Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych"

Transkrypt

1 323 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych (na podstawie polskich i słowackich czasowników ruchu) Dorota FILAR Bożena KOTUŁA Abstrakt Ruch jest klasyfikowany jako jeden z podstawowych prekonceptualnych schematów wyobrażeniowych (Lakoff, Johnson). Jest on, w związku z tym, domeną źródłową wielu metafor, których pojęciowy i językowy mechanizm wykorzystuje fundamentalną, doświadczeniową wiedzę o stanach fizycznych (w tym: o ruchu, jego naturze, typach itd.), by wyrażać złożone postrzeganie różnych zjawisk i stanów abstrakcyjnych (sfery mentalnej: uczuć, intelektu, aktów twórczych; wartości; ludzkich interakcji, i wielu innych). Porównawcze badania czasowników ruchu w języku polskim i słowackim pozwolą ukazać to zjawisko w bogatej płaszczyźnie analitycznej. Kľúčové slová Czasowniki ruchu, stany mentalne, domena źródłowa, domena docelowa, treść pojęciowa, schematy wyobrażeniowe, metaforyczne nazwy. Kontakt Dorota Filar Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Instytut Filologii Polskiej Zakład Leksykologii i Pragmatyki Językowej, Bożena Kotuła Uniwersytet Preszowski w Preszowie, Katedra Środkowoeuropejskich Studiów 1 Domeny kognitywne Według R. Langackera znaczenie jako konceptualizacja obejmuje zarówno treść pojęciową, jak i sposób obrazowania tej treści. Domena to termin używany w gramatyce kognitywnej w celu jednoznacznego odniesienia się do treści [Langacker 2009]. Ten sposób myślenia znalazł zastosowanie w pracach wielu innych badaczy; autorka Leksykonu językoznawstwa kognitywnego pisze: Domena to spójna struktura wiedzy mająca w zasadzie dowolny poziom złożoności lub organizacji ( ). Co istotne, domena dostarcza danego rodzaju spójnej reprezentacji wiedzy, względem której charakteryzowane są inne jednostki pojęciowe ( ). Przykładowo, językowe określenia gorący, zimny i letni odnoszą się do odmiennych rodzajów pojęć leksykalnych, które można w pełni scharakteryzować tylko w odniesieniu do domeny TEMPERATURY. Zatem centralną funkcją domeny

2 324 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych jest dostarczać względnie stałego kontekstu wiedzy, w kategoriach którego można rozumieć inne rodzaje jednostek pojęciowych. (Evans 2009, s 23). Domeny odnoszą się do wszelkich procesów wyodrębniania treści pojęciowej; wskazują na treści mentalne lub sfery doświadczenia, tworzące podstawę wiedzy o świecie oraz fundament znaczenia; te same domeny (np. domena CZASU czy PRZESTRZENI) mogą być wykorzystywane w konstruowaniu znaczeń różnych elementów języka: same w sobie domeny nie są pojęciami czy konceptualizacjami. Jest to raczej potencjał doświadczeniowy, w obrębie którego mogą zachodzić konceptualizacje i pojawiać się pojęcia (Langacker 2009, s 72). Większość elementów języka odwołuje się do kilku, a nawet wielu domen. Zbiór domen poznawczych, przywoływany przez konkretną jednostkę języka jako podstawa znaczenia, to tzw. matryca. Co istotne, w zasadzie nie da się ustalić pełnej, zamkniętej matrycy ( listy domen ) dla danej jednostki języka. Domeny potencjalnie relewantne dla każdej jednostki językowej tworzą zbiór otwarty. Przywołanie takiej czy innej domeny jest bowiem arbitralnym działaniem konceptualizującego podmiotu, zależnym od przyjętych przez niego celów. Przykładowo dla jednostki leksykalnej latać istotne są domeny: ruchu, przemieszczania, wysokości i wznoszenia się, prędkości, powietrza i in. Z kolei czasownik czytać może się odnosić do domeny czynności mentalnej, domeny wzroku, domeny znaków językowych, domeny treści i in. 2 Domena źródłowa a domena docelowa w koncepcji metafory pojęciowej Kluczowa dla naszego wystąpienia koncepcja dotyczy jednego ze sposobów postrzegania metafory. Chcemy wykorzystać terminy: domena źródłowa oraz domena docelowa stosowane w analizach metafor pojęciowych. W odniesieniu do teorii metafory pojęciowej domena źródłowa jest bazą konceptualną, kształtującą inną domenę. A zatem pewne aspekty domeny źródłowej (najczęściej wywodzące się z elementarnych doświadczeń somatycznych czy fizycznych) są rzutowane na inną przestrzeń konceptualną, czyli: są metaforycznie wprowadzane do innej domeny - do domeny docelowej. Domena docelowa jest więc w procesie metaforyzacji kształtowana przez inną domenę, jest przez nią strukturowana. 3 Kategorie RUCHU oraz CZYNNOŚCI/PROCESÓW MENTALNYCH i ich językowe wykładniki W naszych analizach zajmiemy się utrwalonymi w językach polskim i słowackim metaforami, w których domeną źródłową jest RUCH, zaś domena docelowa to wybrane PROCESY i CZYNNOŚCI MENTALNE człowieka.

3 Registre jazyka a jazykovedy 325 Wychodzimy z założenia, że niezwykle rozległa domena procesów i czynności mentalnych obejmuje jednostki języka, które są znakami procesów ( ) i czynności usytuowanych w umyśle człowieka (Danielewiczowa 2000, s. 227). A zatem w polu naszych rozważań znajdą się wyrazy, które odsyłają do wewnętrznych doświadczeń człowieka i są konceptualnie zorganizowane wokół jednego z elementarnych predykatów epistemicznych: wiedzieć lub myśleć. Domena ruchu także jest wyjątkowo złożona. Co istotne, ruch jest zjawiskiem elementarnym w sensie poznawczym. Należy do podstawowych schematów wyobrażeniowych, nabywanych przez człowieka prekonceptualnie: istotę ruchu pojmujemy bowiem zanim jesteśmy w stanie świadomie konstruować pojęcia i nimi operować. Domena ruchu ma wiele szczegółowych obszarów konceptualnych, z których każdy dotyczy innego zespołu cech, związanych z ruchem. W pracach językoznawczych wskazywano i analizowano różne kategorie ruchu, jednakże nie powstała jednolita klasyfikacja leksykalnie wyrażanych typów ruchu. Wyróżnia się np. typy ruchu ze względu na cykliczność bądź jej brak, fazowość czy powtarzalność. Opisy obejmują nie tylko zjawiska fizyczne obiektywnie postrzegane jako ruch, ale także i tzw. ruch subiektywny: przypisanie ruchu bytowi, który nie może poruszać się w rzeczywistości. Oczywistym typem ruchu, biorąc pod uwagę antropocentryczną organizację języka, jest ruch, którego elementem jest człowiek: zarówno jako subiekt, jak i jako obiekt. Możemy wskazać ruchy, odnoszące się do czynności wykonywanych przez ciało człowieka (skakać, biegać, kroczyć), niekiedy w zetknięciu z innym obiektem, np.: przeskoczyć przez coś, przekroczyć coś. Wiąże się z tym zmiana położenia człowieka względem czegoś, np. zapadać się w coś; mijać/ omijać coś, wydobywać się z czegoś. Ruch może też wskazywać oddziaływanie człowieka (czy innej istoty żywej albo poruszającego się obiektu) na inne obiekty, np.: pchać, ciągnąć, wlec, przesuwać, podnosić. Innym kryterium klasyfikacji ruchu może być jego kierunek: GÓRA-DÓŁ (wzlatywać, unosić się opadać, spadać), PRZÓD TYŁ (wyprzedzać zawracać, cofać się), PROSTO W BOK (skręcić, zboczyć). Szczególną kategorię tworzą też czasowniki ruchu, odnoszące się do ruchu okrężnego (krążyć, obracać się, kręcić się). Jako podstawowy, oczywisty, intuicyjnie zrozumiały i prekonceptualny schemat wyobrażeniowy ruch stanowi czytelną domenę źródłową w metaforycznych konstrukcjach, których domeny docelowe wyrażają złożone treści, dotyczące różnych zjawisk i stanów abstrakcyjnych (sfery mentalnej, uczuć, intelektu, aktów twórczych; wartości; ludzkich interakcji, i wielu innych). Inaczej mówiąc, ruch jest domeną źródłową wielu metafor, których pojęciowy i językowy mechanizm wykorzystuje fundamentalną, doświadczeniową wiedzę o stanach fizycznych (w tym: o ruchu, jego naturze, typach itd.). Poszukując prostego sposobu wyrażenia skomplikowanych treści, ludzie wyrażają się o wielu zjawiskach które w istocie, w sensie dosłownym nie poruszają się tak jak gdyby podlegały one rzeczywistym, fizycznym, obserwowalnym procesom ruchu.

4 326 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych Nasze wystąpienie jest poświęcone analizie przykładów takich metafor, w których ruch stanowi domenę źródłową w metaforycznych określeniach procesów mentalnych. Przykładów takiego mechanizmu można odnaleźć bardzo wiele, zarówno w języku polskim, jak i w języku słowackim. Są to konstrukcje metaforyczne, w których domena RUCHU (jako domena źródłowa) strukturyzuje domenę docelową PROCE- SÓW MENTALNYCH, co zachodzi np. z dodatkowym wykorzystaniem domen: 1) POJEMNIKA; 2) KIERUNKU; 3) TEMPA; 4) CELU; 5) ŚRODKA TRANSPORTU. Zdecydowałyśmy, by w niniejszym wystąpieniu ukazany został jedynie niewielki wycinek ogromnego i bogatego pola nazw procesów i czynności mentalnych, ograniczony do konstrukcji, w których procesy mentalne z konieczności będą reprezentowane tylko przez dwa wykładniki leksykalne: głowa/ hlava i myśl/ myseľ. Zakładamy, że języki polski i słowacki dysponują w badanym zakresie podobnymi, bliskimi sobie podstawami konceptualnymi. Dlatego właśnie domeny RUCHU oraz PROCESÓW I CZYNNOŚCI MENTALNYCH w obu językach wyraziście współpracują, tworząc omawiane tu konstrukcje metaforyczne. Definicja leksemu głowa, zamieszczona w Innym słowniku języka polskiego (Bańko 2000), ukazuje nie tylko związek głowy z procesami mentalnymi (myśleniem), ale także metaforyczne wyobrażenie głowy ludzkiej jako pojemnika na stany i procesy mentalne : Słowem głowa posługujemy się tak jakby oznaczało ono pojemnik, w którym znajdują się myśli. W głowie kłębiło mu się od różnych myśli. ( ) Jeśli przyszło lub wpadało nam do głowy coś, czego do tej pory nie dostrzegaliśmy lub nie braliśmy pod uwagę, to pomyśleliśmy o tym. To rozwiązanie przychodziło mu czasem do głowy, ale uważał je za ostateczność. ( ) Jeśli coś nam wyleciało, wypadło lub wyszło z głowy, to zapomnieliśmy o tym. ( ) Jeśli coś nam wchodzi do głowy, to łatwo się tego uczymy. Bańko zaznacza, że słowo głowa jest używane też w ( ) wyrażeniach nawiązujących do wyobrażenia głowy jako siedliska myśli. Ta definicja koresponduje z treścią definicji zamieszczonych w słownikach języka słowackiego. Krátky slovník slovenského jazyka [Kačala Pisárčikowá: 1997] rzeczownik hlava określa jako sídlo rozumu, pamäti, myslenia, vôle; rozum, myseľ: počítať z h-y, podobnie jak Slovník slovenského jazyka (Peciar 1959) (u človeka) sídlo rozumu, nadania, pamäti, myslenia, chápania, vôle, rozvahy. Pojawiające się w tożsamych definicjach polskiej i słowackiej wyrazy siedlisko i sídlo również można wpisać w metaforę POJEMNIKA. Z kolei myśl to czynność, funkcja, praca umysłu, zdolność myślenia; proces poznawczy, myślenie; władza psychiczna poznawcza, rozum, umysł; świadomość, pamięć (Szymczak 2002). Myśl to to, co powstaje w naszym umyśle: pomysł, plan, idea, wyobrażenie czegoś, opinia o czymś itp. ( ) słowem myśl posługujemy się tak, jakby oznaczało ono rzecz, która się porusza (Bańko 2000, s. 907). Podobne definicje znajdujemy w słowackich źródłach leksykograficznych: myseľ to myslenie, vedomie; intelekt [KSSJ] oraz myseľ myslenie, myšlienky [SSJ]. Zamieszczone

5 Registre jazyka a jazykovedy 327 w słownikach przykłady użycia pozwalają wykorzysta wspomnianą wyżej metaforę, gdyż np.: Coś nie może wyjść z myśli., Coś komuś przeszło (przemknęło) przez myśl, czyli ktoś sobie coś uświadomił, uprzytomnił, przypomniał sobie o czymś ; prišlo mi na myseľ spomenul som si. Metafora pojemnika umożliwia zastosowanie kategorii RUCHU jako domeny źródłowej. Poniżej w kilku punktach analizujemy wybrane przykłady wykorzystania ruchu jako domeny źródłowej. Obserwowalne cechy ruchu, jednoznacznie i w sposób obligatoryjny odnoszące się do niego takie, jak: szybkość, nagłość / powolność ; ciągłość; powtarzalność są przenoszone na domenę docelową, którą zgodnie z naszymi założeniami, stanowią tu procesy mentalne. 4. Momentalność, nagłość procesu myślowego, ale też krótkość jego trwania W wyrażeniach mówiących o nagłości lub momentalności procesu myślowego wykorzystywane są czasowniki przelecieć/preleteť, przebiec/prebehnúť, przemykać, wpaść. Popatrzmy, jakie związki wyrazowe notowane są w słownikach. Czasownik przelecieć/preleteť. Mówimy, że coś przeleciało nam przez głowę, jeśli nagle pomyśleliśmy o czymś. Myśli, jakie przelatują komuś przez głowę ktoś myśli, pomyślał o czym. Coś przelatuje komuś przez głowę ktoś o czymś krótko, przez chwilę myśli / hlavou mu preletela myšlienka (na okamih, náhle sa ukázať, zjaviť sa). Czasownik przebiec/prebehnúť. Coś przebiegło komuś przez myśl, myśl jakaś przebiegła komuś przez głowę ktoś o czymś nagle, w danej chwili pomyślał / hlavou mu prebehla myšlienka, (náhle sa objaviť niekde, mihnúť sa), prebehlo mu mysľou. Czasownik przemykać. Coś przemyka komuś przez głowę ktoś o czymś krótko, przez chwilę myśli, ale może też coś komuś przemknąć przez myśl ktoś pomyślał o czymś przez chwilę, uświadomił sobie coś, uprzytomnił, przypomniał sobie o czymś. Czasownik wpaść. Pomysł, jakaś myśl itp. wpadły komuś do głowy pomysł czegoś, jakaś myśl nagle powstały w czyjejś świadomości, nasunęły się komuś jakieś pomysły, myśli. Często w wyrażeniach językowych pojawiają się wariantywne rozwiązania. Możemy więc powiedzieć: przechodzi coś, przelatuje, przewija się, przemyka komuś przez głowę- ktoś myśli o czym przez chwilę, krótko, komuś przyszło cos na myśl / hlavou mu prebehla, preletela, blysla sa myseľ. Mówiący może więc wybrać spośród czasowników: przechodzić, przelatywać, przemykać/prebehnúť, preleteť, blysnúť, gdyż informują one o takim samym przebiegu procesu mentalnego. W obydwu językach omawiana cecha procesów mentalnych wyrażana jest za pomocą dwóch tożsamych czasowników przelecieć/preleteť oraz przebiec/prebehnúť.

6 328 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych W języku polskim możemy jeszcze wykorzystać czasowniki: przemknąć, wpaść, w języku słowackim zaś czasownik blysnúť. Wszystkie te czasowniki mają wspólną cechę znaczeniową, to znaczy szybkość, nagłość, która pojawia się w ich słownikowych definicjach, np. polski czasownik przebiec/przebiegnąć/przebiegać to szybko przejechać, przenieść się, przesunąć się z miejsca na miejsce. 4.1 Powolność procesu myślowego Kiedy chcemy poinformować o tym, że myślimy powoli, bez pośpiechu, to przede wszystkim wykorzystujemy czasownik snuć się. Coś się komuś snuje po głowie ktoś myśli o czymś, komuś przychodzą do głowy jakieś myśli. Jeśli myśli, obrazy, wizje itp. snują się nam po głowie lub przed oczami, to zmieniają się wolno. Dobrze ilustruje to zdanie: Ich myśli snuły się leniwie, ociężale i sennie., w którym powolność zawarta jest nie tylko w znaczeniu czasownika, ale wzmocniona przymiotnikami: leniwie, ociężale, sennie. 4.2 Ciągłość, nieustanność, powtarzalność, intensywność procesu Za pomocą związków z czasownikami ruchu możemy też podkreślić ciągłość, nieustanność, powtarzalność i intensywność procesów mentalnych. Jeśli coś nam chodzi po głowie, to często o tym myślimy. Jeśli niečo mi chodí po rozume, to myslím na niečo, mám niečo na mysli. W obydwu językach informacja ta realizowana jest za pomocą czasownika chodzić. Podobną konstrukcję, bo z partykułą nie, ale z wykorzystaniem odmiennych czasowników mają wyrażenia: Coś, ktoś nie wychodzi, nie może wyjść komuś z głowy, z myśli, tzn. ktoś nie może o czymś, o kimś zapomnieć; coś, ktoś zajmuje czyjąś uwagę, pochłania kogoś, ktoś o tym stale myśli, pamięta i słowackie: neschodí mu to z mysle stále na to myslí. Intensywność procesu myślenia oddawana jest przez czasowniki: pogrążyć się, zatopić się/ ponoriť sa, pohrúžiť sa, zahĺbiť sa. Możemy więc pogrążyć się, zatopić się w myślach/ ponoriť sa, pohrúžiť sa, zahĺbiť sa do myšlienok. Jeśli pogrążyliśmy się w myślach lub w jakichś czynnościach, to skupiliśmy się na nich tak, że nie zwracamy uwagi na nic innego. Stąd polskie wyrażenie pogrążony w myślach. Podobne znaczenie, chociaż wyrażone za pomocą odmiennych czasowników ruchu zawarte jest w polskich związkach wyrazowych: Myśli latają komu po głowie ktoś intensywnie o czymś myśli i Myśli kołują komuś w głowie i słowackich: nosiť niečo v hlave mať na mysli, rozmýšľať o niečom, myšlienky mu víria v hlave nesústredene, nesústavne myslí na niečo i čosi mu behá po rozume - (stále) myslí na to. Przeprowadzona analiza polskich i słowackich związków wyrazowych pozwala stwierdzić, że w obu językach RUCH stanowi domenę źródłową w metaforycznych określeniach procesów i czynności mentalnych. Domena RUCHU oraz domena PROCESÓW i CZYNNOŚCI MENTALNYCH w obu językach wyraziście współpracują, więc w efekcie tworzą liczne symetryczne konstrukcje metaforyczne. Dalsze badanie polskich i słowackich czasowników ruchu z wykorzystaniem innych,

7 Registre jazyka a jazykovedy 329 wspomnianych wcześniej domen (np. KIERUNKU, TEMPA, CELU, ŚRODKA TRANS- PORTU i innych) ukaże bogactwo występujących w obu językach nazw procesów i czynności mentalnych, dla których ruch jest domeną źródłową. Zoznam bibliografických odkazov: BARSALOU, L. W.: Frames, Concepts, and Conceptual Fields. In: Frames, Fields, and Contrasts. New Essays in Semantic and Lexical Organization, ed. by A. Lehrer, E. F. Kittay, Hillsdale, Lawrence Erlbaum Associates 1992, s BUFFA, F.: Poľsko-slovenský frazeologický slovník. [Polish-Slovak phraseological dictionary.] Prešov: Náuka DANIELEWICZOWA, M.: Wiedza i niewiedza. Studium polskich czasowników epistemicznych. [Knowledge and ignorance. A study of Polish epistemic verbs.] Warszawa: Wydawnictwo UW EVANS, V.: Leksykon językoznawstwa kognitywnego. [A lexicon of cognitive linguistics.] Przekład M. Buchta, M. Cierpisz i in., Kraków: Universitas FILAR, D. KOTUŁA, B.: Translation and Correspondence of Languages and Cultures As Exemplified by Polish and Slovak Verbs of Movement: iść, chodzić / ísť, chodiť. In: Zrkadla translatologie I: Preklad ako nástroj komunikácie. Prešov: Prešovská univerzita 2013, s HAMPE, B.: Image schemas in Cognitive Linguistics: Introduction. In: From Perception to Meaning: Image Schemas in Cognitive Linguistics, ed. by B. Hampe, Cognitive Linguistic Research 29. Berlin-New York: Mouton de Gruyter 2005, s JOHNSON, M.: The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. Chicago: University of Chicago Press LAKOFF, G. JOHNSON, M.: Metafory w naszym życiu. [Metaphors in our life] Przełożył i wstępem opatrzył Tomasz P. Krzeszowski. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia LANGACKER, R. W.: Wykłady z gramatyki kognitywnej. [Explications from cognitive grammar.] Red. H. Kardela. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej LANGACKER, R. W.: Gramatyka kognitywna. Wprowadzenie. [Cognitive grammar an introduction.] Red. E. Tabakowska, M. Buchta, tłum. E. Tabakowska, M. Buchta, H. Kardela i in. Kraków: Universitas Słowniki [dictionaries]: Inny słownik języka polskiego. [An alternative dictionary of Polish.] Red. M. Bańko, Warszawa: PWN Słownik frazeologiczny języka polskiego. [A Polish phraseological dictionary.] Red. S. Skorupka. Warszawa: PWN Słownik języka polskiego. [Polish dictionary.] Red. M. Szymczaka. Warszawa: Wiedza Powszechna Slovník slovenského jazyka. [Slovak dictionary.] Red. S. Peciar. Bratislava: vydavateľstvo SAV 1959.

8 330 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych Krátky slovník slovenského jazyka. [Shorter Slovak dictionary.] Red. J. Kačala M. Pisárčiková. Bratislava: Veda Slovenský frazeologický slovník. [A Slovak phraseological dictionary.] Red. P. Tvrdý. Praha Prešov: PWN Resumé Movement as a source domain in metaphorical names of mental states (based on Polish and Slovak lexicons) According to R Langacker, importance as a conceptualisation includes both conceptual content and the way of imaging of the content. Domains refer to different conceptual content extraction processes and indicate mental content or experiential spheres which form the basis of knowledge about the world and the foundation of meaning. In the article we use the terms of the source domain and the target domain in our analysis of conceptual metaphors. We are interested in metaphors existing in Polish and Slovak languages which have MOVEMENT as the source domain with the target domains being human MENTAL PROCESSES and ACTIVITIES. The analyses we carried out enable us to claim that in both languages MOVEMENT is the source domain in the metaphorical designation of mental processes and activities. The domain of MOVEMENT and the domains of MENTAL PROCESSES and ACTIVITIES in both languages clearly "cooperate", and in fact create numerous "symmetrical" metaphorical constructions.

Nadawanie sensu doświadczeniom

Nadawanie sensu doświadczeniom Semina Nr 11 Scientiarum 2012 Nadawanie sensu doświadczeniom Zoltán Kövecses, Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSI- TAS, Kraków 2011, s.

Bardziej szczegółowo

Językoznawstwo kognitywne nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne Opis

Językoznawstwo kognitywne nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne Opis Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod 0500-KS1-JKO. Język Język polski. Językoznawstwo kognitywne nazwa

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat 2012

Umysł-język-świat 2012 Umysł-język-świat 2012 Wykład II: Od behawioryzmu lingwistycznego do kognitywizmu w językoznawstwie Język. Wybrane ujęcia [Skinner, Watson i behawioryzm] Język jest zespołem reakcji na określonego typu

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Umysł-język-świat Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski

prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski Rola języka i semantyki w procesach reprezentowania i wyszukiwania treści Możliwości

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Wykład I: Czym jest język? http://konderak.eu/pwk13.html Piotr Konderak kondorp@bacon.umcs.lublin.pl p. 205, Collegium Humanicum konsultacje: czwartki, 11:10-12:40

Bardziej szczegółowo

nie stanowią prostego odzwierciedlenia to nie wierne odzwierciedlenie

nie stanowią prostego odzwierciedlenia to nie wierne odzwierciedlenie W S T Ę P Kto marzy, tego myśl nie trzymana (sic!) na wodzy sama nie wie, gdzie leci, i cudne a coraz inne obrazy tworzy, jak w kalejdoskopie; kto duma, ten się w duszy swojej albo we wspomnieniach głęboko

Bardziej szczegółowo

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013 PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Gramatyka kontrastywna polsko-angielska III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II Profil ogólnoakademicki 2012-2013 CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S NAZWA PRZEDMIOTU:

S Y L A B U S NAZWA PRZEDMIOTU: S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Akwizycja języków słowiańskich Kod przedmiotu: - Rodzaj przedmiotu: kierunkowy; obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno-Społeczny Kierunek: filologia

Bardziej szczegółowo

Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja

Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja Wykład 4 Reprezentacja a koncepcje rozszerzonego umysłu i rozszerzonego narzędzia Andrzej Klawiter http://www.amu.edu.pl/~klawiter klawiter@amu.edu.pl Rozszerzone

Bardziej szczegółowo

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważniejsze teorie semantyczne Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Koncepcje znaczenia 2 3 1. Koncepcje referencjalne znaczenie jako byt

Bardziej szczegółowo

Zofia Kaleta JĘZYKOZNAW STW O KOGNITYWNE A NAUCZANIE JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO

Zofia Kaleta JĘZYKOZNAW STW O KOGNITYWNE A NAUCZANIE JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO Zofia Kaleta JĘZYKOZNAW STW O KOGNITYWNE A NAUCZANIE JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO Celem artykułu jest spojrzenie na nauczanie języka polskiego jako obcego z perspektywy językoznawstwa kognitywnego, ze

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS. Leksykologia i leksykografia

SYLLABUS. Leksykologia i leksykografia SYLLABUS Lp. Element Opis 1 2 Nazwa Typ Leksykologia i leksykografia Obowiązkowy 3 Instytut Instytut Nauk Humanistyczno-Społecznych i Turystyki 4 5 Kod Kierunek, specjalność, poziom i profil PPWSZ-FP-1-45-s

Bardziej szczegółowo

Ucieleśnione poznanie

Ucieleśnione poznanie dr Mateusz Hohol Ucieleśnione poznanie zajęcia 7-8: Radykalny enaktywizm Ciało w mózgu Slinky (Andy Clark) Sprężynka Slinky przejawia zachowanie, wyglądające na inteligentne, pomimo tego, że nie posiada

Bardziej szczegółowo

Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja

Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja Wykład 1 Wprowadzenie do problemu reprezentacji Andrzej Klawiter http://www.amu.edu.pl/~klawiter klawiter@amu.edu.pl Źródło pojęcia reprezentacji Słowo 'reprezentacja'

Bardziej szczegółowo

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty teorii semantycznej: uznajemy zdania za znaczące z racji

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Translatoryka tekstu 2. Kod przedmiotu: FAT-21 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze

Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze Wykład I: Pomieszanie z modelem w środku Czym jest kognitywistyka? Dziedzina zainteresowana zrozumieniem procesów, dzięki którym mózg (zwł.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. ROZDZIAŁ 2 Wzajemne oddziaływanie między leksykonem a innymi środkami służącymi kodowaniu informacji... 67

Spis treści. ROZDZIAŁ 2 Wzajemne oddziaływanie między leksykonem a innymi środkami służącymi kodowaniu informacji... 67 Spis treści Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 15 Podziękowania... 17 ROZDZIAŁ 1 Wprowadzenie: założenia metodologiczne i teoretyczne... 19 1. Cel i układ pracy...... 19 2. Język jako przedmiot badań...

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne. Wstęp do współczesnej semantyki. Lingwistyka komputerowa

Informacje ogólne. Wstęp do współczesnej semantyki. Lingwistyka komputerowa Informacje ogólne 1. Nazwa Wstęp do współczesnej semantyki 2. Kod WWS 3. Rodzaj obowiązkowy 4. Kierunek i specjalność studiów Lingwistyka komputerowa 5. Poziom studiów I 6. Rok studiów III 7. Semestr V

Bardziej szczegółowo

Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja

Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja Wykład dziesiąty Hipoteza języka myśli (LOT): źródła i założenia Andrzej Klawiter http://www.amu.edu.pl/~klawiter klawiter@amu.edu.pl Filozoficzne źródła:

Bardziej szczegółowo

Wstęp do logiki. Kto jasno i konsekwentnie myśli, ściśle i z ładem się wyraża,

Wstęp do logiki. Kto jasno i konsekwentnie myśli, ściśle i z ładem się wyraża, Prof. UAM, dr hab. Zbigniew Tworak Zakład Logiki i Metodologii Nauk Instytut Filozofii Wstęp do logiki Kto jasno i konsekwentnie myśli, ściśle i z ładem się wyraża, kto poprawnie wnioskuje i uzasadnia

Bardziej szczegółowo

5. Rozważania o pojęciu wiedzy. Andrzej Wiśniewski Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

5. Rozważania o pojęciu wiedzy. Andrzej Wiśniewski Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 5. Rozważania o pojęciu wiedzy Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Wiedza przez znajomość [by acquaintance] i wiedza przez opis Na początek

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 7 OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

Załącznik nr 7 OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) Załącznik nr 7 Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Translatorium (język jidysz) Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Translation Studies (Yiddish

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska

Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW:

Bardziej szczegółowo

Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja

Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja Główne problemy kognitywistyki: Reprezentacja Wykład 1 Wprowadzenie do problemu reprezentacji Andrzej Klawiter http://www.amu.edu.pl/~klawiter klawiter@amu.edu.pl Pojęcie reprezentacji (1) Słowo 'reprezentacja'

Bardziej szczegółowo

Słowa jako zwierciadło świata

Słowa jako zwierciadło świata SYLLABUS Lp. Element Opis 1 2 Nazwa modułu Typ modułu Słowa jako zwierciadło świata do wyboru 3 Instytut Instytut Nauk HumanistycznoSpołecznych i Turystyki 4 5 Kod modułu Kierunek, specjalność, poziom

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 28 października 2014 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Kryteria przyczynowości

Bardziej szczegółowo

Zeszyty naukowe nr 4. Ekonomiści to też poeci. Metafora w języku ekonomii. Agnieszka Gicala

Zeszyty naukowe nr 4. Ekonomiści to też poeci. Metafora w języku ekonomii. Agnieszka Gicala Zeszyty naukowe nr 4 Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Bochni 2006 Agnieszka Gicala Ekonomiści to też poeci. Metafora w języku ekonomii. Nie lubimy, kiedy rośnie nasz debet. Jesteśmy przerażeni, jeśli ceny

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU Historia Języka Angielskiego - konwersatorium studia stacjonarne I, rok III (semestr I i II)

I. KARTA PRZEDMIOTU Historia Języka Angielskiego - konwersatorium studia stacjonarne I, rok III (semestr I i II) PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU Historia Języka Angielskiego - konwersatorium studia stacjonarne I, rok III (semestr I i II) CEL PRZEDMIOTU C Nabycie podstawowej wiedzy związanej z historią

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO / ROSYJSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY 1-6. (drugi język obcy kurs początkujący)

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO / ROSYJSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY 1-6. (drugi język obcy kurs początkujący) KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO / ROSYJSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY 1-6. Słuchanie i Czytanie Ocena - niedostateczny (drugi język obcy kurs początkujący) uczeń nie potrafi zrozumieć ogólnego sensu,

Bardziej szczegółowo

METODA PROJEKTÓW NA TLE DYDAKTYKI KONSTRUKTYWISTYCZNEJ

METODA PROJEKTÓW NA TLE DYDAKTYKI KONSTRUKTYWISTYCZNEJ Przygotowano w ramach projektu Szkoła dla środowiska Dr hab. Astrid Męczkowska-Christiansen, prof. AMW METODA PROJEKTÓW NA TLE DYDAKTYKI KONSTRUKTYWISTYCZNEJ DYDAKTYKA KONSTRUKTYWISTYCZNA A DYDAKTYKA BEHAWIORALNA

Bardziej szczegółowo

Kognitywny przewrót w lingwistyce

Kognitywny przewrót w lingwistyce Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Kognitywna rewolucja w lingwistyce l. 70. i 80. 2 3 4 Główne założenia kognitywizmu w lingwistyce 1. Lingwistyka jako jedna z nauk kognitywnych; nieautonomiczność

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 6: Psychologia poznawcza

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 6: Psychologia poznawcza Wstęp do kognitywistyki Wykład 6: Psychologia poznawcza Sześciokąt nauk kognitywnych I. Psychologia poznawcza Poznanie to zdolność człowieka do odbierania informacji z otoczenia i przetwarzania ich w celu

Bardziej szczegółowo

Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta

Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta Lp. Element Opis 1 Nazwa Wstęp do językoznawstwa 2 Typ obowiązkowy 3 Instytut Instytut Nauk Humanistyczno-Społecznych i Turystyki Kod 4 PPWSZ-FA-1-15t-s/n Kierunek, kierunek: filologia 5 specjalność, specjalność:

Bardziej szczegółowo

Siostrzane projekty Wikipedii: Wikisłownik

Siostrzane projekty Wikipedii: Wikisłownik Siostrzane projekty Wikipedii: Wikisłownik Helena Polak (Rovdyr) Piotr Kubowicz (Derbeth) Dariusz Jażdżyk (joystick) Wsparcie moralne i techniczne Piotr PMG Gackowski Czym jest Wikisłownik? Kalendarium

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Antropologia retoryki: w kręgu zagadnień retoryki kultury i poetyki społecznej 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku

Bardziej szczegółowo

Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze

Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze Wykład II: Modele pojęciowe Gwoli przypomnienia: Kroki w modelowaniu kognitywnym: teoretyczne ramy pojęciowe (modele pojęciowe) przeformułowanie

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): BRAK

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): BRAK OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu kształcenia: JĘZYKOZNAWSTWO OGÓLNE 2. Kod modułu kształcenia: 08-KODM-JOG 3. Rodzaj modułu kształcenia: OBLIGATORYJNY 4. Kierunek

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Opublikowano w: Komunikacja wizualna w przestrzeni publicznej, red. Anna Obrębska, Łódź 2009, s. 9-19 Kategoria obserwatora

Bardziej szczegółowo

Elementy językoznawstwa kognitywnego w dydaktyce filozofii 1

Elementy językoznawstwa kognitywnego w dydaktyce filozofii 1 Marcin Zieliński VI Liceum Ogólnokształcące w Gdańsku http://www.wiedzaradosna.pl Elementy językoznawstwa kognitywnego w dydaktyce filozofii 1 Abstrakt: Zgodnie z paradygmatem kognitywistycznym, podstawy

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) Wymagania szczegółowe 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne

Bardziej szczegółowo

Teoria relewancji Sperbera i Wilson. Nowe modele komunikacyjne

Teoria relewancji Sperbera i Wilson. Nowe modele komunikacyjne Teoria relewancji Sperbera i Wilson. Nowe modele komunikacyjne Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Teoria relewancji ogólna teoria poznania i komunikacji 2 3 4 Twórcy teorii relewancji Dan Sperber

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA FILOZOFICZNE

ZAŁOŻENIA FILOZOFICZNE ZAŁOŻENIA FILOZOFICZNE Koło Wiedeńskie Karl Popper Thomas Kuhn FILOZOFIA A NAUKA ZAŁOŻENIA W TEORIACH NAUKOWYCH ZAŁOŻENIA ONTOLOGICZNE Jaki jest charakter rzeczywistości językowej? ZAŁOŻENIA EPISTEMOLOGICZNE

Bardziej szczegółowo

MAX WEBER zainteresowania: socjologia, ekonomia polityczna, prawo, teoria polityki, historia gospodarcza, religioznawstwo, metodologia nauk

MAX WEBER zainteresowania: socjologia, ekonomia polityczna, prawo, teoria polityki, historia gospodarcza, religioznawstwo, metodologia nauk OBIEKTYWIZM W NAUCE MAX WEBER 1864 1920 zainteresowania: socjologia, ekonomia polityczna, prawo, teoria polityki, historia gospodarcza, religioznawstwo, metodologia nauk społecznych uosobienie socjologii

Bardziej szczegółowo

Wstęp do językoznawstwa 2010/2011 dr Konrad Juszczyk Wstęp do językoznawstwa. dr Konrad Juszczyk

Wstęp do językoznawstwa 2010/2011 dr Konrad Juszczyk Wstęp do językoznawstwa. dr Konrad Juszczyk Nazwa przedmiotu Prowadzący (kontakt) Czas trwania Kierunek i specjalność Sposób zaliczenia Prezentacje z zajęć Bibliografia do zajęć Pytania na egzamin Opis tematów zajęć Materiały dodatkowe Wstęp do

Bardziej szczegółowo

Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci

Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci Pierwsze miesiące życia dziecka 1. interakcje twarzą w twarz z opiekunem Pierwsze miesiące życia dziecka 1. interakcje twarzą

Bardziej szczegółowo

Podejście obiektowe - podstawowe pojęcia

Podejście obiektowe - podstawowe pojęcia Podejście obiektowe - podstawowe pojęcia Bogdan Kreczmer ZPCiR IIAiR PWr pokój 307 budynek C3 bogdan.kreczmer@pwr.wroc.pl Copyright c 2003 2008 Bogdan Kreczmer Niniejszy dokument zawiera materiały do wykładu

Bardziej szczegółowo

Praktyczna nauka drugiego języka obcego II

Praktyczna nauka drugiego języka obcego II OPIS PRZEDMIOTÓW DO PLANU STUDIÓWNA ROK AKADEMICKI 2016/2017 PLAN STUDIÓW kierunek studiów: Filologia germańska profil studiów: ogólnoakademicki stopień: II ( ) forma studiów: stacjonarne specjalność:

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI Ocena celująca KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI Poziom kompetencji językowej ucznia wykracza poza wiadomości i umiejętności przewidziane dla klasy szóstej. - uczeń potrafi przyjąć

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA W BIZNESIE

KOMUNIKACJA W BIZNESIE 1 KOMUNIKACJA W BIZNESIE Komunikowanie wywodzi się z łacińskiego communicatio, to znaczy doniesienie, komunikat, ale wówczas wskazujemy na rzecz, a nie na czynność. Słuszne jest zatem odwołanie się do

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-P8 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 23 października 2016 Metodologia i metoda naukowa 1 Metodologia Metodologia nauka o metodach nauki

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Nauka o języku i komunikacji. 2. KIERUNEK: Nauczanie języka angielskiego na poziomie wczesnoszkolnym

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Nauka o języku i komunikacji. 2. KIERUNEK: Nauczanie języka angielskiego na poziomie wczesnoszkolnym KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Nauka o języku i komunikacji 2. KIERUNEK: Nauczanie języka angielskiego na poziomie wczesnoszkolnym 3. POZIOM STUDIÓW: studia podyplomowe 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW:

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy czwartej.

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy czwartej. Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy czwartej. Opracowała: Małgorzata Majewicz-Solecka Wymagania edukacyjne na ocenę celującą: Stopień celujący otrzymuje uczeń, który: a) posiadł wiedzę

Bardziej szczegółowo

Korpusowe badania składniowe

Korpusowe badania składniowe derwojed@uw.edu.pl Sesja korpusowa 16 lipca 2009 r. 1 Wstęp: korpus tekstów 2 A. Wierzbicka, System składniowy prozy polskiego renesansu 3 M. Świdziński, Własności składniowe wypowiedników polskich 4 M.

Bardziej szczegółowo

POCZUCIE TOŻSAMOŚCI W KONTEKŚCIE SPOŁECZNOŚCI NARODOWO - PAŃSTWOWEJ

POCZUCIE TOŻSAMOŚCI W KONTEKŚCIE SPOŁECZNOŚCI NARODOWO - PAŃSTWOWEJ POCZUCIE TOŻSAMOŚCI W KONTEKŚCIE SPOŁECZNOŚCI NARODOWO - PAŃSTWOWEJ Wstęp Żyjemy w świecie wielkich procesów integracji i globalizacji. Z samej swojej istoty są to procesy pozytywne pozwalające wspólnie

Bardziej szczegółowo

Marek Świdziński Elementy gramatyki opisowej języka polskiego Uniwersytet Warszawski * Wydział Polonistyki Seria szósta, T. XXXIII Warszawa 1997

Marek Świdziński Elementy gramatyki opisowej języka polskiego Uniwersytet Warszawski * Wydział Polonistyki Seria szósta, T. XXXIII Warszawa 1997 1 Marek Świdziński Elementy gramatyki opisowej języka polskiego Uniwersytet Warszawski * Wydział Polonistyki Seria szósta, T. XXXIII Warszawa 1997 SPIS TREŚCI WSTĘP... 1 WYKŁAD 1: WPROWADZENIE DO JĘZYKOZNAWSTWA

Bardziej szczegółowo

Wprowadzanie opisu przedmiotu do uniwersyteckiego katalogu przedmiotów w systemie USOS - instrukcja dla koordynatorów

Wprowadzanie opisu przedmiotu do uniwersyteckiego katalogu przedmiotów w systemie USOS - instrukcja dla koordynatorów wersja z dnia 10 czerwca 2011 r. Wprowadzanie opisu przedmiotu do uniwersyteckiego katalogu przedmiotów w systemie USOS - instrukcja dla koordynatorów Instrukcja ma na celu ułatwienie realizacji obowiązków

Bardziej szczegółowo

Diagramu Związków Encji - CELE. Diagram Związków Encji - CHARAKTERYSTYKA. Diagram Związków Encji - Podstawowe bloki składowe i reguły konstrukcji

Diagramu Związków Encji - CELE. Diagram Związków Encji - CHARAKTERYSTYKA. Diagram Związków Encji - Podstawowe bloki składowe i reguły konstrukcji Diagramy związków encji (ERD) 1 Projektowanie bazy danych za pomocą narzędzi CASE Materiał pochodzi ze strony : http://jjakiela.prz.edu.pl/labs.htm Diagramu Związków Encji - CELE Zrozumienie struktury

Bardziej szczegółowo

Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych

Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych Agnieszka Dziob, Marek Maziarz, Maciej Piasecki, Michał Wendelberger Politechnika Wrocławska Katedra

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 3. Spór o uniwersalia Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Nieco semiotyki nazwa napis lub dźwięk pojęcie znaczenie nazwy desygnat nazwy każdy

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI liceum

JĘZYK NIEMIECKI liceum JĘZYK NIEMIECKI liceum Przedmiotowy system oceniania i wymagania edukacyjne Nauczyciel: mgr Teresa Jakubiec 1. Przedmiotem oceniania w całym roku szkolnym są: - wiadomości - umiejętności - wkład pracy,

Bardziej szczegółowo

Percepcja, język, myślenie

Percepcja, język, myślenie Psychologia procesów poznawczych Percepcja, język, myślenie Wprowadzenie w problematykę zajęć. Podstawowe pojęcia. W 1 1.Wprowadzenie w problematykę zajęć. Podstawowe pojęcia. 2. Historia psychologii poznawczej.

Bardziej szczegółowo

Archeologia kognitywna

Archeologia kognitywna Wstęp Kognitywistyka Bibliografia Wstęp do archeologii 24 maja 2012 Wstęp Kognitywistyka Bibliografia Plan prezentacji 1 Kognitywistyka Kognitywistyka czyli nauki o poznaniu Baza wiedzy i mapa kognitywna

Bardziej szczegółowo

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu AAC (ang.) Augmentive and Alternative Communication Wspomagające

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

Wiedza indywidualna i wiedza w organizacji

Wiedza indywidualna i wiedza w organizacji Wiedza indywidualna i wiedza w organizacji Zarządzanie wiedzą i style uczenia się Tomasz Poskrobko Wiedza Wiedza personalna WIEDZA Wiedza organizacyjna Wiedza Wiedza personalna WIEDZA Wiedza organizacyjna

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wartości w budowaniu więzi w rodzinie

Znaczenie wartości w budowaniu więzi w rodzinie Znaczenie wartości w budowaniu więzi w rodzinie Zofia Kończewska-Murdzek Maria Murdzek-Wierzbicka Jan Wierzbicki Psychologia jako nauka opisująca i wyjaśniająca ludzkie zachowanie oraz jego podmiotowe

Bardziej szczegółowo

Barbara Sosińska-Kalata. Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski

Barbara Sosińska-Kalata. Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski XII KRAJOWE FORUM INFORMACJI NAUKOWEJ I TECHNICZNEJ Społeczeństwo informacyjne informacja innowacje wyzwania ery cyfrowej Zakopane, 24-27.09.2013 Barbara Sosińska-Kalata Instytut Informacji Naukowej i

Bardziej szczegółowo

Codzienność metafory w perspektywie kognitywistycznej Próba krytycznej analizy 1

Codzienność metafory w perspektywie kognitywistycznej Próba krytycznej analizy 1 Prace z warsztatu Aleksander Gemel Uniwersytet Łódzki Codzienność metafory w perspektywie kognitywistycznej Próba krytycznej analizy 1 Abstrakt Celem pracy jest dostarczenie krytycznej analizy podstawowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści tomu pierwszego

Spis treści tomu pierwszego Spis treści tomu pierwszego WSTĘP.... 11 DŹWIĘK JAKO ZJAWISKO FIZYCZNE...15 CHARAKTERYSTYKA AKUSTYCZNA I AUDYTYWNA DŹWIĘKÓW MOWY.. 17 SŁUCH...20 WYŻSZE PIĘTRA UKŁADU SŁUCHOWEGO...22 EMISJE OTOAKUSTYCZNE...25

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Pojęcia to. porównanie trzech sposobów ujmowania pojęć. Monika Marczak IP, UAM

Pojęcia to. porównanie trzech sposobów ujmowania pojęć. Monika Marczak IP, UAM Pojęcia to. porównanie trzech sposobów ujmowania pojęć Monika Marczak IP, UAM Takiego zwierzęcia nie ma?????????? Jeśli brakuje umysłowej reprezentacji pewnego fragmentu rzeczywistości, fragment ten dla

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z języka polskiego dla klasy V szkoły podstawowej

Kryteria ocen z języka polskiego dla klasy V szkoły podstawowej Kryteria ocen z języka polskiego dla klasy V szkoły podstawowej 1. Kształcenie literackie i kulturalne: Ocena dopuszczająca- uczeń: - poprawnie czyta i wygłasza tekst poetycki - wyodrębnia elementy świata

Bardziej szczegółowo

Konsultacje obowiązkowe

Konsultacje obowiązkowe SYLABUS MODUŁU KSZTAŁCENIA Lp. Element Opis 1 Nazwa modułu Leksykologia i leksykografia 2 Instytut Humanistyczny 3 Kod PPWSZ - FP - 1 523 s 4 Kierunek, poziom i profil filologia polska, studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

MODUŁ KSZTAŁCENIA: Praktyczna nauka języka angielskiego: moduł 2

MODUŁ KSZTAŁCENIA: Praktyczna nauka języka angielskiego: moduł 2 Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Program kształcenia, załącznik nr 1. nazwa kierunku FILOLOGIA ANGIELSKA. poziom kształcenia drugi. profil kształcenia ogólnoakademicki 4. forma prowadzenia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Reprezentacje poznawcze

Reprezentacje poznawcze Reprezentacje poznawcze Reprezentacja poznawcza umysłowy odpowiednik obiektów (realnie istniejących, fikcyjnych, hipotetycznych). Zastępuje swój obiekt w procesach przetwarzania informacji. Reprezentacje

Bardziej szczegółowo

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i Debiuty Naukowe III Leksykon tekst wyraz WARSZAWA 2009-1 - Seria Debiuty Naukowe Redaktor tomu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII "B"

PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII B PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII "B" Plan nauczania Kurs obejmuje: a) zajęcia teoretyczne w wymiarze co najmniej 30 godzin dydaktycznych, w tym tematy: Temat 1 Pojęcia podstawowe: Definicje:

Bardziej szczegółowo

Na czym polega streszczanie tekstu?

Na czym polega streszczanie tekstu? Na czym polega streszczanie tekstu? CZYM JEST STRESZCZENIE? PODSTAWOWE INFORMACJE Jest formą przetwarzania tekstu/wykonywania t k działań ł ń na tekście. Polega na takim przekształceniu tekstu, że radykalnie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna.

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia średniowieczna a starożytna 2 3 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne

Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne Konferencja nauczycieli polskich szkół sobotnich 10-12 lipca 2015 Elżbieta Grabska-Moyle Polska Szkoła w Luton i Dunstable www.polskaszkolaluton.org.uk

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant 2011-10-01 Plan wykładu 1 Immanuel Kant - uwagi biograficzne 2 3 4 5 6 7 Immanuel Kant (1724-1804) Rysunek: Immanuel Kant - niemiecki filozof, całe życie

Bardziej szczegółowo

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy]

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] na początku każdego procesu poznawczego stoją różne założenia teoretyczne i hipotezy które mogą być ukryte/nieświadome metody badawcze

Bardziej szczegółowo

Obrazowanie zjawisk gramatycznych. Projekt gramatyki wizualnej

Obrazowanie zjawisk gramatycznych. Projekt gramatyki wizualnej Półrocznik Językoznawczy Tertium. Tertium Linguistic Journal 1 (1&2) (2016) Obrazowanie zjawisk gramatycznych. Projekt gramatyki wizualnej Katarzyna Kwapisz-Osadnik Uniwersytet Śląski w Katowicach katarzyna.kwapisz-osadnik@us.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk

Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk 10 października 2009 Plan wykładu Czym jest filozofia 1 Czym jest filozofia 2 Filozoficzna geneza nauk szczegółowych - przykłady Znaczenie

Bardziej szczegółowo

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań Systemy przekonań Dlaczego mądrzy ludzie podejmują głupie decyzje? Odpowiedzialne są nasze przekonania. Przekonania, które składają się

Bardziej szczegółowo

Semiotyka logiczna (1)

Semiotyka logiczna (1) Semiotyka logiczna (1) Jerzy Pogonowski Zakład Logiki Stosowanej UAM www.logic.amu.edu.pl pogon@amu.edu.pl Wprowadzenie Jerzy Pogonowski (MEG) Semiotyka logiczna (1) Wprowadzenie 1 / 14 Plan wykładu: semestr

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA KLASA I KLASA II KLASA III

KRYTERIA OCENIANIA KLASA I KLASA II KLASA III KRYTERIA OCENIANIA II ETAP EDUKACYJNY - JĘZYK ANGIELSKI KLASA I KLASA II KLASA III DOPUSZCZAJĄCY: rozumie proste polecenia nauczyciela, poparte gestem; rozumie proste zwroty grzecznościowe i proste pytania;

Bardziej szczegółowo

Język jako hierarchiczny system dwuklasowy

Język jako hierarchiczny system dwuklasowy Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Hierarchia jednostek języka 2 3 Jednostki planu parole Wielkie zwierzę zbiegło ostatnio z zoo. Dyrekcja wydała oświadczenie, że zwierzę to nie jest jednak groźne

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski Arkusz standardowy zawierał 22 zadania, w tym 20 zadań zamkniętych i 2 zadania otwarte. Wśród zadań zamkniętych pojawiły się

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Gramatyka porównawcza germańskich celtyckich słowiańskich (ćwiczenia) I rok studiów II stopnia (studia stacjonarne) CEL PRZEDMIOTU C1 Praktyczne poznanie

Bardziej szczegółowo