Rola mikrorna w regulacji ekspresji cząsteczek związanych z adhezją komórkową w raku nerki typu jasnokomórkowego.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rola mikrorna w regulacji ekspresji cząsteczek związanych z adhezją komórkową w raku nerki typu jasnokomórkowego."

Transkrypt

1 Dr hab. Agnieszka Piekiełko-Witkowska Zakład Biochemii i Biologii Molekularnej Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego Projekt pracy doktorskiej pt. Rola mikrorna w regulacji ekspresji cząsteczek związanych z adhezją komórkową w raku nerki typu jasnokomórkowego. Projekt będzie realizowany w ramach grantu NCN nr 2012/05/B/NZ5/01541 Cel/hipoteza: Celem projektu jest identyfikacja cząsteczek mikrorna, które mogą regulować ekspresję cząsteczek związanych z adhezją komórkową w raku nerki typu jasnokomórkowego, a przez to mogą wpływać na procesy adhezji, migracji i inwazji w tym typie nowotworu. Szczegółowe cele projektu obejmują: wytypowanie cząsteczek mikrorna potencjalnie regulujących ekspresję cząsteczek adhezyjnych, których ekspresja jest zaburzona w ccrcc (dane o ekspresji cząsteczek adhezyjnych i mikrorna będą uzyskane w wyniku równolegle prowadzonych badań). zbadanie wpływu cząsteczek mikrorna na ekspresję wytypowanych cząsteczek adhezyjnych zbadanie wiązania mikrorna do rejonów 3'UTR wytypowanych cząsteczek adhezyjnych Zbadanie wpływu wybranych cząsteczek mikrorna na adhezję, migrację i inwazję komórek ccrcc Hipoteza projektu: zaburzenia ekspresji mikrorna, które wpływają na ekspresję cząsteczek związanych z adhezją, powodują zmiany we właściwościach adhezyjnych komórek w ccrcc, a także wpływają na procesy adhezji, migracji i inwazji w tym typie nowotworu. 1

2 Obecny stan wiedzy/założenia: 1. Rak nerki typu jasnokomórkowego. Rak nerkowokomórkowy (RCC, ang. renal cell carcinoma) jest najczęstszym typem litych guzów nerki. Przeważająca większość przypadków RCC (około 80%) jest klasyfikowana jako rak nerki typu jasnokomórkowego (ang. clear cell renal cell carcinoma, ccrcc). Zgodnie z danymi epidemiologicznymi w 2000 roku odnotowano w Polsce ponad 2000 przypadków zachorowań na raka nerki u mężczyzn i ponad 1300 u kobiet. Z powodu raka nerki zmarło w 2000 roku 1400 mężczyzn i ponad 800 kobiet (Krzakowski i wsp., 2004). Wśród wszystkich typów raka nerki ccrcc jest formą najbardziej agresywną, charakteryzuje się najszybszym wzrostem i tworzeniem przerzutów (wykrywanych u prawie 25% pacjentów w momencie diagnozy nowotworu, a u kolejnych 50% pojawiających się w okresie obserwacji poszpitalnej). Podstawowym sposobem leczenia jest chirurgiczne usunięcie guza. U mniej niż 10% pacjentów z rozległymi przerzutami immunochemioterapia paliatywna zatrzymuje rozwój choroby, dając średnią przeżycia 5-7 miesięcy. Ponieważ możliwości skutecznego leczenia ccrcc w zaawansowanej postaci są ograniczone, główny nacisk kładzie się na poszukiwanie sposobów wczesnego wykrywania choroby, ze szczególnym uwzględnieniem markerów molekularnych. 2. Cząsteczki adhezyjne w procesie nowotworzenia. Śmiertelność w chorobach nowotworowych jest głównie związana z procesem przerzutowania. Proces ten obejmuje kilka etapów, wśród których wyróżnia się oderwanie się komórek nowotworowych z miejsc pierwotnych zmian nowotworowych, inwazję macierzy zewnątrzkomórkowej (ECM, ang. extracellular matrix), wnikanie do krwioobiegu, rozsiew poprzez układ krwionośny, wnikanie do odległych narządów i tworzenie zmian wtórnych. Inicjacja procesu przerzutowania jest ściśle związana ze zmianami we właściwościach adhezyjnych komórek nowotworowych. Zmiany te są wynikiem zaburzeń w ekspresji i funkcjonowaniu cząsteczek adhezyjnych (CAM, ang. cell adhesion molecules). Cząsteczki CAM są powierzchniowymi białkami komórki, biorącymi udział w oddziaływaniach między komórkami i między komórkami a macierzą zewnątrzkomórkową. Do CAM zaliczane są białka należące do grup kadheryn, integryn, selektyn i immunoglobulin. Cząsteczki te warunkują prawidłową strukturę i działanie komórek i biorą udział w szeregu istotnych procesów, takich jak morfogeneza, embriogeneza, organogeneza, procesy odpornościowe, procesy zapalne. Z uwagi na rolę, jaką CAM pełnią w procesie przerzutowania, wykorzystuje się je jako markery diagnostyczne i cele terapeutyczne w leczeniu różnego typu nowotworów. Kadheryny są glikoproteinami pośredniczącymi w mediowanych przez wapń oddziaływaniach między komórkami należącymi do tego samego typu. Do najintensywniej badanych cząsteczek tej 2

3 rodziny należą kadheryny: E (nabłonkowa, ang. epithelial), N (neuronalna, ang. neural) i P (łożyskowa, ang. placental). Znaczenie kadheryn w regulacji procesów komórkowych wynika również z faktu, że oddziałują one z elementami cytoszkieletu poprzez tzw. kompleks kateninowy, m.in. przez beta-kateninę, która, oprócz oddziaływania z kadherynami, bierze udział w szeregu ważnych szlaków sygnałowych (np. szlaku Wnt, związanego z migracją komórkową i regulacją ekspresji wielu genów, w tym biorących udział w procesie nowotworzenia). W związku z istotną rolą kadheryn w utrzymywaniu homeostazy komórkowej, nieprawidłowości ich ekspresji są powodem poważnych zaburzeń. Przykładowo, utrata ekspresji E-kadheryny lub jej nieprawidłowe działanie prowadzi do utraty polarności komórki i zaburzeń struktury tkanek. W większości nowotworów pochodzenia nabłonkowego obserwuje się zaburzenia oddziaływań komórkowych, w których pośredniczy E- kadheryna, z czym równocześnie związane jest nabywanie przez komórki bardziej agresywnego fenotypu. Wykazano ujemną korelację między poziomem ekspresji E-kadheryny, stopniem zaawansowania nowotworu i przeżywalnością pacjentów. Utrata ekspresji E-kadheryny występuje też w stanach przedrakowych, takich jak przełyk Baretta. W eksperymentach wykonanych na liniach komórkowych wykazano, że przywrócenie ekspresji E-kadheryny powoduje odwrócenie fenotypu z inwazyjnego do łagodnego, co sugeruje potencjalną rolę E-kadheryny jako supresora inwazyjności nowotworowej. Integryny są glikoproteinowymi receptorami powierzchniowymi, zbudowanymi z podjednostek alfa i beta. 18 podjednostek alfa i 8 podjednostek beta łączy się w 24 znane kombinacje tworzące receptory integrynowe. Domena zewnątrzkomórkowa receptorów integrynowych oddziałuje z wieloma białkami ECM (np. fibronektyną, fibrynogenem, witronektyną, lamininą i kolagenem). Integry oddziałują tez z ligandami, takimi jak trombospondyna, czynnik von Willebranda, czynnik X, lub z innymi białkami CAM, takimi jak VCAM-1 (ang. vascular cell adhesion molecule) lub ICAM (ang. intracellular adhesion molecules). Integryny inicjują komórkowe kaskady sygnałowe dzięki oddziaływaniu ich domen cytoplazmatycznych z elementami cytoszkieletu (np. alfa-aktyną) i białkami sygnałowymi (np. kinazami i białkami adaptorowymi: kinazami FAK (ang. focal adhesion kinase), Src, ILK, MAPK i innymi). Dzięki tym złożonym oddziaływaniom, integryny mogą wpływać na ekspresję wielu genów biorących udział w kluczowych procesach komórkowych, takich jak proliferacja, migracja, różnicowanie, regulacja cyklu komórkowego. W różnych typach nowotworów obserwuje się zaburzenia w poziomie ekspresji integryn. Przykładowo, obniżenie ekspresji integryny alfa5beta1 obserwuje się podczas nowotworowej transformacji fibroblastów gryzoni. Selektyny są transbłonowymi białkami i zalicza się do nich selektynę E (śródbłonkowa, ang. endothelial), L (leukocytarna, ang. leukocyte) i P (płytkowa, ang. platelet). Pośredniczą one w oddziaływaniach między komórkami śródbłonka, leukocytami i trombocytami. Zaburzenia ekspresji selektyn są spotykane w wielu nowotworach, np. w inwazyjnym raku piersi i przerzutach raka jelita 3

4 grubego, gdzie stwierdzono zwiększoną ekspresję selektyny E. Zwiększoną ekspresję selektyny P stwierdzono w raku piersi i żołądka, podczas gdy obniżona ekspresja tego białka jest związana z progresją czerniaka i raka jelita grubego. Cząsteczki CAM, należące do rodziny immunoglobulin (IgCAM), stanowią dużą grupę powierzchniownych glikoprotein. Kilka cząsteczek tej grupy jest związanych z procesem nowotworzenia (np. NCAM, VCAM, ICAM, PECAM, Mad CAM i CEA). Cząsteczki te pośredniczą w oddziaływaniach pomiędzy komórkami tego samego typu, jak i komórkami różnych typów. Zaburzenia ekspresji cząsteczek NCAM są związane z progresją nowotworową i złym prognozowaniem. Zmiany w ekspresji NCAM obserwowano m.in. w nowotworach mózgu, jelita grubego, trzustki, tarczycy, drobnokomórkowego raka płuca. 3. Cząsteczki adhezyjne w raku nerki typu jasnokomórkowego. W nerce opisano ekspresję kilku kadheryn, m. in kadheryny E, N, kadheryny 6, 8 i 16. Ogólnie uważa się, że kadheryna E działa jako supresor inwazji nowotworowej i że jej ekspresja koreluje z przeżywalnością pacjentów w wielu różnych typach nowotworów, m.in. w raku pęcherza moczowego, prostaty, piersi, jelita grubego i żołądka. Również w RCC stwierdzono statystycznie istotną korelację między prawidłową ekspresją E-kadheryny i lepszym prognozowaniem (Katagiri i wsp. 1995). Langner i wsp (2004) wykazali, że ekspresja cząsteczki MUC1 i kadheryny E może stanowić marker diagnostyczny i prognozujący RCC. Stosunek ekspresji genu kodującego metaloproteinazę 9 (MMP9) do kadheryny E stanowi marker prognozujący przerzutowanie w ccrcc (Slaton i wsp., 2001). Jednak w większości przypadków RCC kadheryna E nie ulega ekspresji (wykrywa się ją w zaledwie około 20% analizowanych próbek), co częściowo wynika z faktu, że kanaliki proksymalne, z których wywodzi się RCC, nie wykazują ekspresji kadheryny E. Wydaje się, że lepszym markerem w tym typie nowotworu jest kadheryna 6. Zaburzona ekspresja tej cząsteczki koreluje ze złym prognozowaniem RCC (Paul i wsp., 1997, Shimazui i wsp., 1998). W RCC obserwuje się również zwiększoną ekspresję kadheryny 8, która w prawidłowych kanalikach proksymalnych nie występuje (Blaschke i wsp., 2002). Z kolei kadheryna Ksp wykazuje obniżoną ekspresję w RCC w porównaniu z tkanką prawidłową (Thedieck i wsp., 2005). Ekspresja czasteczki VCAM-1 jest podwyższona w ccrcc i koreluje z lepszym prognozowaniem (Shioi i wsp., 2006). W prawidłowych kanalikach proksymalnych ekspresja tej cząsteczki jest prawie niewykrywalna. Podwyższona ekspresja cząsteczki adhezyjnej L1 (L1-CAM) koreluje z przerzutowaniem w ccrcc (Allory i wsp., 2005), a także z krótszym prognozowanym czasem życia i opornością na chemioterapię (Doberstein i wsp., 2011). 4. Cząsteczki mikrorna i ich rola w procesie nowotworzenia. 4

5 Cząsteczki mikrorna są małymi, niekodującymi cząsteczkami RNA, które regulują ekspresję genów wiążąc się do rejonów UTR (ang. UnTranslated Region) docelowych transkryptów i hamując translację bądź indukując degradację mrna. Ekspresja mikrorna jest bardzo często zaburzona w nowotworach, a cząsteczki te są często proponowane jako molekularne markery diagnostyczne. Z drugiej strony, z uwagi na to, że celem działania mikrorna są geny bezpośrednio związane z neogenezą i progresją nowotworową, mikrorna są obiektem badań klinicznych testujących je jako cząsteczki terapeutyczne (Wahid et al., 2010). W ccrcc zaobserwowano zaburzenia mikrorna związane z przerzutowaniem. Przykładowo, wykazano, że wzór ekspresji mir-451, mir-221, mir-30a, mir-10b i mir-29a różni się między chorymi z rozsianą postacią choroby a chorymi bez przerzutów (Heinzelmann i wsp., 2011). Cząsteczki mikrorna mogą też wpływać na procesy inwazji i migracji w ccrcc (Slaby i wsp., 2011). W ccrcc zaobserwowano więc zarówno zaburzenia genów związanych z adhezją komórkową jak i mikrorna. Brakuje jednak badań, który wykazywałyby, że cząsteczki mikrorna, których ekspresja zmienia się w zależności od stopnia inwazyjności nowotworu, wpływają na procesy przerzutowania za pośrednictwem cząsteczek adhezyjnych. Dlatego właśnie celem projektu jest identyfikacja mikrorna wpływających na cząsteczki adhezyjne i elementy ECM w ccrcc. Identyfikacja mikrorna, które hamując ekspresję genów adhezyjnych modulują właściwości adherentne komórek nowotworowych, pozwoli na uzyskanie potencjalnych cząsteczek terapeutycznych wpływających na proces przerzutowania w ccrcc. Metodyka: Ogólny schemat badawczy będzie wyglądał następująco: Na podstawie analizy danych uzyskanych z RT²Profiler PCR Arrays i Real-time Custom Panels zostanie wybranych 3 cząsteczek adhezyjnych, których ekspresja różni się w ccrcc w zależności od stopnia zaawansowania i inwazyjności nowotworu. Na podstawie analizy danych uzyskanych z Pick- &-Mix microrna PCR Panels oraz analizy bioinformatycznej (programy TargetScan, miranda, mirbase i Diana) zostaną wybrane cząsteczki mikrorna potencjalnie wiążące się do rejonów UTR wybranych cząsteczek adhezyjnych. Cząsteczki mikrorna o najwyższym prawdopodobieństwie wiązania zostaną wybrane do weryfikacji: a) ich wiązania z rejonem UTR wytypowanych cząsteczek adhezyjnych (testy w systemie lucyferazowym); b) ich wpływu na ekspresję wytypowanych cząsteczek adhezyjnych (analiza real-time PCR, Western-blot); c) ich wpływu na adhezję, migrację i inwazję komórkową ccrcc (testy na liniach komórkowych) 1. Materiał. Materiał do badań będą stanowiły: a) pobrane za zgoda Komisji Bioetycznej wycinki guzów ccrcc (n=30), scharakteryzowane pod względem histopatologicznym oraz odpowiadające im 5

6 wycinki kontrolne, pobrane z przeciwległego bieguna nerki, nienacieczone nowotworowo; b) nerkowe linie komórkowe (prawidłowe kanaliki proksymalne oraz linie wyprowadzone z ccrcc). 2. Izolacja RNA. Izolacja RNA będzie wykonywana za pomocą zestawów mircury RNA Isolation Kit Tissue (Exiqon), zgodnie z instrukcją producenta. 3. Izolacja białka będzie wykonywana zgodnie z wcześniej opisanym protokołem (Piekiełko- Witkowska i wsp., 2010) lub za pomocą zestawów do frakcjonowania białek (ProteoExtract Subcellular Proteome Extraction Kit, Merck-Chemicals). 4. Analiza poziomu ekspresji na poziomie RNA/mikroRNA będzie wykonywana za pomocą odpowiednich sond i gotowych zestawów odczynnikowych zawierających polimerazę hot start. Wyniki analizy będą normalizowane względem ekspresji genów referencyjnych wybranych za pomocą NormFinder. 5. Praca z liniami komórkowymi. Linie komórkowe wywodzące się z ccrcc (Caki-2, UOK-171, KIJ-256T, KIJ-308T) będą hodowane zgodnie z zaleceniami dostawcy linii. Wybór konkretnych linii do wyciszania/nadekspresji będzie poprzedzony analizą poziomu ekspresji wybranych genów, celem wyboru linii, których profil natywnej ekspresji pozwoli na uzyskanie najlepszych wyników zmian ekspresji indukowanych transfekcją. Celem indukowania zmian ekspresji wytypowanych mikrorna wykorzystane zostaną mirvana mirna mimic 5nm, mirvana mirna inhibitors, mirvana mirna Inhibitor Negative Control (Life Technologies) i mirna Mimic Negative Control. Transfekcja będzie przeprowadzana za pomocą Lipofectamine 2000 (Life Technologies). Testy adhezji, migracji i inwazji będą przeprowadzane za pomocą ECM Cell Adhesion Array Kit (Millipore), Radius 24 well cell migration assay (Cell Biolabs) i (QCM ECMatrix Cell Invasion Assay (Millipore) na liniach komórkowych transfekowanych z indukowaną zmianą ekspresji wybranych mirna lub kontrolnych prekursorów (tzw. mirna mimic negative controls). 6. Klonowanie wybranych rejonów 3'UTR cząsteczek adhezyjnych będzie prowadzone z wykorzystaniem PCR, wektorów pgemt-easy i pmirglo Dual-Luciferase mirna Target Expression Vector (Promega). Uzyskane konstrukty zostaną wykorzystane w testach wpływu mikrorna na poziom ekspresji w systemie lucyferazowym. 7. Analiza statystyczna: Analiza statystyczna będzie wykonywana z pomocą programu GraphPad Prism 5. Rozkład normalny będzie sprawdzany za pomocą testu D Agostino i Pearsona. W zależności od wyników testu badającego rozkład normalny, będą wykonywane analizy za pomocą testu t bądź testu U Mann-Whitney a. W przypadku analizy par wiązanych będzie wykorzystywany 6

7 test t dla par wiązanych lub test par Wilcoxona (dla danych nieparametrycznych). Analiza korelacji będzie określana za pomocą współczynnika korelacji Pearsona (dla danych z rozkładu normalnego) lub współczynnika korelacji rang Spearmana (dla danych nieparametrycznych). Obserwacje odstające będą identyfikowane za pomocą testu Grubbsa. Wyniki testów lucyferazowych będą analizowane za pomocą testu ANOVA w powiązaniu z testem Dunnetta. p<0.05 będzie uznawane za statystycznie istotne. Spodziewane wyniki i znaczenie projektu: Oczekujemy, że zidentyfikowane zostaną cząsteczki mikrorna: a) wpływające na ekspresję genów związanych z adhezją komórkową, których ekspresja jest zmieniona w ccrcc b) wpływające na adhezję, migrację i inwazję ccrcc Biorąc pod uwagę rolę cząsteczek CAM i ECM w inwazji nowotworowej oraz rolę mikrorna jako potencjalnych cząsteczek terapeutycznych, wyniki projektu będą mogły stanowić podstawę dalszych badań, już o charakterze aplikacyjnym. Wyniki projektu będą też stanowiły podstawę do badań nad rolą zidentyfikowanych cząsteczek mikrorna w innych typach nowotworów. Wyniki projektu będą prezentowane w postaci abstraktów konferencyjnych w Polsce i zagranicą, oraz w formie artykułów naukowych publikowanych w pismach o możliwie najwyższych współczynniku IF. Piśmiennictwo: Allory Y, Matsuoka Y, Bazille C, Christensen EI, Ronco P, Debiec H. Clin Cancer Res Feb 1;11(3): The L1 cell adhesion molecule is induced in renal cancer cells and correlates with metastasis in clear cell carcinomas. Blaschke S, Mueller CA, Markovic-Lipkovski J, Puch S, Miosge N, Becker V, Mueller GA, Klein G. Int J Cancer Oct 1;101(4): Expression of cadherin-8 in renal cell carcinoma and fetal kidney. Boguslawska J, Wojcicka A, Piekielko-Witkowska A, Master A, Nauman A. PLoS One. 2011;6(9):e MiR-224 targets the 3'UTR of type 1 5'-iodothyronine deiodinase possibly contributing to tissue hypothyroidism in renal cancer. Doberstein K, Wieland A, Lee SB, Blaheta RA, Wedel S, Moch H, Schraml P, Pfeilschifter J, Kristiansen G, Gutwein P. Carcinogenesis Mar;32(3): Epub 2010 Nov 19. L1-CAM expression in ccrcc correlates with shorter patients survival times and confers chemoresistance in renal cell carcinoma cells. Heinzelmann J, Henning B, Sanjmyatav J, Posorski N, Steiner T, Wunderlich H, Gajda MR, Junker K. World J Urol (3):

8 Katagiri A, Watanabe R, Tomita Y. Br J Cancer Feb;71(2): E-cadherin expression in renal cell cancer and its significance in metastasis and survival. Krzakowski M (ed.). Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złożliwych u dorosłych, rozdział "Nowotwory układu moczowo-płciowego", Polska Unia Onkologii, 2004 Langner C, Ratschek M, Rehak P, Schips L, Zigeuner R. Mod Pathol Feb;17(2): Expression of MUC1 (EMA) and E-cadherin in renal cell carcinoma: a systematic immunohistochemical analysis of 188 cases. McSherry EA, Brennan K, Hudson L, Hill AD, Hopkins AM. Breast Cancer Res Mar 23;13(2):R31.Breast cancer cell migration is regulated through junctional adhesion molecule-a-mediated activation of Rap1 GTPase. Okegawa T, Li Y, Pong RC, Hsieh JT. J Urol Apr;167(4): Cell adhesion proteins as tumor suppressors. Paul R, Ewing CM, Robinson JC, Marshall FF, Johnson KR, Wheelock MJ, Isaacs WB. Cancer Res Jul 1;57(13): Cadherin-6, a cell adhesion molecule specifically expressed in the proximal renal tubule and renal cell carcinoma. Piekielko-Witkowska A, Wiszomirska H, Wojcicka A, Poplawski P, Boguslawska J, Tanski Z, Nauman A. Disturbed expression of splicing factors in renal cancer affects alternative splicing of apoptosis regulators, oncogenes, and tumor suppressors. PLoS One Oct 27;5(10):e Shimazui T, Oosterwijk E, Akaza H, Bringuier P, Ruijter E, van Berkel H, Wakka JO, van Bokhoven A, Debruyne FM, Schalken JA. Clin Cancer Res Oct;4(10): Expression of cadherin-6 as a novel diagnostic tool to predict prognosis of patients with E-cadherin-absent renal cell carcinoma. Shioi K, Komiya A, Hattori K, Huang Y, Sano F, Murakami T, Nakaigawa N, Kishida T, Kubota Y, Nagashima Y, Yao M. Vascular cell adhesion molecule 1 predicts cancer-free survival in clear cell renal carcinoma patients. Clin Cancer Res Dec 15;12(24): Slaby O, Redova M, Poprach A, Nekvindova J, Iliev R, Radova L, Lakomy R, Svoboda M, Vyzula R. Genes Chromosomes Cancer (7): Slaton JW, Inoue K, Perrotte P, El-Naggar AK, Swanson DA, Fidler IJ, Dinney CP. Am J Pathol Feb;158(2): Expression levels of genes that regulate metastasis and angiogenesis correlate with advanced pathological stage of renal cell carcinoma. Thedieck C, Kuczyk M, Klingel K, Steiert I, Müller CA, Klein G. Expression of Ksp-cadherin during kidney development and in renal cell carcinoma. Br J Cancer Jun 6;92(11): Wahid F, Shehzad A, Khan T, Kim YY. MicroRNAs: synthesis, mechanism, function, and recent clinical trials. Biochim Biophys Acta. 2010; 1803(11):

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii?

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Wykorzystanie nowych technik molekularnych w badaniach nad genetycznymi i epigenetycznymi mechanizmami transformacji nowotworowej

Bardziej szczegółowo

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego raka jajnika Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Sześć diabelskich mocy a komórka rakowa (Gibbs

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Agnieszka Gładysz Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Katedra i Zakład Biochemii i Chemii Klinicznej Akademia Medyczna Prof.

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

Rak nerki. Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM

Rak nerki. Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM Rak nerki Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM Budowa nerki (http://www.cancerresearchuk.org/; zmodyfikowano) 2 Charakterystyka epidemiologiczna raka nerki 3 pod względem występowania nowotwór urologiczny

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

CZĄSTECZKI ADHEZYJNE W PROCESIE NOWOTWORZENIA I PRZERZUTOWANIA CELL ADHESION MOLECULES IN THE PROCESS OF CARCINOGENESIS AND METASTASIS

CZĄSTECZKI ADHEZYJNE W PROCESIE NOWOTWORZENIA I PRZERZUTOWANIA CELL ADHESION MOLECULES IN THE PROCESS OF CARCINOGENESIS AND METASTASIS Pol. Ann. Med., 2009; 16(1): 128 137. PRACA POGLĄDOWA CZĄSTECZKI ADHEZYJNE W PROCESIE NOWOTWORZENIA I PRZERZUTOWANIA CELL ADHESION MOLECULES IN THE PROCESS OF CARCINOGENESIS AND METASTASIS Przemysław Kwiatkowski

Bardziej szczegółowo

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Rak jajnika: nowe wyzwania diagnostyczno - terapeutyczne Warszawa, 15-16.05.2015 Dagmara Klasa-Mazurkiewicz Gdański Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Biomechanika pojedynczej komórki w aspekcie zmian nowotworowych. Małgorzata Lekka NZ52, IFJ PAN

Biomechanika pojedynczej komórki w aspekcie zmian nowotworowych. Małgorzata Lekka NZ52, IFJ PAN Biomechanika pojedynczej komórki w aspekcie zmian nowotworowych Małgorzata Lekka NZ52, IFJ PAN O czym będzie mowa: Powstawanie przerzutów Rozpoznawanie pojedynczej komórki rakowej Oddziaływanie komórek

Bardziej szczegółowo

PL 212748 B1. GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY, Gdańsk, PL SKRZYPSKI MARCIN, Sopot, PL JASSEM JACEK, Gdańsk, PL 31.01.2011 BUP 03/11 30.11.

PL 212748 B1. GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY, Gdańsk, PL SKRZYPSKI MARCIN, Sopot, PL JASSEM JACEK, Gdańsk, PL 31.01.2011 BUP 03/11 30.11. PL 212748 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 212748 (21) Numer zgłoszenia: 388681 (22) Data zgłoszenia: 30.07.2009 (13) B1 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

zbadanie wpływu cząsteczek mikrorna na ekspresję wytypowanych genów związanych z metabolizmem komórkowym

zbadanie wpływu cząsteczek mikrorna na ekspresję wytypowanych genów związanych z metabolizmem komórkowym Dr hab. Agnieszka Piekiełko-Witkowska Zakład Biochemii i Biologii Molekularnej Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego Projekt pracy doktorskiej pt. Wpływ mikrorna na ekspresję genów regulujących metabolizm

Bardziej szczegółowo

Ocena rozprawy doktorskiej mgr Sudipta Das

Ocena rozprawy doktorskiej mgr Sudipta Das C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów O Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach ul. Wybrzeże Armii Krajowej 15, 44-101 Gliwice; tel. 32

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa ROZPOZNAWANIE: PET - CT W ONKOLOGII poszukiwanie ognisk choroby - wczesne wykrywanie różnicowanie zmian łagodnych

Bardziej szczegółowo

Zmiany genetyczne indukują karcinogenezę i determinują fenotyp choroby Te same zmiany dotyczą PanIn i choroby zaawansowanej! U wszystkich: geny

Zmiany genetyczne indukują karcinogenezę i determinują fenotyp choroby Te same zmiany dotyczą PanIn i choroby zaawansowanej! U wszystkich: geny PDAC jest czwartą przyczyną zgonu z powodu nabłonkowych nowotworów złośliwych w świecie zachodnim Czas 5-cio letniego przeżycia jest bardzo niski -6% Siegel 2013, ale istnieją różnice w Europie Estonia

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa?

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Diagnostyka patomorfologiczna 1. Ocena wycinków z biopsji chirurgicznej jądra pacjenci

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

INNOWACJE W LECZENIU RAKA NERKI- OCENA DOSTĘPNOŚCI W POLSCE. Prof. Cezary Szczylik Lek. Przemysław Langiewicz CSK WIM

INNOWACJE W LECZENIU RAKA NERKI- OCENA DOSTĘPNOŚCI W POLSCE. Prof. Cezary Szczylik Lek. Przemysław Langiewicz CSK WIM INNOWACJE W LECZENIU RAKA NERKI- OCENA DOSTĘPNOŚCI W POLSCE Prof. Cezary Szczylik Lek. Przemysław Langiewicz CSK WIM I/II linia leczenia rozsianego raka nerki Pazopanib - Produkt Votrient jest wskazany

Bardziej szczegółowo

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Planowanie postępowania onkologicznego???

Bardziej szczegółowo

1. Lista publikacji wchodzących w skład rozprawy

1. Lista publikacji wchodzących w skład rozprawy 1. Lista publikacji wchodzących w skład rozprawy a) Toma A, Widłak W, Vydra N (2012) Rola czynnika transkrypcyjnego HSF1 w procesie nowotworzenia. Postępy Biologii Komórki 39(2):269 288 b) Vydra N, Toma

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/press.html?print=1

Bardziej szczegółowo

WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI

WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI Paweł Basta Klinika Ginekologii i Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie Uniwersyteckie Centrum Leczenia Chorób Piersi I Katedra Chirurgii Ogólnej

Bardziej szczegółowo

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO EWA STĘPIEŃ ZAKŁAD PATOMORFOLOGII OGÓLNEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU KIEROWNIK I OPIEKUN PRACY: Dr KATARZYNA GUZIŃSKA-USTYMOWICZ

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Maciej S. Wideł 1, Maria Wideł 2. Postepy Hig Med Dosw. (online), 2006; 60: 453-470 e-issn 1732-2693. Słowa kluczowe: www.phmd.

Streszczenie. Maciej S. Wideł 1, Maria Wideł 2. Postepy Hig Med Dosw. (online), 2006; 60: 453-470 e-issn 1732-2693. Słowa kluczowe: www.phmd. Postepy Hig Med Dosw. (online), 2006; 60: 453-470 e-issn 1732-2693 www.phmd.pl Review Received: 2006.05.02 Accepted: 2006.08.04 Published: 2006.09.01 Mechanizmy przerzutowania i molekularne markery progresji

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Guz neuroendokrynny żołądka typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Mariusz I.Furmanek CSK MSWiA i CMKP Warszawa Ocena wyjściowa, metody strukturalne WHO 2 (rak wysoko zróżnicowany); Endoskopia i/lub EUS;

Bardziej szczegółowo

Dr n med. Anna Wójcicka Autoreferat

Dr n med. Anna Wójcicka Autoreferat Warszawa, 3 października 2014 Dr n med. Anna Wójcicka Autoreferat 1. Imię i Nazwisko: Anna Wójcicka 2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe/ artystyczne z podaniem nazwy, miejsca i roku ich uzyskania oraz

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

Polimorfizm genu SIPA1 jako potencjalny marker prognostyczny w nieoperacyjnym raku płuca.

Polimorfizm genu SIPA1 jako potencjalny marker prognostyczny w nieoperacyjnym raku płuca. Polimorfizm genu SIPA1 jako potencjalny marker prognostyczny w nieoperacyjnym raku płuca. Dr n. med. Agnieszka Gdowicz-Kłosok Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów When a plant

Bardziej szczegółowo

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii experience makes the difference Magdalena Władysiuk, lek. med., MBA Cel terapii w onkologii/hematologii Kontrola rozwoju choroby Kontrola objawów

Bardziej szczegółowo

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE Beata Brajer-Luftmann Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej UM w Poznaniu TPT 30.11.2013r. Najczęstszy nowotwór na świecie (ok. 1,2 mln zachorowań i ok. 1,1ml zgonów)

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

MIKROMACIERZE. dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko

MIKROMACIERZE. dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko MIKROMACIERZE dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko Informacje ogólne Wykłady będą częściowo dostępne w formie elektronicznej http://cs.put.poznan.pl/aswiercz aswiercz@cs.put.poznan.pl Godziny

Bardziej szczegółowo

Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy

Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy Katarzyna Fronczewska-Wieniawska Małgorzata Kobylecka Leszek Królicki Zakład Medycyny Nuklearnej

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 182/2013 z dnia 9 września 2013 r. w sprawie oceny leku Iressa (gefitynib) we wskazaniu leczenie niedrobnokomórkowego

Bardziej szczegółowo

Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego

Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego Elżbieta Senkus-Konefka Klinika Onkologii i Radioterapii Gdański Uniwersytet Medyczny Kliknij ikonę, aby dodać obraz 888 cystektomii

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

słowa kluczowe: rak piersi, receptory estrogenowe, kolagen typu IV Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Zakład Farmakologii i Biofizyki.

słowa kluczowe: rak piersi, receptory estrogenowe, kolagen typu IV Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Zakład Farmakologii i Biofizyki. Anna Goździalska 1, 2 Anna Gawędzka 3 Dorota Lizak 4 1, 2, 3 Jerzy Jaśkiewicz Zależność pomiędzy ekspresją kolagenu typu IV a obecnością receptorów estrogenowych w tkance nowotworowej oraz w tkance prawidłowej

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON NR OWU/ON12/1/2014

Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON NR OWU/ON12/1/2014 Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON Umowa dodatkowa ON jest zawierana na podstawie Warunków oraz Ogólnych warunków ubezpieczenia umowy dodatkowej na wypadek nowotworu ON. Przeczytaj uważnie poniższe

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

Molekularne markery nowotworowe

Molekularne markery nowotworowe Molekularne markery nowotworowe Dr Marta Żebrowska Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki, Zakład Biochemii Farmaceutycznej i Diagnostyki Molekularnej Źródło ryc: http://www.utmb.edu/scccb/;

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza dr hab. Beata Schlichtholz Gdańsk, 20 października 2015 r. Katedra i Zakład Biochemii Gdański Uniwersytet Medyczny ul. Dębinki 1 80-211 Gdańsk Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza pt.

Bardziej szczegółowo

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE Anna Czarnecka Źródło: Intercellular signaling from the endoplasmatic reticulum to the nucleus: the unfolded protein response in yeast and mammals Ch. Patil & P. Walter The

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy

Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy Katarzyna Fronczewska-Wieniawska Małgorzata Kobylecka Leszek Królicki Zakład Medycyny Nuklearnej

Bardziej szczegółowo

PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą

PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą Przygotował Jerzy Błaszczyk w ramach prac Komitetu ds. Epidemiologii:

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA NERKI ICD-10 C 64 Dziedzina medycyny: Nowotwór złośliwy nerki za wyjątkiem miedniczki

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

RADIOTERAPIA NOWOTWORÓW UKŁADU MOCZOWO PŁCIOWEGO U MĘŻCZYZN DOSTĘPNOŚĆ W POLSCE

RADIOTERAPIA NOWOTWORÓW UKŁADU MOCZOWO PŁCIOWEGO U MĘŻCZYZN DOSTĘPNOŚĆ W POLSCE RADIOTERAPIA NOWOTWORÓW UKŁADU MOCZOWO PŁCIOWEGO U MĘŻCZYZN DOSTĘPNOŚĆ W POLSCE Marcin Hetnał Centrum Onkologii Instytut im. MSC; Kraków Ośrodek Radioterapii Amethyst RTCP w Krakowie Radioterapia Radioterapia

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012 OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012 Umowa dodatkowa ONA jest zawierana na podstawie Warunków Sposób na przyszłość (kod TUL0) oraz Ogólnych warunków

Bardziej szczegółowo

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień)

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień) RAK BRODAWKI VATERA (carcinoma of the ampullary region) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy,

Bardziej szczegółowo

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Nowe algorytmy oceny odpowiedzi na leczenie w badaniach strukturalnych, dużo dalej niż klasyczne kryteria RECIST Jarosław B. Ćwikła Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Radiologiczna

Bardziej szczegółowo

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r.

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. HOT TOPICS 2014 W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. NOWOTWORY TRZONU MACICY Przegląd publikacji w International Journal of Gynecological Cancer w 2013 roku Paweł Knapp Klinika Ginekologii

Bardziej szczegółowo

Leczenie systemowe raka nie-jasnokomórkowego

Leczenie systemowe raka nie-jasnokomórkowego Leczenie systemowe raka nie-jasnokomórkowego Piotr Tomczak Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Klinika Onkologii Jastrzębia Góra Nie-jasnokomórkowy rak nerki (ncc RCC) niejednorodna grupa o zróżnicowanej histologii

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim,

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, ze szczególnym uwzględnieniem raka płuca Prof. Jan Skokowski - prezes Stowarzyszenia Walki z Rakiem Płuca Źródło: Pomorski Rejestr Nowotworów, Gdańsk 2014 Lista

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska wprowadzenie Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, czyli procesem spowodowanym nakładającym się zaburzeniami struktury DNA.

Bardziej szczegółowo

Systemy teleonkologiczne

Systemy teleonkologiczne Podnoszenie poziomu zdrowia społeczeństwa jest jednym z podstawowych obowiązków zarówno służby zdrowia, jak i władz państwowych. Realizacja tego zagadnienia wymaga takich zarządzeń i działań systemowych,

Bardziej szczegółowo

BIOPSJA NERKI czy Rubikon został przekroczony?

BIOPSJA NERKI czy Rubikon został przekroczony? BIOPSJA NERKI czy Rubikon został przekroczony? Bartosz Misterek, Jerzy Siekiera Oddział Kliniczny Urologii Onkologicznej Centrum Onkologii w Bydgoszczy Jastrzębia Góra 11.05.2012 DEFINICJA Biopsja nerki

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Paweł Krawczyk. Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania

Paweł Krawczyk. Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania Finansowanie diagnostyki molekularnej w programach lekowych w Polsce problemy i możliwe rozwiązania Paweł Krawczyk Katedra i Klinika Pneumonologii, Onkologii i Alergologii Pracownia Immunologii i Genetyki

Bardziej szczegółowo

Immunologia komórkowa

Immunologia komórkowa Immunologia komórkowa ocena immunofenotypu komórek Mariusz Kaczmarek Immunofenotyp Definicja I Charakterystyczny zbiór antygenów stanowiących elementy różnych struktur komórki, związany z jej różnicowaniem,

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro

Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro Specjalistyczne metody badań materiałów, 2014 Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro Bogdan Walkowiak Zakład Biofizyki IIM PŁ in vitro vs in vivo i ex vivo http://sexymammy.fotolog.pl/in-vitro-wedlug-disy,1370470

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 W latach 2004-2008 w Dolnośląskim Rejestrze Nowotworów zarejestrowaliśmy 6.125 zachorowań na inwazyjne

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka i leczenie czerniaka. Dr n. med. Jacek Calik

Profilaktyka i leczenie czerniaka. Dr n. med. Jacek Calik Profilaktyka i leczenie czerniaka Dr n. med. Jacek Calik Czerniaki Czerniaki są grupą nowotworów o bardzo zróżnicowanej biologii, przebiegu i rokowaniu. Nowotwory wywodzące się z melanocytów. Pochodzenie

Bardziej szczegółowo

Lek. med. Aleksandra Kapała Szpitalny Zespół Żywieniowy Oddział Chemioterapii Dziennej Centrum Onkologii Instytut w Warszawie

Lek. med. Aleksandra Kapała Szpitalny Zespół Żywieniowy Oddział Chemioterapii Dziennej Centrum Onkologii Instytut w Warszawie Lek. med. Aleksandra Kapała Szpitalny Zespół Żywieniowy Oddział Chemioterapii Dziennej Centrum Onkologii Instytut w Warszawie aleksandrakapala@interia.pl 30% nowotworów złośliwych jest dietozależna! Nowotwory

Bardziej szczegółowo

PRZEŻYCIA 5-LETNIE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Z LAT 1985-2004 W WOJ. DOLNOŚLĄSKIM

PRZEŻYCIA 5-LETNIE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Z LAT 1985-2004 W WOJ. DOLNOŚLĄSKIM Jerzy Błaszczyk, Maria Jagas, Marek Bębenek PRZEŻYCIA 5-LETNIE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Z LAT 1985-4 W WOJ. DOLNOŚLĄSKIM DOLNOŚLĄSKI REJESTR NOWOTWORÓW WROCŁAW 11 Dolnośląskie Centrum Onkologii we

Bardziej szczegółowo

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe Grzegorz Kurzawski, Janina Suchy, Cezary Cybulski, Joanna Trubicka, Tadeusz Dębniak, Bohdan Górski, Tomasz Huzarski, Anna Janicka, Jolanta Szymańska-Pasternak, Jan Lubiński Testy DNA umiarkowanie zwiększonego

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Urszula Wojciechowska, Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze

Bardziej szczegółowo