Szkolenie z ochrony środowiska naturalnego i rozwiązań proekologicznych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Szkolenie z ochrony środowiska naturalnego i rozwiązań proekologicznych"

Transkrypt

1 Szkolenie z ochrony środowiska naturalnego i rozwiązań proekologicznych Dr Izabela Jabłońska-Barna Katedra Ekologii Stosowanej UWM Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

2 Zanieczyszczenie gleb a jakość żywności Owoce i warzywa są na tyle dobre, na ile dobra jest gleba, na której rosną

3 Prawidłowa dieta jest powszechnie uznawana za jeden z najważniejszych czynników warunkujących zdrowie. Uważa się, że ludzkie zdrowie zależy w 54% od stylu życia, w tym od sposobu żywienia, oraz w 21 % od warunków środowiskowych, które wpływają także na jakośćżywności. Czynniki genetyczne i aktywność służby zdrowia mają znacznie mniejszy wpływ na nasze zdrowie.

4 Podaje się, że 6 z 10 najliczniejszych przyczyn śmierci w USA jest zależnych od diety. Zalicza się do nich następujące choroby: rak, choroby układu krążenia, udar, cukrzyca i miażdżyca tętnic.

5 Jakość żywności jest pojęciem szerokim. Składa się na nie bezpieczeństwo żywności, wartość żywieniowa i walory wrażeniowe (smak, wygląd).

6 Żywność ekologiczna Produkcja odbywa się metodami rolnictwa ekologicznego, min. z wykluczeniem stosowania pestycydów i nawozów sztucznych.

7 Badania nad żywieniem zwierząt doświadczalnych i nieliczne badania na grupach ludzkich potwierdzają, że spożywanie ekologicznie wytworzonej żywności może być korzystne dla zdrowia. Może to być zależne od większej zawartości Może to być zależne od większej zawartości składników mineralnych, zwłaszcza mikroelementów śladowych, witamin i wtórnych metabolitów w żywności ekologicznej.

8

9 Bardzo ważne są warunki środowiskowe, w których odbywa się produkcja warzyw i owoców, również działkowa i przydomowa. Jest to wprawdzie produkcja na własne potrzeby i na małą skalę, jednak nadal bardzo rozpowszechniona w naszym kraju. Jednak trzeba tu zawsze mieć na uwadze jakośćśrodowiska, w którym te płody produkujemy. Ogrody działkowe położone na terenie dużych aglomeracji miejskich są w dużym stopniu narażone na negatywne wpływy.

10 Badania prowadzone w dużych aglomertacjach miejskich (Warszawa, Wrocław, Poznań) wykazują, że warzywa uprawiane w ogrodach działkowych zawierają zbyt dużo metali ciężkich, zwłaszcza ołowiu i kadmu, a także zbyt wiele azotanów. W mniejszych miastach o dużym nasileniu motoryzacji, również stwierdza się skażenie surowców z działek leżących w centrum miasta i w pobliżu tras wylotowych.

11 Azotany i azotyny występują w znacznych ilościach w żywności, szczególnie w peklowanych wędlinach, warzywach i ziemniakach. Jest to wynikiem stosowania nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, substancji przyspieszających dojrzewanie w produkcji roślinnej. Największe ilości azotanów zawiera sałata, rzodkiewka i buraki.

12 Same azotany nie są trucizną, jednak ulegają łatwo (już w jamie ustnej człowieka) redukcji do azotynów, które zaliczane są do trucizn, ponieważ powodują methemoglobinemię, czyli upośledzenie przenoszenia tlenu przez krew. Jest to szczególnie niebezpieczne dla noworodków, małych dzieci i osób chorych oraz w podeszłym wieku. Azotyny reagują też z drugo- i trzeciorzędowymi aminami tworząc nitrozoaminy, które mają udowodnione działanie rakotwórcze i mutagenne.

13

14

15 Ślad ekologiczny Analiza zapotrzebowania człowieka na zasoby naturalne biosfery. Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

16 Ślad ekologiczny Porównywana jest ludzka konsumpcja zasobów naturalnych ze zdolnością planety do ich regeneracji. Ślad ekologiczny to szacowana ilość ha powierzchni lądu i morza potrzebna do rekompensacji zasobów zużytych na konsumpcję i absorpcję odpadów. Ślad mierzony jest w globalnych hektarach (gha) na osobę. Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

17 Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

18 Zmierz swój ślad ekologiczny strona WWF Polska (kalkulator online) mozesz_pomoc/dzialaj_teraz/slad_ekologiczny/ Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

19 Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

20 Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

21 Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

22 Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

23 Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

24 Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

25 Projekt Zamawiamy i dobrego inżyniera budownictwa mamy nr POKL /12-01 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

26

27 Z fizycznego punktu widzenia, dźwięki są to drgania mechaniczne ośrodka sprężystego (gazu, cieczy lub ośrodka stałego). Drgania te mogą być rozpatrywane jako oscylacyjny ruch cząstek ośrodka względem położenia równowagi, wywołujący zmianę ciśnienia ośrodka w stosunku do wartości ciśnienia statycznego (atmosferycznego).

28 Wibracje Niskoczęstotliwościowe drgania akustyczne rozprzestrzeniające się w ośrodkach stałych nazywa się drganiami mechanicznymi (wibracjami).

29 Hałas to wszelkie niepożądane, nieprzyjemne, dokuczliwe, uciążliwe lub szkodliwe drgania ośrodka sprężystego, działające za pośrednictwem powietrza na organ słuchu i inne zmysły oraz elementy organizmu człowieka.

30 Hałas to forma zanieczyszczenia środowiska, charakteryzująca się mnogością źródeł i powszechnością wstępowania.

31 Podział hałasu Ze względu na częstotliwość drgań: hałas infradźwiękowy niesłyszalny lecz odczuwalny, o częstotliwości niższej od 20 Hz hałas słyszalny o częstotliwości od 20Hz do 20 khz hałas ultradźwiękowy- o częstotliwości powyżej 20 khz hałas hiperdźwiękowy- o częstotliwości powyżej khz

32 Ze względu na charakter oddziaływania na organizm człowieka: hałas uciążliwy- nie wywołuje trwałych skutków w organizmie hałas szkodliwy wywołuje trwałe skutki lub powoduje ryzyko ich występowania

33

34 70+70=73dB

35 Badania CBOS-u przeprowadzone w sierpniu 2009 r. wśród 1041 dorosłych Polaków wykazały, że ponad 70 proc. Polaków odczuwa uciążliwy, męczący hałas, z tego co trzeci - często. Co dziesiąty respondent uważa, że z powodu hałasu ma kłopoty ze zdrowiem i samopoczuciem.

36 Niecałe 30 % przebadanych Polaków uznało, że z hałasem styka się sporadycznie Głośne dźwięki są najbardziej uciążliwe i męczące dla mieszkańców dużych miast - 55 proc. jest na nie narażonych co najmniej często, a jedynie 9 proc. bardzo rzadko. Najmniej hałas dokucza osobom mieszkającym na wsi - tylko 19 proc. odczuwa go często i 46 proc. - czyli niemal połowa - rzadko.

37 Najbardziej jesteśmy zagrożeni hałasem na ulicach i drogach - 56 proc. respondentów, w pracy - odczuwa go 46 proc. zatrudnionych, wśrodkach lokomocji - 33 proc., w supermarketach, centrach handlowych - 25 proc., w mieszkaniu - 21 proc., w miejscach wypoczynku, jak parki, plaże - 12 proc. Dla 37 proc. zatrudnionych źródłem hałasu w pracy są najczęściej maszyny sprzęt biurowy, dla 21 proc. - ulica lub droga za oknem, a dla 12 proc. - współpracownicy.

38 Hałas komunikacyjny należy do najpowszechniejszych i najbardziej uciążliwym źródeł hałasu i wibracji, szczególnie w środowisku zurbanizowanym. Poziomy dźwięku środków komunikacji drogowej są duże i wynoszą db.

39 Mapa akustyczna To dokument zawierający informacje o stanie środowiska w zakresie poziomu hałasu w środowisku. Powstaje z nakazu prawa unijnego, jakim jest Dyrektywa 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 25 czerwca 2002 r., odnosząca się do oceny i zarządzania poziomem hałasu w środowisku. Powyższa dyrektywa została wprowadzona Ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo o ochronie środowiska wraz ze zmianami. Dyrektywa ma na celu zdefiniowanie wspólnego podejścia dla unikania, zapobiegania lub zmniejszania szkodliwych skutków narażenia na działanie hałasu, w tym jego dokuczliwości, w oparciu o ustalone priorytety.

40 Mapa akustyczna W tym celu następuje stopniowe wdrażanie poniższych działań: - ustalenie stopnia narażenia na hałas w środowisku poprzez sporządzanie map hałasu przy zastosowaniu wspólnych dla państw członkowskich metod oceny, - zapewnienie społeczeństwu dostępu do informacji dotyczącej hałasu w środowisku i jego skutków.

41 Mapa akustyczna Olsztyna

42

43

44

45

46

47 Tablica oceny warunków akustycznych środowiska (wg PZH) O p i s w a r u n k ó w Średni (tzw. równoważny) poziom dźwięku A w decybelach dla pory dziennej nocnej Pełny komfort akustyczny < 50 < Przeciętne warunki akustyczne Zalecany przez WHO (Światową Organizację Zdrowia) poziom hałasu w środowisku (55 db pora dzienna) Przeciętne zagrożenie hałasem Wysokie zagrożenie (tzw. black spot) > 70 > 60

48 Ogólne zasady oceny narażenia na hałas Pomiary obejmują wyznaczanie: równoważnego poziomu dźwięku A, maksymalnego poziomu dźwięku A, szczytowego poziomu dźwięku C, oraz określenie efektywnego czasu pracy w narażeniu na hałas.

49

50 Obiekty budowlane są z jednej strony źródłem emisji hałasu środowiskowego (np. obiekty komunikacyjne), ale również wymagają ochrony przed hałasem (np. zabudowa mieszkaniowa).

51 Poziomy ochrony przed hałasem ochrona przed hałasem w planowaniu przestrzennym, właściwości akustyczne budynku jako jeden z jego podstawowych parametrów użytkowych kształtowanie izolacyjności akustycznej wewnętrznych i zewnętrznych przegród budowlanych.

52 Jednym z dokumentów, który w prosty i skondensowany sposób przedstawia zagadnienia związane z hałasem jest Dyrektywa Unijna 89/106/EEC dotycząca wyrobów budowlanych wraz z dokumentami interpretacyjnymi. Ten dokument nie jest prawem w Polsce, lecz jego wskazania są wykładnią do dokonania zmian w przepisach prawa budowlanego. Dyrektywa wraz z dokumentami interpretacyjnymi jest prostym przewodnikiem po zagadnieniach związanych z hałasem, stanowi podstawowe wytyczne dla budowniczych.

53 Ochrona przed hałasem zewnętrznym powietrznym

54

55 Izolacyjność od dźwięków powietrznych dla drzwi: 42 dba - bardzo dobra 36 dba - dobra 32 dba - zadawalająca 28 dba - zła

56 Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych budynek i urządzenia z nim związane powinny być zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby poziom hałasu, na który będą narażeni użytkownicy lub ludzie znajdujący się w ich sąsiedztwie, nie stanowił zagrożenia dla ich zdrowia, a także umożliwiał im pracę, odpoczynek i sen w zadowalających warunkach. Obowiązująca w Polsce norma PN-B : 1987 ściśle reguluje dopuszczalny hałas w budownictwie mieszkalnym, w zależności od funkcji poszczególnych pomieszczeń.

57 Ochrona przed hałasem powietrznym przenikającym między pomieszczeniami

58 Ochrona przed hałasem uderzeniowym Eliminacja hałasu uderzeniowego polega na stosowaniu eliminatorów wpływu wymuszenia na konstrukcję budynku poprzez stosowanie np. podłóg pływających lub dylatacji ograniczających propagację w konstrukcji.

59 Ochrona przed hałasem wytwarzanym przez wyposażenie techniczne Eliminacja hałasu od wyposażenia technicznego polega na stosowaniu cichych maszyn, tłumików i eliminatorów propagacji dźwięków po konstrukcji budynku.

60 Ochrona przed hałasem spowodowanym nadmiernym głosem (pogłos) W niskich pomieszczeniach nadmierny pogłos nie był tak uciążliwy jak w pomieszczeniach o wysokości powyżej 3 m. Hałas pogłosowy przyczynia się głównie do utraty informacji, zaburza zrozumienie wypowiedzi. Nadmierny pogłos jest również jedną ze składowych subiektywnej oceny wnętrza, jego właściciela i przeznaczenia. W pomieszczeniach zimnych kolorystycznie z nadmiernym pogłosem wiele osób czuje duży dyskomfort przebywania. Eliminacja nadmiernego pogłosu polega na stosowaniu dekoracyjnych materiałów dźwiękochłonnych na powierzchni ścian.

61

62 Hałas przemysłowy Dopuszczalne wartości poziomu dźwięku w miejscu pracy określają przepisy, normy i zalecenia. Najbardziej ogólnym przepisem jest rozporządzenie Ministra Pracy, które określa dopuszczalny poziom hałasu na stanowisku pracy. Do określenia dokładnych wartości hałasu dopuszczalnego trzeba brać pod uwagę m.in. czas działania hałasu oraz jego maksymalne i szczytowe wartości: poziom ekspozycji dziennej (8 godz.) nie powinien przekraczać 85 db, poziom ekspozycji tygodniowej również nie może przekraczać 85 db dziennie, max. poziom dźwięku A nie może przekroczyć 115 db, a szczytowy poziom dźwięku C db.

63

64 Ujemne oddziaływanie hałasu na organizm człowieka w warunkach narażenia zawodowego można podzielić na dwa rodzaje: wpływ hałasu na narząd słuchu pozasłuchowe działanie hałasu na organizm (w tym na podstawowe układy i narządy oraz zmysły człowieka).

65 Skutki wpływu hałasu na organ słuchu dzieli się na: uszkodzenia struktur anatomicznych narządu słuchu (perforacje, ubytki błony bębenkowej), będące zwykle wynikiem jednorazowych i krótkotrwałych ekspozycji na hałas o szczytowych poziomach ciśnienia akustycznego powyżej db upośledzenie sprawności słuchu w postaci podwyższenia progu słyszenia, w wyniku długotrwałego narażenia na hałas, o równoważnym poziomie dźwięku A przekraczającym 80 db.

66 Utrata słuchu u ludzi postępuje naturalnie, jako konsekwencja procesu starzenia się. Ubytek słuchu, wyrażony w decybelach, -przedstawia się w sposób następujący Ubytek słuchu w decybelach pow. 20 db do 40 db pow. 40 db do 70 db pow. 70 db do 90 db pow. 90 db Uszkodzenie słuchu w stopniu lekkim umiarkowanym znacznym głębokim

67 U przeciętnego dwudziestolatka, ubytek ten wynosi średnio 1,3 db. W wieku lat trzydziestu, pogłębia się on do wartości 7,4 db. Czterdziestolatek narzeka na słuch zdegradowany o 12,7dB, w dużo gorszej sytuacji jest osoba pięćdziesięcioletnia (18,0 db), natomiast siedemdziesięciolatki słyszą o 36,7 db gorzej. Oprócz przyczyn naturalnych, na utratę słucha wpływa przesadny hałas.

68 Ucho jest czujne, gdy poziom dźwięku jest niski, a gdy dźwięk staje się głośniejszy, czułość ucha słabnie, ponieważ nie jest stała. Widać więc wyraźny wpływ wrażeń dźwiękowych na ostrość słyszenia. Zjawisko to jest swoistą adaptacją ucha umożliwiającą dostosowanie się do poziomu dochodzących do niego dźwięków. Dzięki temu mechanizmowi, ucho chronione jest w sposób naturalny przed wszelkim negatywnym wpływem nadmiaru dźwięków. Na dłuższą metę nie jest jednak wystarczająco skuteczny.

69

70 Szkodliwy wpływ hałasu na narząd słuchu powodują następujące jego cechy i okoliczności narażenia: Równoważny poziom dźwięku A, db Ryzyko utraty słuchu, % Czas narażania, lata mniejsze od

71 Słuchawki i sport Jakość dźwięku dostarczana przez najnowszy sprzęt jest na wysokim poziomie. Nie występują żadne zakłócenia nawet jeśli poziom głośności jest za wysoki. Skutkuje to pogłaśnianiem muzyki do poziomu niebezpiecznego dla słuchacza.

72 Słuchanie muzyki (z wykorzystaniem słuchawek) podczas wysiłku fizycznego zwiększa częstotliwość infekcji ucha. Podczas wysiłku wzrasta temperatura ciała i tym samym zwiększa się wydzielanie potu. Z powodu braku wentylacji pot wytwarzany przez gruczołu zostaje uwięziony wewnątrz ucha. Sprzyja to namnażaniu się bakterii i tym samym infekcjom ucha.

73 Pozasłuchowe skutki działania hałasu Są one uogólnioną odpowiedzią organizmu na działanie hałasu, jako stresora przyczyniającego się do rozwoju różnego typu chorób (np. choroba ciśnieniowa, choroba wrzodowa, nerwice i inne). Wśród pozasłuchowych skutków działania hałasu, należy jeszcze wymienić jego wpływ na zrozumiałość i maskowanie mowy czy dźwiękowych sygnałów bezpieczeństwa. Utrudnione porozumiewanie się ustne w hałasie (o poziomie db) i maskowanie sygnałów ostrzegawczych nie tylko zwiększa uciążliwość warunków pracy i zmniejsza jej wydajność, lecz może być również przyczyną wypadków przy pracy. Kryterium zrozumiałości mowy stanowi jedno z ważniejszych kryteriów oceny hałasu w środowisku.

74 Przewlekłe narażenie na hałas ma negatywny wpływ zarówno na nasze zdrowie fizyczne jak i psychiczne. Osoby, do których uszu ciągle sączą się dźwięki z tła są nie tylko bardziej zestresowane, ale częściej zapadają na wrzody żołądka, cierpią na nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, przewlekłe bóle głowy i migreny.

75 Za te schorzenia u osób wystawionych na hałas odpowiada hormon stresu kortyzol. Wyniki kilkakrotnie powtórzonego badania jednogłośnie mówią, że biały szum powoduje wzrost ilości kortyzolu we krwi. Jest to mechanizm obronny organizmu, który stara się powrócić do równowagi po nieprzyjemnym przeżyciu. Wygląda na to, że ciśnienie skacze nam nie tylko kiedy za ścianą ujada pies sąsiadów, ale również wtedy, gdy w szkole lub pracy dobiega nas mieszanka szmeru rozmów, szurania krzesłami, głośnych śmiechów czy ruchu ulicznego za oknem.

76 Nadmiar kortyzolu zaburza funkcjonowanie regionu naszego mózgu zwanego korą przedczołową, miejsca które służy między innymi do nauki kontroli nad emocjami. To tam dochodzi do regulacji procesów planowania, wyciągania wniosków i kontroli nad impulsywnymi zachowaniami. Istnieją również badania sugerujące, że w korze przedczołowej magazynowane są wspomnienia krótkotrwałe. Kortyzol wpływając na korę zaburza jej funkcję zmniejszając zdolność klarownego myślenia. Niektórzy naukowcy uważają również, że stres wywołany hałasem może zmniejszać ilości dostępnej dla kory przedczołowej dopaminy, która jest niezbędna do przekazywania informacji z innych części ciała. Hałas może się więc przyczyniać do pogorszenia zdolności umysłowych i pamięci.

77 Skutki oddziaływania drgań mechanicznych na organizm człowieka - zmiany chorobowe w układach: krążenia krwi (naczyniowym) nerwowym kostno-stawowym - w obrębie narządów wewnętrznych

78 Skutkom biologicznym oddziaływania drgań miejscowych i ogólnych na organizm człowieka, towarzyszą zazwyczaj tzw. skutki funkcjonalne. Zalicza się do nich m.in.: zwiększenie czasu reakcji ruchowej zwiększenie czasu reakcji wzrokowej zakłócenia w koordynacji ruchów nadmierne zmęczenie bezsenność rozdrażnienie osłabienie pamięci.

79 Skutki oddziaływania hałasu i wibracji na człowieka należy rozpatrywać w kontekście zdrowotnym i społecznym: - szkodliwym działaniem tych zanieczyszczeń na zdrowie ludności; - obniżeniem sprawności i chęci działania oraz wydajności pracy; - negatywnym wpływem na możliwość komunikowania się; - utrudnianiem odbioru sygnałów optycznych; - obniżeniem sprawności naucza - powodowaniem lokalnych napięć i kłótni między ludźmi - zwiększeniem ryzyka wystąpienia wypadków przy pracy - rosnącą liczbą zachorowań na głuchotę i chorobę wibracyjną.

80 Skutkiem oddziaływania hałasu i wibracji na środowisko przyrodnicze jest pogorszenie jego jakości, a w konsekwencji: utratę przez środowisko naturalne istotnej wartości, jaką jest cisza; zmniejszenie (lub utratę) wartości terenów rekreacyjnych lub leczniczych; zmianę zachowań ptaków i innych zwierząt (stany lękowe, zmiana siedlisk, zmniejszenie liczby składanych jaj, spadek mleczności lub zaprzestanie karmienia młodych, itd)

81 Hałasy dochodzące z jednostek pływających wywołują stres u przebywających w pobliżu wielorybów Śruby okrętowe emitują dźwięki o tej samej częstotliwości, co niektóre odgłosy wydawane przez wieloryby w celu porozumiewania się. Poprzednie badania wykazały, że zwierzęta te mają skłonność do zmieniania sposobu komunikacji w hałaśliwych miejscach.

82 Dziękuję za uwagę!

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Katarzyna Skręt Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie Hałas Dźwięk wrażenie słuchowe, spowodowane falą

Bardziej szczegółowo

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE Drgania mechaniczne wibracje to ruch cząstek ośrodka spręzystego względem położenia równowagi. W środowisku pracy rozpatrywane są jedynie drgania przekazywane

Bardziej szczegółowo

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY zagrożenia i profilaktyka Hałas Każdy niepożądany dźwięk, który może być uciążliwy, albo szkodliwy dla zdrowia lub zwiększać ryzyko wypadku przy pracy Zagrożenie hałasem w środowisku

Bardziej szczegółowo

Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować.

Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować. Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować. Hałas, w szczególności lotniczy, jest szkodliwy dla zdrowia; stały i uciążliwy hałas męczy nas psychicznie i fizycznie, pogarsza

Bardziej szczegółowo

Hałas powoduje choroby!

Hałas powoduje choroby! Opiekunowie projektu: Anna Stańczyk, Grażyna Gajda, Wojciech Nalberski uczniowie: Natalia Orzeł (kl. III I), Anna Walewska (kl. III D), Klaudia Twardowska ( III D), Katarzyna Życka ( kl. III D) Hałas powoduje

Bardziej szczegółowo

Wiadomości o hałasie w środowisku pracy

Wiadomości o hałasie w środowisku pracy Wiadomości o hałasie w środowisku pracy Maciej Łabęda Hałasem został określony każdy niepożądany dźwięk, który może być uciążliwy albo szkodliwy dla zdrowia lub zwiększać ryzyko wypadku w pracy - rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

PCA Zakres akredytacji Nr AB 023

PCA Zakres akredytacji Nr AB 023 Pomieszczenia w budynku, z systemem nagłaśniania i/lub z dźwiękowym systemem ostrzegawczym Pomieszczenia w budynku (wszystkie) Urządzenia systemów wibroakustycznych głośniki Elastyczny zakres akredytacji

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE. Wnioski podsumowujące można sformułować następująco:

PODSUMOWANIE. Wnioski podsumowujące można sformułować następująco: PODSUMOWANIE Hałas w środowisku jest coraz silniej odczuwalnym problemem, wpływa na zdrowie ludzi i przeszkadza w codziennych czynnościach w pracy, w domu i szkole. Może powodować choroby układu krążenia,

Bardziej szczegółowo

Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy

Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy LEKCJA 4 Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy Czas realizacji: 1 godzina lekcyjna Cele operacyjne: Treści: Po zakończeniu zajęć uczeń: wie, co to są drgania mechaniczne, zna

Bardziej szczegółowo

Wymagania akustyczne projektowania budynków

Wymagania akustyczne projektowania budynków Politechnika Poznańska Instytut Konstrukcji Budowlanych Fizyka Budowli Wymagania akustyczne projektowania budynków wg ROZPORZĄDZENIA MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY Dz.U.05.157.1318 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (Dz.

Bardziej szczegółowo

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE!

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! Jesień to czas kichania, kataru, kaszlu. Nie unikniesz kontaktu z drobnoustrojami, ale możesz ograniczyć ryzyko zakażeń. Pamiętaj! Myj często ręce wodą z mydłem. Gdy kichasz

Bardziej szczegółowo

P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY

P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA w Nowym Sączu P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY Spis treści 1. Pojęcia i parametry dźwięku 2. Wartości dopuszczalne hałasu 3. Pomiary hałasu 4. Wnioski Zespół ćwiczeniowy:

Bardziej szczegółowo

Aktualności - Urząd Miasta Częstochowy Oficjalny portal miejski

Aktualności - Urząd Miasta Częstochowy Oficjalny portal miejski 1 kwietnia 2014 PROGRAM OCHRONY PRZED HAŁASEM W ramach Programu ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Częstochowy na lata 2013-2018, uchwalonego podczas ostatniej sesji przez Radę Miasta zaproponowano

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań...

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań... Spis treści Rozdział I Czynniki szkodliwe i uciążliwe w środowisku pracy 1. Podział czynników szkodliwych i uciążliwych.................................. 11 2. Ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI

REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI Wiesław FIEBIG Politechnika Wrocławska, Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn I-16 1. WSTĘP W pomieszczeniach technicznych znajdujących

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH Lp. 1. Temat szkolenia Regulacje prawne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy: a) aktualne przepisy (z uwzględnieniem zmian),

Bardziej szczegółowo

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych 1. Założenia organizacyjno-programowe a) Forma nauczania Kurs z oderwaniem od pracy. b) Cel szkolenia Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

HAŁAS I WIBRACJE. 29.05.2008r

HAŁAS I WIBRACJE. 29.05.2008r HAŁAS I WIBRACJE 29.05.2008r DEFINICJA Hałas i wibracje są to wszelkie niepożądane, nieprzyjemne, dokuczliwe, uciążliwe lub szkodliwe drgania mechaniczne ośrodka sprężystego, działające za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych

Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych Centralny Instytut Ochrony Pracy - PIB Warszawa ul. Czerniakowska 16 Sygnalizator pojazdu uprzywilejowanego jako źródło hałasu pojazd uprzywilejowany

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od Autorów... 9

Spis treści. Od Autorów... 9 Spis treści Od Autorów... 9 1. Historia bezpieczeństwa i higieny pracy... 11 1.1. Pojęcia podstawowe... 11 1.2. Przyczyny stosowania profilaktyki BHP... 13 1.3. Organizacja profilaktyki... 15 1.4. Profilaktyka

Bardziej szczegółowo

Ponieważ zakres zmian ciśnień fal akustycznych odbieranych przez ucho ludzkie mieści się w przedziale od 2*10-5 Pa do 10 2 Pa,

Ponieważ zakres zmian ciśnień fal akustycznych odbieranych przez ucho ludzkie mieści się w przedziale od 2*10-5 Pa do 10 2 Pa, Poziom dźwięku Decybel (db) jest jednostką poziomu; Ponieważ zakres zmian ciśnień fal akustycznych odbieranych przez ucho ludzkie mieści się w przedziale od 2*10-5 Pa do 10 2 Pa, co obejmuje 8 rzędów wielkości

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego

Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego Metodyka badań hałasu na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego

Bardziej szczegółowo

WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE

WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE dr inŝ. Sławomir AUGUSTYN 2009-11-25 POZNAŃ EMISJA HAŁAS NiepoŜądane, nieprzyjemne, dokuczliwe, uciąŝliwe lub szkodliwe

Bardziej szczegółowo

Aspekty akustyczne ochrony przed hałasem rozrywkowym

Aspekty akustyczne ochrony przed hałasem rozrywkowym Aspekty akustyczne ochrony przed hałasem rozrywkowym Hanna Koprowska h.koprowska@itb.pl Zakład Akustyki Instytutu Techniki Budowlanej Hałas to słyszalny dźwięk, który powoduje zaburzenie, uszkodzenie lub

Bardziej szczegółowo

l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i

l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i Wrocław kwiecień 21 4SOUND Parametry akustyczne 4SOUND ul Klecińska 123 54-413 Wrocław info@4soundpl www4soundpl l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i tel +48 53 127 733 lub 71 79 85 746 NIP: 811-155-48-81

Bardziej szczegółowo

Liga Walki z Hałasem

Liga Walki z Hałasem ul. Bernardyńska 1A lok.74 02-904 Warszawa www.lwzh.pl Wykład 2: Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku 1 Przepisy: 1980 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 września 1980r. (Dz.U. Nr 24, poz.90)

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY KATEDRA I ZAKŁAD ZDROWIA PUBLICZNEGO Prof. dr hab. n med.dr h.c. Piotr Książek W zdrowym ciele zdrowy duch Decimus Junius Juvenalis Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Pomiar wpływu społecznego i ekologicznego wspólna odpowiedzialność biznesu i NGO Warszawa,

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 10 lipca 2014 r Nazwa i adres CENTRUM TECHNIKI

Bardziej szczegółowo

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335 PRZEDMOWA... 9 1. WPROWADZENIE... 13 1.1. Geneza ergonomii jako dyscypliny naukowej... 14 1.2. Rozwój techniki i ewolucja jej roli dla człowieka oraz społeczeństwa... 17 1.3. Organizacja badań ergonomicznych,

Bardziej szczegółowo

Rozumienie mowy. Przewodnik po akustyce. Rola sufitów podwieszanych w akustyce aktywnej

Rozumienie mowy. Przewodnik po akustyce. Rola sufitów podwieszanych w akustyce aktywnej Rozumienie mowy Poufność rozmów Koncentracja Przewodnik po akustyce Rola sufitów podwieszanych w akustyce aktywnej Kluczowe kryteria dla systemów aktywnych akustycznie Charakterystyka częstotliwościowa

Bardziej szczegółowo

Pole elektromagnetyczne. POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie.

Pole elektromagnetyczne. POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie. Pole elektromagnetyczne POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie. INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA zjawisko powstawania siły elektromagnetycznej

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PRAC WZBRONIONYCH MŁODOCIANYM

WYKAZ PRAC WZBRONIONYCH MŁODOCIANYM Załącznik do regulaminu pracy z dnia 30.06.2009 r Na podstawie Art. 190-206 ustawy z dnia 26.06.1974 r.- Kodeks pracy tj. Dz.U.z 1998r Nr 21, poz. 94, z późniejszymi zmianami oraz Rozporządzenia Rady Ministrów

Bardziej szczegółowo

ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY

ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY źródło: www.inwestycjeinnowacje.pl autor prezentacji: Łukasz Bielasiewicz HAŁAS SŁYSZALNY POCHODZĄCY

Bardziej szczegółowo

AKUSTYKA W LEKKIEJ OBUDOWIE HAL. Marek Niemas

AKUSTYKA W LEKKIEJ OBUDOWIE HAL. Marek Niemas AKUSTYKA W LEKKIEJ OBUDOWIE HAL Marek Niemas Zakres prezentacji Pojęcia podstawowe z akustyki. Akustyka budowlana, parametry. Wymagania akustyczne w Polsce i w Europie. Wytyczne DAFA ID 4.06 i ich znaczenie.

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r.

Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r. Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r. w sprawie zasad przyznawania dodatków za pracę wykonywaną w warunkach szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Przedmowa 11 1. WSTĘP 13

SPIS TREŚCI. Przedmowa 11 1. WSTĘP 13 Przedmowa 11 1. WSTĘP 13 2. PODSTAWOWE PROBLEMY WIBROAKUSTYKI 19 2.1. Wprowadzenie 21 2.2. Drgania układów dyskretnych o jednym stopniu swobody 22 2.3. Wybrane zagadnienia z akustyki 30 2.3.1. Pojęcia

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT TECHNIKI BUDOWLANEJ ZAKŁAD AD AKUSTYKI

INSTYTUT TECHNIKI BUDOWLANEJ ZAKŁAD AD AKUSTYKI R INSTYTUT TECHNIKI BUDOWLANEJ ZAKŁAD AD AKUSTYKI OCENA UCIĄśLIWOŚCI HAŁASU INSTALACYJNEGO I SKUTKÓW JEGO DŁUGOTRWAŁEGO ODDZIAŁYWANIA NA ZDROWIE MIESZKAŃCÓW MARIANNA MIROWSKA Pomiary hałasu asu w mieszkaniach

Bardziej szczegółowo

Hałas w środowisku. Wstęp. Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne.

Hałas w środowisku. Wstęp. Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne. Hałas w środowisku Wykład dla kierunku OCHRONA ŚRODOWISKA UWM w Olsztynie Wstęp Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne. Dźwięk to pojęcie czysto fizyczne, natomiast

Bardziej szczegółowo

Symulacja akustyczna nagłośnienia sali wykładowej Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Symulacja akustyczna nagłośnienia sali wykładowej Polskiego Komitetu Normalizacyjnego Symulacja akustyczna nagłośnienia sali wykładowej Polskiego Komitetu Normalizacyjnego Na podstawie otrzymanych danych architektonicznych stworzono model pomieszczenia. Każdej z narysowanych powierzchni

Bardziej szczegółowo

Czy substancje zaburzające gospodarkę hormonalną stanowią szczególną grupę chemikaliów?

Czy substancje zaburzające gospodarkę hormonalną stanowią szczególną grupę chemikaliów? Czy substancje zaburzające gospodarkę hormonalną stanowią szczególną grupę chemikaliów? 4 KONGRES ŚWIATA PRZEMYSŁU KOSMETYCZNEGO Sopot, 2013 Dorota Wiaderna Biuro do spraw Substancji Chemicznych CO DETERMINUJE

Bardziej szczegółowo

Szkolenie okresowe - OSP. Zagrożenia wypadkowe

Szkolenie okresowe - OSP. Zagrożenia wypadkowe Zagrożenia wypadkowe 1 Zagrożenia czynnikami występującymi w procesach pracy Zagrożenie -stan środowiska pracy, który może spowodować wypadek lub chorobę Czynniki zagrożenia zawodowego dzieli się na dwie

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

W jaki sposób hałas może uszkodzić nasz aparat słuchowy?

W jaki sposób hałas może uszkodzić nasz aparat słuchowy? WALKA Z HAŁASEM Czas trwania: 2x45-4x45 (w zależności od tego czy sprawdzanie informacji odbędzie się w ramach zajęć czy jako zadanie domowe) Pomoce edukacyjne: przybory do pisania i papier komputer/komputery

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRACY KOBIET

OCHRONA PRACY KOBIET OCHRONA PRACY KOBIET Ochrona pracy kobiet uwzględnia w szczególności: ochronę stosunku pracy kobiet w ciąży i w okresie urlopu macierzyńskiego, zakaz zatrudniania kobiet w ciąży w godzinach nadliczbowych

Bardziej szczegółowo

Materiały informacyjne dotyczące wyników projektu

Materiały informacyjne dotyczące wyników projektu Materiały informacyjne dotyczące wyników projektu W środowisku pracy człowiek znajduje się stale pod wpływem różnorodnych bodźców akustycznych. Część z nich stanowi istotne źródło informacji niezbędnych

Bardziej szczegółowo

Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali. dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik

Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali. dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik Charakterystyka procesu zgrzewania ultradźwiękowego Hałas słyszalny i hałas ultradźwiękowy

Bardziej szczegółowo

Bóle kręgosłupa Zawały serca

Bóle kręgosłupa Zawały serca Bóle kręgosłupa Zawały serca Choroby cywilizacyjne - nie musisz być ich ofiarą Henryk Dyczek 2009 Lista chorób cywilizacyjnych http://pl.wikipedia.org/wiki/choroby_cywilizacyjne Cukrzyca WHO 1995/135 mln;

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKA OKRĘGOWA IZBA ARCHITEKTÓW OKRĘGOWY SĄD DYSCYPLINARNY D E C Y Z J A. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Małopolskiej Okręgowej Izby Architektów

MAŁOPOLSKA OKRĘGOWA IZBA ARCHITEKTÓW OKRĘGOWY SĄD DYSCYPLINARNY D E C Y Z J A. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Małopolskiej Okręgowej Izby Architektów Kraków, dnia ( )r., Sygn. akt MP/OZ 04/12 D E C Y Z J A Na podstawie art. 25, art. 11 i art. 45 ust. 2 Ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) Dz.U.2011.33.166 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) (Dz. U. z dnia 16 lutego 2011 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

TRENING MISTRZOSTWA OSOBISTEGO KURS INSTRUKTORA SPORTOWEGO

TRENING MISTRZOSTWA OSOBISTEGO KURS INSTRUKTORA SPORTOWEGO TRENING MISTRZOSTWA OSOBISTEGO KURS INSTRUKTORA SPORTOWEGO Jan Przewoźnik TRENING MISTRZOSTWA OSOBISTEGO ODNOWA, ODDECH, RELAKSACJA, WIZUALIZACJA SKALA HOLMESA RAHE A Test poziomu stresu TECHNIKI ODDYCHANIA

Bardziej szczegółowo

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY Materiały szkoleniowe HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY ZAGROŻENIA I PROFILAKTYKA Serwis internetowy BEZPIECZNIEJ CIOP-PIB 1. Wprowadzenie zagrożenie hałasem w środowisku pracy Hałasem określa się każdy niepożądany

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2005 Z dnia 2005 r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie 1. DEFINICJE. 1) RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIA WŁAŚCIWOŚCI AKUSTYCZNYCH POMIESZCZEŃ SZKOLNYCH

KSZTAŁTOWANIA WŁAŚCIWOŚCI AKUSTYCZNYCH POMIESZCZEŃ SZKOLNYCH dr inż. Witold Mikulski, inż. Izabela Jakubowska wimik@ciop.pl, izjak@ciop.pl Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Program edukacyjny i materiały szkoleniowe w zakresie: KSZTAŁTOWANIA

Bardziej szczegółowo

Pola elektromagnetyczne

Pola elektromagnetyczne Materiały szkoleniowe Krzysztof Gryz, Jolanta Karpowicz Pracownia Zagrożeń Elektromagnetycznych CIOP PIB, Warszawa krgry@ciop.pl, jokar@ciop.pl +22 623 46 50 1. Czym są pola elektromagnetyczne? tzw. fizyczny

Bardziej szczegółowo

METODA TOMATISA. Stymulacja audio psycho. Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa

METODA TOMATISA. Stymulacja audio psycho. Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa METODA TOMATISA Stymulacja audio psycho lingwistyczna Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa mgr Jolanta Kowalczyk Łokaj mgr Anna Kocięcka Zbylut mgr Małgorzata Lewandowska Prawa Tomatisa Głos człowieka

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r.

Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r. Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r. Podstawa prawna Do 22 lipca 2011 r.: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 października 2007 r. w sprawie wymagań w

Bardziej szczegółowo

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci.

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. ZDROWIE definicja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to stan cechujący się uzyskaniem dobrego samopoczucia na poziomie fizycznym, psychicznym i

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ, ZAŁĄCZNIK Projekt konkluzji Rady Wczesne wykrywanie i leczenie zaburzeń komunikacyjnych u dzieci, z uwzględnieniem zastosowania narzędzi e-zdrowia i innowacyjnych rozwiązań RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. PRZYPOMINA,

Bardziej szczegółowo

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA Jest to dowolna forma ruchu ciała lub jego części, spowodowana przez mięsień szkieletowy,

Bardziej szczegółowo

Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy

Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Budowy i Eksploatacji Maszyn Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: EKSPLOATACJA MASZYN Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy

Bardziej szczegółowo

HAŁAS TURBIN WIATROWYCH FAKTY I MITY

HAŁAS TURBIN WIATROWYCH FAKTY I MITY HAŁAS TURBIN WIATROWYCH FAKTY I MITY autor prezentacji: Łukasz Bielasiewicz HAŁAS SŁYSZALNY POCHODZĄCY OD TURBIN WIATROWYCH UREGULOWANIA PRAWNE 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

13 października 2015 r., Warszawa

13 października 2015 r., Warszawa Ograniczenia środowiskowe w planowaniu przestrzennym związane z istnieniem linii kolejowej wpływ linii kolejowej na sposób zagospodarowania nieruchomości 13 października 2015 r., Warszawa Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy Granice tolerancji natężenia hałasu i wibracji

Zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy Granice tolerancji natężenia hałasu i wibracji Granice tolerancji natężenia hałasu i wibracji Europejskie przepisy BHP zmodyfikowane o przepisy prawa polskiego Zwiększenie bezpieczeństwa i poprawa ochrony zdrowia w miejscu pracy ZAUFAJ NIEBIESKIM Przepisy

Bardziej szczegółowo

http://bydgoszcz.stat.gov.pl

http://bydgoszcz.stat.gov.pl Szeroko rozumiane pojęcie warunków pracy obejmuje m. in.: charakterystykę warunków pracy, wypadki przy pracy, czas pracy i strajki. W niniejszym opracowaniu zawarto dane dotyczące warunków pracy i wypadków

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska Janina Kawałczewska 1. Wykorzystanie OZE jako przeciwdziałanie zmianom klimatu. OZE jak przeciwwaga dla surowców energetycznych (nieodnawialne źródła energii),

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś...

Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś... Dawniej nocą pracowali piekarze. Po wynalezieniu żarówki dołączyli do nich energetycy, ciepłownicy, hutnicy, górnicy, chemicy, kierowcy, kolejarze, medycy itd.. Jesteśmy społeczeństwem 24-godzinnym. Całą

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE ZAWIERAJĄCE UZASADNIENIE WYBORU PRZYJĘTEGO DOKUMENTU W ODNIESIENIU DO ROZPATRYWANYCH ROZWIĄZAŃ ALTERNATYWNYCH

PODSUMOWANIE ZAWIERAJĄCE UZASADNIENIE WYBORU PRZYJĘTEGO DOKUMENTU W ODNIESIENIU DO ROZPATRYWANYCH ROZWIĄZAŃ ALTERNATYWNYCH PODSUMOWANIE ZAWIERAJĄCE UZASADNIENIE WYBORU PRZYJĘTEGO DOKUMENTU W ODNIESIENIU DO ROZPATRYWANYCH ROZWIĄZAŃ ALTERNATYWNYCH Program ochrony środowiska przed hałasem dla Miasta Gliwice na lata 2013-2017

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA RODZAJE ALKOHOLU alkohol metylowy (znany także pod nazwami spirytus drzewny i karbinol najprostszy, trujący dla człowieka związek organiczny z grupy alkoholi) ; alkohol etylowy (napój alkoholowy); gliceryna

Bardziej szczegółowo

WARUNKI PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM W 2014 R.

WARUNKI PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM W 2014 R. Kontakt: tel. (71) 37-16-300 e-mail: SekretariatUSwro@stat.gov.pl Internet: http://wroclaw.stat.gov.pl/ Wrocław, sierpień 2015 r. WARUNKI PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM W 2014 R. Szeroko rozumiane pojęcie

Bardziej szczegółowo

INKASENT 1. Informacje ogólne

INKASENT 1. Informacje ogólne INKASENT 1. Informacje ogólne Zadaniem inkasenta jest sprawdzanie zużycia gazu, wody, ciepła, energii elektrycznej na wyznaczonym terenie. Ponadto do obowiązków inkasenta należy: sprawdzanie stanu liczników

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: GŁÓWNY KSIĘGOWY

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: GŁÓWNY KSIĘGOWY porządzono dnia, 15.11.2011r. OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: GŁÓWNY KIĘGOWY 1. NAZWA I ADRE ZAKŁADU PRACY OŚRODEK POMOCY POŁECZNEJ 76-248 Dębnica Kaszubska, ul. Zjednoczenia 26 2. NAZWA TANOWIKA

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

Modernizacja stacji elektroenergetycznej 220/110 kv Pabianice

Modernizacja stacji elektroenergetycznej 220/110 kv Pabianice Modernizacja stacji elektroenergetycznej 220/110 kv Pabianice 1 Kto jest kim w inwestycji? INWESTOR INŻYNIER KONTRAKTU WYKONAWCA 2 Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Polskie Sieci Elektroenergetyczne

Bardziej szczegółowo

DORĘCZYCIEL POCZTOWY 1. Informacje ogólne

DORĘCZYCIEL POCZTOWY 1. Informacje ogólne DORĘCZYCIEL POCZTOWY 1. Informacje ogólne Zadaniem doręczyciela pocztowego jest dostarczanie przesyłek listownych pod wskazany przez nadawcę adres. Do obowiązków doręczyciela pocztowego może należeć między

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2009 BS/122/2009

Warszawa, wrzesień 2009 BS/122/2009 Warszawa, wrzesień 2009 BS/122/2009 ZAGROŻENIE HAŁASEM OPINIE Z LAT 1999 I 2009 ZAGROŻENIE HAŁASEM OPINIE Z LAT 1999 I 2009 Większość respondentów (71%) odczuwa uciążliwy, męczący hałas, natomiast ponad

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Poźniak Ewa, Aneta Mielnik. Podmioty Ratownicze w Systemie Bezpieczeństwa Państwa Sanok 24 25. 10. 2013 r.

Poźniak Ewa, Aneta Mielnik. Podmioty Ratownicze w Systemie Bezpieczeństwa Państwa Sanok 24 25. 10. 2013 r. Poźniak Ewa, Aneta Mielnik Podmioty Ratownicze w Systemie Bezpieczeństwa Państwa Sanok 24 25. 10. 2013 r. Cel badań- określenie zagrożeń występujących w pracy ratowników medycznych. Materiał - badania

Bardziej szczegółowo

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych!

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych! CHOROBY NOWOTWOROWE Palenie tytoniu kojarzy się przede wszystkim z rakiem płuc. W rzeczywistości, papierosy powodować mogą znacznie więcej nowotworów złośliwych. Zalicza się do nich na przykład: raka krtani,

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe TEO Kompatybilność OZE z systemem energetycznym 2014-01-18. Dr inż. PAWEŁ A. MAZUREK 1

Studia Podyplomowe TEO Kompatybilność OZE z systemem energetycznym 2014-01-18. Dr inż. PAWEŁ A. MAZUREK 1 dr inż. Paweł A. Mazurek Instytut Podstaw Elektrotechniki i Elektrotechnologii studia podyplomowe TECHNOLOGIE ENERGII ODNAWIALNEJ Dźwięk w najogólniejszej postaci można rozumieć jako zaburzenie o charakterze

Bardziej szczegółowo