Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych"

Transkrypt

1 323 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych (na podstawie polskich i słowackich czasowników ruchu) Dorota FILAR Bożena KOTUŁA Abstrakt Ruch jest klasyfikowany jako jeden z podstawowych prekonceptualnych schematów wyobrażeniowych (Lakoff, Johnson). Jest on, w związku z tym, domeną źródłową wielu metafor, których pojęciowy i językowy mechanizm wykorzystuje fundamentalną, doświadczeniową wiedzę o stanach fizycznych (w tym: o ruchu, jego naturze, typach itd.), by wyrażać złożone postrzeganie różnych zjawisk i stanów abstrakcyjnych (sfery mentalnej: uczuć, intelektu, aktów twórczych; wartości; ludzkich interakcji, i wielu innych). Porównawcze badania czasowników ruchu w języku polskim i słowackim pozwolą ukazać to zjawisko w bogatej płaszczyźnie analitycznej. Kľúčové slová Czasowniki ruchu, stany mentalne, domena źródłowa, domena docelowa, treść pojęciowa, schematy wyobrażeniowe, metaforyczne nazwy. Kontakt Dorota Filar Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Instytut Filologii Polskiej Zakład Leksykologii i Pragmatyki Językowej, Bożena Kotuła Uniwersytet Preszowski w Preszowie, Katedra Środkowoeuropejskich Studiów 1 Domeny kognitywne Według R. Langackera znaczenie jako konceptualizacja obejmuje zarówno treść pojęciową, jak i sposób obrazowania tej treści. Domena to termin używany w gramatyce kognitywnej w celu jednoznacznego odniesienia się do treści [Langacker 2009]. Ten sposób myślenia znalazł zastosowanie w pracach wielu innych badaczy; autorka Leksykonu językoznawstwa kognitywnego pisze: Domena to spójna struktura wiedzy mająca w zasadzie dowolny poziom złożoności lub organizacji ( ). Co istotne, domena dostarcza danego rodzaju spójnej reprezentacji wiedzy, względem której charakteryzowane są inne jednostki pojęciowe ( ). Przykładowo, językowe określenia gorący, zimny i letni odnoszą się do odmiennych rodzajów pojęć leksykalnych, które można w pełni scharakteryzować tylko w odniesieniu do domeny TEMPERATURY. Zatem centralną funkcją domeny

2 324 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych jest dostarczać względnie stałego kontekstu wiedzy, w kategoriach którego można rozumieć inne rodzaje jednostek pojęciowych. (Evans 2009, s 23). Domeny odnoszą się do wszelkich procesów wyodrębniania treści pojęciowej; wskazują na treści mentalne lub sfery doświadczenia, tworzące podstawę wiedzy o świecie oraz fundament znaczenia; te same domeny (np. domena CZASU czy PRZESTRZENI) mogą być wykorzystywane w konstruowaniu znaczeń różnych elementów języka: same w sobie domeny nie są pojęciami czy konceptualizacjami. Jest to raczej potencjał doświadczeniowy, w obrębie którego mogą zachodzić konceptualizacje i pojawiać się pojęcia (Langacker 2009, s 72). Większość elementów języka odwołuje się do kilku, a nawet wielu domen. Zbiór domen poznawczych, przywoływany przez konkretną jednostkę języka jako podstawa znaczenia, to tzw. matryca. Co istotne, w zasadzie nie da się ustalić pełnej, zamkniętej matrycy ( listy domen ) dla danej jednostki języka. Domeny potencjalnie relewantne dla każdej jednostki językowej tworzą zbiór otwarty. Przywołanie takiej czy innej domeny jest bowiem arbitralnym działaniem konceptualizującego podmiotu, zależnym od przyjętych przez niego celów. Przykładowo dla jednostki leksykalnej latać istotne są domeny: ruchu, przemieszczania, wysokości i wznoszenia się, prędkości, powietrza i in. Z kolei czasownik czytać może się odnosić do domeny czynności mentalnej, domeny wzroku, domeny znaków językowych, domeny treści i in. 2 Domena źródłowa a domena docelowa w koncepcji metafory pojęciowej Kluczowa dla naszego wystąpienia koncepcja dotyczy jednego ze sposobów postrzegania metafory. Chcemy wykorzystać terminy: domena źródłowa oraz domena docelowa stosowane w analizach metafor pojęciowych. W odniesieniu do teorii metafory pojęciowej domena źródłowa jest bazą konceptualną, kształtującą inną domenę. A zatem pewne aspekty domeny źródłowej (najczęściej wywodzące się z elementarnych doświadczeń somatycznych czy fizycznych) są rzutowane na inną przestrzeń konceptualną, czyli: są metaforycznie wprowadzane do innej domeny - do domeny docelowej. Domena docelowa jest więc w procesie metaforyzacji kształtowana przez inną domenę, jest przez nią strukturowana. 3 Kategorie RUCHU oraz CZYNNOŚCI/PROCESÓW MENTALNYCH i ich językowe wykładniki W naszych analizach zajmiemy się utrwalonymi w językach polskim i słowackim metaforami, w których domeną źródłową jest RUCH, zaś domena docelowa to wybrane PROCESY i CZYNNOŚCI MENTALNE człowieka.

3 Registre jazyka a jazykovedy 325 Wychodzimy z założenia, że niezwykle rozległa domena procesów i czynności mentalnych obejmuje jednostki języka, które są znakami procesów ( ) i czynności usytuowanych w umyśle człowieka (Danielewiczowa 2000, s. 227). A zatem w polu naszych rozważań znajdą się wyrazy, które odsyłają do wewnętrznych doświadczeń człowieka i są konceptualnie zorganizowane wokół jednego z elementarnych predykatów epistemicznych: wiedzieć lub myśleć. Domena ruchu także jest wyjątkowo złożona. Co istotne, ruch jest zjawiskiem elementarnym w sensie poznawczym. Należy do podstawowych schematów wyobrażeniowych, nabywanych przez człowieka prekonceptualnie: istotę ruchu pojmujemy bowiem zanim jesteśmy w stanie świadomie konstruować pojęcia i nimi operować. Domena ruchu ma wiele szczegółowych obszarów konceptualnych, z których każdy dotyczy innego zespołu cech, związanych z ruchem. W pracach językoznawczych wskazywano i analizowano różne kategorie ruchu, jednakże nie powstała jednolita klasyfikacja leksykalnie wyrażanych typów ruchu. Wyróżnia się np. typy ruchu ze względu na cykliczność bądź jej brak, fazowość czy powtarzalność. Opisy obejmują nie tylko zjawiska fizyczne obiektywnie postrzegane jako ruch, ale także i tzw. ruch subiektywny: przypisanie ruchu bytowi, który nie może poruszać się w rzeczywistości. Oczywistym typem ruchu, biorąc pod uwagę antropocentryczną organizację języka, jest ruch, którego elementem jest człowiek: zarówno jako subiekt, jak i jako obiekt. Możemy wskazać ruchy, odnoszące się do czynności wykonywanych przez ciało człowieka (skakać, biegać, kroczyć), niekiedy w zetknięciu z innym obiektem, np.: przeskoczyć przez coś, przekroczyć coś. Wiąże się z tym zmiana położenia człowieka względem czegoś, np. zapadać się w coś; mijać/ omijać coś, wydobywać się z czegoś. Ruch może też wskazywać oddziaływanie człowieka (czy innej istoty żywej albo poruszającego się obiektu) na inne obiekty, np.: pchać, ciągnąć, wlec, przesuwać, podnosić. Innym kryterium klasyfikacji ruchu może być jego kierunek: GÓRA-DÓŁ (wzlatywać, unosić się opadać, spadać), PRZÓD TYŁ (wyprzedzać zawracać, cofać się), PROSTO W BOK (skręcić, zboczyć). Szczególną kategorię tworzą też czasowniki ruchu, odnoszące się do ruchu okrężnego (krążyć, obracać się, kręcić się). Jako podstawowy, oczywisty, intuicyjnie zrozumiały i prekonceptualny schemat wyobrażeniowy ruch stanowi czytelną domenę źródłową w metaforycznych konstrukcjach, których domeny docelowe wyrażają złożone treści, dotyczące różnych zjawisk i stanów abstrakcyjnych (sfery mentalnej, uczuć, intelektu, aktów twórczych; wartości; ludzkich interakcji, i wielu innych). Inaczej mówiąc, ruch jest domeną źródłową wielu metafor, których pojęciowy i językowy mechanizm wykorzystuje fundamentalną, doświadczeniową wiedzę o stanach fizycznych (w tym: o ruchu, jego naturze, typach itd.). Poszukując prostego sposobu wyrażenia skomplikowanych treści, ludzie wyrażają się o wielu zjawiskach które w istocie, w sensie dosłownym nie poruszają się tak jak gdyby podlegały one rzeczywistym, fizycznym, obserwowalnym procesom ruchu.

4 326 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych Nasze wystąpienie jest poświęcone analizie przykładów takich metafor, w których ruch stanowi domenę źródłową w metaforycznych określeniach procesów mentalnych. Przykładów takiego mechanizmu można odnaleźć bardzo wiele, zarówno w języku polskim, jak i w języku słowackim. Są to konstrukcje metaforyczne, w których domena RUCHU (jako domena źródłowa) strukturyzuje domenę docelową PROCE- SÓW MENTALNYCH, co zachodzi np. z dodatkowym wykorzystaniem domen: 1) POJEMNIKA; 2) KIERUNKU; 3) TEMPA; 4) CELU; 5) ŚRODKA TRANSPORTU. Zdecydowałyśmy, by w niniejszym wystąpieniu ukazany został jedynie niewielki wycinek ogromnego i bogatego pola nazw procesów i czynności mentalnych, ograniczony do konstrukcji, w których procesy mentalne z konieczności będą reprezentowane tylko przez dwa wykładniki leksykalne: głowa/ hlava i myśl/ myseľ. Zakładamy, że języki polski i słowacki dysponują w badanym zakresie podobnymi, bliskimi sobie podstawami konceptualnymi. Dlatego właśnie domeny RUCHU oraz PROCESÓW I CZYNNOŚCI MENTALNYCH w obu językach wyraziście współpracują, tworząc omawiane tu konstrukcje metaforyczne. Definicja leksemu głowa, zamieszczona w Innym słowniku języka polskiego (Bańko 2000), ukazuje nie tylko związek głowy z procesami mentalnymi (myśleniem), ale także metaforyczne wyobrażenie głowy ludzkiej jako pojemnika na stany i procesy mentalne : Słowem głowa posługujemy się tak jakby oznaczało ono pojemnik, w którym znajdują się myśli. W głowie kłębiło mu się od różnych myśli. ( ) Jeśli przyszło lub wpadało nam do głowy coś, czego do tej pory nie dostrzegaliśmy lub nie braliśmy pod uwagę, to pomyśleliśmy o tym. To rozwiązanie przychodziło mu czasem do głowy, ale uważał je za ostateczność. ( ) Jeśli coś nam wyleciało, wypadło lub wyszło z głowy, to zapomnieliśmy o tym. ( ) Jeśli coś nam wchodzi do głowy, to łatwo się tego uczymy. Bańko zaznacza, że słowo głowa jest używane też w ( ) wyrażeniach nawiązujących do wyobrażenia głowy jako siedliska myśli. Ta definicja koresponduje z treścią definicji zamieszczonych w słownikach języka słowackiego. Krátky slovník slovenského jazyka [Kačala Pisárčikowá: 1997] rzeczownik hlava określa jako sídlo rozumu, pamäti, myslenia, vôle; rozum, myseľ: počítať z h-y, podobnie jak Slovník slovenského jazyka (Peciar 1959) (u človeka) sídlo rozumu, nadania, pamäti, myslenia, chápania, vôle, rozvahy. Pojawiające się w tożsamych definicjach polskiej i słowackiej wyrazy siedlisko i sídlo również można wpisać w metaforę POJEMNIKA. Z kolei myśl to czynność, funkcja, praca umysłu, zdolność myślenia; proces poznawczy, myślenie; władza psychiczna poznawcza, rozum, umysł; świadomość, pamięć (Szymczak 2002). Myśl to to, co powstaje w naszym umyśle: pomysł, plan, idea, wyobrażenie czegoś, opinia o czymś itp. ( ) słowem myśl posługujemy się tak, jakby oznaczało ono rzecz, która się porusza (Bańko 2000, s. 907). Podobne definicje znajdujemy w słowackich źródłach leksykograficznych: myseľ to myslenie, vedomie; intelekt [KSSJ] oraz myseľ myslenie, myšlienky [SSJ]. Zamieszczone

5 Registre jazyka a jazykovedy 327 w słownikach przykłady użycia pozwalają wykorzysta wspomnianą wyżej metaforę, gdyż np.: Coś nie może wyjść z myśli., Coś komuś przeszło (przemknęło) przez myśl, czyli ktoś sobie coś uświadomił, uprzytomnił, przypomniał sobie o czymś ; prišlo mi na myseľ spomenul som si. Metafora pojemnika umożliwia zastosowanie kategorii RUCHU jako domeny źródłowej. Poniżej w kilku punktach analizujemy wybrane przykłady wykorzystania ruchu jako domeny źródłowej. Obserwowalne cechy ruchu, jednoznacznie i w sposób obligatoryjny odnoszące się do niego takie, jak: szybkość, nagłość / powolność ; ciągłość; powtarzalność są przenoszone na domenę docelową, którą zgodnie z naszymi założeniami, stanowią tu procesy mentalne. 4. Momentalność, nagłość procesu myślowego, ale też krótkość jego trwania W wyrażeniach mówiących o nagłości lub momentalności procesu myślowego wykorzystywane są czasowniki przelecieć/preleteť, przebiec/prebehnúť, przemykać, wpaść. Popatrzmy, jakie związki wyrazowe notowane są w słownikach. Czasownik przelecieć/preleteť. Mówimy, że coś przeleciało nam przez głowę, jeśli nagle pomyśleliśmy o czymś. Myśli, jakie przelatują komuś przez głowę ktoś myśli, pomyślał o czym. Coś przelatuje komuś przez głowę ktoś o czymś krótko, przez chwilę myśli / hlavou mu preletela myšlienka (na okamih, náhle sa ukázať, zjaviť sa). Czasownik przebiec/prebehnúť. Coś przebiegło komuś przez myśl, myśl jakaś przebiegła komuś przez głowę ktoś o czymś nagle, w danej chwili pomyślał / hlavou mu prebehla myšlienka, (náhle sa objaviť niekde, mihnúť sa), prebehlo mu mysľou. Czasownik przemykać. Coś przemyka komuś przez głowę ktoś o czymś krótko, przez chwilę myśli, ale może też coś komuś przemknąć przez myśl ktoś pomyślał o czymś przez chwilę, uświadomił sobie coś, uprzytomnił, przypomniał sobie o czymś. Czasownik wpaść. Pomysł, jakaś myśl itp. wpadły komuś do głowy pomysł czegoś, jakaś myśl nagle powstały w czyjejś świadomości, nasunęły się komuś jakieś pomysły, myśli. Często w wyrażeniach językowych pojawiają się wariantywne rozwiązania. Możemy więc powiedzieć: przechodzi coś, przelatuje, przewija się, przemyka komuś przez głowę- ktoś myśli o czym przez chwilę, krótko, komuś przyszło cos na myśl / hlavou mu prebehla, preletela, blysla sa myseľ. Mówiący może więc wybrać spośród czasowników: przechodzić, przelatywać, przemykać/prebehnúť, preleteť, blysnúť, gdyż informują one o takim samym przebiegu procesu mentalnego. W obydwu językach omawiana cecha procesów mentalnych wyrażana jest za pomocą dwóch tożsamych czasowników przelecieć/preleteť oraz przebiec/prebehnúť.

6 328 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych W języku polskim możemy jeszcze wykorzystać czasowniki: przemknąć, wpaść, w języku słowackim zaś czasownik blysnúť. Wszystkie te czasowniki mają wspólną cechę znaczeniową, to znaczy szybkość, nagłość, która pojawia się w ich słownikowych definicjach, np. polski czasownik przebiec/przebiegnąć/przebiegać to szybko przejechać, przenieść się, przesunąć się z miejsca na miejsce. 4.1 Powolność procesu myślowego Kiedy chcemy poinformować o tym, że myślimy powoli, bez pośpiechu, to przede wszystkim wykorzystujemy czasownik snuć się. Coś się komuś snuje po głowie ktoś myśli o czymś, komuś przychodzą do głowy jakieś myśli. Jeśli myśli, obrazy, wizje itp. snują się nam po głowie lub przed oczami, to zmieniają się wolno. Dobrze ilustruje to zdanie: Ich myśli snuły się leniwie, ociężale i sennie., w którym powolność zawarta jest nie tylko w znaczeniu czasownika, ale wzmocniona przymiotnikami: leniwie, ociężale, sennie. 4.2 Ciągłość, nieustanność, powtarzalność, intensywność procesu Za pomocą związków z czasownikami ruchu możemy też podkreślić ciągłość, nieustanność, powtarzalność i intensywność procesów mentalnych. Jeśli coś nam chodzi po głowie, to często o tym myślimy. Jeśli niečo mi chodí po rozume, to myslím na niečo, mám niečo na mysli. W obydwu językach informacja ta realizowana jest za pomocą czasownika chodzić. Podobną konstrukcję, bo z partykułą nie, ale z wykorzystaniem odmiennych czasowników mają wyrażenia: Coś, ktoś nie wychodzi, nie może wyjść komuś z głowy, z myśli, tzn. ktoś nie może o czymś, o kimś zapomnieć; coś, ktoś zajmuje czyjąś uwagę, pochłania kogoś, ktoś o tym stale myśli, pamięta i słowackie: neschodí mu to z mysle stále na to myslí. Intensywność procesu myślenia oddawana jest przez czasowniki: pogrążyć się, zatopić się/ ponoriť sa, pohrúžiť sa, zahĺbiť sa. Możemy więc pogrążyć się, zatopić się w myślach/ ponoriť sa, pohrúžiť sa, zahĺbiť sa do myšlienok. Jeśli pogrążyliśmy się w myślach lub w jakichś czynnościach, to skupiliśmy się na nich tak, że nie zwracamy uwagi na nic innego. Stąd polskie wyrażenie pogrążony w myślach. Podobne znaczenie, chociaż wyrażone za pomocą odmiennych czasowników ruchu zawarte jest w polskich związkach wyrazowych: Myśli latają komu po głowie ktoś intensywnie o czymś myśli i Myśli kołują komuś w głowie i słowackich: nosiť niečo v hlave mať na mysli, rozmýšľať o niečom, myšlienky mu víria v hlave nesústredene, nesústavne myslí na niečo i čosi mu behá po rozume - (stále) myslí na to. Przeprowadzona analiza polskich i słowackich związków wyrazowych pozwala stwierdzić, że w obu językach RUCH stanowi domenę źródłową w metaforycznych określeniach procesów i czynności mentalnych. Domena RUCHU oraz domena PROCESÓW i CZYNNOŚCI MENTALNYCH w obu językach wyraziście współpracują, więc w efekcie tworzą liczne symetryczne konstrukcje metaforyczne. Dalsze badanie polskich i słowackich czasowników ruchu z wykorzystaniem innych,

7 Registre jazyka a jazykovedy 329 wspomnianych wcześniej domen (np. KIERUNKU, TEMPA, CELU, ŚRODKA TRANS- PORTU i innych) ukaże bogactwo występujących w obu językach nazw procesów i czynności mentalnych, dla których ruch jest domeną źródłową. Zoznam bibliografických odkazov: BARSALOU, L. W.: Frames, Concepts, and Conceptual Fields. In: Frames, Fields, and Contrasts. New Essays in Semantic and Lexical Organization, ed. by A. Lehrer, E. F. Kittay, Hillsdale, Lawrence Erlbaum Associates 1992, s BUFFA, F.: Poľsko-slovenský frazeologický slovník. [Polish-Slovak phraseological dictionary.] Prešov: Náuka DANIELEWICZOWA, M.: Wiedza i niewiedza. Studium polskich czasowników epistemicznych. [Knowledge and ignorance. A study of Polish epistemic verbs.] Warszawa: Wydawnictwo UW EVANS, V.: Leksykon językoznawstwa kognitywnego. [A lexicon of cognitive linguistics.] Przekład M. Buchta, M. Cierpisz i in., Kraków: Universitas FILAR, D. KOTUŁA, B.: Translation and Correspondence of Languages and Cultures As Exemplified by Polish and Slovak Verbs of Movement: iść, chodzić / ísť, chodiť. In: Zrkadla translatologie I: Preklad ako nástroj komunikácie. Prešov: Prešovská univerzita 2013, s HAMPE, B.: Image schemas in Cognitive Linguistics: Introduction. In: From Perception to Meaning: Image Schemas in Cognitive Linguistics, ed. by B. Hampe, Cognitive Linguistic Research 29. Berlin-New York: Mouton de Gruyter 2005, s JOHNSON, M.: The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. Chicago: University of Chicago Press LAKOFF, G. JOHNSON, M.: Metafory w naszym życiu. [Metaphors in our life] Przełożył i wstępem opatrzył Tomasz P. Krzeszowski. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia LANGACKER, R. W.: Wykłady z gramatyki kognitywnej. [Explications from cognitive grammar.] Red. H. Kardela. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej LANGACKER, R. W.: Gramatyka kognitywna. Wprowadzenie. [Cognitive grammar an introduction.] Red. E. Tabakowska, M. Buchta, tłum. E. Tabakowska, M. Buchta, H. Kardela i in. Kraków: Universitas Słowniki [dictionaries]: Inny słownik języka polskiego. [An alternative dictionary of Polish.] Red. M. Bańko, Warszawa: PWN Słownik frazeologiczny języka polskiego. [A Polish phraseological dictionary.] Red. S. Skorupka. Warszawa: PWN Słownik języka polskiego. [Polish dictionary.] Red. M. Szymczaka. Warszawa: Wiedza Powszechna Slovník slovenského jazyka. [Slovak dictionary.] Red. S. Peciar. Bratislava: vydavateľstvo SAV 1959.

8 330 Ruch jako domena źródłowa w metaforycznych nazwach stanów mentalnych Krátky slovník slovenského jazyka. [Shorter Slovak dictionary.] Red. J. Kačala M. Pisárčiková. Bratislava: Veda Slovenský frazeologický slovník. [A Slovak phraseological dictionary.] Red. P. Tvrdý. Praha Prešov: PWN Resumé Movement as a source domain in metaphorical names of mental states (based on Polish and Slovak lexicons) According to R Langacker, importance as a conceptualisation includes both conceptual content and the way of imaging of the content. Domains refer to different conceptual content extraction processes and indicate mental content or experiential spheres which form the basis of knowledge about the world and the foundation of meaning. In the article we use the terms of the source domain and the target domain in our analysis of conceptual metaphors. We are interested in metaphors existing in Polish and Slovak languages which have MOVEMENT as the source domain with the target domains being human MENTAL PROCESSES and ACTIVITIES. The analyses we carried out enable us to claim that in both languages MOVEMENT is the source domain in the metaphorical designation of mental processes and activities. The domain of MOVEMENT and the domains of MENTAL PROCESSES and ACTIVITIES in both languages clearly "cooperate", and in fact create numerous "symmetrical" metaphorical constructions.

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Umysł-język-świat Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Wykład I: Czym jest język? http://konderak.eu/pwk13.html Piotr Konderak kondorp@bacon.umcs.lublin.pl p. 205, Collegium Humanicum konsultacje: czwartki, 11:10-12:40

Bardziej szczegółowo

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty teorii semantycznej: uznajemy zdania za znaczące z racji

Bardziej szczegółowo

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważniejsze teorie semantyczne Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Koncepcje znaczenia 2 3 1. Koncepcje referencjalne znaczenie jako byt

Bardziej szczegółowo

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i Debiuty Naukowe III Leksykon tekst wyraz WARSZAWA 2009-1 - Seria Debiuty Naukowe Redaktor tomu

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki

Wstęp do kognitywistyki Wstęp do kognitywistyki Wykład I: Kognitywistyka z lotu ptaka Piotr Konderak konsultacje: poniedziałki, 11:10-12:40, p. 205 Strona przedmiotu: http://konderak.eu/wkg10.html W historii intelektualnej wszystko

Bardziej szczegółowo

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY... I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?.... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY............ 17 1. Niepowtarzalność języka każdego z nas.................. 17 1.1. Nasz język indywidualny...........................

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją CZĘŚĆ A CZŁOWIEK Pytania badawcze: Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją Czy obraz świata jaki rejestrujemy naszym okiem jest zgodny z rzeczywistością? Jaki obraz otoczenia

Bardziej szczegółowo

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu AAC (ang.) Augmentive and Alternative Communication Wspomagające

Bardziej szczegółowo

Spis treści tomu pierwszego

Spis treści tomu pierwszego Spis treści tomu pierwszego WSTĘP.... 11 DŹWIĘK JAKO ZJAWISKO FIZYCZNE...15 CHARAKTERYSTYKA AKUSTYCZNA I AUDYTYWNA DŹWIĘKÓW MOWY.. 17 SŁUCH...20 WYŻSZE PIĘTRA UKŁADU SŁUCHOWEGO...22 EMISJE OTOAKUSTYCZNE...25

Bardziej szczegółowo

Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci

Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci Pierwsze miesiące życia dziecka 1. interakcje twarzą w twarz z opiekunem Pierwsze miesiące życia dziecka 1. interakcje twarzą

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

PRZESTRZEŃ MIĘDZY POEZJI KONKRETNEJ

PRZESTRZEŃ MIĘDZY POEZJI KONKRETNEJ Michał Bieganowski PRZESTRZEŃ MIĘDZY POEZJI KONKRETNEJ (między STANISŁAWA DRÓŻDŻA) S tanisław Dróżdż, między, Galeria Foksal, 1977. To odczytuję z plakatu przed wejściem do galerii. Znam więc tytuł ekspozycji:

Bardziej szczegółowo

Teorie kompetencji komunikacyjnej rok akademicki 2014/2015 semestr letni. Temat 4:

Teorie kompetencji komunikacyjnej rok akademicki 2014/2015 semestr letni. Temat 4: Teorie kompetencji komunikacyjnej rok akademicki 2014/2015 semestr letni Temat 4: M. Tomasello o rozwoju języka i zdolności komunikacyjnych (3): społeczno-pragmatyczna teoria nabywania języka oraz koncepcja

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Kognitywizm językoznawczy w glottodydaktyce wskazanie na wybrane rozwiązanie praktyczne

Kognitywizm językoznawczy w glottodydaktyce wskazanie na wybrane rozwiązanie praktyczne Dorota CHŁOPEK Kognitywizm językoznawczy w glottodydaktyce wskazanie na wybrane rozwiązanie praktyczne Cognitive linguistics in glottodidactics pointing out selected practical solutions The present article,

Bardziej szczegółowo

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy]

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] na początku każdego procesu poznawczego stoją różne założenia teoretyczne i hipotezy które mogą być ukryte/nieświadome metody badawcze

Bardziej szczegółowo

Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów

Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów Opublikowano w: Badanie i projektowanie komunikacji, red. Michał Grech i Anette Siemes, Wrocław 2013, s. 59-78 Kompetencja

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania dr Joanna Skibska Akademia Techniczno-Humanistyczna Bielsko-Biała Wiek a zdolności uczenia się dziecka

Bardziej szczegółowo

Filozofia umysłu. Eliminatywizm. Wykład VIII: w filozofii umysłu

Filozofia umysłu. Eliminatywizm. Wykład VIII: w filozofii umysłu Filozofia umysłu Wykład VIII: Eliminatywizm w filozofii umysłu Materializm Funkcjonalizm daje się uzgodnić z materializmem, nie implikuje go jednak Eliminatywizm to stanowisko konsekwentnie materialistyczne:

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Inżynieria wymagań. Wykład 3 Zarządzanie wymaganiami w oparciu o przypadki użycia. Część 5 Definicja systemu

Inżynieria wymagań. Wykład 3 Zarządzanie wymaganiami w oparciu o przypadki użycia. Część 5 Definicja systemu Inżynieria wymagań Wykład 3 Zarządzanie wymaganiami w oparciu o przypadki użycia Część 5 Definicja systemu Opracowane w oparciu o materiały IBM (kurs REQ480: Mastering Requirements Management with Use

Bardziej szczegółowo

Koncepcja utworzenia Energetycznego Think Tank działającego na rzecz OZE i czystego powietrza w Małopolsce

Koncepcja utworzenia Energetycznego Think Tank działającego na rzecz OZE i czystego powietrza w Małopolsce Koncepcja utworzenia Energetycznego Think Tank działającego na rzecz OZE i czystego powietrza w Małopolsce Paweł Jastrzębski Małopolska Agencja Energii i Środowiska sp. z o.o. ul. Łukasiewicza 1, 31 429

Bardziej szczegółowo

Prawo autorskie w zawodzie tłumacza

Prawo autorskie w zawodzie tłumacza Organizator: Patronat konferencji: Prawo autorskie w zawodzie tłumacza Sponsorzy konferencji: Prowadzący: Szymon Metkowski Partnerzy konferencji: : Metkowski Tłumaczenia info@metkowski.pl www.metkowski.pl

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII "B"

PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII B PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII "B" Plan nauczania Kurs obejmuje: a) zajęcia teoretyczne w wymiarze co najmniej 30 godzin dydaktycznych, w tym tematy: Temat 1 Pojęcia podstawowe: Definicje:

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT INFORMATYZACJI

MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT INFORMATYZACJI MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT INFORMATYZACJI ul. Wspólna 1/3 00-529 Warszawa ZASADY NAZEWNICTWA DOKUMENTÓW XML Projekt współfinansowany Przez Unię Europejską Europejski Fundusz

Bardziej szczegółowo

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych.

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych. Informatyka Coraz częściej informatykę utoŝsamia się z pojęciem technologii informacyjnych. Za naukową podstawę informatyki uwaŝa się teorię informacji i jej związki z naukami technicznymi, np. elektroniką,

Bardziej szczegółowo

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA

Bardziej szczegółowo

Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni

Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni Uczeń z Zespołem Aspergera. Uczeń z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim. rzuca się w oczy, jak bardzo są oni różni. Nie są świadomi olbrzymiego wysiłku,

Bardziej szczegółowo

KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE. A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem.

KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE. A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem. KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem. 1. Rozpoznawanie i właściwe nazywanie emocji i sposobu, w jaki są powiązane z określonymi

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Obrazkowy Test Słownikowy Rozumienie (OTSR): wystandaryzowane i znormalizowane narzędzie do oceny zasobu słownictwa dzieci w wieku 2-6 lat

Obrazkowy Test Słownikowy Rozumienie (OTSR): wystandaryzowane i znormalizowane narzędzie do oceny zasobu słownictwa dzieci w wieku 2-6 lat Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego Obrazkowy Test Słownikowy Rozumienie (OTSR): wystandaryzowane i znormalizowane narzędzie do oceny zasobu słownictwa dzieci w wieku 2-6 lat Magdalena Łuniewska,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie poprzez hasła leksykonu Longman Dictionary of Contemporary English New Edition

Znaczenie poprzez hasła leksykonu Longman Dictionary of Contemporary English New Edition Ś wiat i Sł owo filologia nauki społeczne filozofia teologia 1(14)/2010 Dorota Chłopek Akademia Techniczno-Humanistyczna, Bielsko-Biała Znaczenie poprzez hasła leksykonu Longman Dictionary of Contemporary

Bardziej szczegółowo

Wstęp Człowiek żyje w określonym środowisku, które dostarcza mu wciąż nowych wrażeń, a nierzadko również problemów. Niekiedy środowisko jest dla niego nowym wyzwaniem, z jednej strony niesie wsparcie,

Bardziej szczegółowo

Kategorie trudnych zachowań

Kategorie trudnych zachowań Kategorie trudnych zachowań Przyczyny trudnych zachowań 1. czynniki fizjologiczne/biologiczne: -choroby, -ból, -somatyczne, -zespół PMS, -popęd seksualny; 2. czynniki psychiczne: -strach, -obniżone poczucie

Bardziej szczegółowo

Diagramy ERD. Model struktury danych jest najczęściej tworzony z wykorzystaniem diagramów pojęciowych (konceptualnych). Najpopularniejszym

Diagramy ERD. Model struktury danych jest najczęściej tworzony z wykorzystaniem diagramów pojęciowych (konceptualnych). Najpopularniejszym Diagramy ERD. Model struktury danych jest najczęściej tworzony z wykorzystaniem diagramów pojęciowych (konceptualnych). Najpopularniejszym konceptualnym modelem danych jest tzw. model związków encji (ERM

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Media w edukacji 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Media in Education 3. Jednostka prowadząca

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych

Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych Narzędzia do automatycznego wydobywania słowników kolokacji i do oceny leksykalności połączeń wyrazowych Marek Maziarz, Maciej Piasecki, Michał Wendelberger Politechnika Wrocławska Katedra Inteligencji

Bardziej szczegółowo

Filozofia języka i podstawy lingwistyki

Filozofia języka i podstawy lingwistyki Filozofia języka i podstawy lingwistyki blok II: wykład 2 Wprowadzenie do lingwistyki kognitywnej: ucieleśnienie-kategoryzacja-ramowanie dr Mateusz Hohol sem. zimowy 2013/2014 UCIELEŚNIENIE Realizm ucieleśniony

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Propozycja badań potrzeb i kompetencji informacyjnych grupy zawodowej tłumaczy t. Krystyna Dziewańska Agnieszka Korycińska-Huras

Propozycja badań potrzeb i kompetencji informacyjnych grupy zawodowej tłumaczy t. Krystyna Dziewańska Agnieszka Korycińska-Huras Propozycja badań potrzeb i kompetencji informacyjnych grupy zawodowej tłumaczy t Krystyna Dziewańska Agnieszka Korycińska-Huras Historia napisana po angielsku, a potem przełożona na polski, jest jak symfonia

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Narzędzia coachingowe w edukacji dzieci mgr Anna Baran Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 22 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

W tym rozdziale książka opisuje kilka podejść do poszukiwania kolokacji.

W tym rozdziale książka opisuje kilka podejść do poszukiwania kolokacji. 5 Collocations Związek frazeologiczny (kolokacja), to często używane zestawienie słów. Przykłady: strong tea, weapons of mass destruction, make up. Znaczenie całości wyrażenia, nie zawsze wynika ze znaczeń

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA MARKI STADIONU NARODOWEGO W WARSZAWIE MIEJSCE MA ZNACZENIE

STRATEGIA MARKI STADIONU NARODOWEGO W WARSZAWIE MIEJSCE MA ZNACZENIE STRATEGIA MARKI STADIONU NARODOWEGO W WARSZAWIE MIEJSCE MA ZNACZENIE Strategia marki Stadionu Narodowego w Warszawie ( dalej jako Strategia ) jest jednym z kluczowych elementów dla krótko i długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Organizacja edukacji zorientowanej na dziecko

Organizacja edukacji zorientowanej na dziecko Organizacja edukacji zorientowanej na dziecko Podejścia pedagogiczne w teorii i praktyce przedszkola. Podejście pedagogiczne - to całokształt działań nauczyciela z dziećmi podporządkowany jakiejś naczelnej

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2012/2013 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2012/2013 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 01/013 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Informatyka Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr /3 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa uczelni: Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie ul. Bursaki 12 20-150 Lublin. Brak przedmiotów wprowadzających.

SYLABUS. Nazwa uczelni: Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie ul. Bursaki 12 20-150 Lublin. Brak przedmiotów wprowadzających. SYLABUS Nazwa uczelni: Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie ul. Bursaki 12 20-150 Lublin Kierunek Zarządzanie Rok studiów 1 Semestr I Rok akademicki 2010/2011 Stopień (tytuł naukowy)

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: OSIĄGNIĘCIA

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: OSIĄGNIĘCIA Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: SŁOWNICTWO zna podstawowe informacje dotyczące użycia struktur gramatycznych z zakresu: konstrukcje:

Bardziej szczegółowo

not the territory (Holmes 1988/2000: 174)

not the territory (Holmes 1988/2000: 174) the map is not the territory (Holmes 1988/2000: 174) Holmes coins the name for the new discipline [ ] the designation translation studies would seem to be the most appropriate of all those available in

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

Formy oceniania i sprawdzania wiadomości z języka angielskiego dla klas IV - VI.

Formy oceniania i sprawdzania wiadomości z języka angielskiego dla klas IV - VI. Formy oceniania i sprawdzania wiadomości z języka angielskiego dla klas IV - VI. Sposób oceniania: System oceniania zdobywanych przez uczniów umiejętności posługiwania się językiem angielskim w czterech

Bardziej szczegółowo

1. CZYM JEST SERIALIZACJA

1. CZYM JEST SERIALIZACJA SERIALIZACJA O CZYM POWIEMY? 1. Czym jest serializacja? 2. Jak przeprowadzić proces serializacji? 3. Jak przeprowadzić proces deserializacji? 4. Serializacja własnych klas. 5. Dobre praktyki. 6. SoapFormatter.

Bardziej szczegółowo

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Rafał Gruszczyński Katedra Logiki Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2011/2012 Spis treści 1 Krótkie wprowadzenie, czyli co

Bardziej szczegółowo

Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz

Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz 1 2 Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz Wydanie pierwsze, Toruń 2009 ISBN: 978-83-61744-02-3 Wszelkie prawa zastrzeżone! Autor oraz Wydawnictwo dołożyli wszelkich

Bardziej szczegółowo

Konotacja składniowajako podstawowy mechanizm zdaniotwórczy

Konotacja składniowajako podstawowy mechanizm zdaniotwórczy Konotacja składniowa jako podstawowy mechanizm zdaniotwórczy Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Pojęcie konotacji 2 Pojęcie konotacji Konotacja otwieranie miejsc; zapowiadanie wystąpienia jakiejś

Bardziej szczegółowo

Reklama na kółkach a podatek od nieruchomości

Reklama na kółkach a podatek od nieruchomości Anna Chmiel Reklama na kółkach a podatek od nieruchomości Pod pojęciem reklamy zgodnie ze Słownikiem języka polskiego rozumie się rozpowszechnianie informacji o towarach, ich zaletach, wartości, miejscach

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 1. CHARAKTERYSTYCZNE CECHY NAUKI... 13 1.1. Pojęcie nauki...13 1.2. Zasady poznawania naukowego...15 1.3. Cele nauki...15 1.4. Funkcje nauki...16 1.5. Zadania nauki...17

Bardziej szczegółowo

Kowalski Marcin 156439 Wrocław, dn. 3.06.2009 Jaśkiewicz Kamil 148592. Bazy Danych 1 Podstawy Projekt Temat: Baza danych do zarządzania projektami

Kowalski Marcin 156439 Wrocław, dn. 3.06.2009 Jaśkiewicz Kamil 148592. Bazy Danych 1 Podstawy Projekt Temat: Baza danych do zarządzania projektami Kowalski Marcin 156439 Wrocław, dn. 3.06.2009 Jaśkiewicz Kamil 148592 Bazy Danych 1 Podstawy Projekt Temat: Baza danych do zarządzania projektami Spis treści Założenia Projektowe...1 Schemat Bazy Danych...1

Bardziej szczegółowo

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Stereotypy były i są nadal chętnie przyswajane i wykorzystywane, ponieważ zwalniają z wysiłku myślenia (...), nakładają

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji. Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny

Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji. Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny Czym jest konspekt lub scenariusz? Najogólniej konspekt czy scenariusz to pisemny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas IV-VI. Wymagania na ocenę celującą (6):

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas IV-VI. Wymagania na ocenę celującą (6): Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas IV-VI Klasa IV Wymagania na ocenę celującą (6): Stopień celujący otrzymuje uczeń, który: a) posiadł wiedzę i umiejętności znacznie wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJE PRACOWNIKÓW. dr hab. Danuta Jastrzębska-Golonka, prof. UKW. Monografie

PUBLIKACJE PRACOWNIKÓW. dr hab. Danuta Jastrzębska-Golonka, prof. UKW. Monografie PUBLIKACJE PRACOWNIKÓW dr hab. Danuta Jastrzębska-Golonka, prof. UKW Monografie Fonetyka wczoraj i dziś. Ewolucja wiedzy fonetycznej w opracowaniach i podręcznikach gramatyki dla szkół średnich okresu

Bardziej szczegółowo

Logika i semiotyka. Znak jako jedność signifié i signifiant. Wykład VI: (Ferdynand De Saussure)

Logika i semiotyka. Znak jako jedność signifié i signifiant. Wykład VI: (Ferdynand De Saussure) Logika i semiotyka Wykład VI: Znak jako jedność signifié i signifiant (Ferdynand De Saussure) Językoznawstwo i semiologia Ferdynand de Saussure (1857 1913) językoznawca, semiolog, strukturalista wykłady

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Systemy GIS Systemy baz danych

Systemy GIS Systemy baz danych Systemy GIS Systemy baz danych Wykład nr 5 System baz danych Skomputeryzowany system przechowywania danych/informacji zorganizowanych w pliki Użytkownik ma do dyspozycji narzędzia do wykonywania różnych

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Dysleksja i plastelina

Dysleksja i plastelina Dysleksja i plastelina W ciągu ostatnich lat ukazały się w Polsce dwie bestsellerowe pozycje dotyczące dysleksji: Dar dysleksji oraz Dar uczenia się Ronalda D. Davisa. Odpowiadają one na wiele pytań dotyczących

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

WIRTUALNA LEKCJA. Przygotowanie do egzaminu na kartę rowerową. Materiał szkoleniowy dla uczniów NSP Nasza Szkoła

WIRTUALNA LEKCJA. Przygotowanie do egzaminu na kartę rowerową. Materiał szkoleniowy dla uczniów NSP Nasza Szkoła WIRTUALNA LEKCJA Przygotowanie do egzaminu na kartę rowerową Materiał szkoleniowy dla uczniów NSP Nasza Szkoła Spis Treści Przepisy, znaki i sygnały drogowe obowiązujące pieszych Przygotowanie do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Wykład VIII: Neuronalne podstawy języka Fonologia Dwa paradygmaty:strukturalizm(fonemy i cechy dystynktywne jako podstawa wyjaśnień) oraz fonologia nieliniowa

Bardziej szczegółowo

Tekst literacki jako przestrzeń zabawy i rozwoju językowego dziecka.

Tekst literacki jako przestrzeń zabawy i rozwoju językowego dziecka. Tekst literacki jako przestrzeń zabawy i rozwoju językowego dziecka. Prezentacja wybranych technik systemu Edukacja przez ruch. DOROTA DZIAMSKA Konferencja nauczycielska 10 12 lipca 2015, University of

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym

Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym Hanna Łukasiewicz HaniaLukasiewicz@interia.pl. Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym "Technologia informacyjna może wspomagać i wzbogacać wszechstronny rozwój uczniów,

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU

SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU Język angielski III. NAZWA JEDNOSTKI PROWADZĄCEJ PRZEDMIOT Instytut Politechniczny. STUDIA Kierunek stopień Tryb

Bardziej szczegółowo

Katedra Pedagogiki Pracy Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie prof. dr hab. Henryk Bednarczyk

Katedra Pedagogiki Pracy Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie prof. dr hab. Henryk Bednarczyk Katedra Pedagogiki Pracy Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie prof. dr hab. Henryk Bednarczyk Technologia kształcenia zawodowego e-repetytorium Spis treści I. Ramowy plan nauczania 1. Cel studiów

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Kraków, 14 marca 2013 r.

Kraków, 14 marca 2013 r. Scenariusze i trendy rozwojowe wybranych technologii społeczeństwa informacyjnego do roku 2025 Antoni Ligęza Perspektywy rozwoju systemów eksperckich do roku 2025 Kraków, 14 marca 2013 r. Dane informacja

Bardziej szczegółowo

Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie

Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie Czym jest baza danych? zbiór powiązanych danych z pewnej dziedziny, zorganizowanych w sposób dogodny do korzystania z nich, a zwłaszcza do

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych

MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych PODSTAWY KOMPUTEROWEGO MODELOWANIA USTROJÓW POWIERZCHNIOWYCH Budownictwo, studia I stopnia, semestr VI przedmiot fakultatywny rok akademicki

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE MODUŁOWEGO PROGRAMU NAUCZANIA DLA ZAWODU

OPRACOWANIE MODUŁOWEGO PROGRAMU NAUCZANIA DLA ZAWODU Andrzej Żelasko Ośrodek Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego ŁCDNiKP OPRACOWANIE MODUŁOWEGO PROGRAMU NAUCZANIA DLA ZAWODU Szkolenie dla nauczycieli przedmiotów zawodowych Uzasadnienie potrzeby realizacji

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat 2012

Umysł-język-świat 2012 Umysł-język-świat 2012 Wykład X: Między psycholingwistyką a neurolingwistyką Teorie neurolingwistyczne John Hughlings Jackson (1835-1911) badał jak bodźce wywołują reakcje i złożoność reakcji Dwa poziomy

Bardziej szczegółowo

TEORIE METAFORY A MARKETING 157

TEORIE METAFORY A MARKETING 157 N e u r o k o g n i t y w i s t y k a w p a t o l o g i i i z d r o w i u, 2 0 0 9 2 0 1 1 P o m o r s k i U n i w e r s y t e t M e d y c z n y w S z c z e c i n i e 156 161 AGNIESZKA JAWORSKA TEORIE

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE GRY. projektowanie konstruowanie. użycie. R. Duke, Gaming the Future s Language, SAGE Publications, New York, 1974

TWORZENIE GRY. projektowanie konstruowanie. użycie. R. Duke, Gaming the Future s Language, SAGE Publications, New York, 1974 TWORZENIE GRY Projektowanie gry jest połączeniem naśladownictwa istniejących już formatów gier, nieuchwytnej, ale prawdziwej sztuki i pewnych zasad projektowania, z których część jest już dobrze określona

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE KOMUNIKACYJNE

WYCHOWANIE KOMUNIKACYJNE ZAJĘCIA TECHNICZNE PLAN DYDAKTYCZNY GIMNAZJUM Plan opracowano na podstawie: o Podstawy programowej kształcenia ogólnego w gimnazjum; o Programu nauczania: Zajęcia techniczne Urszula Białka Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Hot Spot 1. Kryteria oceniania.

Hot Spot 1. Kryteria oceniania. Hot Spot. Kryteria iania. Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie oraz zna niektóre wykraczające poza jego ramy z łatwością buduje spójne zdania

Bardziej szczegółowo

mgr Łukasz Wiraszka AUTOREFERAT

mgr Łukasz Wiraszka AUTOREFERAT mgr Łukasz Wiraszka AUTOREFERAT Tytuł pracy doktorskiej: Kategoria punktu widzenia w przekładzie ustnym z perspektywy językoznawstwa kognitywnego (w relacji język polski język angielski) Praca składa się

Bardziej szczegółowo

POMYSŁ DOBREJ PRAKTYKI

POMYSŁ DOBREJ PRAKTYKI POMYSŁ DOBREJ PRAKTYKI autor/ szkoła / miejscowość Grzegorz Pyda Szkoła Podstawowa nr 28 im. Synów Pułku Ziemi Lubelskiej, Lublin tytuł dobrej praktyki Podsumowanie wiadomości przed sprawdzianem Droga,

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 5. Energia, praca, moc Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html ENERGIA, PRACA, MOC Siła to wielkość

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 2) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

DOPEŁNIENIA SENSU W PROCESIE KOMUNIKACJI

DOPEŁNIENIA SENSU W PROCESIE KOMUNIKACJI Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki DOPEŁNIENIA U W PROCESIE KOMUNIKACJI Opublikowano w: Świadomość językowa w komunikowaniu, red. Magdalena Steciąg i Marian Bugajski, Zielona Góra 2012, s. 49-58 Dopełnianie

Bardziej szczegółowo

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć Psychometria Wprowadzenie w problematykę zajęć W 1 Psychologia potoczna potoczne przekonanie dotyczące natury ludzkiego zachowania wyrażające się w zdroworozsądkowych, intuicyjnych twierdzeniach. dr Łukasz

Bardziej szczegółowo