Znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla rozwoju nowoczesnych sektorów w gospodarce Polski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla rozwoju nowoczesnych sektorów w gospodarce Polski"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 741 Akademii Ekonomicznej w Krakowie 2007 Ryszarda Bolonek Katedra Ekonomii Stosowanej Dariusz Firszt Katedra Ekonomii Stosowanej Znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla rozwoju nowoczesnych sektorów w gospodarce Polski 1. Wstęp Transformacja gospodarcza Polski spowodowała napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), których skumulowana wartość stawia nasz kraj na pierwszym miejscu wśród krajów przyjętych w 2004 r. do Unii Europejskiej. Jednak wahania napływu (BIZ) w ciągu ostatnich kilku lat oraz pewne negatywne tendencje towarzyszące temu procesowi skłaniają do głębszej analizy. Korzyści, jakie miały wynikać z faktu napływu BIZ do Polski, powinny dotyczyć poprawy zaawansowania technologicznego naszej gospodarki, ponieważ bezpośrednie inwestycje zagraniczne traktowane są na całym świecie jako źródło transferu technologii. Zatem z założenia winny powodować zmiany strukturalne gospodarki na korzyść zaawansowanych technologicznie dziedzin. Rozważania podjęte w niniejszym artykule wynikają z przekonania, że na obecnym etapie rozwoju gospodarczego Polski, szczególnie w obliczu przyznania przez Unię Europejską funduszy strukturalnych, przestał być istotny napływ każdej bezpośredniej inwestycji zagranicznej. Obecnie liczą się takie cechy inwestycji bezpośrednich, jak: wysoka wartość dodana, udział w tworzeniu nowoczesnej infrastruktury komunikacyjnej i badawczo-rozwojowej, tworzenie nowych przedsięwzięć

2 82 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt (typu greenfield). Na bazie powyższych spostrzeżeń autorzy stawiają tezę, że struktura sektorowa bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce odbiegała od potrzeb gospodarki. Tym samym oczekiwania, jakie wiązano z napływem obcego kapitału nie zostały spełnione i potencjalne korzyści z tym związane zostały wykorzystane w znacznie mniejszym stopniu niż w wielu innych krajach. Dążąc do udowodnienia tej tezy, autorzy przedstawiają najpierw rolę bezpośrednich inwestycji zagranicznych w rozwoju technologicznym i gospodarczym kraju goszczącego w ujęciu teoretycznym. Ukazanie potencjalnych korzyści i zagrożeń tego rodzaju przedsięwzięć pozwala na sformułowanie hipotez szczegółowych dotyczących oddziaływania BIZ na gospodarkę Polski. Następnie dokonana zostanie ich empiryczna weryfikacja na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego dotyczących działalności przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego, w podziale na sektory i rodzaje działalności gospodarczej. W związku z zaistniałą sytuacją jednym z celów artykułu jest próba wyodrębnienia dziedzin gospodarowania w Polsce, do których chcielibyśmy przyciągnąć bezpośrednie inwestycje zagraniczne oraz wskazanie warunków dla utrzymania tempa napływu BIZ do Polski w najbliższych latach. 2. Pojęcie nowoczesnych sektorów Prowadzenie rozważań na temat rozwoju nowoczesnych sektorów polskiej gospodarki i udziału BIZ w tym procesie wymaga uprzedniego zdefiniowania, czym są nowoczesne sektory. Wskazane byłoby ponadto dokonanie uszeregowania poszczególnych rodzajów działalności według ich nowoczesności i nasycenia najnowszymi osiągnięciami nauki, ze wskazaniem na te obszary, z którymi należy łączyć możliwości przyspieszonego wzrostu gospodarczego i poprawy konkurencyjności gospodarki. Autorzy większości opracowań dotyczących tendencji w rozwoju ekonomicznym współczesnego świata zgodnie wymieniają cechy nowoczesnych gospodarek, do których należą przede wszystkim [Kelly 2001, s. IX, Sadowski 2005, s. 256, Gurbiel 2002, s. 273]: wzrost znaczenia nauki i sektora badawczo-rozwojowego wydatki na opracowanie nowych rozwiązań technologicznych w gospodarkach rozwiniętych szybko wzrastają, a będące ich wynikiem innowacje stają się podstawą przewagi konkurencyjnej podmiotów gospodarczych, działalność badawcza przestaje być domeną państwa, a staje się częścią biznesu i w rosnącym stopniu jest prowadzona przez prywatne podmioty i przez nie finansowana; wzrost znaczenia wykształcenia i kwalifikacji pracowników dla rozwoju gospodarczego poziom kapitału ludzkiego uznawany jest za jeden z podstawo-

3 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 83 wych czynników wzrostu gospodarczego, systematycznie spada udział pracowników niewykwalifikowanych w liczbie zatrudnionych; dematerializacja działalności gospodarczej, rozumiana jako wzrost znaczenia aktywów niematerialnych przedsiębiorstw posiadanie określonych aktywów materialnych przestaje być determinantą konkurencyjności; rozwój telekomunikacji, powodujący intensyfikację powiązań między podmiotami gospodarczymi tworzenie sieci, która w coraz większym stopniu przenika kolejne sfery życia gospodarczego, dotarczając tradycyjnym sektorom nowych metod prowadzenia działalności oraz umożliwiając ekspansję przedsięwzięc gospodarczych opartych na nowych koncepcjach; otwarcie na gospodarkę światową ostatnie kilkanaście lat to nowa, charakteryzująca się wysoką dynamiką faza globalizacji, której siłą sprawczą jest niewątpliwie rozwój technologiczny w zakresie telekomunikacji, pozwalający na koordynację procesów gospodarczych prowadzonych w skali globalnej; deindustrializacja, rozumiana jako wzrost znaczenia sektora usług w gospodarce (zjawisko określane również terminem serwicyzacja). W świetle powyższych stwierdzeń można wskazać działy gospodarki, które należy uznać za nowoczesne, będące motorem napędzającym gospodarki poszczególnych krajów w najbliższych latach. Można do nich zaliczyć m.in. dwie kategorie, które uzyskały potwierdzenie w danych statystycznych w toku dalszych rozważań: pierwszą z nich będzie produkcja ICT, drugą natomiast jest sektor badawczo-rozwojowy. Weryfikacja postawionej w niniejszym artykule hipotezy w odniesieniu do tak rozumianych nowoczesnych sektorów nie jest możliwa z uwagi na brak danych statystycznych w wymaganych przekrojach. Istniejące w Polsce statystyki GUS-u, opisujące strukturę działalności gospodarczej według kryterium nowoczesności, wyodrębniają cztery kategorie działalności produkcyjnej [Nauka i technika, 2005, s. 166]: wysoka technika, do której zaliczana jest: produkcja statków powietrznych i kosmicznych, maszyn biurowych i komputerów, produkcja sprzętu i aparatury radiowej, telewizyjnej i komunikacyjnej, produkcja wyrobów farmaceutycznych, chemikaliów medycznych i środków pochodzenia roślinnego; W tej grupie wyróżnia się m.in. w dziedzinie produkcji przemysłowej: urządzenia komputerowe, druty izolacyjne i kable, lampy elektroniczne i komponenty, urządzenia do transmisji i odbioru danych, instrumenty pomiarowe wraz z wyposażeniem procesowym; do usług tego sektora zalicza się m.in. sprzedaż: komputerów i urządzeń peryferyjnych, programów komputerowych, wyposażenia elektronicznego i telekomunikacyjnego, usługi leasingowe i inne związane z obsługą komputerów Committe for Information, Computer and Communications, OECD, DSTI/ICCP/ IIS(2000)3; DSTI/ICCP/IIS(2002)6

4 84 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt średniowysoka technika, obejmująca wytwarzanie: instrumentów medycznych, precyzyjnych, optycznych, zegarów i zegarków, produkcja maszyn i aparatury elektrycznej, pojazdów mechanicznych, przyczep, naczep, chemikaliów, wyrobów chemicznych, włókien sztucznych, maszyn i urządzeń; średnioniska technika: budowa i naprawa statków, łodzi, produkcja wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych, produkcja lokomotyw, taboru, motocykli, rowerów, pozostałego sprzętu transportowego (nie klasyfikowana wcześniej), wyrobów z surowców niemetalicznych, z metali szlachetnych, jubilerskich, odlewnictwo, instrumenty muzyczne, zabawki i gry; niska technika, obejmująca: wytwarzanie produktów koksowania węgla, rafinacji ropy naftowej, paliw jądrowych, produkcję żeliwa, stali, obróbkę stali, odlewnictwo żeliwa, działalność poligraficzną, produkcję papieru, tkanin, odzieży, skórzaną i rymarską, produkcję wyrobów drewnianych, mebli, artykułów spożywczych i napojów, wyrobów tytoniowych. Alternatywnym podziałem stosowanym w literaturze przedmiotu jest podział na: działy pracochłonne, surowcochłonne, działy standardowej produkcji o bazowej technologii, działy technologicznie intensywne oparte na dostawach komponentów [Wysokińska 1998, s. 130]. Utworzenie w Polsce nowoczesnej i konkurencyjnej gospodarki oznacza konieczność dokonania daleko idących zmian strukturalnych. Sprowadzają się one w pierwszej kolejności do ekspansji nowoczesnych, charakteryzujących się wysoką wartością dodaną sektorów produkcyjnych (reindustrializacja), a zatem wzrostu udziału w wartości produkcji wyrobów wysokiej i średniowysokiej techniki, kosztem produktów mniej nasyconych nauką. Krokiem drugim jest zwiększenie udziału sektora usług w tworzeniu dochodu narodowego (deindustrializacja) [Czechowski, Dziworska, Górczyńska 2005, s. 330]. Wymaga to poniesienia znacznych nakładów kapitałowych, przede wszystkim zaś dokonania skoku w zakresie możliwości technologicznych. Te dwa zadania są nierozerwalnie ze sobą związane, jako że wdrażanie postępu technologicznego nie jest możliwe bez dokonywania znacznych inwestycji. W świetle powyższego stwierdzenia nietrudno dostrzec rolę, jaką mogą odegrać bezpośrednie inwestycje zagraniczne w przeobrażeniach struktury gospodarki. 2. Rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych w podnoszeniu potencjału technologicznego gospodarki kraju goszczącego Analizując potencjalne korzyści, jakie może osiągnąć kraj z tytułu obecności BIZ, wskazuje się przede wszystkim na uzupełnienie niedoboru kapitału, wynikającego z niedostatecznych oszczędności krajowych, a tym samym pobudzenie

5 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 85 procesów inwestycyjnych. Prowadzi to do ożywienia gospodarczego i tworzenia miejsc pracy, niejednokrotnie lepiej opłacanych niż w podmiotach krajowych. Inwestycje bezpośrednie umożliwiają także włączenie gospodarki w międzynarodową sieć produkcji i dystrybucji, a tym samym stwarzają szanse na pobudzenie eksportu i poprawę salda w obrotach z zagranicą. Oprócz wymienionych pozytywnych efektów obecności BIZ, niezwykle istotnym z punktu widzenia problemów omawianych w niniejszym artykule jest wpływ tego rodzaju przedsięwzięć na poprawę zaawansowania technologicznego kraju goszczącego. Odbywa się to za sprawą transferu wiedzy technicznej, jaki zachodzi przy udziale inwestycji bezpośrednich. W literaturze dotyczącej problemu międzynarodowej dyfuzji wiedzy dominuje pogląd, iż bezpośrednie inwestycje zagraniczne są jednym z najbardziej efektywnych kanałów transferu technologii pomiędzy krajami o różnym stopniu rozwoju [Jasiński 2006, s. 21; Czechowski, Dziworska, Górczyńska 2005, s. 330]. Empiryczna weryfikacja tej tezy jest dość trudna, co wynika ze specyficznego charakteru technologii: obejmuje ona wiedzę o różnorodnym charakterze, często nieskodyfikowaną, trudną do uchwycenia w statystykach [Nowara 2001, s. 29]. Dostępne dane, dotyczące np. przepływu płatności z tytułu opłat licencyjnych, dotyczą tylko wycinka procesu, jakim jest transfer technologii. Należy również podkreślić, że mianem bezpośrednich inwestycji zagranicznych określa się przedsięwzięcia o różnorodnym charakterze mogą one polegać zarówno na budowie nowych przedsiębiorstw, jak i przejmowaniu podmiotów istniejących. Można przypuszczać, że intensywność procesów dyfuzji technologii przedsięwzięć typu greenfield będzie znacznie większa niż zakupu przedsiębiorstw. Pomimo wyżej przedstawionych trudności, można wskazać szereg czynników decydujących o tym, iż opinia o szczególnej roli BIZ w międzynarodowym przepływie wiedzy technicznej jest ze wszech miar uzasadniona: 1. Korporacje transnarodowe, dominujące w zakresie realizacji zagranicznych inwestycji bezpośrednich są zarazem liderami w obszarze kreacji nowatorskich rozwiązań technologicznych. To one posiadają największy potencjał badawczy i tworzą większość radykalnych innowacji o znaczeniu globalnym. 2. Poprzez inwestycje bezpośrednie odbywa się transfer najnowszych rozwiązań technologicznych, niedostępnych na rynku np. w formie sprzedaży licencji [Mansfield, Romeo 1980, s. 737, cyt. za: Nowara 2001, s. 31]. Wynika to ze strategii korporacji w zakresie zarządzania wiedzą: rozwiązania nowe, radykalne są najpierw wykorzystywane do produkcji w obrębie przedsiębiorstwa, co pozwala na czerpanie korzyści z czasowej pozycji monopolistycznej. W miarę jak technologia się starzeje i wzrasta prawdopodobieństwo imitacji, firma skłonna jest do sprzedaży praw licencyjnych, co maksymalizuje stopę zwrotu z wcześniejszych nakładów na działalność badawczo-rozwojową.

6 86 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt 3. BIZ umożliwiają jednoczesny przepływ wielu składników wiedzy: nie tylko skodyfikowanej w licencjach, patentach czy urządzeniach, ale również wiedzy niewerbalnej, w szczególności doświadczenia w stosowaniu technologii. W ten sposób do filii korporacji przekazywany jest bowiem zwykle cały pakiet aktywów: urządzenia, instrukcje, know-how, umiejętności menedżerskie i marketingowe [Umiński 2000, s. 43]. Towarzyszą temu szkolenia oraz przepływ pracowników, którzy dzielą się doświadczeniem z personelem filii, co gwarantuje szybki przepływ informacji i sprawną asymilację technologii w kraju goszczącym. Bez tego rodzaju kooperacji i wsparcia technicznego adaptacja transferowanych rozwiązań, szczególnie najnowszych i o wysokim stopniu złożoności, jest niezwykle trudna, ponieważ wymaga czasu na zdobycie niezbędnego doświadczenia, a niejednokrotnie również własnych badań pozwalających na zrozumienie wdrażanych rozwiązań. 4. Inwestycje bezpośrednie, których istotą jest wnoszenie kapitału, umożliwiają zastosowanie w kraju technologii, na które nie stać podmiotów krajowych. 6. Bezpośrednim inwestycjom zagranicznym towarzyszą efekty zewnętrzne polegające na przenikaniu importowanej wiedzy do przedsiębiorstw krajowych. Dyfuzja technologii przy udziale bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest złożonym procesem, składającym się z kilku sekwencji. Pierwszym etapem jest bezpośredni transfer wiedzy technicznej pomiędzy spółką-matką a jej filią w kraju goszczącym. Następnie część wiedzy technicznej przekazywana jest kooperantom przedsiębiorstwa na terenie kraju. Przekazane w ten sposób informacje podlegają, aczkolwiek w ograniczonym zakresie, dyfuzji do innych podmiotów krajowych, nie nawiązujących bezpośredniej współpracy z korporacją [Tomaka 2005, s. 341]. Przepływ informacji w obrębie przedsiębiorstwa dokonującego inwestycji bezpośrednich jest zjawiskiem inicjującym dalszą dyfuzję wiedzy. Z tego tytułu można uznać je za najważniejszy element w procesie transferu technologii. Z punktu widzenia wpływu na potencjał technologiczny kraju goszczącego jego znaczenie jest jednak ograniczone. Fakt zastosowania technologii w filii korporacji na terenie kraju wpływa na poprawę struktury produkcji i eksportu oraz daje miejsca pracy dla wykwalifikowanych pracowników, powstrzymując proces drenażu mózgów. Zyski płynące z przewagi technologicznej pozostają jednak w dyspozycji korporacji i mogą zostać przetransferowane za granicę. Inwestor może również stosować politykę poufności informacji technologicznych, zapobiegając ich przeciekowi do innych podmiotów krajowych. Tymczasem właśnie przenikanie technologii pomiędzy filiami korporacji a przedsiębiorstwami rodzimymi i ich absorpcja ma zasadnicze znaczenie dla nadrabiania zaległości technologicznych gospodarki. Prowadzi ono do efektu mnożnika technologicznego, polegającego na poprawie poziomu technologii w całej branży, w której dokonane zostały BIZ [Tomaka 2005, s. 342].

7 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 87 Najbardziej efektywne mechanizmy dyfuzji wiedzy technicznej uruchamiają się wówczas, gdy filia korporacji nawiązuje bezpośrednią współpracę z lokalnymi przedsiębiorstwami, zawiązując sieć poddostawców [Umiński 2000, s. 50]. Możliwość takiej współpracy warunkowana jest posiadaniem przez kooperantów swego rodzaju kompatybilności technologicznej, w szczególności zachowaniem przez krajowych partnerów określonych standardów jakości. Stąd też realizująca taką strategię korporacja dostarcza im koniecznego wsparcia technologicznego w postaci doradztwa i szkoleń, dóbr inwestycyjnych czy sprzedaży licencji, a nawet zawiązywania aliansów strategicznych. W takich sytuacjach pojawia się szansa, że lokalni poddostawcy staną się producentami komponentów dla globalnej sieci korporacji [Kuzel 2005, s. 363]. Oprócz wyżej wspomnianych bezpośrednich kanałów transmisji wiedzy technicznej z filii korporacji międzynarodowej do przedsiębiorstw krajowych istotną, aczkolwiek trudną do precyzyjnego zmierzenia, rolę odgrywają tzw. efekty spillover, utożsamiane z pozytywnymi efektami zewnętrznymi bezpośrednich inwestycji zagranicznych [Zajączkowska-Jakimiak 2004, s. 25]. Polegają one najogólniej ujmując na pośrednim oddziaływaniu przedsiębiorstw zagranicznych na wzrost poziomu technologicznego firm lokalnych. Jest to również określane jako efekt mnożenia technologicznego [Nowara 2001, s. 36] czy też przenikanie wydajności [Zajączkowska-Jakimiak 2004, s. 24]. Na proces ten składają się dwa zjawiska: efekt konkurencji, to znaczy obecność podmiotu zagranicznego powoduje nasilenie się presji konkurencyjnej i zmusza przedsiębiorstwa lokalne do poprawy wydajności [Umiński 2000, s. 49]. Wymusza tym samym innowacyjność oraz skłania do pozyskiwania nowych rozwiązań technologicznych różnymi kanałami transferu technologii. Jest to zatem stymulacyjne oddziaływanie filii korporacji transnarodowych na potencjał technologiczny i poziom nowoczesności gospodarki, z którym niekoniecznie musi wiązać się sam przepływ wiedzy technicznej. efekt przenikania polegający na tym, że wiedza techniczna na różne sposoby (bez aktywnego udziału firmy zagranicznej, a nawet pomimo jej działań w kierunku ochrony informacji technicznych) przecieka do podmiotów lokalnych. Przede wszystkim ostatni z wymienionych efektów budzi spore zainteresowanie wśród badaczy problemów bezpośrednich inwestycji zagranicznych, szczególnie w kontekście zmian technologicznych. W literaturze przedmiotu analizuje się więc szczegółowo mechanizmy, za pośrednictwem których przenikanie informacji może następować. Jako jeden z najważniejszych wymienia się efekt demonstracji [Umiński 2000, s. 44]. Sprowadza się on do tego, że podmiot gospodarczy chcący wprowadzić na rynek nowy produkt, który bazuje na innowacyjnych rozwiązaniach technologicznych, zmuszony jest do przeprowadzenia akcji reklamowej promującej wyrób wśród konsumentów pod kątem nowych funkcji czy wła-

8 88 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt ściwości wyrobu. Jakkolwiek szczegółowe rozwiązania pozostają na ogół tajemnicą, część wiedzy jest dostępna również dla konkurencji. Dysponowanie ogólnymi informacjami o istnieniu nowych rozwiązań i ich możliwościach pobudza konkurentów (w tym przypadku podmioty krajowe) do pozyskania, również nieformalnymi kanałami, informacji bardziej szczegółowych i wytworzenia imitacji (efekt naśladownictwa, learning by watching) [Umiński 2000, s. 49]. Mówiąc o kanałach przenikania informacji technologicznej nie sposób pominąć bezpośrednich kontaktów między pracownikami jako sposobu przekazywania wiedzy i doświadczenia. Jest kwestią oczywistą, iż korporacje transnarodowe dokonując bezpośredniej inwestycji zagranicznej angażują lokalną siłę roboczą i wyposażają ją w pewien zasób kwalifikacji. Działania mogą mieć zarówno charakter planowany (np. poprzez szkolenia), jak również spontaniczny, kiedy to zdobywają wiedzę w czasie pracy, w szczególności przy obsłudze importowanych technologii (learning by doing). Zdobyta w ten sposób wiedza może być wykorzystana w innym przedsiębiorstwie z chwilą zmiany miejsca zatrudnienia przez pracownika. Znaczenie tego rodzaju transmisji wiedzy technicznej podkreśla fakt, iż filie korporacji transnarodowych na ogół wydają większe środki na edukację i szkolenie personelu niż firmy lokalne [Zajączkowska-Jakimiak 2004, s. 26]. Wymienione wyżej korzyści, które wiążą się z bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi, mają charakter potencjalny. Sam fakt dokonania inwestycji nie przesądza o ich wystąpieniu. Wywarcie pozytywnego wpływu na gospodarkę danego kraju nie jest celem korporacji, lokujących w nim kapitał. Kierują się one kryterium maksymalizacji zysku. Stymulowanie zmian technologicznych może być zamierzone, o ile mieści się w strategii korporacji, nakierowanej na długookresowy rozwój i optymalizację rozmieszczenia działalności w skali globalnej. Strategia inwestora będącego dysponentem technologii nie jest jedynym czynnikiem określającym skuteczność procesu transferu wiedzy technicznej za pośrednictwem BIZ. Wiele zależy od natury, rodzaju samej technologii, możliwości absorpcyjnych lokalnych przedsiębiorstw oraz polityki państwa. Podstawowym warunkiem przepływu technologii za pośrednictwem BIZ jest różnica w poziomie zaawansowania technologicznego pomiędzy firmą dokonującą inwestycji a podmiotami krajowymi. W wielu badaniach dowodzi się, że rozmiary luki technologicznej są pozytywnie skorelowane z rozmiarami transferu [Umiński 2000, s. 49]. Zależność ta występuje jednakże tylko do pewnej granicy, wyznaczającej różnicę potencjału technologicznego, powyżej której kraj goszczący nie jest zdolny zaadaptować importowanej technologii. W takich sytuacjach dochodzi do tworzenia swego rodzaju enklaw. File korporacji funkcjonują co prawda w kraju, ale ich powiązania z podmiotami, a tym samym możliwości przenikania wiedzy techniczno-organizacyjnej ograniczone jest do minimum.

9 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 89 Najkorzystniejszą z punktu widzenia oddziaływania na krajowy potencjał technologiczny formą inwestycji bezpośrednich jest tworzenie w kraju goszczącym ośrodków badawczo-rozwojowych. Korzyści z tego tytułu są wielorakie. Przede wszystkim ośrodki takie angażują lokalną siłę roboczą w tym przypadku wysoko wykwalifikowanych specjalistów zapewniając im wysokie standardy pracy i możliwości rozwoju. Tym samym nie tylko ogranicza się proces drenażu mózgów, ale podnosi się poziom kwalifikacji w kraju. Po drugie, dokonanie tego rodzaju inwestycji gwarantuje, że obecność kapitału zagranicznego będzie długotrwała; w przypadku zwykłej działalności produkcyjnej łatwo jest przenieść zakład do kraju z tańszą siłą roboczą. W przypadku inwestycji w działalność badawczo-rozwojową tego rodzaju praktyki są ograniczone, jako że kraje z tanią siłą roboczą na ogół nie dysponują wystarczającymi zasobami kapitału ludzkiego, a odrobienie zaległości w tym zakresie jest procesem wieloletnim. Po trzecie, opracowanie w kraju goszczącym innowacyjnych technologii, połączone z podjęciem produkcji nowych wyrobów może spowodować, że kraj stanie się eksporterem na skalę globalną określonego rodzaju dóbr zaawansowanych technologicznie. Warunkiem jest, aby lokowane w kraju centra B+R były nastawione na tworzenie oryginalnych rozwiązań, nie zaś na dostosowanie importowanej technologii do specyficznych uwarunkowań kraju goszczącego. Wreszcie po czwarte, kooperacja pomiędzy zagranicznymi i krajowymi ośrodkami badawczymi stwarza szansę na przyspieszenie kreacji innowacyjnych rozwiązań, które mogą być wykorzystane w innych przedsiębiorstwach danego kraju. Nie bez przyczyny najwięcej inwestycji bezpośrednich, szczególnie w obszarze zaawansowanych technologii, lokowanych jest w krajach rozwiniętych, o podobnym potencjale technologicznym. Korporacje korzystają w tym obszarze ze współpracy i kooperacji, często w formie aliansów strategicznych, dążąc tym sposobem do wzrostu innowacyjności. Oprócz wyżej wymienionych korzyści i pozytywnych efektów bezpośrednich inwestycji zagranicznych należy również wskazać pewne zagrożenia, jakie niosą ze sobą. Zgodnie z tematem niniejszego artykułu wymienione zostaną tylko wybrane wady BIZ odnoszące się do zmian technologicznych. Podstawowym czynnikiem ograniczającym korzyści kraju goszczącego z bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest niewielki wpływ władz tego kraju na sektor lokowania inwestycji i rodzaj transferowanych technologii. Rodzi to zagrożenie, że inwestorzy zagraniczni podejmą działalność w sektorach tradycyjnych, wykorzystując standardowe technologie. Wobec zacofania technologicznego kraju goszczącego może to wystarczyć dla osiągnięcia przewagi na rynku lokalnym i przyczyni się do eliminacji z tego rynku podmiotów krajowych. Trudno w takim przypadku oczekiwać znaczących korzyści w postaci wzrostu zdolności eksportowych gospodarki. Inne zagrożenie wiąże się z tym, że korporacje transnarodowe

10 90 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt przejmując udziały w firmach lokalnych powodują likwidację funkcjonujących tam jednostek rozwojowych, dążąc do wdrażania technologii opracowanych w kraju macierzystym. Dzięki temu podmiot zagraniczny zwiększa stopę zwrotu z inwestycji w działalność badawczą, ale dla kraju goszczącego może to oznaczać utrwalenie niższego poziomu technologicznego. W świetle powyższych rozważań dotyczących potencjalnych możliwości oddziaływania bezpośrednich inwestycji zagranicznych na gospodarkę kraju goszczącego, słuszne wydaje się przeprowadzenie analizy, która odpowie na następujące pytania: jak przedstawia się struktura sektorowa bezpośrednich inwestycji zagranicznych lokowanych w Polsce; w jakim zakresie dotyczą one tradycyjnych sektorów, w jakim zaś dziedzin wytwórczości opartych na najnowszych technologiach, jaki jest poziom innowacyjności przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego, na ile ich działalność opiera się na innowacyjnych rozwiązaniach opracowanych w Polsce, na ile zaś na imporcie rozwiązań z krajów macierzystych spółek; jaki jest wiek technologii transferowanych za ich pośrednictwem, w jakim zakresie BIZ oddziałują na konkurencyjność polskiego przemysłu, w szczególności na saldo w obrotach z zagranicą, na ile polityka gospodarcza w stosunku do inwestycji zagranicznych wpływa na optymalizację ich struktury. Próba odpowiedzi na powyższe pytania, na podstawie analizy danych statystycznych dotyczących napływu BIZ do polskiej gospodarki została podjęta w kolejnej części niniejszego artykułu. 3. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne a restrukturyzacja polskiej gospodarki Zdiagnozowanie wpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na potencjał technologiczny i konkurencyjność polskiej gospodarki jest zadaniem niezwykle trudnym z uwagi na złożoność tego zjawiska. Analiza napływu kapitału do poszczególnych działów gospodarki dostarcza przesłanek, na podstawie których można oceniać wpływ BIZ na zmianę struktury gospodarki oraz tworzenie nowoczesnych sektorów. Sam fakt dokonania inwestycji w danym sektorze nie wystarcza jednakże do oceny przepływu wiedzy technicznej, jaki dokonał się tym sposobem, jako że brak jest statystyk odnośnie do rodzaju i wieku transferowanej technologii. Tym bardziej niemożliwy do zmierzenia jest pośredni wpływ BIZ na gospodarkę poprzez efekt spillover. Od początku lat 90. wolumen bezpośrednich inwestycji zagranicznych lokowanych w Polsce charakteryzował się wysoką dynamiką wzrostu, co zostało zilustrowane na rys. 1.

11 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 91 mln USD napływ BIZ do Polski ,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 udział Polski w światowych przepływach BIZ Rys. 1. Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski w latach Źródło: Bezpośrednie inwestycje, s. 15, World, s Napływ BIZ trwał nieprzerwanie do roku 2000 i osiągnął wówczas wartość maksymalną tj. ponad 9 mld USD. W roku kolejnym nastąpił wyraźny spadek napływu kapitału, który jednakże został powstrzymany w roku 2003, a rok później nastąpił ponowny wzrost, który według prognoz powinien być kontynuowany (Bezpośrednie inwestycje zagraniczne , PAIZ, pl). Fluktuacje wartości BIZ napływających do Polski, obserwowane na początku obecnego stulecia wynikały nie tylko ze spowolnienia polskiej gospodarki, ale były również zgodne z tendencjami światowymi w zakresie przepływu kapitału. Udział Polski w światowych strumieniach inwestycji bezpośrednich utrzymywał się w tym okresie na względnie stabilnym poziomie ok. 0,7%. Pod względem wartości napływu BIZ Polska jest liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej, co pokazują dane w tabeli 1, jednakże wagi takiego porównania nie należy przeceniać. Wystarczy zauważyć, że wyrażenie tej wartości w przeliczeniu na 1 mieszkańca powoduje, że przewaga nad państwami sąsiednimi znika. Na niekorzyść Polski przemawiają przykłady państw spoza regionu, które również realizują strategię pościgu za czołówką krajów rozwiniętych. Za punkt odniesienia można przyjąć Irlandię, która wychodząc z podobnego do Polski poziomu napływu BIZ na początku lat 90. w roku 2002 mogła poszczycić się napływem siedmiokrotnie wyższym niż nasza gospodarka. Wreszcie wspomniany udział Polski w światowych przepływach BIZ należy uznać za znikomy.

12 92 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt Tabela 1 Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski i wybranych krajów Europy w latach (w mln USD) Rok Świat Polska Czechy Słowacja Węgry Rosja Irlandia Hiszpania Źródło: [Bezpośrednie inwestycje, s. 18; World Investment, s. 303 i nast].

13 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 93 Godny odnotowania jest natomiast zapoczątkowany w 2004 r. trend wzrostowy napływu BIZ do Polski, który zgodnie ze wstępnymi danymi był kontynuowany w roku następnym. Tendencja taka, w sytuacji zakończonego praktycznie procesu prywatyzacji, oznacza zmianę w strategiach korporacji międzynarodowych w kierunku realizacji przedsięwzięć typu greenfield. Dokonywanie analiz wyłącznie na podstawie wielkości strumieni BIZ, przy założeniu, że ich nasilenie jest skorelowane z korzyściami kraju goszczącego może się okazać mylące. Wynika to z faktu, że z każdym tego typu przedsięwzięciem wiążą się zarówno potencjalne korzyści, jak i realne zagrożenia. To, które z nich się ujawnią, zależy od wielu czynników i nie bez znaczenia jest tutaj sektor lokalizacji inwestycji. Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski w podziale na działy produkcyjne zaprezentowano w tabeli 2. Tabela 2. Struktura napływu BIZ do Polski według działów produkcji przemysłowej w latach (w procentach) Działy produkcji Artykuły spożywcze, napoje 21,6 18,0 24,0 24,1 23,1 22,3 22,5 Wyroby tytoniowe 0,9 1,7 1,0 0,9 0,8 0,5 0,5 Włókiennictwo 0,6 1,1 1,0 1,0 1,0 1,0 0,9 Odzież i wyroby futrzarskie 2,9 1,0 0,7 0,6 0,5 0,5 0,4 Produkcja skór i wyrobów ze skór 0,5 0,3 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 Produkcja drewna i wyrobów z drewna 1,5 1,1 1,6 1,7 1,6 1,3 1,1 Produkcja masy włóknistej i wyrobów z papieru 4,1 4,5 3,5 3,7 3,4 3,0 3,3 Działalność wydawnicza, poligrafia 4,3 2,5 2,2 2,3 2,9 2,5 2,8 Produkcja koksu, produktów rafinacji ropy naftowej 0,2 0,1 0,5 0,5 0,2 0,2 0,2 Produkcja wyrobów chemicznych 15,3 13,1 8,6 8,5 9,1 8,9 9,3 Wyroby gumowe i z tworzyw sztucznych 3,2 4,8 5,7 6,9 6,4 6,7 6,5 Wyroby z surowców nie- metalicznych 5,5 11,0 11,1 12,0 12,6 11,8 10,9 Produkcja metali 2,3 1,8 1,7 2,5 2,5 2,6 6,5 Produkcja metalowych wyrobów gotowych (bez maszyn) 3,0 3,8 3,9 3,4 3,2 2,9 3,4 Produkcja maszyn i urządzeń 2,1 2,5 2,9 2,9 3,8 4,0 4,7

14 94 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt cd. tabeli 2 Działy produkcji Maszyny biurowe i komputery 1,3 0,3 0,2 0,2 0,1 0,1 0,1 Maszyny i aparatura elektryczna 2,3 3,5 2,9 3,2 3,5 3,5 3,5 Sprzęt i urządzenia radiowe, telewizyjne i telekomunikacyjne 4,9 3,5 2,4 2,4 2,5 1,5 1,7 Instrumenty medyczne, precyzyjne i optyczne 1,4 0,9 0,6 0,6 0,7 0,5 0,5 Pojazdy mechaniczne 18,1 21,3 17,3 18,1 17,6 22,1 17,1 Pozostały sprzęt transportowy 0,7 0,8 1,6 1,7 1,8 1,5 1,6 Produkcja mebli 3,4 2,3 2,3 2,4 2,3 2,4 2,4 Przerób odpadów 0,1 0,2 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 Źródło: [Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego 2004 r., s. 27.; Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego 2003 r.; Heller, Warżała 2005, s. 232]. Spośród wyodrębnionych działów produkcji przemysłowej można wskazać trzy, w których skoncentrowana była większość kapitału zagranicznego napływającego do polskiej gospodarki, mianowicie: produkcja artykułów spożywczych i napojów, produkcja pojazdów mechanicznych oraz wyrobów z surowców niemetalicznych. Następne w kolejności były produkcja wyrobów chemicznych, gumowych i tworzyw sztucznych. Pogrupowanie powyższych działów wytwórczości pozwala na pokazanie struktury napływu BIZ w podziale na sektory o różnym zaawansowaniu technologicznym (tabela 3). Tabela 3. Napływ BIZ do Polski w latach według poziomu techniki (w procentach) Rok Wysoka technika 6,2 5,3 5,1 4,5 3,8 2,8 2,6 2,6 2,6 1,5 1,7 Średniowysoka technika 39,1 34,3 33,5 36,1 41,2 35,3 32,4 33,4 34,7 39,1 35,1 Średnioniska technika 14,7 16,0 19,9 21,2 22,2 22,1 24,0 26,6 26,5 25,4 28,9 Niska technika 39,9 44,3 41,4 38,2 32,7 39,8 36,8 37,4 36,2 34,0 34,3 Źródło: [Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego 2004 r., s. 27.; Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego 2003 r., s. 32; Heller, Warżała 2005].

15 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 95 Dane w tabeli 3 wskazują, że zaangażowanie zagranicznych inwestorów w najbardziej zaawansowanych technologicznie dziedzinach wytwórczości było w analizowanym okresie znikome. W latach systematycznie malało zainteresowanie podmiotów zagranicznych sektorami zaliczanymi do wysokiej techniki, podczas gdy rosnącym zainteresowaniem cieszyła się przede wszystkim wytwórczość w obszarze średnioniskiej techniki, a więc produkcja z wykorzystaniem technologii standardowych, przy udziale komponentów importowanych z zagranicy. Dotychczasowy napływ kapitału zagranicznego do przedsiębiorstw z zakresu średnioniskiej i niskiej techniki można skomentować jako napływ inwestycji zagranicznych do prywatyzowanych przedsiębiorstw. Po wyczerpaniu oferty prywatyzacyjnej nastąpił spadek napływu inwestycji bezpośrednich do Polski o około połowę w latach (tabela 1), przy jednoczesnym zmniejszeniu się udziału sektorów zaliczanych do niskiej techniki w strukturze napływających BIZ. Oceniając powyższe tendencje w kontekście analizy potencjalnych korzyści technologicznych, jakie może odnieść Polska gospodarka z tytułu obecności BIZ, nie można sformułować jednoznacznych wniosków. Wynika to stąd, że również inwestycjom w dziedziny wytwórczości standardowej może towarzyszyć import nowoczesnych rozwiązań technologicznych, sprzyjających poprawie wydajności w tych branżach bądź podnoszących jakość wytwarzanych dóbr. Dostępne dane nie pozwalają również stwierdzić, jaka część inwestycji w poszczególnych działach polegała na tworzeniu przedsiębiorstw od podstaw, jaka zaś na zakupie istniejących podmiotów. Rodzi to dodatkową trudność w ocenie importowanych technologii. Na podstawie przedstawionych danych można jednakże przypuszczać, iż inwestycjom podmiotów zagranicznych w polskim przemyśle towarzyszył napływ przede wszystkim technologii standardowych, będących w powszechnym użyciu w krajach rozwiniętych (tzw. technologie drugiej generacji). Wynika to stąd, że w polityce w zakresie stymulowania napływu BIZ nie określono dziedzin gospodarowania, do których napływ kapitału zagranicznego byłby szczególnie pożądany. Tymczasem w krajach rozwiniętych realizowane są starania o napływ BIZ do dziedzin obarczonych ponadprzeciętnym poziomem ryzyka, przede wszystkim zaś do inwestycji nowych. Problemem jest więc bardziej staranny wybór inwestorów zagranicznych. Należałoby najpierw określić dziedziny, do których chcielibyśmy napływu BIZ, a następnie podjąć starania w tym zakresie. Pomocna w tym względzie może się okazać przedstawiona w tabeli 4 analiza produktywności poszczególnych działów gospodarki.

16 96 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt Tabela 4. Produktywność w gospodarce Polski w 2003 r. mierzona wskaźnikiem wartości dodanej brutto (WDB) na jednego zatrudnionego (w tys. zł.) Działy gospodarki Produktywność Rolnictwo, łowiectwo rybołóstwo, leśnictwo 8 Przemysł: w tym: górnictwo i kopalnictwo przetwórstwo przemysłowe wytwarzanie energii elektrycznej, gazu, wody Budownictwo 53 Handel i naprawy 60 Hotele i restauracje 41 Transport, magazynowanie, łączność 79 Pośrednictwo finansowe 51 Obsługa nieruchomości i nauka 103 Administracja publiczna 64 Edukacja 42 Ochrona zdrowia 36 Pozostała działalność usługowa: Komunalna, społeczna, inna 81 Przeciętnie 51 Źródło: opracowanie własne na podstawie tablic nr 14(578) Niektóre czynniki tworzenia PKB, pracujący, Rocznik Statystyczny RP, 2004, s. 680; tabl.15(579)rachunek tworzenia dochodów, wartość dodana brutto, Rocznik Statystyczny RP, 2004, s Jak wynika z tabeli 4, przeciętna produktywność mierzona wartością dodaną brutto na jednego zatrudnionego w polskiej gospodarce w 2003 r. wyniosła 51 tys. zł, przy czym w przemyśle wartość produktywności wyniosła 59 tys. zł, natomiast w usługach 61 tys. zł [Bolonek 2005, s. 154]. Do najbardziej produktywnych dziedzin należą: wytwarzanie energii elektrycznej, gazu 141 tys. zł, obsługa nieruchomości i nauka 103 tys. zł, usługi komunalne, społeczne i inne 76 tys. zł, transport 72 tys. zł. Dla porównania gałęzie produkcji zaliczane do wysokiej techniki charakteryzują się najniższymi poziomami WDB, co obrazuje tabela 5. Wnioski, jakie wynikają z porównania tabeli 4 i 5 wskazują na początkową fazę rozwoju przemysłów wysokiej techniki w Polsce i w związku z tym niskie wskaźniki produktywności, jakkolwiek w krajach rozwiniętych dziedziny te charakteryzują się najwyższymi wskaźnikami WDB per capita. Tłumaczy to w dużej mierze strategie inwestycyjne podmiotów zagranicznych. Inwestowanie w dziedziny wysokiej techniki uznaje się za przedwczesne przy obecnym stanie rozwoju

17 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 97 gospodarczego Polski. BIZ dotyczą zatem produkcji standardowej, prowadzonej w tradycyjnych sektorach, która gwarantuje osiąganie wysokiej stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału. Tabela 5. Wybrane wskaźniki wartości dodanej brutto w przemyśle polskim w 2003 r. Sekcje i działy Produkcja maszyn biurowych i komputerów Produkcja sprzętu RTV i telekomunikacyjnego WDB w 2003 r. (w procentach) Poziom technologicznego zaawansowania 0,3 wysoka technika 1,4 wysoka technika Produkcja pozostałego sprzętu transportowego 1,6 wysoka technika Produkcja maszyn i urządzeń 5,7 średniowysoka technika Produkcja artykułów spożywczych i napojów 12,2 niska technika Źródło: opracowanie własne na podstawie tabl. 10(23) Wartość dodana brutto przemysłu według sekcji i działów, Rocznik Statystyczny przemysłu 2004, GUS, Warszawa, 2004, s Rozwiązaniem poprzedzającym rozwój przemysłów wysokiej techniki w Polsce mogłoby stać się utworzenie prywatnego sektora badawczo-rozwojowego. Ma to znaczenie zarówno dla utrzymania tempa napływu bezpośrednich inwestycji, jak i zmiany struktury produkcji dóbr i usług w Polsce. Zasadność tego wyboru potwierdzają także dane zawarte w tabeli 4, gdzie wskaźnik WDB na 1 zatrudnionego w sektorze nauki jest relatywnie wysoki i wynosi 103 tys. zł. Nauka w Polsce wciąż kojarzy się z działalnością deficytową. Do niedawna traktowano podobnie sferę edukacji. Jednakże rozwój prywatnego rynku edukacji spowodował, iż jest to działalność rentowna, co stanowi wskazówkę dla rozwoju prywatnej sfery badawczo-rozwojowej w Polsce. Gospodarka Polski reprezentuje w przeważającej części niską i średnioniską technikę. Zatem potrzebny jest rozwój prywatnego sektora B+R, którego celem byłoby stymulowanie wzrostu liczby patentów i przyspieszenie procesu ich wdrażania w gospodarce. Ekspansja tej dziedziny działalności pozwoliłaby na identyfikację i wybór kierunków rozwoju zaawansowanych technologicznie dziedzin w Polsce. Istotny wydaje się rozwój zaawansowanego technologicznie transportu powietrznego, dóbr i usług transportowych, a także usług rynkowych na rzecz tego przemysłu. Istotne są nie tylko usługi logistyczne, kurierskie, ale także usługi związane z ubezpieczeniem produktów i usług transportowych, ofertą bankową związaną z finansowaniem i obsługą działalności transportowej. Sposób finansowania przy pomocy funduszy unijnych dotyczy w głównej mierze budowy auto-

18 98 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt strad wschód zachód. Problemem pozostaje nadal finansowanie pozostałej działalności transportowej, co wiąże się ze staraniami o napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Fakt, iż inwestycje bezpośrednie lokowane są w tradycyjnych działach wytwórczości nie oznacza, że nie przyczyniają się one do zmian technologicznych gospodarki. Zasadniczo bowiem rozwiązania technologiczne stosowane w przedsiębiorstwach z udziałem kapitału zagranicznego, choć należące do technologii dojrzałych czy nawet schyłkowych w krajach rozwiniętych, są bardziej zaawansowane w stosunku do tych stosowanych w przedsiębiorstwach rodzimych w danej branży. Sugeruje to wyższa wydajność, jaką osiągają filie zagranicznych koncernów [Umiński 2000, s. 64], jakkolwiek przyczyny takiego zjawiska mogą być bardziej złożone. Z pewnością wpływa to na wzrost efektywności przedsiębiorstw krajowych, poprzez wspomniany wcześniej efekt konkurencji. Ponadto należy zauważyć, że w przypadku starszych, mniej złożonych technologii, łatwiejsze jest ich przenikanie do firm lokalnych i ich absorpcja. Z drugiej jednak strony inwestycje w sektorach, w których produkcja rodzima jest realizowana, świadczy o dążeniu inwestorów do przejęcia stosunkowo dużego rynku zbytu w Polsce. Oznacza to eliminację części krajowych producentów, którzy nie są w stanie sprostać konkurencji korporacji dysponujących przewagą technologiczną. Potwierdzeniem znaczenia, jakie dla inwestorów zagranicznych ma wielkość polskiego rynku zbytu, jest analiza handlu zagranicznego filii przedsiębiorstw zagranicznych. Okazuje się, że wprawdzie większość podmiotów z udziałem kapitału zagranicznego zajmuje się działalnością eksportową (w 2004 r. 56,3% tych podmiotów [Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego w 2004 r., s. 19]), jednocześnie jednak charakteryzują się one wysoką skłonnością do importu. W roku 2004 wartość importu omawianych spółek wyniosła niecałe 202 mld zł i przekroczyła wartość eksportu o prawie 33 mld zł. Różnica wynika stąd, że znaczna część produkcji zrealizowanej przez podmioty zagraniczne na terenie Polski polegała na pracach o charakterze montażowym, z wykorzystaniem importowanych komponentów i podzespołów. Ponadto prawie 43% wartości dóbr importowanych przez podmioty z udziałem kapitału zagranicznego stanowiły towary przeznaczone do dalszej odsprzedaży, co koresponduje z dużym zaangażowaniem BIZ w działalność handlową. Powyższe dane wskazują jednoznacznie na motywy napływu inwestycji bezpośrednich do Polski. Dotychczasowy strumień BIZ wynikał mianowicie z względnie niskich kosztów pracy oraz z chłonnego rynku zbytu. Można nawet stwierdzić, że wielkość naszego kraju, a co za tym idzie potencjalnego rynku zbytu, w negatywny sposób oddziałuje na strukturę napływającego kapitału. Jak zauważa Z. Sadowski, jest to powód, dla którego korporacje inwestujące w Polsce są w znacznie mniejszym stopniu nastawione na produkcję na eksport niż na przykład firmy

19 Znaczenie bezpośrednich inwestycji 99 inwestujące na Węgrzech, gdzie rynek wewnętrzny jest znacznie mniej atrakcyjny [Sadowski 2005, s. 260]. Istotnym elementem pozwalającym na ocenę pozytywnych efektów bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest ich zaangażowanie w działalność badawczo-rozwojową na terenie kraju goszczącego. Analiza tego typu działań dostarcza również informacji o tym, jak dany kraj jest postrzegany przez inwestorów i jakie zajmuje miejsce w strategii korporacji transnarodowych w zakresie organizacji międzynarodowej sieci produkcji. Do niedawna działalność badawczo-rozwojowa firm międzynarodowych skoncentrowana była w spółkach macierzystych. Jakkolwiek występowały przypadki przenoszenia prac badawczych za granicę, to dotyczyły one prawie wyłącznie filii zlokalizowanych w innych krajach rozwiniętych, będących na podobnym poziomie zaawansowania technologicznego. Nowy trend w tym obszarze, polegający na tworzeniu centrów B+R w krajach rozwijających się nasilił się dopiero w latach 90. ubiegłego stulecia. Nastąpiły również istotne zmiany jakościowe tego procesu. Prace badawczo-rozwojowe prowadzone w filiach coraz częściej dotyczyły nowych rozwiązań, nie tylko dostosowania produktów do lokalnych uwarunkowań (http://www.unic.un.org.pl). Tego typu przedsięwzięcia miały miejsce również w Polsce. Niestety, lokowanie w naszym kraju centrów badawczych nie jest zjawiskiem powszechnym. Już sam fakt dużego zainteresowania tego typu przypadkami i ich szerokie nagłaśnianie przez media świadczy o tym, że są one traktowane w kategoriach przedsięwzięć o charakterze wyjątkowym i należą do rzadkości. Biorąc pod uwagę opisane wcześniej pozytywne skutki tworzenia przez firmy międzynarodowe ośrodków badawczych w kraju goszczącym, należałoby dołożyć szczególnych starań w kierunku poprawy tej sytuacji. Aby kraj stał się atrakcyjnym miejscem dla inwestycji badawczo-rozwojowych wymagane są specyficzne, często trudne do spełnienia przesłanki. Niewątpliwie koszty pracy odgrywają w tym przypadku istotną rolę, jednakże punkt ciężkości znajduje się w zdecydowanie innym obszarze. Kluczowego znaczenia nabiera poziom kwalifikacji, a więc zasoby kapitału ludzkiego w gospodarce, poziom prac badawczych prowadzonych w kraju oraz sposób organizacji krajowego sektora badawczego. Celem podmiotów zagranicznych jest bowiem nie tylko obniżenie kosztów prac badawczych prowadzonych we własnych laboratoriach (stąd ich przenoszenie), ale również, a nawet przede wszystkim poszukiwanie nowych źródeł innowacji. Źródłem takim jest natomiast sektor badawczy kraju goszczącego, pod warunkiem, że prowadzi badania na porównywalnym poziomie, a warunki organizacyjne i instytucjonalne pozwalają na sprawną kooperację pomiędzy krajowymi i zagranicznymi jednostkami. W przypadku Polski podstawowym atutem jest dostępność, przynajmniej w chwili obecnej, wykwalifikowanych kadr. Jest to o tyle istotne, że czynnik ten

20 100 Ryszarda Bolonek, Dariusz Firszt ma względnie trwały charakter. Proces dydaktyczny jest procesem wieloletnim. Trudno spodziewać się, aby kraje rozwijające się, mające w tym obszarze zaległości, w krótkim okresie potrafiły wykształcić kadry, jakimi dysponuje Polska od ostatnich kilkunastu lat. Można jednakże wskazać kraje, które cel ten skutecznie realizują, niejednokrotnie wygrywając konkurencję o lokalizację zagranicznych jednostek badawczych. Wystarczy wspomnieć, że na Chiny, Indie i Rosję przypada 1/3 studentów wszystkich wyższych szkół technicznych na świecie (http://www. unic.un.org.pl). Biorąc pod uwagę negatywne tendencje w zakresie jakości kształcenia w Polsce oraz zaniedbania w obszarze kształcenia zawodowego, można dojść do wniosku, że atrakcyjność Polski w zakresie kwalifikacji personelu może ulegać osłabieniu. Ogólny poziom prowadzonych w Polsce badań, wielkość wydatków na ten cel oraz struktura organizacyjna powodują natomiast, że podmiotom zagranicznym trudno jest upatrywać szans na innowacyjne rozwiązania w kooperacji z krajowymi podmiotami. 4. Wnioski Z napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych wiążą się potencjalne korzyści, m.in. w postaci wzrostu innowacyjności i unowocześnienia struktury produkcji gospodarki kraju goszczącego. Z przeprowadzonych w niniejszym artykule analiz wynika, że w Polsce powyższe możliwości nie zostały w pełni wykorzystane. Stało się tak dlatego, że realizowane u nas BIZ nastawione były główne na przejęcie prywatyzowanych przedsiębiorstw, w większości o niskim i średnim zaawansowaniu technologicznym. Uruchamiana produkcja przeznaczona była w głównej mierze na polski rynek zbytu, co nie stawiało wysokich wymagań dla jej innowacyjności. Skutkiem tego jest utrzymujący się niski udział zaawansowanych technologicznie wyrobów w strukturze polskiego eksportu. Dobiegający końca proces prywatyzacji, zmiany wynikające z przystąpienia Polski do UE, jak również postępująca liberalizacja międzynarodowej działalności gospodarczej powodują, że zmieniają się motywy podejmowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w naszym regionie. Spośród wielu czynników sprzyjających napływowi kapitału rosnące znaczenie zyskuje dostępność wykwalifikowanej siły roboczej oraz nowoczesna infrastruktura komunikacyjna i naukowo-badawcza. W powyższych okolicznościach można wskazać kierunki działań, jakie powinny być podjęte w Polsce celem stymulacji napływu BIZ do Polski oraz maksymalizacji korzyści z nimi związanych. Polityka państwa i zachęty dla inwestorów powinny dotyczyć napływu kapitału do inwestycji nowych, obarczonych wyższym niż przeciętny poziomem ryzyka, tzn. do dziedzin zaawansowanych technologicznie. W związku z tym istotne są bardziej aktywne i selektywne starania państwa w tym zakresie. Podstawowym zadaniem wydaje się przyspieszony roz-

Kapitał zagraniczny w przemyśle Polski

Kapitał zagraniczny w przemyśle Polski Bolesław Domański Kapitał zagraniczny w przemyśle Polski Prawidłowości rozmieszczenia, uwarunkowania i skutki Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego Kraków 2001 Spis

Bardziej szczegółowo

RAPORT ROZWÓJ STRUKTUR KLASTROWYCH W POLSCE WSCHODNIEJ

RAPORT ROZWÓJ STRUKTUR KLASTROWYCH W POLSCE WSCHODNIEJ MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO RAPORT ROZWÓJ STRUKTUR KLASTROWYCH W POLSCE WSCHODNIEJ ZAŁĄCZNIKI WARSZAWA Grudzień 2007 i regionalnej. Województwo lubelskie (według

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia MONITORING RYNKU PRACY POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU Uwagi ogólne Od 2007 roku badanie popytu na pracę ma charakter reprezentacyjny

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Prof. dr hab. Wanda Maria Gaczek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Ocena aktualności wyzwań strategicznych w obszarze konkurencyjna gospodarka Poznań, 20 września

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2009 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2009 r. Projekt z dnia 5 lutego2009 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna w Polsce

Działalność innowacyjna w Polsce GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, październik 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS AKTYWNOŚĆ INNOWACYJNA Działalność innowacyjna to całokształt działań naukowych,

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Nr 1029. Informacja. Poprawa kondycji finansowej małych i średnich eksporterów w 2003 roku. Styczeń 2004. Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski

Nr 1029. Informacja. Poprawa kondycji finansowej małych i średnich eksporterów w 2003 roku. Styczeń 2004. Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Poprawa kondycji finansowej małych i średnich eksporterów w 2003 roku Styczeń 2004 Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie Wyniki badań zrealizowanych na zlecenie PARP to kopalnia wiedzy o tym, co trzeba zrobić, aby tę działalność usprawnić. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości W styczniu br. odbyło się inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Elżbieta Ostrowska Uniwersytet Wrocławski Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Napływ kapitału zagranicznego regulowany jest w każdym kraju goszczącym przez pakiet aktów prawnych dotyczących różnych

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

ZA5470. Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland

ZA5470. Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland ZA5470 Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland FL315 Attitudes of European entrepreneurs towards eco innovation Flash

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa integracja MSG

Międzynarodowa integracja MSG Międzynarodowa integracja MSG Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych kryteria polityczne kryteria ekonomiczne Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych Zmniejszanie się różnic w poziomie

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych Jaka jest Rola MJWPU? Wprowadzanie w świat finansowania innowacji na Mazowszu

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 LP Działanie Dotychczasowe brzmienie w brzmieniu zaakceptowanym przez KM 1. 4.5 W projekcie przewidziano komponent B+R - (utworzenie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy MONITORING RYNKU PRACY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy MONITORING RYNKU PRACY Materiały na konferencję prasową w dniu 21 grudnia 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy MONITORING RYNKU PRACY POPYT NA PRACĘ W III KWARTALE 2012 ROKU PODSTAWOWE WYNIKI BADANIA III kwartał

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne polskich przedsiębiorstw. opracowanie zbiorowe pod kierunkiem naukowym Włodzimierza Karaszewskiego

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne polskich przedsiębiorstw. opracowanie zbiorowe pod kierunkiem naukowym Włodzimierza Karaszewskiego Bezpośrednie inwestycje zagraniczne polskich przedsiębiorstw opracowanie zbiorowe pod kierunkiem naukowym Włodzimierza Karaszewskiego Toruń 2008 SPIS TREŚCI -. _- SŁOWO WSTĘPNE 9 WPROWADZENIE 13 Część

Bardziej szczegółowo

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Czerwiec 2014 POLSKA* wiodąca destynacja dla bezpośrednich inwestycji zagranicznych w 2012 roku silny gracz w Europie w 2012 roku 3. miejsce

Bardziej szczegółowo

Rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych w tworzeniu miejsc pracy w Polsce w latach 2000 2009

Rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych w tworzeniu miejsc pracy w Polsce w latach 2000 2009 Jan Hybel Wyższa Szkoła Ekonometrii i Ekonomii w Olsztynie Rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych w tworzeniu miejsc pracy w Polsce w latach 2000 2009 Wstęp Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ)

Bardziej szczegółowo

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003 Przegląd Perspektywy sektora telekomunikacyjnego w krajach OECD: edycja 2003 Overview OECD Communications Outlook: 2003 Edition Polish translation Przeglądy to tłumaczenia fragmentów publikacji OECD. Są

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Jerzy Hausner. Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Jerzy Hausner. Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 1 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 1. Im większy własny rynek, tym bardziej niezbędna własna krajowa baza wytwórcza. 2. Aby skorzystać na liberalizacji handlu, trzeba mieć silną krajową bazę wytwórczą

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM Mikołaj Waszczenko Spośród państw, które przystąpiły w 2004 r. do UE Polska posiada najdłuższą granicę z państwami nieunijnymi. Wynosi ona 1 185 km: 232- z

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Badanie strategicznych strategicznych branż bran w M a Małopolsce branże IT i B&R Krakó ków, 1 8 gru n a 2008 r.

Badanie strategicznych strategicznych branż bran w M a Małopolsce branże IT i B&R Krakó ków, 1 8 gru n a 2008 r. wmałopolsce branże IT i B&R Kraków, 18 grudnia 2008 r. CEL BADANIA: uzyskanie informacji na temat sytuacji przedsiębiorstw oraz na temat zapotrzebowania na kadry wśród podmiotów gospodarczych działających

Bardziej szczegółowo

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok 2009 Prezentowane tabele zawierają dane na temat wartości

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

Przewieziona masa wg grup towarowych [tysięcy ton].

Przewieziona masa wg grup towarowych [tysięcy ton]. Przewieziona masa wg grup towarowych [tysięcy ton]. 2010 2011 zmiana % 2011/2010 udział % 2010 łącznie 235 469,587 249 348,263 5,89% 100,00% 100,00% produkty rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa, rybactwa i

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

Aktywność inwestycyjna największych

Aktywność inwestycyjna największych III PRZEDSIĘBIORSTWO NA RYNKU INWESTYCYJNYM Małgorzata Jaworek, Marcin Kuzel Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Aktywność inwestycyjna największych przedsiębiorstw w Polsce Wprowadzenie Według jednego

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

znaczenie gospodarcze sektora kultury

znaczenie gospodarcze sektora kultury znaczenie gospodarcze sektora kultury wstęp do analizy problemu streszczenie Instytut Badań Strukturalnych Piotr Lewandowski Jakub Mućk Łukasz Skrok Warszawa 2010 Raport prezentuje rezultaty badania, którego

Bardziej szczegółowo

Przewieziona masa wg grup towarowych [tysięcy ton].

Przewieziona masa wg grup towarowych [tysięcy ton]. 2013/2014 Przewieziona masa wg grup towarowych [tysięcy ton]. 2013 2014 zmiana % 2014/2013 2013 2014 łącznie 233 196,920 228 866,019-1,86% 100,00% 100,00% produkty rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa, rybactwa

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Program działań proinwestycyjnych dla sektora ICT w Polsce wnioski z raportu

Program działań proinwestycyjnych dla sektora ICT w Polsce wnioski z raportu Joanna Cygler, Dyrektor Departamentu Badań PAIZ Program działań proinwestycyjnych dla sektora ICT w Polsce wnioski z raportu Rozwój nowych technologii, Internetu i technik informatycznych doprowadził w

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI I POŁOWA 2015 R. Łódź grudzień 2015 SPIS TREŚCI Ludność Wynagrodzenia Rynek pracy - zatrudnienie Rynek pracy - bezrobocie Przemysł Budownictwo Budownictwo mieszkaniowe

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 08.07.2014 godz. 00:56:32 Numer KRS: 0000106711

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 08.07.2014 godz. 00:56:32 Numer KRS: 0000106711 Strona 1 z 7 CENTRALNA INFORMACJA KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO KRAJOWY REJESTR SĄDOWY Stan na dzień 08.07.2014 godz. 00:56:32 Numer KRS: 0000106711 Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu Z REJESTRU

Bardziej szczegółowo

Urząd Statystyczny w Bydgoszczy Kujawsko-Pomorski Ośrodek Badao Regionalnych Referat Analiz i Badao Regionalnych

Urząd Statystyczny w Bydgoszczy Kujawsko-Pomorski Ośrodek Badao Regionalnych Referat Analiz i Badao Regionalnych Urząd Statystyczny w Bydgoszczy Kujawsko-Pomorski Ośrodek Badao Regionalnych Referat Analiz i Badao Regionalnych PRZEDSIĘBIORSTWA AKTYWNE INNOWACYJNIE, INNOWACYJNE W ZAKRESIE INNOWACJI PRODUKTOWYCH, PROCESOWYCH,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 25 listopada 2009 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia KOSZTY PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ W 2008 ROKU Źródłem przedstawionych danych jest

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Nr 146 / 2013 22 11 13 INSTYTUT ZACHODNI im. Zygmunta Wojciechowskiego Instytut Naukowo-Badawczy, Poznań Autor: Piotr Misztal Handel

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 18 marca 2015 r. Poz. 379 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 12 marca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie różnicowania

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe branż w podregionach i regionie

Wyniki finansowe branż w podregionach i regionie Wyniki finansowe branż w podregionach i regionie Dr Elżbieta Wojnicka Uniwersytet Gdaoski/Instytut Gospodarki WSIiZ Przedsięwzięcie środków Unii Europejskiej współfinansowane w ramach ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Inteligentna specjalizacja Małopolski. dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Inteligentna specjalizacja Małopolski. dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Inteligentna specjalizacja Małopolski dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Inteligentna specjalizacja Powstanie i rozwój idei inteligentnej

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 2000 2006

Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 2000 2006 Jan Hybel Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej SGGW Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 20002006 Wstęp Jedną z najważniejszych zmian obserwowanych w strukturze współczesnej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Agencja Rozwoju Innowacji SA

Agencja Rozwoju Innowacji SA Agencja Rozwoju Innowacji SA Zwiększenie szansy na sukces projektów innowacyjnych Czerwiec 2012 Europa 2020 W 2010 r. Komisja Europejska przyjęła nową strategię średniookresową: Europa 2020. Strategia

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A.

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. Współpraca Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych z samorządami gminnymi i specjalnymi strefami ekonomicznymi w kontekście pozyskiwania

Bardziej szczegółowo

MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE W OKRESIE ŚWIATOWEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO

MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE W OKRESIE ŚWIATOWEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 677 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 43 2011 MARIA KOLA-BEZKA Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Wielkość i struktura nakładów inwestycyjnych przedsiębiorstw w Polsce w latach 2001 2008

Wielkość i struktura nakładów inwestycyjnych przedsiębiorstw w Polsce w latach 2001 2008 Ekonomia Menedżerska 2009, nr 6, s. 105 117 Joanna Duda*, Anna Wolak-Tuzimek** Wielkość i struktura nakładów inwestycyjnych przedsiębiorstw w Polsce w latach 2001 2008 1. Wprowadzenie Rozwój przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Założenia programu wspierania inwestycji w Małopolsce Marek Sowa Członek Zarządu Województwa Małopolskiego 29 października 2010 Pozycja wyjściowa i potencjałregionalny

Bardziej szczegółowo

Niezależny Ośrodek Badań Ekonomicznych NOBE Szkoła Biznesu Politechniki Warszawskiej

Niezależny Ośrodek Badań Ekonomicznych NOBE Szkoła Biznesu Politechniki Warszawskiej str.1 Niezależny Ośrodek Badań Ekonomicznych NOBE Szkoła Biznesu Politechniki Warszawskiej Rola inwestorów z przemysłu farmaceutycznego w rozwoju gospodarczym Polski Synteza raportu Raport przygotowany

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN W PRAKTYCE

BIZNES PLAN W PRAKTYCE BIZNES PLAN W PRAKTYCE Biznes Plan Biznes Plan jest to dokument, dzięki któremu możemy sprzedać naszą fascynację prowadzoną działalnością oraz nadzieje, jakie ona rokuje, potencjalnym źródłom wsparcia

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 2 Wielka Brytania plasuje się w czołówce globalnych inwestorów. Według danych OECD zajmuje 5. miejsce na świecie. Według wstępnych danych OECD w 2012 r. poziom

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORSTWA Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM NA TLE PRZEDSIĘBIORSTW BEZ KAPITAŁU ZAGRANICZNEGO W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM

PRZEDSIĘBIORSTWA Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM NA TLE PRZEDSIĘBIORSTW BEZ KAPITAŁU ZAGRANICZNEGO W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM ACTA UNIVERSITATIS NICOLAI COPERNICI EKONOMIA XLI NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE ZESZYT 397 TORUŃ 2010 Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Katedra Logistyki Iwona Sobczak PRZEDSIĘBIORSTWA Z KAPITAŁEM

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 2 Od lat Królestwo Belgii jest ważnym partnerem handlowym Polski. W polskich dostawach do tego kraju dominują maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny oraz pojazdy -

Bardziej szczegółowo

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo