lub POK 2 (Punkt Obsługi Klienta) 3 Nadając list polecony 17.02.2016 InPost we współpracy z Allegro stworzył trzy rewolucyjne

Bardziej szczegółowo

SIECI KOMPUTEROWE I BAZY DANYCH

SIECI KOMPUTEROWE I BAZY DANYCH KATEDRA MECHANIKI I ROBOTYKI STOSOWANEJ WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I LOTNICTWA, POLITECHNIKA RZESZOWSKA SIECI KOMPUTEROWE I BAZY DANYCH Laboratorium DB2: TEMAT: Relacyjne bazy danych Cz. I - III Cel laboratorium

Bardziej szczegółowo

Platforma Aukcyjna Marketplanet. Podręcznik Oferenta. Aukcja dynamiczna zniŝkowa

Platforma Aukcyjna Marketplanet. Podręcznik Oferenta. Aukcja dynamiczna zniŝkowa Platforma Aukcyjna Marketplanet Podręcznik Oferenta Aukcja dynamiczna zniŝkowa (c) 2008 Otwarty Rynek Elektroniczny S.A. 1. Spis treści 1. SPIS TREŚCI... 2 2. WSTĘP... 3 3. LOGOWANIE DO SYSTEMU... 3 4.

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rzeszowski

Uniwersytet Rzeszowski Uniwersytet Rzeszowski Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Komputerowego Inżynieria oprogramowania Część 1: Tworzenie dokumentacji projektowej Opracował: dr inż. Przemysław Pardel v2.01 2014 1. Dokumentacja

Bardziej szczegółowo

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI Spis treści Budowa okna aplikacji i narzędzia podstawowe... 4 Okno aplikacji... 5 Legenda... 5 Główne okno mapy... 5 Mapa przeglądowa...

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Inspiracje dla branży. Sport i rekreacja

Inspiracje dla branży. Sport i rekreacja Inspiracje dla branży Sport i rekreacja shop.reebok.com Klient nasz p - projektant Dajemy narzędzia: zrób to sam... Coraz więcej firm podejmuje działania służące idealnemu dopasowaniu produktu do preferencji

Bardziej szczegółowo

3M TM Wall Display. du o wi cej ni obraz. 3 Innowacje

3M TM Wall Display. du o wi cej ni obraz. 3 Innowacje du o wi cej ni obraz 3 Innowacje Obraz, który trwa Po raz pierwszy jeden produkt àczy w sobie wszystkie urzàdzenia projekcyjne niezb dne w sali konferencyjnej. 3M Wall Display tworzy zupe nie nowà kategori

Bardziej szczegółowo

Zapraszam do udziału w XIII edycji konferencji z cyklu składowanie i archiwizacja, która tym razem jest poświęcona Backupowi online.

Zapraszam do udziału w XIII edycji konferencji z cyklu składowanie i archiwizacja, która tym razem jest poświęcona Backupowi online. Ochronainformacji.pl zaprasza na XIII edycję konferencji z cyklu Składowanie i archiwizacja backup online dokumentów elektronicznych Data: 3 grudnia 2009 r. Miejsce: Warszawa Backup, chociaż jest czynnością

Bardziej szczegółowo

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia.

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. 1. Podłączenie zestawu GSM. Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. Pierwszym krokiem w celu uruchomienia i poprawnej pracy aplikacji jest podłączenie zestawu GSM. Zestaw należy podłączyć zgodnie

Bardziej szczegółowo

emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w sklepie internetowym Magento (plugin dostępny w wersji ecommerce)

emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w sklepie internetowym Magento (plugin dostępny w wersji ecommerce) emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w sklepie internetowym Magento (plugin dostępny w wersji ecommerce) Zastosowanie Rozszerzenie to dedykowane jest sklepom internetowych zbudowanym w oparciu

Bardziej szczegółowo

W wyświetlonym okienku New Web Server Application wybierz opcję Web App Debugger Executable, a w polu Class Name wpisz: P1.

W wyświetlonym okienku New Web Server Application wybierz opcję Web App Debugger Executable, a w polu Class Name wpisz: P1. Przedmiot: Programowanie usług internetowych - Delphi Przygotował: K. Strzałkowski Rok V. Semestr IX. Wydział ZiMK Ćwiczenie 4 Technologia WebBroker 1. Proste usługi udostępniane za pomocą akcji komponentu

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego

Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego Wstęp. Dodanie funkcjonalności wysyłania wniosków bez podpisów

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac dla nauczyciela akademickiego

Instrukcja użytkownika Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac dla nauczyciela akademickiego Instrukcja użytkownika Akademickiego Systemu Archiwizacji Prac dla nauczyciela akademickiego Akademicki System Archiwizacji Prac (ASAP) to nowoczesne, elektroniczne archiwum prac dyplomowych zintegrowane

Bardziej szczegółowo

Instalacja programu. Omówienie programu. Jesteś tu: Bossa.pl

Instalacja programu. Omówienie programu. Jesteś tu: Bossa.pl Jesteś tu: Bossa.pl Program Quotes Update to niewielkie narzędzie ułatwiające pracę inwestora. Jego celem jest szybka i łatwa aktualizacja plików lokalnych z historycznymi notowaniami spółek giełdowych

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15

Bazy danych. Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15 Bazy danych Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15 Przechowywanie danych Wykorzystanie systemu plików, dostępu do plików za pośrednictwem systemu operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl 1. Postanowienia ogólne 1.1. Niniejsza Polityka prywatności określa zasady gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania danych w tym również danych osobowych

Bardziej szczegółowo

I. Zakładanie nowego konta użytkownika.

I. Zakładanie nowego konta użytkownika. I. Zakładanie nowego konta użytkownika. 1. Należy wybrać przycisk załóż konto na stronie głównej. 2. Następnie wypełnić wszystkie pola formularza rejestracyjnego oraz zaznaczyć akceptację regulaminu w

Bardziej szczegółowo

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

Logowanie do systemu Faktura elektroniczna

Logowanie do systemu Faktura elektroniczna Logowanie do systemu Faktura elektroniczna Dostęp do Systemu Faktury Elektronicznej możliwy jest poprzez kliknięcie odnośnika Moja faktura w prawym górnym rogu strony www.wist.com.pl, a następnie przycisku

Bardziej szczegółowo

Ogólne bezpieczeƒstwo produktów

Ogólne bezpieczeƒstwo produktów Ogólne bezpieczeƒstwo produktów !?! PRODUKT to rzecz ruchoma: nowa lub u ywana, naprawiana lub regenerowana, przeznaczona do u ytku konsumentów lub co do której istnieje prawdopodobieƒstwo, e mo e byç

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

Nowe funkcjonalności

Nowe funkcjonalności Nowe funkcjonalności 1 I. Aplikacja supermakler 1. Nowe notowania Dotychczasowe notowania koszykowe, z racji ograniczonej możliwości personalizacji, zostały zastąpione nowymi tabelami z notowaniami bieżącymi.

Bardziej szczegółowo

instrukcja instalacji w systemie Linux

instrukcja instalacji w systemie Linux instrukcja instalacji w systemie Linux modemu USB ZTE ZXDSL 852 Twój świat. Cały świat. Spis treêci 1. Wymagania podstawowe... 3 2. Instalacja sterownika dla systemu Fedora Core 2... 4 3. Konfiguracja

Bardziej szczegółowo

Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III Standardy wymiany danych

Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III Standardy wymiany danych Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III 1 Wprowadzenie do zagadnienia wymiany dokumentów. Lekcja rozpoczynająca moduł poświęcony standardom wymiany danych. Wprowadzenie do zagadnień wymiany danych w

Bardziej szczegółowo

Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50

Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50 1. Listy Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50 Zmieniono funkcję Dostosuj listę umożliwiając: o Zapamiętanie wielu widoków dla danej listy o Współdzielenie widoków między pracownikami Przykład: Kancelaria

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Otwarte dane dla Krakowa i Małopolski Zarys. Tomasz Gubała

Otwarte dane dla Krakowa i Małopolski Zarys. Tomasz Gubała Otwarte dane dla Krakowa i Małopolski Zarys Tomasz Gubała Otwarte Dane (OpenData, OD) Dane publiczne, które są Łatwo dostępne Otwarty odczyt dla wszystkich (bez konieczności rejestracji) Kompletne Zazwyczaj

Bardziej szczegółowo

W ramach trzeciej edycji Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki ruszają trzy moduły konkursowe:

W ramach trzeciej edycji Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki ruszają trzy moduły konkursowe: W ramach trzeciej edycji Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki ruszają trzy moduły konkursowe: 1. Moduł badawczy 1. konkurs o finansowanie projektów badawczych obejmujących badania naukowe dotyczące

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

Centrum Informatyki "ZETO" S.A. w Białymstoku. Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG

Centrum Informatyki ZETO S.A. w Białymstoku. Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG Centrum Informatyki "ZETO" S.A. w Białymstoku Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG BIAŁYSTOK, 12 WRZEŚNIA 2011 ograniczenia podmiotom w ST CEIDG

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl

Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl 1 [POSTANOWIENIA OGÓLNE] 1. Niniejszy regulamin (dalej: Regulamin ) określa zasady korzystania z serwisu internetowego http://www.monitorceidg.pl

Bardziej szczegółowo

Komunikacja w sieci Industrial Ethernet z wykorzystaniem Protokołu S7 oraz funkcji PUT/GET

Komunikacja w sieci Industrial Ethernet z wykorzystaniem Protokołu S7 oraz funkcji PUT/GET PoniŜszy dokument zawiera opis konfiguracji programu STEP7 dla sterowników SIMATIC S7 300/S7 400, w celu stworzenia komunikacji między dwoma stacjami S7 300 za pomocą sieci Industrial Ethernet, protokołu

Bardziej szczegółowo

E-commerce dofollow list

E-commerce dofollow list E-commerce dofollow list Lista zawiera 5 adresów stron, które można wykorzystać do promocji sklepów internetowych. Została ona udostępniona użytkownikom serwisu http://www.seostation.pl/ Sugerujemy wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Archiwum Prac Dyplomowych

Archiwum Prac Dyplomowych Archiwum Prac Dyplomowych Instrukcja dla studentów Ogólna procedura przygotowania pracy do obrony w Archiwum Prac Dyplomowych 1. Student rejestruje pracę w dziekanacie tej jednostki uczelni, w której pisana

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum 1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum Obowiązująca podstawa programowa nauczania informatyki w gimnazjum, w odniesieniu do propozycji realizacji tych zagadnień w podręcznikach

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe cel

Sieci komputerowe cel Sieci komputerowe cel współuŝytkowanie programów i plików; współuŝytkowanie innych zasobów: drukarek, ploterów, pamięci masowych, itd. współuŝytkowanie baz danych; ograniczenie wydatków na zakup stacji

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo