Optymalne postępowanie terapeutyczne po zawale serca wybrane nowe poglądy i kontrowersje

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Optymalne postępowanie terapeutyczne po zawale serca wybrane nowe poglądy i kontrowersje"

Transkrypt

1 ptymalne postępowanie terapeutyczne po zawale serca wybrane nowe poglądy i kontrowersje Grzegorz Gajos Klinika horoby Wieńcowej, Instytut Kardiologii, ollegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków Streszczenie: stre zespoły wieńcowe są najczęstszą przyczyną hospitalizacji osób dorosłych w krajach uprzemysłowionych. W Polsce szacuje się, że liczba chorych po przebytym zawale serca wymagających opieki lekarskiej może wynosić około miliona osób. Ustalenie optymalnego postępowania w tej grupie pacjentów jest poważnym problemem klinicznym i społecznym. Ustalono priorytety dla tej grupy chorych, wynikające z wytycznych do praktyki lekarskiej opracowanych przez Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ES). Należą do nich: wprowadzenie programu regularnych ćwiczeń fizycznych mających na celu zwiększenie wydolności fizycznej, walka z nałogiem palenia tytoniu, dieta o typie śródziemnomorskim, intensywna kontrola czynników ryzyka miażdżycy (nadciśnienie, cukrzyca, hiperlipidemia), skojarzona farmakoterapia oraz w wybranych przypadkach rewaskularyzacja zabiegowa mięśnia sercowego. W artykule zwrócono uwagę na optymalną farmakoterapię obejmującą skojarzone leczenie grupami leków, które zostały ujęte w klasie pierwszej zaleceń ES. Jak wynika z ostatnio publikowanych rejestrów, część z tych leków znalazła w Polsce trwałe zastosowanie w praktyce klinicznej. Należą do nich: kwas acetylosalicylowy, klopidogrel, β-adrenolityki, inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę oraz statyny. statnio kładzie się coraz większy nacisk na uzupełnienie farmakoterapii chorych po zawale serca o pozostałe leki znajdujące się w klasie I wytycznych, takie jak: estry etylowe wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz u niektórych chorych eplerenon. Słowa kluczowe: ostre zespoły wieńcowe, prewencja wtórna, rokowanie odległe, wytyczne stre zespoły wieńcowe są częstymi i poważnymi problemami klinicznymi, stanowiąc istotne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej. Jest to najczęstsza przyczyna hospitalizacji osób dorosłych w krajach uprzemysłowionych [1]. Podstawowe typy kliniczne ostrych zespołów wieńcowych to: niestabilna choroba wieńcowa, zawał serca z uniesieniem ST (ST-elevation myocardial infarction STEMI) i zawał serca bez uniesienia ST (non-st-elevation myocardial infarction NSTEMI). cena zachorowalności i śmiertelności w ostrych zespołach wieńcowych w Polsce opiera się, ze względu na brak odpowiednich rejestrów, o dane ekstrapolowane z rejestrów europejskich lub światowych [1]. Uważa się, że łączna liczba wszystkich typów ostrych zespołów wieńcowych w Polsce wynosi rocznie, z czego zawały serca (STEMI i NSTEMI) stanowią zachorowań [1]. Do tego należy doliczyć pacjentów po wcześniej przebytym zawale serca. Biorąc pod uwagę dane brytyjskie, liczbę chorych po przebytym zawale serca można w populacji polskiej szacować na osób [2]. Dla le- Adres do korespondencji dr med. Grzegorz Gajos, Klinika horoby Wieńcowej, Instytut Kardiologii, ollegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Szpital im. Jana Pawła II, ul. Prądnicka 80, Kraków, tel./fax: , Praca wpłynęła: Przyjęta do druku: Nie zgłoszono sprzeczności interesów. Pol Arch Med. Wewn. 2008; 118 (1-2): opyright by Medycyna Praktyczna, Kraków 2008 karzy praktyków problemem jest ustalenie optymalnego postępowania terapeutycznego wobec prawie miliona Polaków we wczesnym i odległym okresie po zawale serca. odzienna praktyka lekarska to częste podejmowanie ważnych dla zdrowia i życia chorych decyzji w krótkim czasie. Podstawą tych decyzji jest posiadana wiedza, doświadczenie i zasady etyki lekarskiej. Istnieje wiele źródeł, które mogą być pomocne w podejmowaniu właściwych decyzji lekarskich. oraz bardziej popularne w medycynie jest opracowywanie wytycznych diagnostycznych i leczniczych jednak aby mogły one pełnić rolę drogowskazu w praktyce klinicznej, powinny być opracowane ściśle według właściwie interpretowanych danych pochodzących z wykorzystania wiarygodnej, aktualnej, opublikowanej informacji medycznej. el taki spełniają opracowywane przez towarzystwa naukowe wytyczne do praktyki klinicznej (clinical practice guidelines). Należy podkreślić, że zalecenia prezentowane w takich wytycznych powinny być jednym z elementów uwzględnianych przy podejmowaniu decyzji klinicznych i że ich stosowanie musi uwzględniać indywidualną ocenę sytuacji klinicznej. W dziedzinie postępowania z pacjentami po zawale serca główne wytyczne zostały opracowane przez: 1) Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (European Society of ardiology ES) są to wytyczne z 2003 (STEMI) [3], z 2007 (NSTEMI) [4] oraz dodatkowo z 2005 roku (przezskórne interwencje wieńcowe) [5] ptymalne postępowanie terapeutyczne po zawale serca wybrane nowe poglądy... 1

2 2) Amerykańskie Towarzystwa Kardiologiczne (American ollege of ardiology i American Heart Association A i AHA) z 2006 i 2007 roku [6,7] 3) Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia (National Institute for Health and linical Excellence NIE) z 2007 roku [2]. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne zarekomendowało stosowanie w Polsce wytycznych europejskich, toteż prezentowane zasady postępowania z chorymi po zawale serca będą zgodne z tymi zaleceniami. Należy jednak pamiętać, że wytyczne postępowania w zawale serca z uniesieniem ST przygotowano w Europie ponad 4 lata temu. d tego czasu opublikowano wiele doniesień oraz zaleceń innych Towarzystw dotyczących postępowania w tej jednostce chorobowej. Dlatego celem artykułu jest przedstawienie nowych poglądów i kontrowersji oraz wynikających z tego implikacji klinicznych w postępowaniu z chorymi po zawale serca (STEMI i NSTEMI). Wytyczne postępowania z chorym po zawale serca priorytety 1. Każdy chory powinien otrzymać zalecenia dotyczące podjęcia regularnej aktywności fizycznej w celu zwiększenia wydolności fizycznej. Zalecenia powinny dotyczyć wprowadzenia ćwiczeń fizycznych przez co najmniej minut dziennie (do osiągnięcia stanu lekkiego zmęczenia). Rozpoczęcie ćwiczeń powinno przebiegać stopniowo, w sposób niedoprowadzający do przemęczenia. Rehabilitacja kardiologiczna powinna być zalecana i dostępna dla wszystkich chorych po zawale serca. 2. Wszyscy chorzy palący papierosy powinni otrzymać nie tylko zalecenia dotyczące konieczności rzucenia palenia, ale także pomoc w walce z nałogiem. 3. Pacjenci powinni otrzymać zalecenia dotyczące właściwej diety. becnie zaleca się dietę o typie śródziemnomorskim. Zawiera ona więcej warzyw, owoców, ryb i chleba, a mniej mięsa. Masło i sery tłuste są w tej diecie zastępowane produktami opartymi na tłuszczach roślinnych. 4. Niezbędną częścią składową leczenia chorych po ostrym zawale serca powinna być intensywna kontrola czynników ryzyka miażdżycy: ciśnienia tętniczego, cukrzycy i hiperlipidemii. 5. U wszystkich chorych, którzy przebyli ostry zawał serca, powinno się rozważyć włączenie skojarzonego leczenia następującymi lekami: kwasem acetylosalicylowym klopidogrelem (NSTEMI 12 miesięcy, STEMI min. 1 miesiąc) inhibitorem enzymu konwertującego angiotensynę β-adrenolitykiem statyną estrami etylowymi wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (STEMI). 6. U chorych po ostrym zawale serca, u których stwierdza się cechy dysfunkcji lewej komory oraz niewydolności krążenia lub cukrzycę, powinno się rozważyć leczenie antagonistą aldosteronu [2,4]. 7. U każdego pacjenta po ostrym zawale serca należy rozważyć możliwość rewaskularyzacji zabiegowej mięśnia serca. Wymaga to konsultacji kardiologicznej, zaplanowania właściwych badań dodatkowych oraz uwzględnienia obecności schorzeń towarzyszących. Wybrane nowości i kontrowersje Leczenie przeciwpłytkowe Kwas acetylosalicylowy w dawce mg jest podstawą długoterminowego leczenia chorych po zawale serca [4]. W początkowym okresie po zawale serca dołączany jest klopidogrel (NSTEMI 12 miesięcy). Europejskie wytyczne nie odnoszą się szczegółowo do długości trwania czasu skojarzonego leczenia przeciwpłytkowego u pacjentów po przebytym zawale serca z uniesieniem ST [3,5]. Stwierdzają jedynie, że wyniki badań dotyczących czasu terapii klopidogrelem w NSTEMI można również odnieść do STEMI; konieczne są jednak dalsze badania kliniczne w tym zakresie [5]. Wytyczne amerykańskie są bardziej przejrzyste: zalecają skojarzoną terapię kwasem acetylosalicylowym i klopidogrelem przez 12 miesięcy u każdego chorego po ostrym zespole wieńcowym [5]. Europejskie wytyczne z 2007 roku wyraźnie odradzają czasowe przerywanie podwójnej terapii przeciwpłytkowej w okresie pierwszych 12 miesięcy od wystąpienia ostrego zespołu wieńcowego bez uniesienia ST (I-) [4]. Według wytycznych czasowe przerwanie takiego leczenia jest niezbędne w razie wystąpienia poważnego lub groźnego dla życia krwawienia oraz przed zabiegami chirurgicznymi, podczas których nawet niewielkie krwawienie może mieć poważne konsekwencje (operacja mózgu lub kręgosłupa) (IIa-) [4]. porność na leczenie przeciwpłytkowe jest szeroko dyskutowanym problemem klinicznym. Istnieje coraz więcej doniesień, że dokumentowana laboratoryjnie oporność prowadzi do zwiększenia częstości powikłań sercowo-naczyniowych, zwłaszcza po ostrych zespołach wieńcowych [8,9]. Snoep i wsp. [8] w ostatnio opublikowanej metaanalizie dowiedli, że u chorych w prewencji wtórnej choroby wieńcowej laboratoryjnie wykazana oporność na aspirynę wiąże się z 4-krotnym wzrostem powtórnych incydentów sercowo-naczyniowych. becne wytyczne nie zalecają jednak rutynowego oznaczania oporności na leczenie przeciwpłytkowe. Nie jest również rekomendowana w codziennej praktyce klinicznej zmiana rodzaju i dawki leczenia przeciwpłytkowego w oparciu o stwierdzane zjawisko oporności laboratoryjnej [4,5]. Wyjątek stanowią chorzy po przezskórnej interwencji wieńcowej, którym grozi zagrażająca życiu zakrzepica w stencie. Zalecenia A i AHA dotyczące przezskórnych interwencji wieńcowych z 2005 roku sugerują u takich pacjentów rozważanie wykonania oceny funkcji płytek. W razie stwierdzenia <50% zahamowania agregacji płytek celowe może być zwiększenie podtrzymującej dawki klopidogrelu z 75 mg do 150 mg (klasa zaleceń IIb, poziom dowodów ) 2 PLSKIE ARHIWUM MEDYYNY WEWNĘTRZNEJ 2008; 118 (1-2)

3 [10]. Istotnym utrudnieniem dotyczącym oznaczania aktywności płytek krwi jest brak prostych i wystandaryzowanych metod diagnostycznych, które byłyby możliwe do wykonania w krótkim czasie, najlepiej przy łóżku chorego [9]. Leczenie hipolipemizujące Intensywne leczenie hipolipemizujące, będące przedmiotem kontrowersji w stabilnej chorobie wieńcowej, jest po ostrych zespołach wieńcowych zdecydowanie zalecane. elem terapeutycznym jest osiągnięcie stężenia cholesterolu lipoprotein o małej gęstości (low-density lipoprotein LDL) <100 mg/dl (2,6 mmol/l) (klasa I zaleceń) lub <70 mg/dl (1,8 mmol/l) (klasa IIa zaleceń) [4]. W ostanio opracowanej metaanalizie dotyczącej skuteczności terapii hipolipemizującej wykazano, że intensywna terapia statyną po ostrych zespołach wieńcowych zmniejsza śmiertelność całkowitą o 25% (iloraz szans = 0,75; 95% I: 0,61 0,93) [11]. W stabilnej chorobie wieńcowej nie wykazano takiego korzystnego efektu [11]. W przypadku, gdy stężenie cholesterolu lipoprotein o dużej gęstości (high-density lipoprotein HDL) wynosi <45 mg/dl lub stężenie triglicerydów wynosi >200 mg/dl, zalecane jest dołączenie do leczenia fibratu (klasa IIa zaleceń) [3,7]. Jest to szczególnie korzystne u chorych z zespołem metabolicznym lub cukrzycą [12]. Wykazano, że uzyskane w wyniku leczenia fibratem zwiększenie stężenia HDL o 5 mg/dl powoduje zmniejszenie śmiertelności sercowej o 27% (p <0,001) [13]. ukrzyca W okresie po zawale serca chorzy na cukrzycę odnoszą szczególne korzyści ze ścisłego wyrównania glikemii [12]. Może to zostać osiągnięte zarówno przy użyciu insulinoterapii, jak i leczenia doustnego oraz diety [12]. Według aktualnych zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego insulinoterapia jest zalecana w przypadku, gdy nie udaje się uzyskać dobrego wyrównania metabolicznego cukrzycy lub dobowe zapotrzebowanie na insulinę przekracza 30 j. [14]. Każdego chorego z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej i po przebytym ostrym zespole wieńcowym należy w trybie pilnym skierować na konsultację do specjalisty diabetologa [14]. Nowością aktualnych wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Towarzystwa Badań nad ukrzycą jest również zalecenie wczesnego wykonywania doustnego testu obciążenia glukozą u wszystkich chorych po zawale serca, u których do tej pory nie diagnozowano zaburzeń przemiany węglowodanów [12]. W ostatnich badaniach wykazano bowiem, że hiperglikemia po zawale serca odzwierciedla głównie istniejące wcześniej zaburzenia wydzielania insuliny przez komórki β trzustki [12]. Wczesna dysfunkcja komórek β trzustki ma zatem istotne znaczenie patofizjologiczne i może stać się przyszłym celem leczenia u chorych po zawale serca. Nadciśnienie tętnicze Zgodnie z zaleceniami ES dotyczącymi leczenia ostrych zespołów wieńcowych ciśnienie tętnicze u chorych po zawale serca powinno wynosić <140/90 mm Hg (lub <130/80 mm Hg u chorych na cukrzycę lub niewydolność nerek). Najnowsze wytyczne dotyczące leczenia nadciśnienia tętniczego wskazują również na korzyści z osiągnięcia ciśnienia tętniczego <130/80 mm Hg, a u chorych z dysfunkcją lewej komory <120/80 mm Hg [15,16]. U pacjentów po przebytym niedawno zawale serca wytyczne zalecają stosowanie szczególnie β-adrenolityków, inhibitorów enzymu konwertującego angiotensynę i antagonistów receptora angiotensynowego [15,16]. Kwasy wielonienasycone i ich estry etylowe Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego zalecają suplementację wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi w dawce 1 g/d u wszystkich chorych po zawale serca [3]. Zaleceniu temu nadano klasę I i poziom dowodów B [3]. Z wielu powodów to zalecenie klasy I jest najrzadziej uwzględnianą w Polsce rekomendacją Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego do prewencji wtórnej u pacjentów po zawale serca. Stosowanie kwasów uwzględniono również w prewencji wtórnej w ostatnich wytycznych leczenia pacjentów ze stabilną chorobą wieńcową. Kwasy tłuszczowe wielonienasycone (kwas eikozapentaenowy [EPA], kwas dokozaheksaenowy [DHA], kwas a-linolenowy [ALA]) wykazują korzystne działanie na układ sercowo-naczyniowy człowieka. Powodują one między innymi obniżenie ciśnienia krwi, zmniejszenie stężenia triglicerydów, zwiększenie stężenia HDL. Hamując powstawanie i progresję blaszki miażdżycowej, wywierają efekt przeciwmiażdżycowy. Działają też antyarytmicznie poprzez zwiększenie polaryzacji błony komórek mięśnia sercowego i wzrost progu ich pobudliwości, zwłaszcza w mięśniu niedokrwionym, gdzie szczególnie często dochodzi do niebezpiecznego dla życia chorego migotania komór. Skutkiem tych oddziaływań jest zmniejszanie przez kwasy śmiertelności całkowitej oraz częstości nagłych zgonów, co stwierdzono szczególnie u chorych po świeżym zawale serca. Z pozostałych własności kwasów mogących mieć znaczenie dla chorych po zawale serca wymienia się ostatnio działanie przeciwdepresyjne [16]. Depresja jest uznanym niekorzystnym czynnikiem rokowniczym, zwłaszcza po zawale serca [17]. W opublikowanej ostatnio metaanalizie badań randomizowanych z użyciem podwójnie ślepej próby Lin i wsp. [18] zwrócili uwagę na istotne antydepresyjne działanie kwasów tłuszczowych wielonienasyconych. W badaniu Diet and Reinfarction Trial (DART) chorych po zawale serca losowo przydzielano do grupy, w której spożycie ryb w diecie było zwiększone ( g tłustych ryb na tydzień, korelujące z mg/d kwasów tłuszczowych ) lub do grupy standardowej konsumpcji ryb. Wykazano 29% redukcję śmiertelności ze wszystkich przyczyn ptymalne postępowanie terapeutyczne po zawale serca wybrane nowe poglądy... 3

4 śmiertelność całkowita (%) ARTYKUŁY PGLĄDWE o 29% suplementacja grupa kontrolna łosoś (hodowlany) (180 g) łosoś (dziki) (180 g) rtęć dioksyny śledź (90 g) 4 3 o 20% makrela (90 g) DART pacjentów GISSI pacjentów małże (90 g) pstrąg (65 g) sardynki (60 g) Ryc. 1. Wpływ kwasów na śmiertelność całkowitą u chorych po świeżo przebytym zawale serca porównanie wyników badań DART oraz GISSI dorsz (200 g) krewetki (90 g) (ryc. 1) [17]. Korzyści były największe w prewencji zawału serca powikłanego zgonem, stworzono więc hipotezę, że kwasy tłuszczowe chronią mięsień serca przed niekorzystnymi skutkami niedokrwienia [17]. Zgodnie z wynikami badania DART oraz podobnych badań Europejskie i Amerykańskie Towarzystwa Kardiologiczne rekomendują zwiększenie spożycia ryb, zwłaszcza u chorych w prewencji wtórnej choroby wieńcowej. Kontrowersją jest jedynie maksymalne dopuszczalne spożycie ryb, związane z obecnością w nich rtęci, dioksyn i polichlorowanych bifenyli (ryc. 2). Aby u chorego po zawale serca uzyskać pożądaną podaż 1000 mg/d EPA i DHA, należałoby spożywać w ciągu tygodnia: 2400 g tuńczyka konserwowanego lub g (w zależności od miejsca połowu ryby) tuńczyka świeżego lub 420 g śledzia lub g makreli lub 700 g pstrąga lub 500 g łososia. Może to skutkować nadmiernym spożyciem substancji szkodliwych (co zależy od warunków hodowli ryby i miejsca jej połowu) [19]. statnio opublikowano wyniki szczegółowych analiz zawartości substancji szkodliwych w niektórych rybach, na przykład w bogatym w kwasy łososiu [19]. Wynikać z nich może, że zgodnie z zaleceniami US Environmental Protection Agency ze względu na zawartość substancji rakotwórczych nie powinno się spożywać łososia z obszaru północnej Europy więcej niż raz na 5 miesięcy, natomiast spożycie dziko żyjącego łososia łowionego w Pacyfiku byłoby dozwolone 1 5 razy w miesiącu [19]. Podobne zależności występują w przypadku innych ryb ilość (mg) EPA DHA w porcji Ryc. 2. Zawartość kwasów oraz substancji szkodliwych w niektórych rybach i owocach morza (w skali od do ). Skróty: DHA kwas dokozaheksaenowy, EPA kwas eikozapentaenowy Warto też pamiętać, że poza rybami istnieją inne naturalne źródła kwasów jedno- i wielonienasyconych (tab.). Preferować należy tłuszcze i oleje o wysokim stosunku nienasyconych do nasyconych kwasów tłuszczowych oraz o niskim stosunku kwasów omega-6 do. Należy też zwrócić uwagę, że o ile kwas ALA ulega korzystnemu przekształceniu w EPA i DHA, to kwas omega-6-linolowy (linoleinowy) jest metabolizowany do kwasu arachidonowego, a następnie do eikozanoidów i jego nadmiar może mieć niekorzystne działanie (ryc. 3). Niestety, możliwości organizmu ludzkiego w zakresie przekształcania kwasu ALA do EPA i DHA są ograniczone. W tej złożonej sytuacji alternatywą w prewencji wtórnej po zawale serca może być podawanie wysoko oczyszczonych estrów etylowych kwasów. W badaniu GISSI u chorych obserwowano wpływ dodania wysoko oczyszczonych estrów etylowych kwasów do klasycznego leczenia po zawale serca [20]. Spowodowało to względne zmniejszenie śmiertelności o 21%, a nagłej śmierci sercowej o 44% po 3,5 roku badania [18]. Istotne zmniejszenie śmiertelności całkowitej o 41% obserwowano już w pierwszych 3 miesiącach badania [21] (ryc. 1). statnio w badaniu randomizowanym z podwójnie ślepą próbą, obejmującym > Japończyków, wykazano, że nawet przy wyjściowo dużej konsumpcji ryb oraz przy stosowaniu u wszystkich chorych statyny dodanie estrów 4 PLSKIE ARHIWUM MEDYYNY WEWNĘTRZNEJ 2008; 118 (1-2)

5 Tabela. Zawartość kwasów tłuszczowych nienasyconych w niektórych tłuszczach i olejach Tłuszcz/olej Stosunek: nienasycone/ nasycone kwasy tłuszczowe Procentowa zawartość niektórych kwasów tłuszczowych Jednonienasycone Kwas oleinowy 18:1 Kwas linolowy (omega-6) 18:2 Wielonienasycone masło 0, smalec 1, tran 2, olej z orzeszków ziemnych 4, oliwa z oliwek 4, olej z orzechów włoskich 5, olej sojowy 5, olej kukurydziany 6, olej z pestek winogron 7, olej słonecznikowy 7, olej lniany 9, olej z migdałów 9, olej canola (kanadyjski olej rzepakowy) 15, Kwas α-linolenowy () 18:3 Ryc. 3. dmienna rola kwasów i omega-6 w patogenezie miażdżycy Rodzina kwasów omega-6 Rodzina kwasów 18:2 omega-6 20:4 omega-6 H linoleinowy olej kukurydziany olej słonecznikowy H arachidonowy 18:3 20:5 22:6 H α-linoleinowy olej lniany olej canola (kanadyjski olej rzepakowy) olej sojowy H eikozapentaenowy H dokosaheksaenowy tłuste ryby estry etylowe kwasów zwiększenie procesu zapalnego, zwiększenie procesów zakrzepowych zmniejszenie procesu zapalnego, zmniejszenie procesów zakrzepowych etylowych kwasów zmniejsza częstość poważnych zdarzeń wieńcowych w prewencji pierwotnej i wtórnej o 19% [21]. We wspomnianym badaniu zwraca uwagę zmniejszenie częstości wszystkich typów ostrych zespołów wieńcowych o około 25%. Uwzględniając znaczenie odpowiedniej podaży kwasów po zawale serca, brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia [2] uznał ostatnio wprowadzenie suplementacji estrami etylowymi kwasów (zarejestrowanymi do prewencji wtórnej po zawale) jako jeden z priorytetów na najbliższe 3 lata ptymalne postępowanie terapeutyczne po zawale serca wybrane nowe poglądy... 5

6 Ryc. 4. Powstawanie estrów etylowych kwasów tłuszczowych H 2 R H 2 H H R 3 H HH 3 R Me H 2 R H 2 H ester olej glicerynowy wyższych kwasów tłuszczowych R = 12 do 24 alkohol etylowy (metylowy) gliceryna ester etylowy (metylowy) wyższego kwasu tłuszczowego w Wielkiej Brytanii [2]. Szczegółowa analiza przeprowadzona przez NIE wykazała, że włączenie terapii estrami etylowymi kwasów zaledwie u 20% chorych po świeżo przebytym zawale serca pozwoli w ciągu 3 lat uchronić 2700 pacjentów w Wielkiej Brytanii przed ponownym zawałem [2]. Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia jednoznacznie rekomenduje w swoich zaleceniach stosowanie estrów etylowych kwasów, które są zarejestrowane do stosowania w prewencji wtórnej po zawale serca [2]. Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne używa mniej precyzyjnego zalecenia dotyczącego kwasów. Należy pamiętać, że duże randomizowane badania kliniczne, jak GISSI i JELIS, były przeprowadzone przy zastosowaniu estrów etylowych kwasów [20,21]. Wytwarzanie estrów z olejów lub tłuszczów przez transestryfikacje (alkoholizę) jest istotną przemianą biochemiczną, znaną już od początku XX wieku. Proces ten wykorzystywany jest szeroko przy wytwarzaniu biopaliwa (biodisela) z oleju rzepakowego. Podobnej modyfikacji biochemicznej jest poddawany olej rybi przy wytwarzaniu estrów etylowych kwasów omega. W skrócie, proces przemiany estrowej polega na poddaniu kwasu tłuszczowego działaniu alkoholu etylowego lub metylowego w obecności katalizatora zasadowego (ryc. 4). Kontrowersyjna jest kwestia, czy wszystkie korzyści ze stosowania estrów etylowych kwasów, które zaobserwowano w dużych badaniach klinicznych (GISSI, JELIS), zwłaszcza u chorych po świeżo przebytym zawale serca, dotyczą oleju rybnego dostępnego w handlu jako suplement diety. Antagoniści aldosteronu Nowością w ostatnich zaleceniach dotyczących leczenia chorych po ostrym zawale serca, u których stwierdza się cechy dysfunkcji lewej komory oraz niewydolności krążenia lub cukrzycę, jest wprowadzenie do leczenia antagonisty aldosteronu (klasa I, poziom dowodów A) [2,4]. Nowym antagonistą aldosteronu posiadającym rejestrację do stosowania po świe- żym zawale serca jest eplerenon (w Polsce zarejestrowany jako Inspra) [4]. Leczenie to należy rozpocząć 3 14 dni po zawale, zazwyczaj po wdrożeniu terapii inhibitorem enzymu konwertującego angiotensynę [2,4]. Przeciwskazaniem do leczenia antagonistą aldosteronu jest niewydolność nerek, gdy poziom kreatyniny jest >2,5 mg/dl (221 µmol/l) u mężczyzn i >2,0 mg/dl (177 µmol/l) u kobiet, oraz hiperkaliemia (poziom potasu >5,0 mmol/l) [2]. Zaprzestanie palenia tytoniu Należy pamiętać, że skuteczność utrzymania abstynencji od palenia papierosów jest ograniczona i wymaga stałego nadzoru oraz wsparcia chorego. W ostatnio przeprowadzonych badaniach interwencyjnych odsetek osób zachowujących abstynencję wynosił po upływie roku: 10,3% przy zastosowaniu placebo, 14,6% u chorych którzy przebyli kurację bupropionem i 23% po leczeniu warenikliną (wszystkie różnice znamienne statystycznie) [22]. Wareniklina jest nowym lekiem będącym częściowym agonistą cholinergicznego receptora nikotynowego α4β2. Dodatkowo działa również słabiej na inne podtypy receptorów mózgowych α3β4, α3β2 oraz α6 i α7. Wiązanie warenikliny z receptorem α4β2 jedynie częściowo pobudza go do wydzielania dopaminy, blokując jednocześnie możliwość pobudzenia go przez nikotynę [22,23]. Uwzględniając wysoką skuteczność i bezpieczeństwo stosowania leku, Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia podjął w lipcu 2007 decyzję o całkowitej refundacji leczenia warenikliną u chorych pragnących pokonać nałóg palenia papierosów [23]. Umiarkowane spożycie alkoholu Rola umiarkowanego spożycia alkoholu (szczególnie czerwonego wina) w prewencji wtórnej pozostaje kontrowersyjna. Świadczą o tym opublikowane w 2007 roku artykuły redakcyjne dotyczące tego zagadnienia w wiodących czasopismach kardiologicznych (European Heart Journal, Journal of American 6 PLSKIE ARHIWUM MEDYYNY WEWNĘTRZNEJ 2008; 118 (1-2)

7 ollege of ardiology oraz irculation) [24]. Poważne dane epidemiologiczne wskazują, że zależność pomiędzy ilością spożywanego alkoholu a śmiertelnością całkowitą układa się w postaci krzywej J [24,25]. Wykazano, że kobiety pijące 1 2 drinków dziennie i mężczyźni pijący 2 4 drinków dziennie mają mniejszą śmiertelność niż abstynenci oraz osoby spożywające większe ilości alkoholu [24]. Może to być związane z mniejszą częstością występowania u nich zawału serca i niewydolności krążenia [24,25]. Mechanizm ochronnego działania niewielkich ilości alkoholu na układ krążenia jest najprawdopodobniej związany ze zwiększeniem stężenia HDL i insulinowrażliwości oraz z działaniem przeciwpłytkowym i przeciwzapalnym [24]. Dyskusje wywołuje kwestia, czy za powyższe zjawiska odpowiada sam alkohol, czy też jego połączenie z polifenolami zawartymi w czerwonym winie [24,25]. statnio zainteresowanie budzi zwłaszcza jedna z tych substancji rezweratrol. W warunkach eksperymentalnych wykazano, że zmniejsza on aktywność angiotensyny II, zwiększa stężenie N, zmniejsza agregację płytek oraz zmniejsza oksydację LDL [24]. Udokumentowano też działanie agonistyczne rezweratrolu w stosunku do sirtuin. Sirtuiny są odpowiedzialne za deacetylację i dezaktywację histonów, zwłaszcza histonu czynnika p53 odpowiedzialnego za starzenie się komórki [24]. W warunkach eksperymentalnych działanie to skutkowało między innymi przedłużeniem życia miocytów w niewydolnym mięśniu serca [24]. Należy mieć nadzieję, że przyszłe badania pokażą, czy rezweratrol zawarty w czerwonym winie (zwłaszcza z odmiany Pinot noir) stanie się rzeczywistym czynnikiem długowieczności. Badania obserwacyjne dotyczące spożycia wina przez pacjentów po świeżo przebytym zawale serca wykazały, że ryzyko powikłań sercowo naczyniowych u osób spożywających wspomniane wcześniej umiarkowane ilości alkoholu w porównaniu z abstynentami było znamiennie mniejsze o 59% [25]. graniczeniem badania była liczba uczestników i jego obserwacyjny charakter. Ponieważ w dalszym ciągu pozostaje wiele pytań i wątpliwości dotyczących rzeczywistych korzyści z umiarkowanego spożycia alkoholu, wydawane zalecenia muszą być ostrożne. W ostatnim stanowisku ES dotyczącym leczenia chorych po zawale serca zalecenia te sformułowano w następujący sposób: Umiarkowane spożycie alkoholu u tych pacjentów może być korzystne [4]. Szczepienie przeciwko grypie Zarówno dane epidemiologiczne, jak i randomizowane badanie kliniczne wskazują, że szczepienie przeciwko grypie u chorych z chorobami układu krążenia może zmniejszyć częstość niepożądanych wydarzeń sercowo-naczyniowych nawet o 40 50% [6,26,27]. Szacuje się, że w samych Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej grypa poprzez zwiększanie częstości zawałów serca prowadzi do zgonów rocznie [28]. Na podstawie dostępnych danych klinicznych A i AHA zaleciły ostatnio szczepienie przeciwko grypie u wszystkich chorych z chorobami układu krążenia (klasa zaleceń I, poziom B) [6]. PDSUMWANIE Jak przedstawiono powyżej, istnieje wiele sposobów wpływania na rokowanie u chorych z chorobą wieńcową po zawale serca: od zaleceń dotyczących zmian stylu życia, poprzez rekomendowaną przez wytyczne farmakoterapię, aż do możliwości zabiegowej rewaskularyzacji mięśnia serca. Jak pokazują dane z opublikowanego ostatnio ogólnopolskiego rejestru ostrych zespołów wieńcowych (PL-AS), częstość stosowania leków przeciwpłytkowych, β-adrenolityków i inhibitorów konwertazy angiotensyny u chorych obecnie wypisywanych ze szpitali po zawale serca wykazuje tendencję wzrastającą i mieści się w zakresie 75 85% [28]. Niestety, dane te nie obejmują prowadzonych programów pozaszpitalnej rehabilitacji kardiologicznej i częstości stosowania innych metod leczenia niefarmakologicznego. Z danych Rejestru PL-AS wynika również, że w Polsce częstość stosowania niektórych leków znajdujących się w klasie I wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego jest bardzo mała [27]. Do leków tych należą estry etylowe wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które powinni otrzymywać wszyscy chorzy po ostrym zawale STEMI, oraz eplerenon wskazany u chorych po ostrym zawale serca, u których stwierdza się cechy dysfunkcji lewej komory oraz niewydolność krążenia lub cukrzycę. Najskuteczniejszym postępowaniem u chorych po zawale serca jest interwencja wieloczynnikowa. Powinna ona obejmować nie tylko zgodną z obowiązującymi wytycznymi farmakoterapię, ale także agresywne leczenie czynników ryzyka miażdżycy, przewlekłą rehabilitację kardiologiczną oraz właściwą dietę i zdrowy styl życia. W każdym przypadku u leczonego pacjenta po zawale serca należy również rozważyć możliwość rewaskularyzacji zabiegowej mięśnia serca. Piśmiennictwo 1. polski G, Filipiak K, Epidemiologia ostrych zespołów wieńcowych. In: polski G, Filipiak KJ, Poloński L (eds.). stre zespoły wieńcowe. Wrocław, Urban i Partner, NIE clinical guideline 48: Secondary prevention in primary and secondary care for patients following a myocardial infarction. National Institute for Health and linical Excellence, London Van de Werf F, Ardissino D, Betriu A, et al. Management of acute myocardial infarction in patients presenting with ST-segment elevation. ES Guidelines. Eur Heart J. 2003; 24: Bassand JP, Hamm W, Ardissino D, et al. Guidelines for the diagnosis and treatment of non-st-segment elevation acute coronary syndromes. ES Guidelines. Eur Heart J. 2007; 28: Silber S, Albertsson P, Fernandez-Avilès F, et al. Guidelines for percutaneous coronary interventions. ES Guidelines. Eur Heart J. 2005; 26: Smith S, Allen J, Blair SN, et al. AHA/A guidelines for secondary prevention for patients with coronary and other atherosclerotic vascular disease: 2006 Update. J Am oll ardiol. 2006; 47: Anderson JL, Adams D, Antman EM, et al. A/AHA 2007 guidelines for the management of patients with unstable angina/non-st-elevation myocardial infarction. J Am oll ardiol. 2007; 50: e1-e Małek ŁA, Śpiewak M, Filipiak KJ, et al. Przetrwała aktywacja płytek u pacjentów z ostrymi zespołami wieńcowymi jest związana z bardzo wczesnymi zdarzeniami sercowo-naczyniowymi. Kardiol Pol. 2007; 65: Snoep JD, Hovens MM, Eikenboom JJ, et al. Association of laboratory defined aspirin resistance with a higher risk of recurrent cardiovascular events: a systematic review and meta-analysis. Arch Intern Med. 2007; 167: Smith S Jr, Feldman TE, Hirshfeld JW, et al. A/AHA/SAI 2005 guideline up- ptymalne postępowanie terapeutyczne po zawale serca wybrane nowe poglądy... 7

8 date for percutaneous coronary intervention summary article: a report of the american college of ardiology/american Heart Association task force on practice guidelines (A/AHA/SAI writing committee to update the 2001 guidelines for percutaneous coronary intervention). irculation. 2006; 113: Afilalo J, Majdan AA, Eisenberg MJ. Intensive statin therapy in acute coronary syndromes and stable coronary heart disease: a comparative meta-analysis of randomised controlled trials. Heart. 2007; 93: Ryden L, Standl, Bartnik M, et al. Guidelines on diabetes, pre-diabetes and cardiovascular diseases. ES Guidelines. Eur Heart J. 2007; 28: Goldenberg I, Goldbourt U, Boyko V, et al. Relation between on-treatment increments in serum high-density lipoprotein cholesterol levels and cardiac mortality in patients with coronary heart disease (from the Bezafibrate Infarction Prevention trial). Am J ardiol. 2006; 97: Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę Diabetol Prakt. 2007; 8 (Suppl A). 15. Mancia G, De Backer G, Dominiczak A, et al. Guidelines for the management of arterial hypertension. ES Guidelines. Eur Heart J. 2007; 28: Rosendorff, Black HR, annon, et al. Treatment of hypertension in the prevention and management of ischemic heart disease. irculation. 2007; 115: Maisch B, elze R (eds.). ardiovascular Benefits of polyunsaturated fatty acids. IS Press, Lin PY, Su KP. A meta-analytic review of double-blind, placebo-controlled trials of antidepressant efficacy of fatty acids. J lin Psychiatry. 2007; 68: Domingo JL. MEGA-3 fatty acids and the benefits of fish consumption: is all that glitters gold? Environ Int. 2007; 33: Marchioli R, Barzi F, Bomba E, et al. Early protection against sudden death by n-3 polyunsaturated fatty acids after myocardial infarction: time-course analysis of the results of the Gruppo Italiano per lo Studio della Sopravvivenza nell Infarto Miocardico (GISSI) Prevenzione. irculation. 2002; 105: Yokoyama M, rigasa H, Matsuzaki M, et al. Effects of eicosapentaenoic acid on major coronary events in hypercholesterolaemic patients (JELIS): a randomised open-label, blinded endpoint analysis. Lancet. 2007; 369: Jorenby DE, Hays JT, Rigotti NA, et al. Efficacy of varenicline, an α4β2 nicotinic acetylcholine receptor partial agonist, vs placebo or sustained-release bupropion for smoking cessation: a randomized controlled trial. JAMA. 2006; 296: NIE technology appraisal guidance 123: Varenicline for smoking cessation. National Institute for Health and linical Excellence. London, pie LH, Lecour S. The red wine hypothesis: from concepts to protective signalling molecules. Eur Heart J. 2007; 28: Lorgeril M, Salen P, Martin JP, et al. Wine drinking and risks of cardiovascular complications after recent acute myocardial infarction. irculation. 2002; 106: Gurfinkel EP, Fuente L, Mendiz, et al. Flue vaccination in acute coronary syndromes and planned percutaneous coronary interventions (FLUVAS) Study. Eur Heart J. 2004; 25: Madjid M, Naghavi M, Litovsky S, et al. Influenza and cardiovascular disease: a new opportunity for prevention and the need for further studies. irculation. 2003; 108: Poloński L, Gąsior M, Gierlotka M, et al. gólnopolski Rejestr strych Zespołów Wieńcowych (PL-AS). harakterystyka kliniczna, leczenie rokowanie chorych z ostrymi zespołami wieńcowymi w Polsce. Kardiol Pol. 2007; 65: PLSKIE ARHIWUM MEDYYNY WEWNĘTRZNEJ 2008; 118 (1-2)

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Innowacje w kardiologii, Warszawa, 17 maja 2012 Potencjalny konflikt interesów NIE ZGŁASZAM

Bardziej szczegółowo

Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe?

Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe? Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe? co można jeszcze poprawić? Grzegorz Opolski I Katedra i Klinika Kardiologii WUM Porównanie liczby ppci/mln mieszkańców w 37 krajach (dane za 2007 i

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować. Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17

Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować. Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17 Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17 Farmakoterapia prewencyjna Jest obok zmiany stylu życia podstawową metodą prewencji chorób sercowonaczyniowych (ChSN)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 LUCYNA NAROJEK C iągłość i zmiana w postępowaniu dietetycznym w wybranych schorzeniach Wydawnictwo SGGW Spis treści Wstęp... 7 1. Dieta w cukrzycy... 9 Era przedinsulinowa... 9 Ograniczenie węglowodanów

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej. z Polski i Norwegii

Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej. z Polski i Norwegii Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej chorób układu krążenia jako element wymiany i współpracy międzynarodowej kardiologów z Polski i Norwegii Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Flavopharma. Studium przypadku spółki spin-off. Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Tomasz Przygodzki Pomysł (analiza rynku) Projekt B+R Próba komercjalizacji rezultatów

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Bojarski (Pracownia Kardiologii Inwazyjnej, Szpital Wojewódzki we Włocławku)

Grzegorz Bojarski (Pracownia Kardiologii Inwazyjnej, Szpital Wojewódzki we Włocławku) T. XXXIII Zeszyty Naukowe WSHE 2011 r. Grzegorz Bojarski (Pracownia Kardiologii Inwazyjnej, Szpital Wojewódzki we Włocławku) LECZENIE INWAZYJNE PACJENTÓW Z OSTRYM ZAWAŁEM SERCA Z UTRZYMUJĄCYM SIĘ UNIESIENIEM

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf Załącznik nr 1 Opis programu zdrowotnego pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego

Bardziej szczegółowo

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA:

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: - są konieczne do prawidłowej budowy, rozwoju i funkcjonowania całego Twojego organizmu: Stężenie kwasów tłuszczowych w organizmie człowieka [g/100g stężenia całkowitego]

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Różne stenty dla różnych chorych w różnych sytuacjach klinicznych, co każdy lekarz wiedzieć powinien. Dominik Wretowski

Różne stenty dla różnych chorych w różnych sytuacjach klinicznych, co każdy lekarz wiedzieć powinien. Dominik Wretowski Różne stenty dla różnych chorych w różnych sytuacjach klinicznych, co każdy lekarz wiedzieć powinien. Dominik Wretowski Dr Andreas Gruentzig (1939-1985) 23 lata po PCI Restenoza po 6 tygodniach Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Patronat Rektor Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu prof.

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii

Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Jana

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku

Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku dr inż. Joanna Szlinder-Richert Morski Instytut Rybacki-Państwowy Instytut Badawczy w Gdyni Gdańsk, 24 maj 2013 Dlaczego zaleca sięjedzenie ryb Strawne

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Postępowanie w ostrych zespołach wieńcowych. wytyczne i praktyka

Postępowanie w ostrych zespołach wieńcowych. wytyczne i praktyka Postępowanie w ostrych zespołach wieńcowych wytyczne i praktyka Grzegorz Opolski I Katedra i Klinika Kardiologii WUM Śmiertelność Zmniejszenie śmiertelności w świeżym zawale serca w okresie 2003-2010 20%

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA

CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA Zbigniew Szybiński 30-126 Kraków ul. Stańczyka 16/76 e-mail :szybin@cm-uj.krakow.pl CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA Cukrzyca typu 2 i towarzyszące jej miażdżyca i nadciśnienie często określane

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA OPERACYJNEGO U CHORYCH KARDIOLOGICZNYCH Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Kardiologicznej I Katedry Kardiologii i Kardiochirurgii UM w Łodzi Jak ocenić ryzyko i zakwalifikować chorego

Bardziej szczegółowo

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Dorota Lewandowska dr n. med. Obecnie dostępne formy pomocy palącym Farmakologiczne NTZ guma plastry pastylki pastylki podjęzykowe Bupropion (Zyban) Wareniklina

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks II Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta 7 Dla produktów zawierających inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (inhibitory ACE) benazepryl,

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Czy intensywne leczenie redukuje ryzyko rezydualne u starszych pacjentów z cukrzycą?

Czy intensywne leczenie redukuje ryzyko rezydualne u starszych pacjentów z cukrzycą? Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne Czy intensywne leczenie redukuje ryzyko rezydualne u starszych pacjentów z cukrzycą? Bartosz Symonides, Zbigniew Gaciong Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych,

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

BUDUJEMY ZDROWIE POLAKÓW, AKTYWUJĄC GENOM CZŁOWIEKA. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT:

BUDUJEMY ZDROWIE POLAKÓW, AKTYWUJĄC GENOM CZŁOWIEKA. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT: 1 Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (nnkt) EPA + DHA omega-3 chronią organizm człowieka przed chorobą zatorowo-zakrzepową, stanami zapalnymi i miażdżycą. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ

Bardziej szczegółowo

Denerwacja nerek stan wiedzy 2013. Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii

Denerwacja nerek stan wiedzy 2013. Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii Denerwacja nerek stan wiedzy 2013 Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii Katowice, 21 listopada 2013 2009 Lancet. 2009;373:1275-1281 Pierwsza ocena

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II

Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II leczenie hipolipemizujące, esc, Łukasz Kołtowski Maciej Bartoszek, Łukasz Kołtowski I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Program zdrowotny pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych

Załącznik nr 1. Program zdrowotny pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych Załącznik nr 1 Program zdrowotny pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego się

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to:

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to: Cholesterol Wprowadzenie Cholesterol jest lipidem (tłuszczem). Jest wytwarzany w wątrobie z pokarmów zawierających tłuszcz; organizm potrzebuje go do normalnego funkcjonowania. Cholesterol znajduje się

Bardziej szczegółowo

JUPITER trial has another Jupiter s moon been discovered?

JUPITER trial has another Jupiter s moon been discovered? Akademia Medycyny GERIATRIA OPARTA NA FAKTACH/EVIDENCE-BASED GERIATRICS Wpłynęło: 19.12.2008 Zaakcepetowano: 19.12.2008 Przegląd randomizowanych, kontrolowanych badań klinicznych w grupie osób w wieku

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwzakrzepowe w ostrych zespołach wieńcowych historia i perspektywy

Leczenie przeciwzakrzepowe w ostrych zespołach wieńcowych historia i perspektywy Leczenie przeciwzakrzepowe w ostrych zespołach wieńcowych historia i perspektywy Tomasz Pasierski Oddział Kardiologii i Chorób Wewnętrznych Międzyleski Szpital Specjalistyczny w Warszawie Rada Przejrzystości

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej

Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej Normalizacja wyrównania metabolicznego 63 8 Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej Beata Mrozikiewicz-Rakowska, Waldemar Karnafel Powstanie zespołu stopy cukrzycowej (ZSC) jest

Bardziej szczegółowo

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27 Polfa Warszawa S.A. dziękuje Pani doc. dr hab. Idalii Cybulskiej wieloletniemu lekarzowi Instytutu Kardiologii w Aninie za pomoc w opracowaniu niniejszego materiału. ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Cholesterol Co powinieneś wiedzieć Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Wstęp Cholesterol jest substancją, której organizm potrzebuje do produkcji hormonów, witaminy D oraz przemian tłuszczów w organizmie.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Opolski. Doświadczenia polskie w leczeniu chorych z ostrymi zespołami wieńcowymi

Grzegorz Opolski. Doświadczenia polskie w leczeniu chorych z ostrymi zespołami wieńcowymi Doświadczenia polskie w leczeniu chorych z ostrymi zespołami wieńcowymi Grzegorz Opolski I Katedra i Klinika Kardiologii Akademii Medycznej w Warszawie Docelowy model leczenia OZW zasady systemu system

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Omega 3 Sandoz, 1000 mg, kapsułki, miękkie 2. SKŁAD JAKOSCIOWY I ILOŚCIOWY Każda kapsułka miękka zawiera 1000 mg omega-3 kwasów estry

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej. z Polski i Norwegii

Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej. z Polski i Norwegii Szkoły Serca dla lepszej organizacji opieki zdrowotnej, edukacji pacjentów i prewencji wtórnej chorób układu krążenia jako element wymiany i współpracy międzynarodowej kardiologów z Polski i Norwegii Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6)

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Trienyl - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Stosowany w leczeniu przeciwmiażdżycowym i w profilaktyce chorób naczyniowych serca

Bardziej szczegółowo

"Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji. i Wtórnej Prewencji "

Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji. i Wtórnej Prewencji "Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji i Wtórnej Prewencji " Skrócony raport z prac zespołu ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Autorzy: Piotr Jankowski, Maciej Niewada, Andrzej Bochenek,

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2016 Kilka słów o historii Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wybiera temat przewodni Światowego Dnia Zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Korzyści z wegetarianizmu

Korzyści z wegetarianizmu Korzyści z wegetarianizmu QQ QQ Wegetarianizm a choroby cywilizacyjne Przemiana lipidowa ustroju Lipidy (tłuszcze) dostarczają z 1 grama 9 kcal. Są naturalną formą gromadzenia zapasów energii magazynowanej

Bardziej szczegółowo

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego 1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego Cukrzyca jest to schorzenie metaboliczne o różnorodnej etiologii, charakteryzujące się przewlekłą

Bardziej szczegółowo

Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice

Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice Po zapoznaniu

Bardziej szczegółowo

Spotkaniu sesji przewodniczyli prof. Franciszek Kokot i prof. Grzegorz Opolski.

Spotkaniu sesji przewodniczyli prof. Franciszek Kokot i prof. Grzegorz Opolski. ,,Kardiologiczny 2ABS - które leki przedłużają życie" - sesja z dnia 17 września, przeprowadzona w Teatrze Narodowym podczas VIII Międzynarodowego Jubileuszowego Kongresu PTK. Satelitarna sesja zorganizowana

Bardziej szczegółowo

Should we perform percutaneous angioplasty in stable angina? Landscape after the COURAGE trial results

Should we perform percutaneous angioplasty in stable angina? Landscape after the COURAGE trial results GERIATRIA OPARTA NA FAKTACH/EVIDENCE-BASED GERIATRICS Wpłynęło: 24.09.200 Poprawiono: 04.10.200 Zaakceptowano: 22.10.200 Czy stosować przezskórną angioplastykę wieńcową w stabilnej chorobie wieńcowej?

Bardziej szczegółowo

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii Edukacja w cukrzycymiejsce i rola pielęgniarek w Finlandii Outi Himanen, pielęgniarka, pielęgniarka specjalistka, edukator, menadżer edukacji. Centrum Edukacji/Fińskie Stowarzyszenie Diabetologiczne Zawartość

Bardziej szczegółowo

CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM

CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM Wszyscy doskonale wiemy, że utrzymanie prawidłowej i pełnowartościowej diety u osób przewlekle dializowanych i po przeszczepie nerki jest rzeczą bardzo ważną, ale również niezmiernie

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroby układu sercowo - naczyniowego stanowią przyczynę około połowy wszystkich zgonów w Polsce. W 2001 r. z powodu choroby wieńcowej zmarło

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności Prof. Józef Drzewoski Metformina- diabetologiczna miss piękności Jak wiadomo na urodę składa się wiele czynników. W odniesieniu do leków decydują o tym dwie zasadnicze cechy: bezpieczeństwo i skuteczność.

Bardziej szczegółowo

"Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji. i Wtórnej Prewencji "

Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji. i Wtórnej Prewencji "Optymalny Model Kompleksowej Rehabilitacji i Wtórnej Prewencji " Raport z prac zespołu ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Autorzy: Piotr Jankowski, Maciej Niewada, Andrzej Bochenek, Krystyna

Bardziej szczegółowo

Ostry zespół wieńcowy i zawał serca - wczoraj i dziś. Maciej Lesiak I Klinika Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu

Ostry zespół wieńcowy i zawał serca - wczoraj i dziś. Maciej Lesiak I Klinika Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Ostry zespół wieńcowy i zawał serca - wczoraj i dziś Maciej Lesiak I Klinika Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Choroba Niedokrwienna Serca Choruje ok. 1 000 000 osób w Polsce Powszechne występowanie

Bardziej szczegółowo

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego w XX i XXI wieku. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski I Klinika Kardiologii i Nadciśnienia Tętniczego IK CMUJ

Bardziej szczegółowo

Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi

Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi Dr hab.n.med.barbara Małecka Krakowski Szpital Specjalistyczny im.jana Pawła II 1 1. Leczenie przeciwzakrzepowe wiąże

Bardziej szczegółowo

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII?

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? ARTYKUŁ POGLĄDOWY BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? Wpływ walsartanu na zachorowalność i śmiertelność pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego w populacji japońskiej wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo