Wpływ zmian klimatycznych i cyrkulacji wód na morfodynamikę brzegów Południowego Bałtyku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ zmian klimatycznych i cyrkulacji wód na morfodynamikę brzegów Południowego Bałtyku"

Transkrypt

1 Wpływ zmian klimatycznych i cyrkulacji wód na morfodynamikę brzegów Południowego Bałtyku prof. dr hab. Stanisław Musielak Uniwersytet Szczeciński, Wydział Nauk o Ziemi, Instytut Nauk o Morzu 1. Wstęp Zmiany klimatyczne wpływają na cyrkulację wód u brzegów Południowego Bałtyku uaktywniając wiele czynników i złożonych procesów, których natężenie i kierunki zmieniają się w czasie i przestrzeni. Pulsacyjne zmiany ciśnienia i ruchy powietrza przemieszczającego się nad wodą i lądem, występujące w atmosferze, wywołują wiatr stanowiący główne źródło energii fal i prądów oraz wahań poziomu wody, a także procesy eoliczne, działające na plaży i wydmach nadmorskich. Obserwowane w strefie brzegowej zjawiska morfodynamiczne mają wiele uwarunkowań, wynikających z budowy geologicznej, morfologii brzegu i zmienności warunków hydrologiczno-meteorologicznych (Musielak, 2013). Nie udało się jednak stworzyć kompleksowego modelu funkcjonowania systemu strefy brzegowej, który uwzględniałby jej rozwój w czasie i przestrzeni, chociaż podejmowane były próby określenia występujących pomiędzy nimi zależności (Musielak, 1978; Massel, 1989; Pruszak, 1998; Zawadzka-Kahlau, 1999, 2012). Z tego względu konieczne jest prowadzenie dalszych badań oraz monitoringu zmian zachodzących w tej strefie i ich modelowanie, umożliwiające prognozowanie zdarzeń. Celem niniejszego referatu jest przedstawienie wpływu zjawisk i procesów wywoływanych przez zmiany klimatyczne na rozwój brzegów Południowego Bałtyku. Rozważania oparto na opublikowanych wynikach prac badawczych, prowadzonych w różnych ośrodkach naukowych, w tym przede wszystkim w Instytucie Nauk o Morzu Uniwersytetu Szczecińskiego. 2. Procesy hydrodynamiczne i ich rola w morfodynamicznym rozwoju brzegów Falowanie i prądy przybrzeżne oraz zmienność położenia powierzchni wody w strefie brzegowej, określane jako wahania poziomu morza, abrazja klifów i dna morskiego, transport osadów oraz ich akumulacja, to najważniejsze procesy, które przez ostatnie tysiąclecia formowały wybrzeże Południowego Bałtyku. Nakładały się one i przenikały nawzajem, dynamicznie oddziałując na strefę brzegową oraz dno morskie. Intensywnie je przekształcały (Musielak, 2006, 2013), wpływając na jego obecną postać i tworzyły różne rodzaje specyficznych form rzeźby. Prądy przybrzeżne, tj. wzdłużbrzegowe prądy energetyczne, powrotne prądy kompensacyjne (prostopadłe do brzegu), a także rozrywające prądy gradientalne, wywołane przez lokalne różnice stanów morza, odgrywają istotną rolę w morfodynamice strefy brzegowej, polegającą na przekształcaniu rzeźby i transporcie osadów (Furmańczyk, Musielak, 1999). 1

2 Za najważniejsze w akwenach mórz bezpływowych takich jak Bałtyk, uznaje się falowanie, będące procesem bardzo złożonym i zróżnicowanym z powodu dużej zmienności wywołujących je wiatrów. Krótkookresowe falowanie wiatrowe przekazuje największą ilość energii w kierunku dna, wpływając na intensywność ruchu osadów. Stwierdzono, że właśnie to falowanie decyduje o zmianach rzeźby przybrzeża i abrazji brzegu (Massel, 1989; Basiński i in., 1993). Fale przemieszczające się z obszarów głębokowodnych w kierunku lądu podlegają silnej transformacji wskutek intensywnego oddziaływania dna, co kończy się ich załamaniem. Zmniejszające się głębokości akwenu stanowią specyficzny filtr korygujący wysokość przemieszczających się fal i rozproszenie niesionej przez nie energii, tzw. stretacja (Musielak, 1978). Stwierdzić należy, że najbardziej znacząco na morfodynamikę brzegów wpływają wahania poziomu wody, powodujące przesuwanie się strefy załamywania fal i działania prądów przybrzeżnych w stronę lądu, co stwarza zagrożenie dla nadwodnej części strefy brzegowej, w tym erozję plaży, rozmywanie wydm, jak również niszczenie umocnień brzegowych (Musielak, 2006). 3. Wpływ wahań poziomu morza na morfodynamikę brzegów Przyczyną wahań poziomu morza jest eustatyczne podnoszenie lub obniżanie poziomu wody w oceanie światowym, będące zjawiskiem o charakterze globalnym, a także podnoszenie lub obniżanie lądu, wynikające z tendencji glacjoizostatycznych, występujących na obszarze Bałtyku w okresie polodowcowym (Mörner,1980; Rotnicki, Borzyszkowska, 1999; Uścinowicz, 2003). Zmiany w strefie przybrzeżnej mogą mieć charakter drgań okresowych (pływy, sejsze) lub nieokresowych (fale baryczne, wezbrania sztormowe, dopływ wód rzecznych). Podnoszenie się poziomu wody w strefie przybrzeżnej, wywołuje wzmożoną aktywność procesów abrazji, doprowadzając często do sytuacji katastrofalnych, takich jak przerwanie mierzei (Półwysep Helski), intensyfikacja procesów osuwiskowych na klifach (Jastrzębia Góra i Śliwno Bałtyckie), zanik plaży (Ustronie Morskie, Kołobrzeg) i powodzie sztormowe w miejscowościach nadmorskich (Musielak, 2013). Krótkookresowe wahania powierzchni wody w strefie brzegowej następują w przedziale czasowym od kilkunastu minut do kilku dni. Należą do nich oscylacje pośrednie pomiędzy falowaniem wiatrowym a wahaniami sezonowymi. Najważniejsze są zjawiska zwane wezbraniami sztormowymi. Każde podwyższenie powierzchni wody w strefie brzegu powoduje erozję, szczególnie widoczną podczas ekstremalnych sztormów (Musielak S., Wochna S., 2006). Przykładem tego procesu jest erozja brzegu Mierzei Bramy Świny, która nastąpiła pod wpływem wezbrania sztormowego r. Sezonowe zmiany położenia poziomu wód, zarejestrowane na mareografach w Świnoujściu, Kołobrzegu, Ustce, Władysławowie i Gdańsku, związane z napełnianiem akwenu Morza Bałtyckiego, ich średnich i ekstremalnych wartości, przeanalizowano za okres (Wolski i in., 2012). Stwierdzono, że amplitudy pomiędzy ekstremalnymi wartościami rocznymi na ww. stacjach pomiarowych nie różniły się znacząco i wynosiły: w Świnoujściu 3,03 m, w Kołobrzegu 2,77 m, w Ustce i Władysławowie 2,32 m oraz w Gdańsku 2,30 m. Podobnie jak krótkookresowe zmiany sztormowe, bezpośrednio wpływają one na przebieg procesów erozyjnych i akumulacyjnych zachodzących w strefie brzegowej w profilu plaży (Musielak S., 2006). W sezonach sztormowych (jesień-zima), gdy poziom 2

3 wód jest wysoki, zachodzi intensywne rozmywanie wzdłuż całego profilu poprzecznego brzegu. W czasie wiosenno-letnim, przy braku silniejszego falowania i niskim stanie wody, materiał osadowy jest akumulowany. Sezonowa zmienność szerokości plaży (rozmywanie w sezonie jesienno-zimowym i odbudowa w okresie wiosenno-letnim), zostanie pokazana na przykładzie wybranego odcinka Wybrzeża Trzebiatowskiego w rejonie Dziwnówka. Wieloletnie wahania poziomu morza są spowodowane głównie długookresowymi zmianami w przebiegu zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych, zachodzącymi w ciągu kilku, kilkunastu lub kilkudziesięciu lat. Podnoszenie się poziomu wody w strefie przybrzeżnej, zarówno w skali krótkookresowej jak i wieloletniej, powoduje zachwianie stabilności brzegu i pojawienie się procesów intensywnej erozji widocznej na brzegach klifowych i wydmowych. Stwarza ono również zagrożenie dla zlokalizowanej w tej strefie infrastruktury. Innymi negatywnymi zjawiskami wynikającymi z podnoszenia się poziomu morza są: powodzie sztormowe oraz wynoszenie materiału osadowego poza strefę brzegową, co osłabia odporność brzegu na procesy erozyjne. W referacie przedstawione zostaną przykłady zniszczenia infrastruktury strefy brzegowej spowodowane erozją zachodzącą podczas sztormów przy ekstremalnym położeniu poziomu morza. 4. Zakończenie Strefa brzegowa odgrywa ważną rolę nie tylko pod względem przyrodniczym, ale ma również duże znaczenie gospodarcze, gdyż na jej obszarze intensywnie rozwijają się różnorodne formy działalności człowieka. Jak wynika ze źródeł historycznych, antropopresja w strefie Południowego Bałtyku trwa z różnym natężeniem już od połowy XIX wieku. Obecnie na terenie polskiego wybrzeża, mającego powierzchnię około 2% terytorium kraju, mieszka ponad 1,8 mln ludzi (Dutkowski, 2006), a liczba ta znacznie zwiększa się wskutek wzmożonego ruchu turystycznego w okresie wakacyjnym, co nie pozostaje bez wpływu na stan środowiska. Procesy wywoływane przez zmiany klimatu (w tym wzrastający poziom morza), powodują m.in., cofanie się brzegów, co jest zjawiskiem naturalnym, natomiast działalność człowieka, zmierzająca do pozostawienia brzegu w niezmienionym położeniu jest postępowaniem wbrew prawom przyrody. W ostatnim czasie odnotowano olbrzymi postęp w badaniach procesów zachodzących w strefie brzegowej (Holland, Holma, 1996; Furmańczyk, Musielak, 1999; Uścinowicz, 2003; Karpiński i in., 2007; Pruszak i in., 2008; Wiśniewski, Wolski, 2009; Zawadzka-Kahlau, 1999, 2012), ale nadal prognozowanie zmian w dużym stopniu opiera się tylko na modelach prawdopodobieństwa. Działania zapobiegawcze, związane z problemem erozji wymuszają konieczność dokładnego rozpoznania i ciągłego rejestrowania zachodzących zmian. Pomocnym w tym względzie stał się rozwój nowoczesnych metod badawczych, w tym zastosowanie innowacyjnych technik pomiarowych, odbiorników działających w oparciu o Globalny System Nawigacji Satelitarnej (Global Navigation Satelite System GNSS), które umożliwiają ciągłą, powtarzalną i szybką rejestrację wybranych elementów strefy brzegowej we wszystkich porach roku, w różnych warunkach hydrometeorologicznych. Dzięki nowoczesnej aparaturze pomiarowej i skonstruowaniu zintegrowanych urządzeń skanowania laserowego LiDAR, można obecnie przeprowadzać precyzyjne pomiary rzeźby, pozwalające na tworzenie dokładniejszego niż do tej pory kartograficznego obrazu 3

4 zmian zachodzących zarówno w nadbrzeżu, jak i podbrzeżu (Dudzińska-Nowak, Wężyk, 2006). Jednakże nadal brakuje zsynchronizowania pomiarów z rejestracją czynników wywołujących te zmiany, takich jak wahania powierzchni wody w strefie przybrzeżnej. Istnieje potrzeba stałego monitorowania zjawisk klimatycznych, wpływających na procesy morfodynamiczne zachodzące wzdłuż całego polskiego wybrzeża oraz ich modelowania, a także prognozowania. Literatura Basiński T., Pruszak Z., Tarnowska M., Zeidler R., 1993, Ochrona brzegów morskich, Wydawnictwo IBW PAN, Gdańsk. Cieślak A., Strategia ochrony brzegów [w:] Furmańczyk K, (red.), ZZOP w Polsce stan obecny i perspektywy, Problemy erozji brzegu, INoM, Szczecin, Dudzińska-Nowak J., Wężyk P., 2006, Możliwości wykorzystania technologii LiDAR w badaniach strefy brzegowej [w:] Furmańczyk K, (red.), ZZOP w Polsce stan obecny i perspektywy, Brzeg morski zrównoważony, cz. 2, INoM, Szczecin, Dutkowski M., 2006, Społeczne i gospodarcze znaczenie zasobów i walorów polskiej strefy brzegowe [w:] Furmańczyk K, (red.), ZZOP w Polsce stan obecny i perspektywy, Brzeg morski zrównoważony, cz. 2, INoM, Szczecin, Furmańczyk K., 1994, Współczesny rozwój strefy brzegowej morza bezpływowego w świetle badań teledetekcyjnych południowych wybrzeży Bałtyku, Rozprawy i Studia, t. 161, Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin. Furmańczyk K., Musielak S., 1999, Circulation system of the coastal zone and their role in South Baltic morphodynamic of the coast, Quatern. Studies in Poland, Spec. Issue 22, Poznań, Furmańczyk K., Musielak S., 2004, Typy i rodzaje brzegów. Stan i tendencje zmian brzegu, zagrożenia [w:] Cz. Koźmiński, B. Michalska (red)), Atlas zasobów i zagrożeń klimatycznych Pomorza, Akademia Rolnicza, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin. Holland K.T., Holman R.A., 1996, Field observation of beach cusps and swash motion, Marine Geology, Vol. 134, Kostrzewski A., Musielak S., 2008, Współczesna ewolucja rzeźby wybrzeża Południowego Bałtyku, [w:] Starkel L. i in.,(red), Współczesne przemiany rzeźby Polski, IGIGP UJ, Kraków, Kramarska R., Frydel J., Jegliński W., 2011, Zastosowanie metody naziemnego skaningu laserowego do oceny geodynamiki wybrzeża na przykładzie klifu Jastrzębiej Góry, Biuletyn PIG, Oddział Geologii Morza, Gdańsk. Massel S., 1989, Hydrodynamice of coastal zones, Wydawnictwo IBW PAN, Gdańsk. Miętus M., Filipiak J., Owczarek M., 2004, Klimat wybrzeża południowego Bałtyku. Stan obecny i perspektywy zmian [w:] Cyberski J., (red.), Środowisko polskiej strefy brzegowej południowego Bałtyku stan obecny i przewidywane zmiany w przededniu integracji europejskiej, GTN, Gdańsk, Mörner N.A.,1980, Eustasy and Geoid Changes as a Function of Core/man-the Changes, [w:] Mörner N.A., (red), Earth, Rheology, Isostasy and Eustasy, Willey, Toronto. Musielak S., 1978, Procesy litodynamiczne w strefie przyboju, Oceanologia, Nr 8,

5 Musielak S., 2006, Geneza i funkcjonowanie systemu przyrodniczego morskiej strefy brzegowej, [w:] Furmańczyk K., (red) ZZOP w Polsce, Brzeg morski zrównoważony, cz. 2, Uniwersytet Szczeciński, INoM, Szczecin, Musielak S., 2013, Procesy brzegowe na polskim wybrzeżu Bałtyku w świetle badań geologiczno-geomorfologicznych [w:] Cyberski J., (red), Ochrona wybrzeża w polityce morskiej państwa, Kaszubsko-Pomorska Szkoła Wyższa, Wejherowo, Pruszak Z., 1998, Dynamika brzegu i dna morskiego, IBW PAN, Gdańsk, Rosa B., 1963, O rozwoju morfologicznym wybrzeża Polski w świetle dawnych form brzegowych, Studia Societatis Stientiarum Torunensis, Sec. C, vol. V, Toruń. Rosa B., 1984, Rozwój brzegu i jego odcinki akumulacyjne, [w:] Augustowski B. (red.), Pobrzeże Bałtyku, GTN, Gdańsk, Rotnicki K., Borzyszkowska W., 1999, Przyspieszony wzrost poziomu morza i jego składowe na Polskim wybrzeżu Bałtyku w latach , [w:] Borówka R.K., i in. (red.) Ewolucja geosystemów nadmorskich południowego Bałtyku w latach , Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań-Szczecin, Wiśniewski B., Wolski T., 2009, Katalog wezbrań i obniżeń sztormowych poziomów morza oraz ekstremalne poziomy wód na polskim wybrzeżu, Wydawnictwo Naukowe Akademii Morskiej, Szczecin, Wolski T., Wiśniewski B., Musielak S., 2012, Zmiany położenia poziomu morza w strefie brzegowej i ich wpływ na rozwój polskich brzegów Bałtyku [w:] Furmańczyk K., (red) ZZOP w Polsce stan obecny i perspektywy, Zagrożenia i systemy ostrzegania, cz. 2, INoM, Szczecin, Uścinowicz Sz., 2003, The Southern Balic relative sea level changes, glacjo-izostatic rebound and shoreline displacement, Państwowy Instytut Geologiczny, Prace Specjalne, nr 10, Warszawa, Zawadzka-Kahlau E., 1999, Tendencje rozwojowe polskich brzegów Bałtyku Południowego, GTN, Gdańsk, Zawadzka-Kahlau E., 2012, Morfodynamika brzegów wydmowych południowego Bałtyku, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk,

Mapy zagrożenia powodziowego od strony morza

Mapy zagrożenia powodziowego od strony morza Mapy zagrożenia powodziowego od strony morza Wyniki - Centrum Modelowania Powodzi i Suszy w Gdyni Monika Mykita IMGW PIB Oddział Morski w Gdyni 28.11.2012 r. Obszar działania CMPiS w Gdyni Obszar działania

Bardziej szczegółowo

Mofrolitodynamika plaży w rejonie Cypla Rewskiego

Mofrolitodynamika plaży w rejonie Cypla Rewskiego WPROWADZENIE Mofrolitodynamika plaży w rejonie Cypla Rewskiego mgr Alicja Hańćkowiak, dr Agnieszka Kubowicz-Grajewska Z pewnością każdy okoliczny mieszkaniec świadomy jest istnienia Cypla Rewskiego (Rys.1.).

Bardziej szczegółowo

Skala zjawisk abrazyjnych w minionym 20 leciu na przykładzie Mierzei Dziwnowskiej

Skala zjawisk abrazyjnych w minionym 20 leciu na przykładzie Mierzei Dziwnowskiej Skala zjawisk abrazyjnych w minionym 20 leciu na przykładzie Mierzei Dziwnowskiej Kazimierz Furmańczyk, Joanna Dudzińska-Nowak Uniwersytet Szczeciński, Instytut Nauk o Morzu Europejska Agencja Środowiska:

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z WYKONANIA MAP ZAGROZ ENIA POWODZIOWEGO I MAP RYZYKA POWODZIOWEGO ZAŁĄCZNIK NR 2

RAPORT Z WYKONANIA MAP ZAGROZ ENIA POWODZIOWEGO I MAP RYZYKA POWODZIOWEGO ZAŁĄCZNIK NR 2 Projekt: Informatyczny system osłony kraju przed nadzwyczajnymi zagrożeniami Nr Projektu: POIG.07.01.00 00 025/09 RAPORT Z WYKONANIA MAP ZAGROZ ENIA POWODZIOWEGO I MAP RYZYKA POWODZIOWEGO ZAŁĄCZNIK NR

Bardziej szczegółowo

Ochrona brzegów morskich w Kołobrzegu. Przygotował: Adam Borodziuk

Ochrona brzegów morskich w Kołobrzegu. Przygotował: Adam Borodziuk Ochrona brzegów morskich w Kołobrzegu Przygotował: Projekt pn.: Ochrona brzegów morskich w Kołobrzegu Dofinansowanie : Fundusz Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Ochrona

Bardziej szczegółowo

Informacja o seminarium licencjackim z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach studiów I stopnia Geografia

Informacja o seminarium licencjackim z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach studiów I stopnia Geografia WYDZIAŁ BIOLOGII, GEOGRAFII I OCEANOLOGII INSTYTUT GEOGRAFII Informacja o seminarium licencjackim z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach studiów I stopnia Geografia KATEDRA METEOROLOGII I KLIMATOLOGII

Bardziej szczegółowo

Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m

Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m Ruchy wód morskich Falowanie Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m wysokości i 50-100 m długości.

Bardziej szczegółowo

Nowa typologia wód przejściowych i przybrzeżnych w Polsce. Wojciech Kraśniewski, Włodzimierz Krzymiński IMGW-PIB oddział Morski w Gdyni

Nowa typologia wód przejściowych i przybrzeżnych w Polsce. Wojciech Kraśniewski, Włodzimierz Krzymiński IMGW-PIB oddział Morski w Gdyni Nowa typologia wód przejściowych i przybrzeżnych w Polsce Wojciech Kraśniewski, Włodzimierz Krzymiński IMGW-PIB oddział Morski w Gdyni JCWP i typy wód wg typologii z 2004 roku JCWP i typy wód wg typologii

Bardziej szczegółowo

Instytut Budownictwa Wodnego Polskiej Akademii Nauk. Gdańsk Oliwa ul. Kościerska 7. www.ibwpan.gda.pl

Instytut Budownictwa Wodnego Polskiej Akademii Nauk. Gdańsk Oliwa ul. Kościerska 7. www.ibwpan.gda.pl Zakłady Naukowe IBW PAN 1. Zakład Mechaniki i Inżynierii Brzegów 2. Zakład Mechaniki Falowania i Dynamiki Budowli 3. Zakład Dynamiki Wód Powierzchniowych i Podziemnych 4. Zakład Geomechaniki Dyscypliny

Bardziej szczegółowo

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995)

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995) Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Dariusz Baranowski Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016)

ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016) ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016) Malarz R., Więckowski M., Oblicza geografii, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2012 (numer dopuszczenia

Bardziej szczegółowo

Informacja o seminarium magisterskim z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach MSU Geografia fizyczna

Informacja o seminarium magisterskim z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach MSU Geografia fizyczna KATEDRA METEOROLOGII I KLIMATOLOGII INSTYTUT GEOGRAFII WYDZIAŁ OCEANOGRAFII I GEOGRAFII Informacja o seminarium magisterskim z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach MSU Geografia fizyczna SKŁAD

Bardziej szczegółowo

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski 1. Obciążenia środowiskowe (wiatr, falowanie morskie, prądy morskie, poziomy zwierciadła wody, oddziaływanie lodu) 2. Poziomy obciążeń

Bardziej szczegółowo

Informacja o ścieżce specjalizacyjnej z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach MSU Geografia

Informacja o ścieżce specjalizacyjnej z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach MSU Geografia WYDZIAŁ BIOLOGII, GEOGRAFII I OCEANOLOGII INSTYTUT GEOGRAFII Informacja o ścieżce specjalizacyjnej z zakresu meteorologii i klimatologii w ramach MSU Geografia KATEDRA METEOROLOGII I KLIMATOLOGII HISTORIA

Bardziej szczegółowo

Stosowane metody stabilizacji brzegu morskiego w aspekcie zachowania i odtwarzania plaż oraz trwałość stosowanych rozwiązań

Stosowane metody stabilizacji brzegu morskiego w aspekcie zachowania i odtwarzania plaż oraz trwałość stosowanych rozwiązań Jastarnia 28.06.2010 r. Stosowane metody stabilizacji brzegu morskiego w aspekcie zachowania i odtwarzania plaż oraz trwałość stosowanych rozwiązań Marek Szmytkiewicz Instytut Budownictwa Wodnego PAN w

Bardziej szczegółowo

2.2.6. Wskaźnik opisowy W10 Śmieci w morzu

2.2.6. Wskaźnik opisowy W10 Śmieci w morzu Raport do Komisji Europejskiej dot. Wstępnej oceny stanu środowiska morskiego 133 2.2.6. Wskaźnik opisowy W10 Śmieci w morzu W10: Właściwość ani ilość znajdujących się w wodzie morskiej nie powodują szkód

Bardziej szczegółowo

dynamika i ewolucja środowiska Przyrodniczego strefy nadmorskiej w polsce przyczyny, skutki, prognoza

dynamika i ewolucja środowiska Przyrodniczego strefy nadmorskiej w polsce przyczyny, skutki, prognoza Maciej Przewoźniak dynamika i ewolucja środowiska Przyrodniczego strefy nadmorskiej w polsce przyczyny, skutki, prognoza Istota strefy nadmorskiej Strefa nadmorska to strefa stałego, bezpośredniego oddziaływania

Bardziej szczegółowo

RZEŹBOTWÓRCZA DZIAŁALNOŚĆ MÓRZ. Działalność mórz zachodzi na wybrzeżu, które wyznacza zasięg działalności fal, prądów i pływów morskich.

RZEŹBOTWÓRCZA DZIAŁALNOŚĆ MÓRZ. Działalność mórz zachodzi na wybrzeżu, które wyznacza zasięg działalności fal, prądów i pływów morskich. RZEŹBOTWÓRCZA DZIAŁALNOŚĆ MÓRZ Działalność mórz zachodzi na wybrzeżu, które wyznacza zasięg działalności fal, prądów i pływów morskich. Możemy wyróżnić: Wybrzeża wynurzone, które powstają w czasie regresji

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 1

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 1 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 1 1. Geograficzny punkt widzenia 2. Mapa źródłem informacji geograficznej definiować pojęcia: geografia, środowisko przyrodnicze i geograficzne,

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas)

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Cechy systemu wczesnego ostrzegania i monitoringu Zbieranie i analiza danych w czasie rzeczywistym Systemy przewidywania zjawisk Rozmieszczenie czujników

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie strategicznej oceny. oddziaływania na środowisko,program U OCHRONY BRZEGÓW MORSKICH" NA LATA 2004-2023

Podsumowanie strategicznej oceny. oddziaływania na środowisko,program U OCHRONY BRZEGÓW MORSKICH NA LATA 2004-2023 MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY I ROZWOJU Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko,program U OCHRONY BRZEGÓW MORSKICH" NA LATA 2004-2023 Warszawa 2015 r. Akceptuje: MDP Spis treści 1. Podstawy

Bardziej szczegółowo

Dane i produkty zintegrowanego systemu satelitarnej teledetekcji Morza Bałtyckiego- SatBałtyk.

Dane i produkty zintegrowanego systemu satelitarnej teledetekcji Morza Bałtyckiego- SatBałtyk. Dane i produkty zintegrowanego systemu satelitarnej teledetekcji Morza Bałtyckiego- SatBałtyk. Mirosław Darecki Marek Kowalewski, Jerzy Dera, Mirosława Ostrowska, Bogdan Woźniak Instytut Oceanologii Polskiej

Bardziej szczegółowo

Geodezja i geodynamika - trendy nauki światowej (1)

Geodezja i geodynamika - trendy nauki światowej (1) - trendy nauki światowej (1) Glob ziemski z otaczającą go atmosferą jest skomplikowanym systemem dynamicznym stały monitoring tego systemu interdyscyplinarność zasięg globalny integracja i koordynacja

Bardziej szczegółowo

Kolejność realizacji jednostek lekcyjnych może ulec zmianie.

Kolejność realizacji jednostek lekcyjnych może ulec zmianie. Rozkład materiału plan wynikowy Przedmiot: geografia Podręcznik: Oblicza geografii, Wydawnictwo Nowa Era Rok szkolny: 2015/16 Nauczyciel: Katarzyna Pierczyk Klas I poziom podstawowy Lp. Klasa I Temat lekcji

Bardziej szczegółowo

Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej

Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej [na podstawie Seeber G., Satellite Geodesy ] dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie cirm.am.szczecin.pl Literatura: 1. Januszewski J., Systemy

Bardziej szczegółowo

PROBLEMATYKA KLASYFIKACJI TYPOLOGICZNEJ WÓD W OBRĘBIE POLSKICH OBSZARÓW MORSKICH RP

PROBLEMATYKA KLASYFIKACJI TYPOLOGICZNEJ WÓD W OBRĘBIE POLSKICH OBSZARÓW MORSKICH RP PROBLEMATYKA KLASYFIKACJI TYPOLOGICZNEJ WÓD W OBRĘBIE POLSKICH OBSZARÓW MORSKICH RP Włodzimierz Krzymiński Magdalena Kamińska Oddział Morski IMGW w Gdyni Lidia Kruk-Dowgiałło Instytut Morski w Gdańsku

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 1

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 1 Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 1 Tematy lekcji Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca DZIAŁ 1. MAPA 1. Geograficzny punkt widzenia

Bardziej szczegółowo

Susza meteorologiczna w 2015 roku na tle wielolecia

Susza meteorologiczna w 2015 roku na tle wielolecia Susza meteorologiczna w 2015 roku na tle wielolecia Irena Otop IMGW-PIB Warszawa, 24.02.2016 r. Seminarium PK GWP PLAN PREZENTACJI 1. Wprowadzenia: definicja suszy i fazy rozwoju suszy 2. Czynniki cyrkulacyjne

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 25 września 2015 r. Druk nr 1092 MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Plany Zarządzania Ryzykiem Powodziowym od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych

Plany Zarządzania Ryzykiem Powodziowym od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych Plany Zarządzania Ryzykiem Powodziowym od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych Beata Kowalska Koordynator ds. Zarządzania Ryzykiem Powodziowym o/s morza, IMGW PIB Oddział Morski w Gdyni Warszawa

Bardziej szczegółowo

Atlas multimedialny Pobrzeża Szczecińskiego. praca dyplomowa. Piotr Bakinowski

Atlas multimedialny Pobrzeża Szczecińskiego. praca dyplomowa. Piotr Bakinowski Atlas multimedialny Pobrzeża Szczecińskiego praca dyplomowa Piotr Bakinowski Opiekun: dr Elżbieta Bajkiewicz-Grabowska Wydział Geodezji i Kartografii Politechnika Warszawska Warszawa 2002 1 WSTĘP Wybrzeże

Bardziej szczegółowo

Nazwa kierunku Marine and Coastal Geosciences (studia w języku angielskim)

Nazwa kierunku Marine and Coastal Geosciences (studia w języku angielskim) Nazwa kierunku Marine and Coastal Geosciences (studia w języku angielskim) Tryb studiów stacjonarne Profil studiów ogólnoakademicki Wydział Wydział Nauk o Ziemi Opis kierunku Międzynarodowe, międzyuczelniane

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 2 Zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Stolicą województwa jest Szczecin. Granica morska w Zachodniopomorskiem

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Ochrona brzegów morskich w Urzędzie Morskim w Słupsku. Urząd Morski w Słupsku Adam Borodziuk Adam Meller-Kubica Aleksander Duszny

Ochrona brzegów morskich w Urzędzie Morskim w Słupsku. Urząd Morski w Słupsku Adam Borodziuk Adam Meller-Kubica Aleksander Duszny Ochrona brzegów morskich w Urzędzie Morskim. Urząd Morski Adam Borodziuk Adam Meller-Kubica Aleksander Duszny Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Priorytet II: Gospodarka odpadami i ochrona

Bardziej szczegółowo

Klimat zmienia się również w Gdańsku Czy jesteśmy przygotowani?

Klimat zmienia się również w Gdańsku Czy jesteśmy przygotowani? Seminarium Skutki zmian klimatu i ich znaczenie dla Rozwoju Gdańska i okolic Gdańsk, 18 grudnia 2007 Klimat zmienia się również w Gdańsku Czy jesteśmy przygotowani? Dorota Kaulbarsz, Zbigniew Kordalski

Bardziej szczegółowo

ISOK na morzach i oceanach

ISOK na morzach i oceanach ISOK na morzach i oceanach Marcin Matusiak Project Manager Fugro Aerial Mapping B.V. m.matusiak@fugro.com ALB (Airborne LiDAR Bathymetry) Pomiary hydrograficzne / System Mapowania płytkiej wody System

Bardziej szczegółowo

Ochrona brzegu morskiego Wybrzeża Środkowego Urzędu Morskiego w Słupsku w latach 2005-2006

Ochrona brzegu morskiego Wybrzeża Środkowego Urzędu Morskiego w Słupsku w latach 2005-2006 Ochrona brzegu morskiego Wybrzeża Środkowego Urzędu Morskiego w Słupsku w latach 2005-2006 Jednym ze statutowych zadań urzędów morskich jest ochrona brzegów polskiego wybrzeża. Na Wybrzeżu Środkowym administrowanym

Bardziej szczegółowo

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego.

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. KONCEPCJA STRUKTURY ORGANIZACYJNEJ CENTRUM Zakład b-r górnictwa morskiego Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Mapy Zagrożenia (powodzią sztormową)

Mapy Zagrożenia (powodzią sztormową) Mapy Zagrożenia (powodzią sztormową) Joanna Dudzińska-Nowak Uniwersytet Szczeciński Instytut Nauk o Morzu Mapa zagrożenia powodziowego opracowanie kartograficzne prezentujące przestrzenny zasięg strefy

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z GEOGRAFII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z GEOGRAFII POUFNE do dnia... godz.... KOD ZDAJĄCEGO IMIĘ NAZWISKO WPISUJE PISZĄCY PO OTRZYMANIU PRACY - - WPISAĆ PO ROZKODOWANIU PRACY ARKUSZ I PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z GEOGRAFII Czas pracy 90 minut Informacje

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita

Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita 13.04.2012 Główne zadania Centrum Modelowania Powodziowego w ramach projektu ISOK

Bardziej szczegółowo

Abrazja. Rzeźbotwórcza działalność morza. Abrazja brzegu klifowego. Wybrzeże strome (klif, faleza) Nisza abrazyjna 2016-01-12

Abrazja. Rzeźbotwórcza działalność morza. Abrazja brzegu klifowego. Wybrzeże strome (klif, faleza) Nisza abrazyjna 2016-01-12 Abrazja Rzeźbotwórcza działalność morza Abrazja to niszcząca działalność fal uderzających o brzeg morski polega ona na ścieraniu brzegu i dna morza przez okruchy skalne przenoszone przez fale. Tempo abrazji

Bardziej szczegółowo

Jak zmieniał się Bałtyk

Jak zmieniał się Bałtyk Jak zmieniał się Bałtyk Jednym ze skutków globalnego ocieplenia może być katastrofalny wzrost poziomu mórz i oceanów. Aby ocenić zagrożenie, geolodzy odtwarzają zmiany poziomu mórz, jakie zachodziły w

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu obecnych i przyszłych zmian klimatu na strefę polskiego wybrzez a i ekosystem Morza Bałtyckiego

Ocena wpływu obecnych i przyszłych zmian klimatu na strefę polskiego wybrzez a i ekosystem Morza Bałtyckiego Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy Oddział Morski w Gdyni Ocena wpływu obecnych i przyszłych zmian klimatu na strefę polskiego wybrzez a i ekosystem Morza Bałtyckiego

Bardziej szczegółowo

Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB)

Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) IT SYSTEM GŁÓWNE KOMPONENTY SYSTEMU ISOK: Dane LIDAR (4- punktów/m ; >00

Bardziej szczegółowo

- analiza przykładów z praktyki -

- analiza przykładów z praktyki - - analiza przykładów z praktyki - Monika Selin Stacja Morska IO UG Szkolenie regionalne Natura 2000 a turystyka wodna i nadwodna Hel, 4 października 2011 r. Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Fot.

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI BILANS OSADU WYDM NADMORSKICH MIERZEI BRAMY ŚWINY. The multi-annual sediment balance of the Świna Gate Sandbar coastal dunes

WIELOLETNI BILANS OSADU WYDM NADMORSKICH MIERZEI BRAMY ŚWINY. The multi-annual sediment balance of the Świna Gate Sandbar coastal dunes Prace i Studia Geograficzne 2012, T. 49, ss. 69 89 Uniwersytet Szczeciński Wydział Nauk o Ziemi Zakład Geomorfologii Morskiej labuztom@univ.szczecin.pl WIELOLETNI BILANS OSADU WYDM NADMORSKICH MIERZEI

Bardziej szczegółowo

Modelowanie numeryczne hydrodynamiki Bałtyku w ramach projektu PROZA

Modelowanie numeryczne hydrodynamiki Bałtyku w ramach projektu PROZA Modelowanie numeryczne hydrodynamiki Bałtyku w ramach projektu Witold Cieślikiewicz, Jordan Badur, Aleksandra Dudkowska, Vitalij Roščinski, Szymon Roziewski Zagrożenia lasów zależne od stanu atmosfery,

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie obszaru województwa pomorskiego występowaniem ekstremalnych zjawisk pogodowych w konsekwencji spodziewanej zmiany klimatu

Zagrożenie obszaru województwa pomorskiego występowaniem ekstremalnych zjawisk pogodowych w konsekwencji spodziewanej zmiany klimatu Katedra Meteorologii i Klimatologii IG UG zaprasza na cykl wykładów pt.: Zagrożenie obszaru województwa pomorskiego występowaniem ekstremalnych zjawisk pogodowych w konsekwencji spodziewanej zmiany klimatu

Bardziej szczegółowo

Przykłady antropopresji na nadmorskich wydmach mierzei Bramy Świny

Przykłady antropopresji na nadmorskich wydmach mierzei Bramy Świny Przykłady antropopresji na nadmorskich wydmach mierzei Bramy Świny Tomasz Arkadiusz Łabuz Zakład Geomorfologii Morskiej, Instytut Nauk o Morzu, Uniwersytet Szczeciński ul. Felczaka 3a, 71-412 Szczecin,

Bardziej szczegółowo

dolina U-kształtna wody płynące fale morskie

dolina U-kształtna wody płynące fale morskie Rzeźba powierzchni Ziemi poziom podstawowy i rozszerzony Zadanie 1. (2 pkt) Uzupełnij tabelę. Czynnik rzeźbotwórczy Proces rzeźbotwórczy Przykład wytworzonej przez czynnik i procesformy rzeźby erozja dolina

Bardziej szczegółowo

1.Podać przykłady zastosowania wiedzy geograficznej w życiu. 2.Podać powiązania pomiędzy elementami środowiska przyrodniczego i geograficznego.

1.Podać przykłady zastosowania wiedzy geograficznej w życiu. 2.Podać powiązania pomiędzy elementami środowiska przyrodniczego i geograficznego. GEOGRAFIA KL. I Dział Wymagania konieczne i podstawowe Wymagania rozszerzające Wymagania dopełniające Mapa 1.Definiować pojęcie: geografia, środowisko przyrodnicze i geograficzne. 2.Podać źródła wiedzy

Bardziej szczegółowo

Dynamika morza FALE Wykład 1

Dynamika morza FALE Wykład 1 Dynamika morza FALE Wykład 1 Stanisław Massel 1,2 Gabriela Grusza 2 1 Instytut Oceanologii PAN Zakład Dynamiki Morza 2 Instytut Oceanografii UG Zakład Oceanografii Fizycznej 11 października 2005 roku Plan

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM Jerzy Bański Konrad Czapiewski 1 PLAN PREZENTACJI/WARSZTATÓW 1. ZAŁOŻENIA I CELE

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie pomiarów sodarowych do oceny warunków anemologicznych Krakowa

Zastosowanie pomiarów sodarowych do oceny warunków anemologicznych Krakowa Zintegrowany system monitorowania danych przestrzennych dla poprawy jakości powietrza w Krakowie Zastosowanie pomiarów sodarowych do oceny warunków anemologicznych Krakowa Ewa Krajny, Leszek Ośródka Zakład

Bardziej szczegółowo

II Sympozjum Morskiej Geomorfologii Poziom Morza, linia brzegowa

II Sympozjum Morskiej Geomorfologii Poziom Morza, linia brzegowa II Sympozjum Morskiej Geomorfologii Poziom Morza, linia brzegowa INSTYTUT MORSKI W GDAŃSKU Gdańsk 2014 Zakład Oceanografii Operacyjnej, Instytut Morski w Gdańsku Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich ENVIA

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie brzegów Morza Bałtyckiego będących w administracji Urzędu Morskiego w Gdyni Nr POIS.02.02.00-00-001/08

Zabezpieczenie brzegów Morza Bałtyckiego będących w administracji Urzędu Morskiego w Gdyni Nr POIS.02.02.00-00-001/08 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Zabezpieczenie brzegów Morza Bałtyckiego będących w administracji

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I GEOGRAFIA FIZYCZNA OGÓLNA Z ELEMENTAMI GEOLOGII

Spis treści CZĘŚĆ I GEOGRAFIA FIZYCZNA OGÓLNA Z ELEMENTAMI GEOLOGII Spis treści CZĘŚĆ I GEOGRAFIA FIZYCZNA OGÓLNA Z ELEMENTAMI GEOLOGII 1. System nauk o Ziemi 15 2. Zagadnienia kartograficzne 18 2.1. Odwzorowania kartograficzne 18 2.2. Mapy 22 2.3. Metody przedstawiania

Bardziej szczegółowo

z dnia o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego Program ochrony brzegów morskich

z dnia o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego Program ochrony brzegów morskich U S T AWA Projekt z dnia o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego Program ochrony brzegów morskich Art. 1. W ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Program

Bardziej szczegółowo

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym)

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym) Wiatry Co to jest wiatr? Wiatr to poziomy ruch powietrza w troposferze z wyżu barycznego do niżu barycznego. Prędkość wiatru wzrasta wraz z różnicą ciśnienia atmosferycznego. W N Wiatry STAŁE (niezmieniające

Bardziej szczegółowo

SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja

SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Druk nr 951 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja S P R A W O Z D A N I E KOMISJI FINANSÓW PUBLICZNYCH ORAZ KOMISJI INFRASTRUKTURY o rządowym projekcie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego

Bardziej szczegółowo

Obieg węgla w Morzu Bałtyckim

Obieg węgla w Morzu Bałtyckim Obieg węgla w Morzu Bałtyckim Karol Kuliński Zakład Chemii i Biochemii Morza Promotor: Prof. dr hab. inż. Janusz Pempkowiak Finansowanie: Działalność statutowa IOPAN, Temat II.2 Grant promotorski MNiSW

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2 Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2 Tematy lekcji Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca DZIAŁ 1. POŁOŻENIE I ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie powodziowe ze strony Martwej Wisły w obszarze od Górek Zachodnich do Kiezmarku w szczególności w okolicy Wiślinki

Zagrożenie powodziowe ze strony Martwej Wisły w obszarze od Górek Zachodnich do Kiezmarku w szczególności w okolicy Wiślinki Zagrożenie powodziowe ze strony Martwej Wisły w obszarze od Górek Zachodnich do Kiezmarku w szczególności w okolicy Wiślinki Janusz Topiłko 21.04.2012 r. Obszar modelu: 139 km 2 Górki Zachodnie Sobieszewo

Bardziej szczegółowo

WIATRY SILNE NA POLSKIM WYBRZEŻU MORZA BAŁTYCKIEGO. Strong winds on Poland s Baltic Sea Coast

WIATRY SILNE NA POLSKIM WYBRZEŻU MORZA BAŁTYCKIEGO. Strong winds on Poland s Baltic Sea Coast Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 197 204 Katarzyna Tarnowska Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Zakład Klimatologii 00 927 Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście

Bardziej szczegółowo

HORWATH HTL. Hotel and Tourism Advisory. Horwath HTL I Warszawa Marzec 2012

HORWATH HTL. Hotel and Tourism Advisory. Horwath HTL I Warszawa Marzec 2012 HORWATH HTL Hotel and Tourism Advisory Horwath HTL I Warszawa Marzec 2012 Podaż i popyt na usługi hotelowe w Polsce północnej oraz uwarunkowania rozwoju biznesu turystycznego Janusz Mitulski Partner Horwath

Bardziej szczegółowo

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel http://www.varsovia.pl/varsovia/ - Co już wiemy? Gdzie leży Warszawa? http://www.batorz.gmina.pl/img/zdjecia/_big/eu_location_pol.png&imgrefurl

Bardziej szczegółowo

Instytut Morski w Gdańsku. 80-307 Gdańsk, ul. Abrahama 1 tel. (58) 552 00 93-95, fax. (58) 552 46 13 e-mail: zhm-im@im.gda.pl

Instytut Morski w Gdańsku. 80-307 Gdańsk, ul. Abrahama 1 tel. (58) 552 00 93-95, fax. (58) 552 46 13 e-mail: zhm-im@im.gda.pl Instytut Morski w Gdańsku 80-307 Gdańsk, ul. Abrahama 1 tel. (58) 552 00 93-95, fax. (58) 552 46 13 e-mail: zhm-im@im.gda.pl Prognoza oddziaływania na środowisko dla zmiany programu wieloletniego na lata

Bardziej szczegółowo

Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej

Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej

Bardziej szczegółowo

JEDZIEMY NAD... Morze Bałtyckie

JEDZIEMY NAD... Morze Bałtyckie JEDZIEMY NAD... Morze Bałtyckie Morze Bałtyckie, Bałtyk płytkie morze śródlądowe na szelfie kontynentalnym w północnej Europie. Połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Sund, Mały i Wielki

Bardziej szczegółowo

Technologie offshore inteligentną specjalizacją Pomorza. Leszek Wilczyński CTO S.A.

Technologie offshore inteligentną specjalizacją Pomorza. Leszek Wilczyński CTO S.A. Technologie offshore inteligentną specjalizacją Pomorza Leszek Wilczyński CTO S.A. Plan prezentacji Struktura, potencjał i perspektywy rozwoju sektora offshore w Regionie Pomorskim i w Polsce Zaplecze

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 18 maja 2016 r. Poz. 678 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy

Bardziej szczegółowo

Opracowanie metody prognozy wzdlużbrzegowego natężenia ruchu osadów morskich przy zastosowaniu radioznaczników

Opracowanie metody prognozy wzdlużbrzegowego natężenia ruchu osadów morskich przy zastosowaniu radioznaczników PL0000421 Opracowanie metody prognozy wzdlużbrzegowego natężenia ruchu osadów morskich przy zastosowaniu radioznaczników Zbigniew Pruszak 1}, Ryszard Wierzchnicki 2) 1} 2) Instytut Budownictwa Wodnego

Bardziej szczegółowo

Satelitarna kontrola środowiska Morza Bałtyckiego (SatBałtyk) (2010-2014)

Satelitarna kontrola środowiska Morza Bałtyckiego (SatBałtyk) (2010-2014) Projekt POIG.01010222011/0900 Satelitarna kontrola środowiska Morza Bałtyckiego (SatBałtyk) (2010-2014) Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Priorytet 1 Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie

Bardziej szczegółowo

Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania. Kamil Beker

Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania. Kamil Beker Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania Kamil Beker Szacowanie zasobów wiatru Faza developmentu Faza eksploatacji Pomiary wiatru Optymalizacja farmy wiatrowej Analiza produktywności

Bardziej szczegółowo

Opracowanie operacyjnego systemu prognozowania warunków hydrolo- gicznych w estuarium Odry

Opracowanie operacyjnego systemu prognozowania warunków hydrolo- gicznych w estuarium Odry Kierownik projektu: Dr Halina Kowalewska-Kalkowska Uniwersytet Szczeciński, Wydział Nauk Przyrodniczych, Instytut Nauk o Morzu, Zakład Oceanografii Fizycznej, 71-415 Szczecin, ul. Wąska 13, tel. (0 91)

Bardziej szczegółowo

Sekcja I: Instytucja zamawiająca/podmiot zamawiający

Sekcja I: Instytucja zamawiająca/podmiot zamawiający Unia Europejska Publikacja Suplementu do Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej 2, rue Mercier, 2985 Luxembourg, Luksemburg Faks: +352 29 29 42 670 E-mail: ojs@publications.europa.eu Informacje i formularze

Bardziej szczegółowo

TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13

TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13 BIURO PROJEKTOWO - BADAWCZE DRÓG I MOSTÓW Sp. z o.o. TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13 PRACOWNIA RUCHU I STUDIÓW DROGOWYCH GENERALNY POMIAR

Bardziej szczegółowo

Plan Zarządzania Ryzykiem Powodziowym Regionu Wodnego Dolnej Wisły

Plan Zarządzania Ryzykiem Powodziowym Regionu Wodnego Dolnej Wisły Plan Zarządzania Ryzykiem Powodziowym Regionu Wodnego Dolnej Wisły Henryk Jatczak Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku 1 Dokumenty planistyczne w gospodarce wodnej: Ramowa Dyrektywa Wodna Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym

Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym Państwowy Monitoring Środowiska w Roztoczańskim Parku Narodowym Przemysław Stachyra Roztoczański Park Narodowy, Stacja Bazowa ZMŚP Roztocze Tadeusz Grabowski Roztoczański Park Narodowy Andrzej Kostrzewski

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA RZEŹBY AKUMULACYJNEGO ODCINKA BRZEGU WYDMOWEGO W REJONIE DŹWIRZYNA

DYNAMIKA RZEŹBY AKUMULACYJNEGO ODCINKA BRZEGU WYDMOWEGO W REJONIE DŹWIRZYNA Geologia i geomorfologian n9n nsłupsk 2012, s. 97-109 Tomasz Arkadiusz Łabuz Paweł Osóch DYNAMIKA RZEŹBY AKUMULACYJNEGO ODCINKA BRZEGU WYDMOWEGO W REJONIE DŹWIRZYNA Słowa kluczowe: akumulacyjny brzeg,

Bardziej szczegółowo

Zbiornik retencyjny na rzece Dzierżęcince

Zbiornik retencyjny na rzece Dzierżęcince Zbiornik retencyjny na rzece Dzierżęcince Z ad an i e d of i n ans ow an e z e ś r od k ów W oj ew ód z k i eg o F u nd us zu O c hr on y Śr od o w is k a i G os p od ar k i W odn ej w S zc z ec i ni e

Bardziej szczegółowo

Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS

Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS Czesław Kliś Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Projekt finansowany ze środków funduszy

Bardziej szczegółowo

PRZESTRZENNY ROZKŁAD PRĘDKOŚCI PRZEPŁYWÓW W UJŚCIOWYM ODCINKU RZEKI ANALIZA WYNIKÓW POMIARÓW

PRZESTRZENNY ROZKŁAD PRĘDKOŚCI PRZEPŁYWÓW W UJŚCIOWYM ODCINKU RZEKI ANALIZA WYNIKÓW POMIARÓW KAMIL BIŃKOWSKI, TOMASZ KUDŁA 1 PRZESTRZENNY ROZKŁAD PRĘDKOŚCI PRZEPŁYWÓW W UJŚCIOWYM ODCINKU RZEKI ANALIZA WYNIKÓW POMIARÓW 1. Wprowadzenie Pionowy rozkład prędkości przepływu stanowi jedną z cech charakterystycznych

Bardziej szczegółowo

Studia stacjonarne I stopnia (3-letnie licencjackie) Specjalność Geografia fizyczna (GF)

Studia stacjonarne I stopnia (3-letnie licencjackie) Specjalność Geografia fizyczna (GF) Studia stacjonarne I stopnia (3-letnie licencjackie) Specjalność Geografia fizyczna (GF) Zakład Gleboznawstwa i Geografii Gleb Zakład Hydrologii Zakład Geomorfologii Zakład Klimatologii Zakład Geografii

Bardziej szczegółowo

Założenia zadań projektu

Założenia zadań projektu Założenia zadań projektu 1. Ocena związku układu poziomego i pionowego celem parametryzacji równowagi hydrodynamicznej a) zakup sprzętu GPS RTK i łódź b) pomiar profilu podłużnego w nurcie Wisły od Tarnobrzegu

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego

Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego ALBERT MALINGER INSTYTUT METEOROLOGII I GOSPODARKI WODNEJ PIB Centrum Modelowania Powodzi i Suszy w Poznaniu Warszawa 28.11.2012 ETAPY realizacji:

Bardziej szczegółowo

Pan Marek Gróbarczyk Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej ul. Chałubińskiego 4/ Warszawa

Pan Marek Gróbarczyk Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej ul. Chałubińskiego 4/ Warszawa Stanowisko Polskiego Klubu Ekologicznego w sprawie programu pn. Budowa drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską poparte poprzez kluczowe organizacje ekologiczne: Pan Marek Gróbarczyk Minister

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNA OCENA STANU ŚRODOWISKA WÓD MORSKICH POLSKIEJ STREFY MORZA BAŁTYCKIEGO

WSTĘPNA OCENA STANU ŚRODOWISKA WÓD MORSKICH POLSKIEJ STREFY MORZA BAŁTYCKIEGO WSTĘPNA OCENA STANU ŚRODOWISKA WÓD MORSKICH POLSKIEJ STREFY MORZA BAŁTYCKIEGO RAPORT DO KOMISJI EUROPEJSKIEJ Warszawa, luty 2013 GŁOWNY INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA NA PODSTWIE ART. 61I UST. 1 USTAWY

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA URBANISTYCZNE MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I JEJ WPŁYW NA JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW

UWARUNKOWANIA URBANISTYCZNE MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I JEJ WPŁYW NA JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW UWARUNKOWANIA URBANISTYCZNE MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I JEJ WPŁYW NA JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW Magdalena Kuchcik Krzysztof Błażejczyk Paweł Milewski Jakub Szmyd PLAN WYSTĄPIENIA Co to jest Miejska

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY NAZIEMNEGO SKANINGU LASEROWEGO DO OCENY GEODYNAMIKI WYBRZEŻA NA PRZYKŁADZIE KLIFU JASTRZĘBIEJ GÓRY

ZASTOSOWANIE METODY NAZIEMNEGO SKANINGU LASEROWEGO DO OCENY GEODYNAMIKI WYBRZEŻA NA PRZYKŁADZIE KLIFU JASTRZĘBIEJ GÓRY BIULETYN PAŃSTWOWEGO INSTYTUTU GEOLOGICZNEGO 446: 101 108, 2011 R. ZASTOSOWANIE METODY NAZIEMNEGO SKANINGU LASEROWEGO DO OCENY GEODYNAMIKI WYBRZEŻA NA PRZYKŁADZIE KLIFU JASTRZĘBIEJ GÓRY TERRESTRIAL LASER

Bardziej szczegółowo

ROLA HYDROGRAFII W DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU MORSKIEGO PORTU GDAŃSK S.A.

ROLA HYDROGRAFII W DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU MORSKIEGO PORTU GDAŃSK S.A. mgr inż. Michał PAWŁOWSKI Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S.A. ROLA HYDROGRAFII W DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU MORSKIEGO PORTU GDAŃSK S.A. Gospodarka narodowa jest ogółem przedsięwzięć mających decydujący wpływ

Bardziej szczegółowo

SUITABILITY OF LASER SCANNING IN THE SOUTHERN BALTIC COASTAL ZONE RESEARCH. Joanna Dudzińska-Nowak

SUITABILITY OF LASER SCANNING IN THE SOUTHERN BALTIC COASTAL ZONE RESEARCH. Joanna Dudzińska-Nowak Archiwum Fotogrametrii, Kartografii i Teledetekcji, Vol. 17a, 2007 ISBN 978-83-920594-9-2 PRZYDATNOŚĆ SKANOWANIA LASEROWEGO DO BADAŃ STREFY BRZEGOWEJ POŁUDNIOWEGO BAŁTYKU SUITABILITY OF LASER SCANNING

Bardziej szczegółowo

W Polsce zapisy obu dyrektyw zostały przetransponowane do ustawy o ochronie przyrody

W Polsce zapisy obu dyrektyw zostały przetransponowane do ustawy o ochronie przyrody Morskie obszary Natura 2000 O sieci Natura 2000 Sieć Natura 2000 jest jednym z narzędzi Unii Europejskiej mającym powtrzymać utratę walorów przyrodniczych w UE. Filarami prawnymi Natury 2000 są dwie dyrektywy:

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

PROJEKT EDUKACYJNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM 1 PROJEKT EDUKACYJNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM KSIĘGA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZIELONA SZKOŁA: Władysławowo, 11-14.05.2010 r. PROGRAM - wycieczka na Hel: zwiedzanie fokarium, spacer wybrzeżem (przewężenie półwyspu,

Bardziej szczegółowo

podbiegunowe oraz półkule: południową,

podbiegunowe oraz półkule: południową, ział programu I. Podstawy geografii Materiał nauczania L.g. Wymagania podstawowe uczeń poprawnie: Podział nauk geograficznych 8 wyjaśnia znaczenie terminu geografia Źródła informacji przedstawia podział

Bardziej szczegółowo

"Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do

Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do "Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do miejscowości Pustków" Pustków RZEKA WISŁOKA OD JAZU W MOKRZCU

Bardziej szczegółowo