Dariusz Piotrowski *

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dariusz Piotrowski *"

Transkrypt

1 A C T A U N I V E R S I T A T I S N I C O L A I C O P E R N I C I DOI: EKONOMIA XLV nr 1 (2014) Pierwsza wersja złożona 29 listopada 2013 ISSN Końcowa wersja zaakceptowana 15 czerwca Dariusz Piotrowski * ZASTOSOWANIE PODSTAWOWEJ ZASADY FINANSÓW ISLAMSKICH PLS CELEM OGRANICZENIA ZJAWISKA MORALNEGO HAZARDU NA RYNKU USŁUG FINANSOWYCH Z a r y s t r e ś c i. Moralny hazard wiąże się podejmowaniem nadmiernego ryzyka przez agenta w ramach realizacji zadań powierzonych mu przez pryncypała. Pokusa nadużycia na rynku finansowym może wynikać z przeświadczenia, że ostateczne konsekwencje błędów popełnionych przez agentów poniosą klienci instytucji finansowych. To negatywne zjawisko można próbować redukować przez szersze zastosowanie formuły dzielenia zysków i strat. Zasada PLS jest jedną z cech charakterystycznych finansów islamskich. S ł o w a k l u c z o w e: moralny hazard, finanse islamskie, doradztwo finansowe, dzielenie zysków i strat. K l a s y f i k a c j a J E L: D820, Z120. WSTĘP W ekonomii klasycznej przyjęto założenia dotyczące racjonalności postępowania jednostek, dążenia do maksymalizowania użyteczności oraz powszechnego, darmowego dostępu do pełnych i rzetelnych informacji o stanie rynku. Założenia te upraszczały rzeczywistość i pozwalały na jej modelowanie. Problem w tym, że skomplikowane, zmatematyzowane modele ekonomiczne tworzą złudne przekonanie o panowaniu nad przebiegiem oraz poziomem ryzyka procesów gospodarczych. Nie sprawdzają się także * Adres do korespondencji: Dariusz Piotrowski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, WNEiZ, ul. Gagarina 13A, Toruń, Uniwersytet Mikołaja Kopernika. All rights reserved.

2 100 Dariusz Piotrowski w konfrontacji z rzeczywistością, czego dowiódł najdobitniej ostatni kryzys finansowy (Rudolf, 2012, s ). Problem ten dostrzegło wielu ekonomistów, w tym przedstawiciele nowej ekonomii instytucjonalnej. Wskazywano na fakt funkcjonowania jednostek w pewnym otoczeniu prawnym, organizacyjnym, moralnym, kulturowym, religijnym i wpływu tego otoczenia na decyzje podejmowane przez te jednostki (Włudyka, 2012, s ). Sformułowano poglądy dotyczące istnienia kosztów transakcyjnych oraz zjawiska asymetrii informacji (Williamson, 1998). Moralny hazard jest przykładem efektu zewnętrznego mogącego zakłócić prawidłowe funkcjonowanie rynku. Objawia się przenoszeniem negatywnych skutków decyzji jednych podmiotów na inne. Występuje wówczas różnica w korzyściach i kosztach ponoszonych przez strony kontraktu. Moralny hazard, zwany także pokusą nadużycia, kojarzony jest zwykle z ubezpieczeniami. Zjawisko to można jednak zaobserwować również na rynku kapitałowym i w bankowości. Wiąże się z podejmowaniem przez agenta nadmiernego ryzyka, czemu towarzyszy przeniesienia ewentualnych strat, obciążenia kosztami błędnych decyzji finansowych pryncypała, którym najczęściej jest obsługiwany klient. Działaniami agenta kierować może chciwość, brak rozwagi lub przekonanie o byciu chronionym przed negatywnymi następstwami podjętych decyzji. Często w takich sytuacjach zysk przypisywany jednostce stoi w opozycji do strat ponoszonych przez grupę obsługiwanych klientów, lub szerzej, przez całe społeczeństwo. Dzieje się tak, gdy ostatecznie to państwo występuje w roli pryncypała instytucji finansowych. Jednym ze sposobów redukcji zjawiska moralnego hazardu jest zastosowanie znanej z finansów islamskich formuły uczestnictwa w zyskach i stratach. Zasada ta obok zakazu pobierania nadwyżki, utożsamianej niesłusznie tylko z oprocentowaniem, stanowi filar teorii i praktyki finansów opartych na regułach szariatu. Celem pracy jest przedstawienie istoty koncepcji profit and loss sharing (PLS) oraz ukazanie wpływu jej zastosowania na redukcję zjawiska moralnego hazardu. W pracy zaprezentowane zostaną także uwarunkowania oraz potencjalne skutki implementacji omawianej zasady w procesie świadczenia usług finansowych dla klientów nieprofesjonalnych. 1. NOWA EKONOMIA INSTYTUCJONALNA WYBRANE TWIERDZENIA Przedstawiciele neoinstytucjonalizmu krytykowali neoklasyków za pomijanie w analizach procesów decyzyjnych wpływu czynników o charakterze pozaekonomicznym. Dopuszczali możliwość podejmowania decyzji, które nie byłyby optymalne z ekonomicznego punktu widzenia (Bartkowiak,

3 Zastosowanie podstawowej zasady finansów islamskich PSL , s. 135). Wierzyli, że podejście interdyscyplinarne pozwoli lepiej wyjaśnić i przewidzieć zachowania jednostek, które nie zawsze cechuje racjonalizm i automatyzm dostosowań. Stworzyli pojęcie instytucji, czyli ukształtowanych w drodze ewolucji i akceptowanych w danej społeczności wzorców zachowań, zwyczajów, postaw i sposobów działania (Stankiewicz, 2007, s ). Istnienie wartości takich jak prawo, kultura i religia zapewnia ład gospodarczy. Wzrost przewidywalności zachowań i zaufania między stronami kontraktów pozytywnie wpływa na skalę realizowanych transakcji oraz obniżenie kosztów z nimi związanych. Neoinstytucjonaliści zauważyli jednak, że zmiany w zakresie instytucji przebiegają wolniej aniżeli dynamika procesów rynkowych. Zrodziło to dwa wnioski. Po pierwsze, nieskrępowany rozwój rynku może prowadzić do zaburzeń w jego funkcjonowaniu. Objawiać się to może zawodnością rynku w zakresie konkurencji, dostępu do informacji czy też występowaniem efektów zewnętrznych (Brol, 2010, s. 70). Przedsiębiorstwa lub szerzej gospodarka pozbawiona regulacji w sposób naturalny zmierza w kierunku monopolizacji, ograniczając efektywną alokację zasobów oraz szybkie dostosowywanie cen. Negatywny wpływ na funkcjonowanie rynku ma też utrudniony i kosztowny dostęp do pełnych informacji. Skutkiem jest funkcjonowanie jednostek w obszarze niedoskonałej informacji i występowanie różnic w poziomie wiedzy między uczestnikami wymiany rynkowej. Drugi ze sformułowanych wniosków odnosi się do roli państwa w gospodarce rynkowej. Zapewnienie wysokiej efektywności funkcjonowania rynku wymaga sprawnie działającego państwa, a także przestrzegania reguł nieformalnych, stworzonych oddolnie przez społeczeństwo (Dołęgowski, 2000, s ). Instytucjonaliści podzielali pogląd reprezentowany przez ekonomistów klasycznych, zadaniem których państwo było odpowiedzialne za kształtowanie ram prawnych, zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom, ochronę praw własności i tworzenie warunków sprzyjających prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponadto wielu z nich było przekonanych, że państwo powinno aktywnie angażować się w procesy gospodarcze, w sytuacji, kiedy mechanizm uczciwej konkurencji jest wypaczany (Zawiślińska, 2011, s ). Przyjmując założenie, że oparta na etyce konkurencja korzystnie wpływa na efektywność funkcjonowania rynku i prowadzi do zwiększania dobrobytu w społeczeństwie, państwo powinno dążyć do osiągnięcia i utrzymania takiego właśnie stanu relacji między podmiotami w gospodarce. Problematyczna w tym względzie może okazać się postawa firm, zwłaszcza dużych korporacji, którym mechanizm konkurencji wolnorynkowej nie jest na rękę. Podmioty takie w swoich działaniach często kierują się zachowaniami typu rent-seeking. Dążą do osiągania zysków przez ograniczanie lub eliminację

4 102 Dariusz Piotrowski konkurencji. Zachowania typu rent-seeking burzą relację między wydajnością a dochodami i podważają wiarę społeczeństwa w istnienie uczciwej konkurencji rynkowej. Mając świadomość występowania przedstawionych mechanizmów, zaleceniem dla polityki gospodarczej państwa jest ograniczanie zachowań typu rent-seeking i aktywizowanie działań typu profit- -seeking zmierzających do osiągania zysków przez obniżanie kosztów i zwiększanie wydajności. W grupie działań służących realizacji zalecenia wymienia się tworzenie państwowych instytucji kontrolnych oraz wprowadzanie ograniczeń budżetowych. Gromadzenie i dystrybucja informacji rynkowych ma na celu wspieranie uczciwej realizacji transakcji rynkowych, w których cena właściwie odzwierciedla relację dochodu do wydajności i ryzyka do dochodu. Ograniczanie wydatków budżetowych ma natomiast skłaniać przedsiębiorstwa do poszukiwania zyskownych działań na rynku, zamiast liczenia na pomoc ze strony państwa. 2. NIEPEŁNA INFORMACJA W DECYZJACH RYNKOWYCH A POKUSA NADUŻYCIA Zjawisko niepełnej informacji zostało dostrzeżone i szerzej opisane w drugiej połowie XX w. Von Hayek wskazywał na rolę wiedzy i informacji w gospodarce. Inny laureat nagrody Nobla, Lucas zwrócił uwagę na niepewność, brak doskonałej informacji i wysokie koszty pozyskania danych rynkowych jako warunki funkcjonowania przedsiębiorstw. Podobnie autor teorii kosztów transakcyjnych, Coase, dowiódł, że pozyskanie wszystkich informacji dla realizacji transakcji jest niemożliwe i zbyt kosztowne (Kundera, 2011, s. 40). Pojęcie asymetrii informacji, leżącej u podstaw moralnego hazardu, wprowadził do ekonomii Mirrlees, natomiast najbardziej znane badania z tego zakresu prowadzili Akerlof, Stiglitz oraz Spence. Z kolei teorię agencji uwzględniającą zjawisko asymetrii informacji w kontekście rozbieżność celów i wysokości akceptowanego ryzyka przez podmioty uczestniczące w kontraktach zawartych w ramach korporacji opisali Jansen i Meckling (Waśniewski, 2011, s. 46). Teoria agencji dotyczy zachowania dwóch podmiotów pryncypała oraz jego agenta. Pryncypał zleca zadanie do wykonania agentowi i jest zależny od jego wiedzy i woli. W relacjach pryncypał agent występuje asymetria informacji. Agent dysponuje większą aniżeli pryncypał ilością informacji na temat możliwych warunków transakcji czy stanu otoczenia gospodarczego. Skutkować to może podejmowaniem przez agenta działań charakteryzujących się wysokimi korzyściami własnymi, przy jednoczesnym narażaniu

5 Zastosowanie podstawowej zasady finansów islamskich PSL pryncypała na nadmierne ryzyko poniesienia strat. Dochodzi wówczas do moralnego hazardu. Pokusa nadużycia, czyli zjawisko przeniesienia na pryncypała ryzyka ewentualnych strat wynikających z działań agenta, może nastąpić, gdy (Salanie, 2005, s. 119): użyteczność pryncypała i agenta uzależnione są od działań podejmowanych przez agenta, pryncypał nie jest w stanie w pełni kontrolować poczynań agenta, w związku z czym może obserwować jedynie rezultaty jego działalności, działania agenta nie są optymalne w sensie Pareto. Zgodnie z założeniami teorii agencji, agent zostaje powołany do realizacji celów pryncypała. W działaniach może jednak uwzględniać również własne dążenia. Pryncypał, będąc świadomy konfliktu celów własnych i agenta, może zapobiegawczo kwestie te uregulować w umowie. Co prawda, teoretycznie wykonalne jest sporządzenie kontraktu zupełnego, uwzględniającego wszelkie możliwe warianty sytuacji rynkowej i zachowań agenta. W praktyce jednak kontrakt zupełny nie występuje. Pozostaje więc pewien obszar zależności pryncypała od woli agenta. Kontrola nad całokształtem poczynań agenta nie jest z kolei możliwa z racji rozmiarów kosztów, jakie należałoby w tym celu ponieść. Szczegółowa i częsta kontrola podważałaby także zaufanie do uczciwego agenta. Przy tak przedstawionych ograniczeniach nieuczciwy agent, kierując się względami egoistycznymi oraz wykazując zachowania oportunistyczne, może dążyć do realizacji własnych planów, które nie są optymalne z punktu widzenia efektywności pryncypała. Straty obciążające pryncypała na skutek nadmiernego ryzyka podejmowanego przez agenta mogą burzyć wzajemne zaufanie leżące u podstaw funkcjonowania gospodarki rynkowej. 3. POKUSA NADUŻYCIA NA RYNKU USŁUG FINANSOWYCH Rynek finansowy jest miejscem, gdzie powszechnie występuje relacja pryncypał agent. Agentem z reguły jest bankowiec, doradca finansowy lub makler papierów wartościowych. W roli pryncypała najczęściej występują klienci instytucji finansowych. Klienci, powierzając własne środki instytucjom finansowym, ufają, że zostaną one w możliwie najlepszy sposób ulokowane. Relację finansista klient cechuje jednak duża asymetria informacji, co stwarza warunki do wystąpienia pokusy nadużycia. Klienci nieprofesjonalni wykazują się niedostateczną wiedzą z zakresu innowacji finansowych oraz brakiem umiejętności przewidywania konsekwencji podejmowanych decyzji inwestycyjnych. Postęp technologiczny wprawdzie obniżył koszty

6 104 Dariusz Piotrowski transakcyjne na rynku finansowym, ale nie wyeliminował kosztów zdobycia wiarygodnych informacji o ryzyku instrumentów finansowych. Czynniki te w połączeniu z chciwością, nadmiernymi oczekiwaniami i emocjonalnym podejściem do inwestycji czynią z klientów instytucji finansowych, szczególnie detalicznych, słabszą stronę, wystawioną na negatywne skutki moralnego hazardu przejawiającego się w działaniach ich doradców. Przewaga finansistów w relacjach z klientami wynika z kilku powodów. Pierwszym źródłem, jak wspomniano, jest zasób posiadanej wiedzy na temat funkcjonowania rynku i cech dostępnych instrumentów finansowych. Drugim wyważone, chłodne podejście w usłudze doradztwa z racji braku zaangażowania własnego kapitału. Kolejny czynnik to charakter kontaktu klienta z doradcą finansowym. Najczęściej doradztwo to jednorazowe działanie ograniczające się do rozwiązania konkretnej kwestii finansowej lub skorzystania z pewnej usługi finansowej. W takich warunkach klient nie może w pełni poznać motywacji doradcy. Nie tworzą się trwałe więzi między stronami biorącymi udział w procesie decyzyjnym. Przedstawione uwarunkowania można często dostrzec, analizując zachowania uczestników rynku finansowego. Szczególna intensyfikacja zjawiska moralnego hazardu przejawiającego się w działaniach doradców miała miejsce w Polsce w latach na rynku kredytów walutowych i funduszy inwestycyjnych. Warunkami sprzyjającymi moralnemu hazardowi były niedostateczne regulacje odnoszące się do konsekwencji prawnych z tytułu błędnego doradztwa oraz odpowiedzialności z tytułu braku pełnego opisu ryzyka instrumentów finansowych. Okolicznościami wzmagającymi zjawisko moralnego hazardu było umacnianie się złotego względem innych walut oraz pojawienie się hossy na rynku akcji, rynku surowcowym i nieruchomości. Krajowe regulacje prawne odpowiedzialnością za podejmowane decyzje finansowe oraz ewentualne straty z nich wynikające niemalże całkowicie obciążają inwestorów. Nie trudno się więc dziwić, że potencjalni kredytobiorcy masowo zachęcani byli do zaciągania kredytów nominowanych w szczególności we franku szwajcarskim. Doradcy inkasowali prowizję od udzielonego kredytu, nie przejmując się potencjalnymi, a jak później okazało się, realnymi trudnościami w obsłudze kredytów spowodowanymi gwałtownym i trwałym osłabieniem złotego. Doradcy mieli świadomość, że kredyt hipoteczny zaciąga się zwykle raz w życiu, a sytuacji takiej towarzyszy z reguły brak oszczędności, które można byłoby ulokować w fundusze operujące na rynku papierów wartościowych. Mając to na uwadze, w perspektywie kilkuletniej doradztwo w zakresie kredytu było więc pierwszą i ostatnią operacją realizowaną w stosunku do danego klienta. Uczciwy doradca powinien

7 Zastosowanie podstawowej zasady finansów islamskich PSL wówczas przedstawić wszystkie potencjalne zagrożenia wynikające z ryzyka walutowego oraz obiektywnie ocenić możliwości finansowe klienta i jego najbliższej rodziny w okresie spłaty kredytu. Można jednak zakładać, że uzmysłowienie klientowi jego faktycznej zdolności kredytowej, w sytuacji gdy usilnie próbował on sfinansować pobudzone przez rynek aspiracje, skutkowałoby nie tyle zaniechaniem finansowania marzeń kredytem, ile skorzystaniem w usług mniej rzetelnego doradcy. Podobne zjawisko emocjonalne podejście klienta do usługi finansowej i moralny hazard przejawiający się w zachowaniach doradców miało miejsce w zakresie lokowania środków w fundusze inwestycyjne. Profesjonalny doradca mógł z przekonaniem polecać działania za pomocą funduszy inwestycyjnych do pierwszych miesięcy 2006 r. Po gwałtownym załamaniu i miesięcznej korekcie na przełomie maja i czerwca 2006 r. coraz powszechniejsze było przekonanie o przewartościowaniu rynku akcji. Uczciwy doradca powinien wówczas zniechęcić klienta do inwestycji. Pozbawiłby się jednak w ten sposób okazji do osiągnięcia przychodu ze sprzedaży, a konkretnie opłaty dystrybucyjnej. Na świecie asymetria informacji i zjawisko moralnego hazardu w relacjach zwierzchnik agent w ostatnich latach najwyraźniej zaznaczyły swoją obecność na rynku instrumentów opartych na amerykańskich kredytach hipotecznych oraz rynku kredytów hipotecznych w wielu krajach Europy. Moralny hazard cechował niemalże wszystkie podmioty zaangażowane w proces sekurytyzacji kredytów hipotecznych. Doradcy podsyłali bankom klientów bez zdolności kredytowej. Działali w przekonaniu, że ryzyko z tytułu udzielonych kredytów przechodziło na banki. Banki z kolei, dążąc do maksymalizowania sprzedaży i krótkoterminowych zysków, akceptowały obarczone wadą wnioski, łamiąc zasady zarządzania ryzykiem, gdyż zasadniczo ryzykowały środkami klientów. Całkiem realnie mogły też zakładać, że w przypadku poniesienia dotkliwych strat zostanie im udzielona pomoc ze strony państwa. Jednak najważniejsza była świadomość szybkiego pozbycia się udzielonego kredytu, który w ramach sekurytyzacji trafiał do spółek celowych. W dalszej kolejności banki inwestycyjne po przepakowaniu i wymieszaniu kredytów tworzyły CDO. Instrumenty te, podobnie jak MBS, trafiały do inwestorów na całym świecie, z których część zabezpieczała się przed ryzykiem kredytowym, nabywając przykładowo CDS. Wystawcy CDS, tacy jak AIG, faktycznie nie byli jednak w stanie zrealizować zobowiązań wynikających z tych instrumentów i podobnie jak banki musieli być ratowani setkami miliardów dolarów na koszt państwa, które w tej sytuacji okazywało się ostatecznym pryncypałem płatnikiem. Ta ostatnia cecha w pewien sposób łączy amerykański systemem bankowym z europejskim.

8 106 Dariusz Piotrowski Mechanizm gwarantowania depozytów oraz akcje ratunkowe europejskich banków spowodowały, że koszty moralnego hazardu cechujące wszystkich uczestników systemu: deponentów, pracowników i zarządy banków oraz właścicieli tych instytucji, ostatecznie obciążyły państwo, a w konsekwencji ogół podatników. Wyjątek tutaj stanowiła Islandia, która zezwoliła na upadłość instytucji finansowych. 4. PROFIT AND LOSS SHARING JAKO FILAR FINANSÓW ISLAMSKICH Finanse islamskie są częścią ekonomii islamu, która jako nauka ma swoje początki w latach 30. ubiegłego wieku. Pierwsze publikacje dotyczące kwestii gospodarowania uwzględniającego nakazy religii miały charakter bardziej polityczny i społeczny, a ich podstawowym celem była chęć ukazania odmienności kulturowej muzułmanów w brytyjskich Indiach. Ostatecznie działania te doprowadziły do powstania Pakistanu. Zainteresowanie przedstawicieli nauki krajów arabskich tą dziedziną wiedzy przypada na lata 50. XX w. (Nienhaus, 2010, s ). Islam w krajach muzułmańskich to nie tylko religia. To system, to cywilizacja wywierająca wpływ na wszelkie aspekty życia społeczeństwa i jednostki (Krawczyk, 2013). Islam oraz wywodzące się z niego prawo szariat dotyczy także kwestii ekonomicznych (El-Gamal, 2006, s ). Człowiek w krajach muzułmańskich, podobnie jak na Zachodzie, gospodaruje w otoczeniu instytucji. W islamie religia jest instytucją, ale zarazem wywiera ona ogromny wpływ inne instytucje, takie jak prawo, akceptowane i zabronione zachowania ludzi, hierarchię wartości czy tradycyjne techniki finansów islamskich (Warde, 2010, s. 7). Finanse islamskie uwzględniają ogólne zasady stosunków międzyludzkich zawarte w nauce islamu. Są nimi sprawiedliwość, równość szans oraz uwzględnianie w działaniach jednostki korzyści dla ogółu społeczeństwa. To, co odróżnia finanse islamskie od tradycyjnie pojmowanych finansów, to równy nacisk na zysk i kwestie moralne oraz etyczne postępowanie (Masood, 2011, s. 7 12; Greuning, Iqbal, 2008, s. 5). Za cechy, które najmocniej kojarzone są z finansami islamskimi, można uznać brak możliwości pobierania lub płacenia odsetek, a ściślej kwestię ujmując jakiejkolwiek nadwyżki, zakaz finansowania lub czerpania pożytków z działalności niedozwolonych, jak hazard czy handel bronią, oraz unikanie niepewności w kontraktach (Akkizidis, Khandelwal, 2008, s. 2 7). Finanse islamskie mocno akcentują jeszcze jedną zasadę uczestnictwo w zyskach i stratach przedsięwzięcia. Koncepcja PLS wiąże się z przekonaniem, że jedynym akceptowanym sposobem osiągania korzyści z transakcji

9 Zastosowanie podstawowej zasady finansów islamskich PSL jest uwzględnienie ryzyka w działalności, otwarcie ekspozycji wiążącej się z możliwością poniesienia straty (Ayub, 2007, s. 81). Muzułmanie uważają za niewłaściwe określenie making money. Ich zdaniem należy stosować earning money (Abdul-Rahman, 2010, s. 7). Pieniądze same w sobie nie są towarem i nie mogą przynosić korzyści. Handel jest najlepszym sposobem zarabiania pieniędzy. Handel wyraża się w zakupie aktywów, których cena rynkowa może zmienić się w przyszłości. Tylko podjęcie ryzyka daje podstawy do osiągania moralnego zysku (Askari i in., 2012). Tradycyjne techniki finansów islamskich, takie jak Mudaraba i Musharaka, skonstruowane są w oparciu o zasadę PLS. Techniki te są formą kapitałowego partnerstwa, gdzie jedna strona dostarcza finansowanie, druga zaś, wykorzystując wiedzę i umiejętności, angażuje środki w przedsięwzięcie gospodarcze. Różny w tych kontraktach jest wpływ finansującego na realizowany projekt, inne są też dla obu stron finansowe konsekwencje niepowodzenia projektu. Zasadniczym warunkiem stosowania tych technik jest wzajemne zaufanie między stronami kontraktu (Iqbal, Mirakhor, 2007, s. 304). Finansowanie w oparciu o PLS stawiane jest często w opozycji do finansowania długiem. Wskazuje się na potencjalnie wyższą efektywność tej formy finansowania. Podkreśla się, że przy finansowaniu długiem uwagę przywiązuje się głównie do kwestii zdolności kredytowej i zabezpieczenia. Odmiennie sytuacja przedstawia się przy Mudarabie i Musharace, gdzie akceptacja projektów dokonywana jest po analizie ich potencjalnej efektywności. Akceptowane są tylko przedsięwzięcia dające szansę wypracowania wysokiej stopy zwrotu (Obaidullah, 2005, s ). Przytoczone zalety nie rekompensują w pełni wad formy finansowania opartej na partnerstwie. Dlatego w rzeczywistości banki islamskie tylko w niewielkim stopniu korzystają z produktów zawierających warunek uczestnictwa w zyskach i stratach, częściej korzystając z finansowania długiem w oparciu o zasadę Mudaraby. Jest to więc sytuacja podobna do obserwowanej w konwencjonalnych finansach, gdzie venture capital ustępuje finansowaniu kredytem. Banki islamskie wykorzystują formułę PLS do pozyskiwania depozytów. Stosują tę technikę, gdyż występują wówczas w roli agenta deponentów. Zupełnie odmiennie wygląda sytuacja w zakresie aktywów. Banki nie są skłonne wykorzystywać instrumentów opartych na partnerstwie, gdyż świadome są dużego ryzyka moralnego hazardu oraz negatywnej selekcji. Banki, występując w roli finansującego, czyli pryncypała, obawiają się, że przekazane środki zostaną wykorzystane w sposób niezgodny z umową, a raportowane zyski przedsięwzięcia będą zaniżane. Ponadto konieczność monitorowania realizacji projektów znacznie zwiększa koszty usług finansowych z wbudowaną konstrukcją PLS, zmniejszając ich atrak-

10 108 Dariusz Piotrowski cyjność dla banków (Khan, 2010, s. 812; Iqbal, Molyneux, 2005, s ). Stosowanie zasady PLS wymaga wskazania poziomu uczestnictwa stron w wypracowanych zyskach lub poniesionych stratach. Kwestia pokrycia strat uregulowana jest przez prawo i tradycję islamu. Poziom partycypacji w zyskach uzależniony jest natomiast od wartości i charakteru przedsięwzięcia i może być dowolnie kształtowany przez strony kontraktu. Jak wykazały badania, banki oferujące produkty zgodne z zasadami szariatu ustalają poziom dystrybucji dochodów tym niższy, im większy jest stopień religijności obsługiwanych klientów (Farook, Hassan, 2012, s ). Kolejnym wymogiem jest, aby udział w zyskach był określony jako procent dochodu, nie zaś jako pewna kwota dochodu. Podanie konkretnej kwoty wynagrodzenia w kontrakcie eliminowałoby ryzyko dla jednej strony umowy i czyniłoby ową kwotę nadwyżką nieakceptowaną przez islam. 5. WDROŻENIE KONCEPCJI PLS W WYBRANYCH USŁUGACH FINANSOWYCH Wykorzystanie formuły PLS jako formy wynagrodzenia i sposobu motywowania agenta w transakcjach na rynku finansowym jest możliwe, ale nie w każdej sytuacji oraz nie przez bezpośrednie przeniesienie wzorców z finansów islamskich na krajowy grunt. Transakcje, w których uczestniczą tylko podmioty profesjonalne, w myśl ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, mogą być pozbawione mechanizmu partycypacji. Podmioty profesjonalne powinny mieć wiedzę o konstrukcji instrumentów finansowych i doświadczenie pozwalające oszacować ryzyko decyzji inwestycyjnych. Ocena działań agenta pod kątem moralnego hazardu nie powinna stanowić dla nich trudności. Inaczej sytuacja przedstawia się, gdy pod uwagę weźmie się transakcje realizowane przez klientów nieprofesjonalnych, detalicznych. Jak wspomniano wcześniej, doradcy finansowi mają nad nimi przewagę i mogą ją wykorzystać, stosując moralny hazard. Przy takich usługach wykorzystanie formuły udziału w zyskach i stratach, pozbawionej kontekstu religijnego i wynikających z tego szczegółowych zasad, wydaje się uzasadnione. W dalszej części pracy rozważania skupią się na usługach doradztwa na rynku funduszy inwestycyjnych i kredytów walutowych. Doradca świadczący usługi na rynku funduszy inwestycyjnych swoje przekonanie o rozwoju sytuacji na rynku mógłby potwierdzić, godząc się na zawarcie umowy cywilnej z klientem zawierającej formułę PLS. Umowa powinna określać horyzont czasowy obowiązywania, wielkość zainwesto-

11 Zastosowanie podstawowej zasady finansów islamskich PSL wanych przez klienta środków oraz sposób wyznaczania stopy zwrotu. Powinna także zawierać zobowiązanie stron do wypłaty części zysku lub pokrycia części straty. Mechanizm partycypacji może być uruchamiany przy jakimkolwiek zysku/stracie lub po przekroczeniu wielkości progowej, przykładowo 10% wartości początkowej portfela. Udział w zyskach i stratach powinien być określony na takim poziomie, aby zredukować w działaniach doradcy zjawisko moralnego hazardu. Obawa przed utratą własnych pieniędzy powinna powstrzymać doradcę przed udzieleniem nieprzemyślanej porady takiej, w której trafność sam się nie wierzy. Aby mechanizm redukcji moralnego hazardu był skuteczny, wysokość ewentualnych strat powinna stanowić znaczącą część kwoty opłaty dystrybucyjnej, jaką otrzymuje doradca od towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Agent powinien wykazać się także określonym poziomem środków we właściwy sposób zabezpieczonych celem pokrycia potencjalnych przyszłych zobowiązań wobec pryncypała. W przypadku kredytów hipotecznych dla klientów detalicznych stosowanie formuły PLS byłoby wskazane przy kredytach wyrażonych w walutach obcych. Kredyty złotowe charakteryzują się mniejszą zmiennością. Brak jest w nich ryzyka walutowego, natomiast stopa oprocentowania uzależniona zwykle pośrednio od poziomu inflacji nie podlega gwałtownym zmianom. Zjawisko molarnego hazardu nie ma więc podłoża w zmienności przyszłych uwarunkowań gospodarczych, a wynikać zasadniczo może z nieprawidłowego oszacowania zdolności kredytowej klienta. Jednak ten obszar ryzyka związany finansowaniem długiem powinien przede wszystkim obciążać klienta. Od kredytobiorcy wymaga się bowiem przewidywania, realizmu i racjonalności w postępowaniu. Warunki umowy między klientem a agentem przy kredycie walutowym mogą być w znacznym stopniu tożsame z przedstawionymi wcześniej propozycjami dla inwestycji w fundusze. W inny sposób należałoby jednak w takich kontraktach określić okoliczności uruchamiania mechanizmu uczestnictwa w zyskach lub pokrycia strat. Głównym czynnikiem sprawczym zjawiska moralnego hazardu jest tutaj ryzyko walutowe, związane ze znacznym i trwałym osłabieniem złotego. Formuła PLS powinna więc odnosić się do tej niekorzystnej możliwości. Należy przyjąć kurs walutowy, przykładowo różniący się +/ 20 30% od kursu z dnia zaciągnięcia kredytu. Osiągniecie takiego poziomu przez kurs w przypadku osłabienia waluty krajowej, praktycznie niweluje przewagę kredytu walutowego w stosunku do złotowego. W umowie należy wskazać źródło odczytu wartości kursu. Aby warunek PLS został aktywowany, niekorzystna dla kredytobiorcy zmiana powinna utrzymywać się przez dłuższy okres, przykładowo rok. Wówczas

12 110 Dariusz Piotrowski agent zobowiązany byłby do przekazania pryncypałowi określonej kwoty zbliżonej wartością do prowizji z tytułu pośrednictwa, jaką wcześniej otrzymał od banku. W sytuacji znacznego i trwałego umocnienia złotego, płatność o takiej samej kwocie zasiliłaby rachunek agenta. Ostatnią kwestią, którą należałoby uwzględnić przy stosowaniu umów opartych o koncepcję PLS, jest zakres odpowiedzialności agenta. W analizie konieczne jest dokonanie rozróżnienia na doradcę działającego na własny rachunek oraz doradcę świadczącego usługi w ramach instytucji finansowej. Doradca prowadzący działalność gospodarczą, dopuszczając się moralnego hazardu, czyni to z własnej woli i ze świadomością ewentualnego niezadowolenia klientów z tytułu poniesionych w przyszłości strat. Zawieranie umów z takimi agentami wydaje się warunkiem niezbędnym, by ograniczyć zjawisko moralnego hazardu. Bardziej skomplikowana sytuacja występuje w przypadku doradców bankowych. Z reguły osoby takie, działając w lokalnych środowiskach, starają się zbudować dobre relacje z obsługiwanymi klientami. Jednocześnie muszą realizować plany sprzedażowe narzucane przez centrale. Stopień ich realizacji wpływa z kolei na wysokość wynagrodzenia. W tej sytuacji agentem klienta skłonnym do moralnego hazardu jest nie tylko doradca, ale cała instytucja finansowa, którą on reprezentuje. Umowa określająca warunki partycypacji powinna więc ujmować trzy strony: klienta, doradcę oraz instytucję finansową. PODSUMOWANIE Moralny hazard można rozpatrywać w kategoriach społecznych i etycznych. Moralny hazard to także zjawisko ekonomiczne. Wpływa ono niekorzystnie na efektywność funkcjonowania rynku i z tego względu powinno być ograniczane. Ukształtowane w toku rozwoju społecznego wartości, takie jak prawo i zwyczaje, pozwalają redukować niepewność w działalności ekonomicznej i przyczyniają się do obniżki kosztów transakcyjnych. Świat islamu wypracował własne instytucje oparte na szariacie. Wiele zasad, regulacji i zachowań z racji swej odmienności nie ma zastosowań w krajach kultury Zachodu. Jednak formuła dzielenia zysków i strat, instytucja znana finansom islamskim, mogłaby być z powodzeniem szeroko stosowana na rynku konwencjonalnych usług finansowych. Jej wdrożenie przyniosłoby pozytywne efekty w postaci redukcji zjawiska moralnego hazardu. Przejawiałoby się to bardziej wyważonymi i przemyślanymi zaleceniami formułowanymi przez doradców. Agenci nie wykazywaliby już nadmiernej skłonności do podejmowania ryzyka na koszt klienta. Obawa o uczestnictwo finansowe w stratach mogłaby skutecznie hamować stosowanie zbyt ryzy-

13 Zastosowanie podstawowej zasady finansów islamskich PSL kownych strategii i instrumentów. Jednocześnie, profesjonalny doradca, potrafiący prognozować przyszłe zachowania rynku, zgadzając się na podpisanie z klientem umowy z warunkiem PLS, mógłby potwierdzić przekonanie o swoich umiejętnościach oraz liczyć na dodatkowy zysk z usługi. Czynnik, który ograniczał praktyczne stosowanie tej koncepcji w islamskich produktach finansowych, a mianowicie konieczność monitorowania finansowanego projektu i zachowań agenta, w tym przypadku klienta banku islamskiego, ma tutaj niewielkie znaczenie. Wynika to z faktu, że usługa doradztwa na rynku finansowym i związana z tym zależność pryncypała od postawy agenta jest najczęściej zdarzeniem jednorazowym o ograniczonych kosztach analiz. Formuła udziału w zyskach i stratach jest jednym, ale nie jedynym sposobem ograniczania moralnego hazardu. Klient, pryncypał, korzystając z usług na rynku finansowym, powinien: rozważyć zasadność podjęcia decyzji inwestycyjnej, zdobyć wiedzę na temat danego rynku, instrumentu i doradcy, zgromadzić dane pozwalające przewidzieć kierunek rozwoju rynku, określić, w miarę swoich możliwości, motywację działań agenta. Państwo z kolei, jako podmiot chroniący w sposób szczególny interesy najsłabszych, powinno: gromadzić i dystrybuować dane na temat funkcjonowania rynku finansowego celem zmniejszenia asymetrii informacji między uczestnikami rynku, udostępniać raporty wskazujące na praktyki naruszania interesów klientów instytucji finansowych, wprowadzać regulacje prawne ograniczające możliwość wystąpienia moralnego hazardu. Rzetelność analizy wymaga stwierdzenia, że pewne działania w zakresie regulacji prawnych zostały już podjęte. Wprowadzono wymóg informowania klienta o ryzyku inwestycyjnym na rynku finansowym oraz określania jego profilu z punktu widzenia akceptacji poziomu ryzyka. Podniesiono także wymagania przy badaniu zdolności kredytowej osób ubiegających się o kredyty hipoteczne, w szczególności walutowe. LITERATURA Abdul-Rahman Y. (2010), The Art of Islamic Banking and Finance. Tools and Techniques for Community-Based Banking, John Wiley & Sons Inc, Hoboken. Akkizidis I., Khandelwal S. K. (2008), Financial Risk Management for Islamic Banking and Finance, Palgrave Macmillan, New York. Askari H., Iqbal Z., Krichne N., Mirakhor A. (2012), Risk Sharing in Finance. The Islamic Finance Alternative, John Wiley & Sons Ltd, Singapore.

14 112 Dariusz Piotrowski Ayub M. (2007), Understanding Islamic Finance, John Wiley & Sons Ltd, Chichester. Bartkowiak R. (2008), Historia myśli ekonomicznej, PWE, Warszawa. Brol M. (2010), Zarys ekonomii sektora publicznego, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław. Dołęgowski T. (2000), Konkurencyjność a procesy integracyjne w Europie, SGH, Warszawa. El-Gamal M. A. (2006), Islamic Finance. Law, Economics, and Practice, Cambridge University Press, New York. Farook S., Hassan M. K., Clinch G. (2012), Profit distribution management by Islamic banks: An empirical investigation, The Quarterly Review of Economics and Finance, 52, DOI: Greuning H., Iqbal Z. (2008), Risk Analysis for Islamic Banks, The World Bank, Washington, DOI: Iqbal M., Molyneux P. (2005), Thirty Years of Islamic Banking. History, Performance and Prospectus, Palgrave Macmillan, London. Iqbal Z., Mirakhor A. (2007), An Introduction to Islamic Finance. Theory and Practice, John Wiley & Sons, Singapore. Khan F. (2010), How Islamic is Islamic Banking?, Journal of Economic Behavior & Organization, 76, DOI: Krawczyk R. (2013), Islam jako system społeczno-gospodarczy, Oficyna Wydawnicza Uczelni Łazarskiego, Warszawa. Kundera E. (2011), Państwo w gospodarce w ujęciu doktryny liberalnej, [w:] Kalina-Prasznic U. (red.), Państwo i rynek. Obszary zawodności, Gaskor, Wrocław. Masood O. (2011), Islamic Banking and Finance. Definitive Texts and Cases, Palgrave Macmillan, New York. Nienhaus V. (2010), Fundamentals of an Islamic Economic System Compared to the Social Market Economy. A Systematic Overview, KAS International Reports, 11, ( ). Obaidullah M. (2005), Islamic Financial Services, King Abdulaziz University, Jeddah. Rudolf S. (2012), Nowa ekonomia instytucjonalna lekarstwem na kryzys, [w:] Rudolf S. (red.), Nowa ekonomia instytucjonalna wobec kryzysu gospodarczego, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomii i Prawa im. prof. E. Lipińskiego w Kielcach, Kielce. Salanie B. (2005), The Economics of Contracts, The MIT Press, Cambridge. Stankiewicz W. (2007), Historia myśli ekonomicznej, PWE, Warszawa. Warde I. (2010), Islamic Finance in the Global Economy, Edinburgh University Press, Edinburgh Waśniewski K. (2011), Decyzje inwestycyjne współczesnej korporacji dylematy racjonalności, Krakowska Akademia im. A. F. Modrzewskiego, Kraków. Williamson O. E. (1998), Ekonomiczne instytucje kapitalizmu. Firmy, rynki, relacje kontraktowe, PWN, Warszawa. Włudyka T., Smaga M. (2012), Instytucje gospodarki rynkowej, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa. Zawiślińska I. (2011), Państwo i gospodarka, [w:] Oniszczuk J. (red.), Współczesne państwo w teorii i praktyce, Oficyna Wydawnicza SGH w Warszawie, Warszawa.

15 Zastosowanie podstawowej zasady finansów islamskich PSL IMPLEMENTING THE FUNDAMENTAL PRINCIPLE OF ISLAMIC FINANCE PLS IN ORDER TO REDUCE MORAL HAZARD ON THE FINANCIAL SERVICES MARKET A b s t r a c t. Moral hazard is a situation where agent takes a risky actions, knowing that potential costs will be born by principal. In finance, moral hazard arises when advisers take risky decisions come to believe that they will not have to carry the full burden of potential loses. Implementing the fundamental principle of Islamic finance PLS could reduce moral hazard on financial services market. K e y w o r d s: moral hazard, Islamic finance, financial advisory, profit and loss sharing.

16

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ. Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej

Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ. Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej Spis treści Wstęp Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej 1.1. Bank jako pośrednik finansowy i dostawca płynności 1.2. Segmentacja działalności

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

GWARANCJE. w Banku BGŻ S.A.

GWARANCJE. w Banku BGŻ S.A. GWARANCJE w Banku BGŻ S.A. Informacje ogólne Bank BGŻ jest jednym z 10 największych banków w Polsce. Od ponad 30-lat aktywnie działamy na rynku. Jesteśmy bankiem uniwersalnym. Oferujemy produkty i usługi

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

ODNIESIENIA DO ZAPISÓW PROJEKTU KSWP 0 OGÓLNE REGUŁY POSTĘPOWANIA

ODNIESIENIA DO ZAPISÓW PROJEKTU KSWP 0 OGÓLNE REGUŁY POSTĘPOWANIA ZASADY STOSOWANIA KODEKSU ETYKI ZAWODOWEJ RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH I. Zasady Podstawowe 1. Niniejsze Zasady Stosowania Kodeksu Etyki Zawodowej Rzeczoznawców Majątkowych, stanowią zbiór zasad, jakimi powinni

Bardziej szczegółowo

FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe

FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe Szczegółowy program kursu 1. Budżetowanie i analiza Budżety stanowią dla zarządców jedno z głównych źródeł informacji przy podejmowaniu decyzji

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Stanowisko UKNF w sprawie dobrych praktyk w zakresie walutowych transakcji pochodnych - podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Zgromadzony w toku czynności nadzorczych

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Jak zabezpieczać się przed ryzykiem walutowym?

Jak zabezpieczać się przed ryzykiem walutowym? Jak zabezpieczać się przed ryzykiem walutowym? Hedging walutowy w relacjach firmy z bankiem Przyszłych zmian kursów walutowych nie sposób przewidzieć, ale można się na nie przygotować Hedging to obrona

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Nr 384/2008 Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie wymagań

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

NEGOCJOWANA TERMINOWA TRANSAKCJA WYMIANY WALUT WYMIENIALNYCH WYKORZYSTYWANA JAKO ZABEZPIECZENIE PRZED WZROSTEM KURSÓW WALUTOWYCH

NEGOCJOWANA TERMINOWA TRANSAKCJA WYMIANY WALUT WYMIENIALNYCH WYKORZYSTYWANA JAKO ZABEZPIECZENIE PRZED WZROSTEM KURSÓW WALUTOWYCH NEGOCJOWANA TERMINOWA TRANSAKCJA WYMIANY WALUT WYMIENIALNYCH WYKORZYSTYWANA JAKO ZABEZPIECZENIE PRZED WZROSTEM KURSÓW WALUTOWYCH Jeden z najbardziej popularnych instrumentów zabezpieczających Pełne zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r. Webcast r. 1 1 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto na poziomie 12 mln zł, a zysk brutto 22 mln zł Wyniki Wartość udzielonych kredytów detalicznych

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Co to są finanse przedsiębiorstwa?

Co to są finanse przedsiębiorstwa? Akademia Młodego Ekonomisty Finansowanie działalności przedsiębiorstwa Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 10 października

Bardziej szczegółowo

Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny ZAWIADOMIENIE. o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa

Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny ZAWIADOMIENIE. o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa dr Jacek Czabański adres do korespondencji: Kopeć Zaborowski Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych ul. Hoża 59A lok. 1B 00-681 Warszawa Warszawa, dnia 19 maja 2016 r. Szanowny Pan Zbigniew Ziobro Minister

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM SECUS ASSET MANAGEMENT S.A. dotyczy art. 110w ust.4 Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z dnia 29 lipca 2005 roku tekst zmieniony ustawą z 05-08-2015 Dz. U. poz.

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu dla ubezpieczenia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Nowa Czysta Energia Zysku

Karta Produktu dla ubezpieczenia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Nowa Czysta Energia Zysku Niniejszy dokument stanowi przykład Karty Produktu przygotowanej w związku z VI subskrypcją ubezpieczenia na życie i dożycie z UFK Nowa Czysta Energia Zysku, uwzględniający kwotę w wysokości 10 tys. zł.

Bardziej szczegółowo

Broszura informacyjna mifid. Poradnik dla Klienta

Broszura informacyjna mifid. Poradnik dla Klienta Broszura informacyjna mifid Poradnik dla Klienta Broszura Informacyjna mifid 1. MiFID informacje ogólne Niniejsza Broszura zawiera informacje przeznaczone dla Klientów Banku na temat realizowania przez

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Jeden z największych banków Europy Środkowo-Wschodniej, należący do Grupy UniCredit wiodącej międzynarodowej instytucji finansowej w Europie.

Jeden z największych banków Europy Środkowo-Wschodniej, należący do Grupy UniCredit wiodącej międzynarodowej instytucji finansowej w Europie. Oferta dla rolników O BANKU Jeden z największych banków Europy Środkowo-Wschodniej, należący do Grupy UniCredit wiodącej międzynarodowej instytucji finansowej w Europie. Działa w Polsce od ponad 80 lat

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA

UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA Transakcje Spot (Transkacje natychmiastowe) Transakcje terminowe (FX Forward) Zlecenia rynkowe (Market Orders) Nasza firma Powstaliśmy w jednym, jasno

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

(Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI. 2. Czy w okresie ostatnich 5 lat inwestowała Pani / inwestował Pan w:

(Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI. 2. Czy w okresie ostatnich 5 lat inwestowała Pani / inwestował Pan w: (Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI UWAGA: W pytaniach 1 2 należy zaznaczyć właściwą odpowiedź w każdym podpunkcie. W pozostałych pytaniach należy zaznaczyć tylko jedną odpowiedź. 1. Proszę zaznaczyć

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży wydawniczej

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży wydawniczej Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży wydawniczej Karolina Piątkowska Wrocław 2013 Spis treści: Wstęp... 3 I. Opis teoretyczny

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Zarządzanie ryzykiem dr Grzegorz Głód Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 14.10.2013 r. Kto chce mieć absolutną pewność przed podjęciem decyzji nigdy decyzji nie podejmie 1

Bardziej szczegółowo

Założenie: test wypełnia upoważniony przedstawiciel podmiotu zgodnie z reprezentacją, składając oświadczenie wiedzy w imieniu Podmiotu.

Założenie: test wypełnia upoważniony przedstawiciel podmiotu zgodnie z reprezentacją, składając oświadczenie wiedzy w imieniu Podmiotu. Formularz oceny adekwatności i odpowiedniości instrumentów finansowych oraz odpowiedniości usług inwestycyjnych wobec osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej Niniejszy

Bardziej szczegółowo

700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE

700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE ŚNIADANIE PRASOWE: 700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE 29 października 2013r. Warszawa, Klub Bankowca, ul. Smolna 6 0 KRAJOWY PUNKT KONTAKTOWY

Bardziej szczegółowo

PAKIET INFORMACJI MIFID DLA KLIENTÓW EURO BANKU S.A.

PAKIET INFORMACJI MIFID DLA KLIENTÓW EURO BANKU S.A. PAKIET INFORMACJI MIFID DLA KLIENTÓW EURO BANKU S.A. Spis treści: 1. Informacje o Banku 1 2. Zasady świadczenia usługi 1 3. Podstawowe informacje o funduszach inwestycyjnych 2 4. Ryzyko związane z inwestowaniem

Bardziej szczegółowo

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat)

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) "Kredyt nie droższy niż to nowa usługa Banku, wprowadzająca wartość maksymalną stawki referencyjnej WIBOR 3M służącej do ustalania wysokości zmiennej stopy

Bardziej szczegółowo

Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw. Warszawa 10 grudnia 2008 r.

Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw. Warszawa 10 grudnia 2008 r. Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw Warszawa 10 grudnia 2008 r. Bank Gospodarstwa Krajowego Bank państwowy z wieloletnim doświadczeniem w obsłudze jednostek centralnych, samorządów

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7.

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokaty 1. Co to jest lokata? Spis treści 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokata progresywna 8. Lokata rentierska

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata inwestycyjna powiązana z rynkiem akcji ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Inwestycje Dwuwalutowe

Inwestycje Dwuwalutowe Inwestycje Dwuwalutowe Co to są Inwestycje Dwuwalutowe? Inwestycja Dwuwalutowa to krótkoterminowa inwestycja, w ramach której Klient może otrzymać wysokie oprocentowanie zainwestowanego kapitału w zamian

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 1 Czynniki Ryzyka i Zagrożenia Jednym z najważniejszych czynników ryzyka, wpływających na zdolność

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Wyniki zarządzania portfelami

Wyniki zarządzania portfelami Wyniki zarządzania portfelami Na dzień: 30 września 2011 Analizy Online Asset Management S.A. ul. Nowogrodzka 47A 00-695 Warszawa tel. +48 (22) 585 08 58 fax. +48 (22) 585 08 59 Materiał został przygotowany

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu. zgodna z Rekomendacją PIU. dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ

Karta Produktu. zgodna z Rekomendacją PIU. dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Karta Produktu zgodna z Rekomendacją PIU dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Ubezpieczony Klient: Jan Kowalski Ubezpieczyciel: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ABC S.A.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r. wideokonferencja 1 3 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto 5 mln zł, zysk brutto 11 mln zł Wyniki Wartość udzielonych kredytów detalicznych

Bardziej szczegółowo

PROJECT FINANCE POLAND

PROJECT FINANCE POLAND PROJECT FINANCE POLAND rekomenduje najnowszą publikację Mariana Moszoro Partnerstwo publiczno-prywatne w monopolach naturalnych w sferze użyteczności publicznej. O książce Autor przedstawia aktualną tematykę

Bardziej szczegółowo

Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe

Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe MINISTERSTWO GOSPODARKI Sekretariat Ministra Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe Warszawa Listopad 2010 r. 1.1. Aktualny stan stosunków społecznych w dziedzinie objętej nowelizacją

Bardziej szczegółowo

FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA 2

FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA 2 FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA 2 Wstęp Książka przedstawia wybrane kluczowe zagadnienia dotyczące finansowych aspektów funkcjonowania przedsiębiorstwa w obecnych, złożonych warunkach gospodarczych. Są to problemy

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Ocena ryzyka kontraktu Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Plan prezentacji Główne rodzaje ryzyka w działalności handlowej i usługowej przedsiębiorstwa Wpływ udzielania

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata Inwestycyjna Kurs na Złoto powiązane z ceną złota ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU KGHM III FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO AKTYWÓW NIEPUBLICZNYCH Z DNIA 31 MARCA 2011 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU KGHM III FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO AKTYWÓW NIEPUBLICZNYCH Z DNIA 31 MARCA 2011 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU KGHM III FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO AKTYWÓW NIEPUBLICZNYCH Z DNIA 31 MARCA 2011 R. Niniejszym, KGHM Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., na podstawie art. 24

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r. wideokonferencja 13 sierpnia 2015 r. 1 2 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto 5 mln zł, zysk brutto 15 mln zł Wyniki Koszty Jakość Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 125/Z/2009 Zarządu Łużyckiego Banku Spółdzielczego w Lubaniu z dnia 17.12.2009r. REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Lubań 2009 SPIS TREŚCI: ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Regulamin udzielania Kredytu inwestycyjnego dla firm w ramach bankowości detalicznej mbanku S.A. Obowiązuje od 03.12.2015r.

Regulamin udzielania Kredytu inwestycyjnego dla firm w ramach bankowości detalicznej mbanku S.A. Obowiązuje od 03.12.2015r. Regulamin udzielania Kredytu inwestycyjnego dla firm w ramach bankowości detalicznej mbanku S.A. Obowiązuje od 03.12.2015r. 0 Spis treści I. Postanowienia ogólne.... 2 II. Podstawowe zasady kredytu inwestycyjnego...2

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia brytyjskie w rozwiązywaniu problemów w bancassurance

Doświadczenia brytyjskie w rozwiązywaniu problemów w bancassurance Doświadczenia brytyjskie w rozwiązywaniu problemów w bancassurance dr Małgorzata Więcko-Tułowiecka Biuro Rzecznika Ubezpieczonych Warszawa, 21 maja 2014 r. PPI Payment Protection Insurance - ubezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32

Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32 Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32 2 Bank Gospodarstwa Krajowego jako państwowa instytucja finansowa o dużej wiarygodności specjalizuje się w obsłudze sektora finansów publicznych. Zapewnia

Bardziej szczegółowo

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt Wyniki finansowe banków w 2008 r. [1] Warszawa, 2009.05.08 W końcu 2008 r. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego lub całkowicie

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

BANK PREMII NARZĘDZIE BUDOWANIA LOJALNOŚCI MENEDŻERÓW

BANK PREMII NARZĘDZIE BUDOWANIA LOJALNOŚCI MENEDŻERÓW KONFERENCJA WYNAGRADZANIE MENEDŻERÓW ŚREDNIEGO I WYŻSZEGO SZCZEBLA BANK PREMII NARZĘDZIE BUDOWANIA LOJALNOŚCI MENEDŻERÓW dr Kazimierz Sedlak Kraków, 23.02.07 Bank premii (bonus bank) Sposób zarządzania

Bardziej szczegółowo

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa - brak jednoznacznej interpretacji terminu inwestycja - termin ten podlegał ewolucji. Obecnie rozróżnia się inwestycje jako kategorię ekonomiczną i jako

Bardziej szczegółowo

Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP. Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA

Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP. Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA Wrocław, 22.09.2010 CZYNNIKI MAKROEKONOMICZNE Tekst [24 pkt.] [RGB 0; 0;

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Kapitałem

Zarządzanie Kapitałem Zarządzanie kapitałem kluczem do sukcesu W trakcie prac nad tworzeniem profesjonalnego systemu transakcyjnego niezbędne jest, aby uwzględnić w nim odpowiedni model zarządzania kapitałem (ang. money management).

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Odpowiedzialność i zobowiązania względem klientów

Rozdział 1. Odpowiedzialność i zobowiązania względem klientów Kodeks Etyczny LG W LG wierzymy i wyznajemy dwie główne zasady, dotyczące strategii firmy: Tworzenie wartości dla klientów oraz Zarządzanie oparte na poszanowaniu godności człowieka. Zgodnie z tymi zasadami

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Regulamin wymiany walutowej Domu Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. ( Regulamin wymiany)

Regulamin wymiany walutowej Domu Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. ( Regulamin wymiany) Regulamin wymiany walutowej Domu Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. ( Regulamin wymiany) 1 Postanowienia ogólne 1. Niniejszy Regulamin wymiany walutowej Domu Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

NEGOCJOWANA TRANSAKCJA FX SWAP

NEGOCJOWANA TRANSAKCJA FX SWAP Jeden z najbardziej popularnych instrumentów służący przesuwaniu terminów rozliczenia przepływów walutowych Obowiązek rozliczenia transakcji po ustalonych kursach Negocjowana transakcja FX swap polega

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165 behawioralne Plan wykładu klasyczne a behawioralne Kiedy są przydatne narzędzia finansów behawioralnych? Przykłady modeli finansów behawioralnych klasyczne a behawioralne klasyczne opierają się dwóch założeniach:

Bardziej szczegółowo

Kredyt EKO INWESTYCJE w ramach Programu NFOŚiGW

Kredyt EKO INWESTYCJE w ramach Programu NFOŚiGW Dr Daria Zielińska Główny Ekolog ds. Klientów Korporacyjnych Centrum Korporacyjne w Poznaniu Kredyt EKO INWESTYCJE w ramach Programu NFOŚiGW Inwestycje energooszczędne w małych i średnich przedsiębiorstwach

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie, ogłasza

Bardziej szczegółowo

Wartości Doradców Alex T. Great

Wartości Doradców Alex T. Great Wartości Doradców Alex T. Great Odpowiedzialność za słowa, deklaracje i czyny. Mamy świadomość, że każde działanie wywołuje skutki. Zaufanie jakim świat nas obdarza: Klienci, banki, towarzystwa ubezpieczeniowe

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 DZIENNIK URZĘDOWY KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 TREŚĆ: Poz.: KOMUNIKATY KOMISJI EGZAMINACYJNEJ DLA AGENTÓW FIRM INWESTYCYJNYCH: 27 Komunikat Nr 20 Komisji Egzaminacyjnej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty Depozytowe. Alternatywa dla tradycyjnych sposobów inwestowania

Certyfikaty Depozytowe. Alternatywa dla tradycyjnych sposobów inwestowania Certyfikaty Depozytowe Alternatywa dla tradycyjnych sposobów inwestowania Spis treści Certyfikaty Depozytowe Cechy Certyfikatów Depozytowych Zalety Certyfikatów Depozytowych Budowa Certyfikatu Depozytowego

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r.

Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r. Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia zakresu tematycznego egzaminu na agenta firmy inwestycyjnej Na podstawie art. 128 ust.

Bardziej szczegółowo

Formularz informacji o Kliencie

Formularz informacji o Kliencie Formularz informacji o Kliencie Zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 24 września 2012 r. w sprawie trybu i warunków postępowania firm inwestycyjnych, banków, o których

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących poprawie efektywności energetycznej Marek Zaborowski i Arkadiusz Węglarz KAPE S.A. Czym jest ESCO ESCO energy service company,

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo