EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH"

Transkrypt

1 EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH Warszawa, styczeń 2014

2 Szanowni Państwo! Przekazujemy na Państwa ręce raport podsumowujący przeprowadzone przez nasz zespół badanie Ekspansja międzynarodowa polskich przedsiębiorstw skala i charakter umiędzynarodowienia na podstawie działalności spółek giełdowych. Współpracując codziennie z wiodącymi polskimi przedsiębiorstwami zauważamy rosnące zainteresowanie rodzimych firm możliwościami ekspansji na rynki międzynarodowe. Rosnący eksport i bezpośrednie inwestycje zagraniczne wskazują na coraz silniejsze powiązanie rodzimych firm z globalnym ekosystemem gospodarczym. Obserwacje te stały się przyczynkiem do uruchomienia formalnego projektu badawczego, którego celem było określenie rzeczywistej skali umiędzynarodowienia firm znajdujących się pod kontrolą polskiego kapitału właścicielskiego. Poszukując odpowiedzi na pytania zawarte w tytule projektu badawczego przeprowadziliśmy krytyczną analizę dostępnych informacji statystycznych udostępnianych przez Główny Urząd Statystyczny oraz Narodowy Bank Polski jak również rankingów i publikacji udostępnianych przez niezależne instytucje badawcze czy media. W niniejszym raporcie znajdą Państwo podsumowanie oraz interpretację tych danych. Kluczowym elementem projektu badawczego było zebranie bezpośrednich informacji na temat skali i formy działalności międzynarodowej ponad 120 największych polskich przedsiębiorstw notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Gwarancją rzetelności i obiektywności danych wejściowych było wykorzystanie jako podstawowego źródła informacji rocznych sprawozdań finansowych publikowanych przez nie zgodnie z wymogami narzucanymi przez instytucje nadzoru finansowego. W niniejszym raporcie znajdą Państwo szereg interesujących oraz inspirujących informacji na temat aktywności dużych polskich firm poza granicami kraju. Gorąco zachęcamy do lektury, pozostając do Państwa dyspozycji w przypadku pytań. Mariusz Sumiński koordynator projektu badawczego MDDP Business Consulting 2

3 STRESZCZENIE MENEDŻERSKIE Problem umiędzynaradawiania się polskich firm jest przedmiotem zainteresowania zarówno władz krajowych, jak i właścicieli i menedżerów największych rodzimych firm. GUS i NBP publikują corocznie szereg informacji na temat wielkości eksportu czy bezpośrednich inwestycji zagranicznych polskich przedsiębiorstw. Raporty te uwzględniają jednak wszystkie podmioty funkcjonujące w gospodarce narodowej, w tym również część międzynarodowych grup kapitałowych działających w Polsce, których głównym zadaniem jest produkcja dóbr przeznaczonych do sprzedaży poza granicami naszego kraju. Oczywiście przedsiębiorstwa te są istotnym elementem naszego krajobrazu gospodarczego, niemniej jednak odpowiedź na pytanie o stopień umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw wymaga przesunięcia ich poza nawias prowadzonej analizy. Decydując się na uruchomienie projektu badawczego poświęconego tej problematyce musieliśmy sobie odpowiedzieć na pytanie, co jest wyznacznikiem stopnia umiędzynarodowienia przedsiębiorstwa. Zdecydowaliśmy się na odrzucenie modeli teoretycznych wskazujących, że ostateczną formą dojrzałości jest prowadzenie działalności produkcyjnej poza granicami kraju macierzystego. Uznaliśmy, że decyzja o lokalizacji zakładów produkcyjnych jest uwarunkowana szeregiem czynników związanych z branżą i pozycją konkurencyjną przedsiębiorstwa. Dodatkowo w niektórych sektorach (usługi, handel) działalność produkcyjna nie występuje. W decyzji tej utwierdziły nas przypadki firm takich jak LPP, która zleca wytwarzanie sprzedawanych przez siebie produktów kooperantom z Chin i krajów Azji Południowo-Wschodniej. Z tego powodu dwie miary, które poddaliśmy analizie w naszym badaniu to: udział przychodów osiąganych poza granicami Polski w skonsolidowanych przychodach firmy (grupy kapitałowej) ogółem, liczba krajów, w których dana firma (grupa kapitałowa) posiada spółki zależne prowadzące działalność operacyjną zgodną z profilem jednostki dominującej. Próbę badawczą stanowiły największe polskie przedsiębiorstwa - do badania zaklasyfikowano przedsiębiorstwa umieszczone na liście 500 największych polskich firm publikowanej corocznie przez tygodnik Polityka. Spośród 500 firm, które zarejestrowały w 2012 roku najwyższe przychody ze sprzedaży, zidentyfikowaliśmy 121 podmiotów notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Podstawowym źródłem informacji były raporty okresowe (roczne) udostępnione przez spółki publiczne. W okresie od września do grudnia 2013 roku poddaliśmy analizie 575 rocznych sprawozdań finansowych za lata opublikowanych przez największe firmy notowane obecnie na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. 3

4 UDZIAŁ SPRZEDAŻY ZAGRANICZNEJ W grupie 112 największych polskich firm giełdowych, dla których możliwe było uzyskanie informacji na temat podziału sprzedaży pomiędzy Polskę a rynki zagraniczne średni udział przychodów związanych z działalnością międzynarodową wynosił przeszło 25% (mediana 18,8%). Oznacza to, że nawet co czwarty złoty (PLN) wpływający do największych polskich przedsiębiorstw pochodzi spoza naszego kraju. Zagranica 25,4% Polska 74,6% Jedynie 26 firm (23,2%) uzyskało w 2012 roku przychody ze sprzedaży wyłącznie na terenie Polski lub udział przychodów związanych z rynkami zagranicznymi nie przekraczał 1%. Z drugiej strony, w przypadku aż 21 podmiotów (18,8%) większość przychodów ze sprzedaży osiągnięta została poza granicami naszego kraju. ZAGRANICZNE SPÓŁKI ZALEŻNE Kierunki ekspansji zagranicznej nie są zaskoczeniem. Precyzyjne ustalenie udziału poszczególnych regionów jest utrudnione z uwagi na różnice w definiowaniu segmentów geograficznych w sprawozdaniach finansowych firm objętych badaniem. Na podstawie danych udostępnionych przez 53 firmy uzyskujące przychody poza granicami Polski szacujemy, że udział krajów Unii Europejskiej w ogóle sprzedaży zagranicznej wynosi około 75%. 75 spośród 121 firm objętych badaniem posiadało na koniec 2012 roku zagraniczne spółki zależne, przy czym w przypadku 5 z nich, celem tych spółek nie było prowadzenie działalności gospodarczej zgodnej z profilem jednostki dominującej. Oznacza to, że w gronie 121 największych firm giełdowych, 58% przedsiębiorstw prowadzi działalność międzynarodową za pomocą zagranicznych spółek zależnych, zaś 42% koncentruje swą działalność operacyjną wyłącznie na terenie Polski. Zdecydowana większość firm posiadających zagraniczne jednostki zależne zlokalizowała swe inwestycje na terenie Unii Europejskiej jedynie 8 spośród 70 grup kapitałowych nie miało spółek zależnych w krajach należących do UE. Rodzime firmy równie chętnie inwestują w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, jak i Europy Zachodniej oraz 4

5 krajach byłego ZSRR. Wśród 6 krajów najczęściej wybieranych jako lokalizacja zagranicznych spółek zależnych znajdują się kraje bezpośrednio sąsiadujące z Polską (Niemcy, Rosja, Ukraina, Czechy, Słowacja) oraz Rumunia, gdzie zdecydowało się umieścić swe inwestycje 13 rodzimych firm (czyli niemal co piąte przedsiębiorstwo posiadające zagraniczne jednostki zależne prowadzące działalność zgodną z profilem spółki matki). Kolejność ta jest zbieżna ze zbiorczymi danymi GUS dla całej gospodarki narodowej. Rozkład ten pozwala nam wyróżnić trzy główne czynniki deterniujące kierunki ekspansji zagranicznej polskich firm: (i) bliskość geograficzna (większość inwestycji w krajach sąsiednich), (ii) wielkość docelowego rynku (przewaga Rumunii nad Bułgarią, Węgrami czy Litwą) oraz (iii) stopień dojrzałości gospodarki (7 z 11 najczęściej wybieranych kierunków to kraje Europy Środkowej i Wschodniej lub byłego ZSRR). Na inwestycje poza Unią Europejską zdecydowało się 45 firm, zaś poza Europą 16 (z czego 15 posiadało spółki w Azji, 7 w Ameryce Południowej i Północnej, 2 w Australii i 1 w Afryce). Do miana firm globalnych pretendować mogą Comarch, Kopex czy Selena. Co ciekawe, ponad 20% zagranicznych spółek zależnych zostało powołanych w celu innym niż prowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej. Aż 158 zagranicznych spółek zależnych nie prowadziło działalności operacyjnej, bądź zajmowało się obrotem wartościami niematerialnymi i prawnymi (transfer licencji i nazw handlowych) czy działalnością inwestycyjną (transfer dywidend). 5

6 DYNAMIKA ZMIAN Analiza danych za ostatnie 5 lat wykazała systematyczny wzrost przychodów związanych z rynkami zagranicznymi. Łączny wzrost przychodów 1 zagranicznych w tym okresie wyniósł 88% (podczas gdy dla Polski wynosił on zaledwie 29%). Co interesujące, w roku 2009 (pierwsza fala kryzysu) oraz 2012 dynamika wzrostu sprzedaży zagranicznej była zbliżona do krajowej, podczas gdy w latach 2010 i 2011 różnice były bardzo wyraźne. 2009/ / / /11 Ogółem 3,9% 6,0% 5,2% 11,1% Polska 3,5% 4,2% 0,7% 10,7% Zagranica 6,6% 18,1% 32,6% 12,6% Dane te przeczą po części powszechnie powtarzanym stwierdzeniom, że popyt wewnętrzny jest głównym czynnikiem stabilizującym polską gospodarkę w okresie kryzysu gospodarczego. Wygląda na to, że największe polskie firmy skutecznie wykorzystały okres globalnej dekoniunktury do rozwinięcia swej pozycji na rynkach międzynarodowych. POSIADANIE ZAGRANICZNYCH SPÓŁEK ZALEŻNYCH A UDZIAŁ RYNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH W SPRZEDAŻY OGÓŁEM Zebrane przez nas dane wyraźnie wskazują, że posiadanie zagranicznych jednostek zależnych jest silnie powiązane z udziałem przychodów ze sprzedaży poza granicami naszego kraju w przychodach ogółem firmy. W grupie firm prowadzących działalność bez jednostek zależnych lub w ramach grupy kapitałowej zlokalizowanej wyłącznie na terenie Polski średni udział sprzedaży zagranicznej wynosił 11,9% (mediana 2,8%), podczas gdy w grupach kapitałowych posiadających spółki operacyjne poza granicami naszego kraju odsetek ten wynosił 34,5% (mediana 31,9%). Wyraźna jest również relacja pomiędzy stopniem zaangażowania kapitałowego za granicą (wyrażonego liczbą krajów, w których dana grupa kapitałowa ma spółki zależne) a udziałem przychodów zagranicznych. Średni odsetek dla 16 grup obecnych w więcej niż 5 krajach wynosił 48,1% (mediana 46,4%). 60% 40% 20% 0% 11,9% Obecne tylko w Polsce 34,5% Posiadające zagraniczne spółki zależne 26,1% w 1-2 krajach 38,2% w 3-5 krajach 48,1% powyżej 5 krajów 1 Dla 96 spółek dostępne były dane porównawcze za lata , przy czym z analizy tej wykluczyliśmy 3 największych eksporterów PKN Orlen S.A., KGHM Polska Miedź S.A. oraz Lotos S.A. 6

7 Nieco zaskakujących informacji dostarcza porównawcza analiza dynamiki wzrostu firm posiadających i nieposiadających zagraniczne jednostki zależne. Firmy prowadzące działalność wyłącznie na terenie Polski zwiększyły w okresie swe przychody ze sprzedaży średnio o 32%, podczas gdy firmy posiadające w portfelu swych inwestycji zagraniczne spółki zależne prowadzące działalność zgodnie z profilem jednostki dominującej tylko o 22%. Wzrost sprzedaży zagranicznej w obu grupach był zbliżony i wynosił odpowiednio 81% i 77%. Ciekawie wyglądają podobne dane dla grup, które rozpoczęły w tych latach działalność międzynarodową (skumulowany wzrost ponad 200%) jak i tych, które zdecydowały się na likwidację swych spółek zależnych (wzrost o 10% i całkowity spadek przychodów poza terytorium Polski). Mimo małej liczby firm należących do tych grup widać wyraźnie, że na umiędzynarodowienie zdecydowały się firmy notujące dynamiczny wzrost sprzedaży we wspomnianym okresie (od 44 do 374%). OGÓŁEM [93] Zlikwidowały spółki zagraniczne [4] Stworzyły spółki zagraniczne [6] Posiadające jednostki zagraniczne przez cały czas [44] Nie posiadajace jednostek zagranicznych [39] -100% 0% 100% 200% 300% Zagranica Polska Razem Mimo podobnego tempa wzrostu (sprzedaży ogółem i sprzedaży międzynarodowej) firm obecnych tylko przez cały czas wyłącznie w Polsce oraz posiadających lub tworzących zagraniczne spółki zależne, uzyskane wyniki wskazują na znaczącą rozbieżność w kontrybucji rynków międzynarodowych we wzroście przychodów ogółem. Dla przedsiębiorstw prowadzących działalność poza granicami kraju za pośrednictwem spółek zależnych ponad połowa wzrostu sprzedaży pochodziła z rynków międzynarodowych, podczas gdy dla spółek i grup krajowych było to zaledwie 17%. 100% 75% 50% 25% 0% 83% 17% Nie posiadajace jednostek zagranicznych [39] 44% 56% Posiadające jednostki zagraniczne przez cały czas [44] Zagranica Polska 53% 47% Stworzyły spółki zagraniczne [6] 7

8 ANALIZA WEDŁUG BRANŻ Analiza udziału przychodów ze sprzedaży zagranicznej w podziale na branże wskazuje, że eksportujemy nie tylko surowce naturalne oraz produkty niskoprzetworzone (sektor paliwowy, chemiczny, metalurgiczny), ale również dobra o większym stopniu innowacyjności i zaawansowania technologicznego. Firmy wytwarzające dobra takie jak odzież, meble, wyposażenie wnętrz, przyczepy i maszyny rolnicze zaklasyfikowane na potrzeby niniejszego badania do dóbr średniozaawansowanych znalazły się w czołówce tego zestawienia, cechując się niemal 50% udziałem sprzedaży zagranicznej. Co ciekawe, również w szeroko rozumianym sektorze innowacyjnym, do którego zaliczyliśmy między innymi biotechnologię, farmację, elektronikę oraz usługi IT, udział przychodów zagranicznych jest znaczący i wynosi niemal 37%. 0,0% 25,0% 50,0% 75,0% 100,0% Telekomunikacja oraz media Energetyka Handel hurtowy i detaliczny Budownictwo Przemysł spożywczy Usługi Ekspolatacja złóż surowców naturalnych Produkty innowacyjne i IT Produkty niskoprzetworzone Produkty średniozaawansowane 0,0% 3,8% 10,0% 13,5% 18,9% 21,3% 33,5% 36,9% 40,5% 48,6% Zagranica Polska Przedstawione dane, wskazują wyraźnie, że przedsiębiorstwa oferujące dobra materialne w znacznie większym stopniu są obecne ze swą ofertą poza granicami naszego kraju, niż ma to miejsce w przypadku innych branż. Dokonując pogłębionej analizy przedsiębiorstw zaklasyfikowanych pierwotnie do branży budowlanej zauważyliśmy wyraźne różnice pomiędzy działalnością deweloperską (charakteryzującą się koncentracją przychodów na terenie Polski) i realizacją kontraktów budowlanych (gdzie udział przychodów zagranicznych sięga nawet 46% jak w przypadku Mostostalu Zabrze). 8

9 Duże zróżnicowanie występuje również wśród firm handlowych sieci detaliczne i hurtownie zajmujące się produktami z sektora FMCG działają raczej lokalnie, podczas gdy dystrybutorzy produktów farmaceutycznych (Farmacol, Pelion), czy firmy takie jak EM&F lub Intercars osiągają już od 20 do 34% swych przychodów poza granicami Polski. Bardzo niski udział firm z sektora energetycznego oraz telekomunikacji i mediów nie jest zaskoczeniem, z uwagi na istotne bariery wejścia związane z regulacjami prawnymi (koncesje) oraz koniecznością znaczących inwestycji (energetyka, telekomunikacja), czy olbrzymią rolą wiedzy i kompetencji związanych z daną lokalizacją niezbędnych do prowadzenia działalności (media). Nie bez znaczenia jest również protekcjonizm powszechnie praktykowany przez wiele państw, których rządy dbają o to, aby zachować dominującą pozycję lokalnych firm z tego sektora. 9

10 NAJWIĘKSI Spośród 112 firm, dla których przeprowadziliśmy tę analizę 21 podmiotów (18,8%) osiągało większość swych przychodów poza granicami Polski. Co prawda pierwsze trzy podmioty w zestawieniu prezentującym udział przychodów zagranicznych to firmy ze znaczącym zaangażowaniem kapitału zagranicznego, kolejne miejsca w rankingu zajmują już jednak firmy znajdujące się pod pełną kontrolą rodzimego kapitału. Jedynie 2 przedsiębiorstwa (Dębica, Mennica) z tej listy nie posiadają zagranicznych spółek zależnych pozostałe firmy to międzynarodowe grupy kapitałowe. Dla 9 firm nie udało nam się uzyskać ze sprawozdania finansowego informacji na temat wielkości sprzedaży w Polsce i zagranicą. - Jest wysoce prawdopodobne, że część z nich (jak na przykład Selena) znalazłaby się również na tej liście. Lp. Nazwa firmy Przychody ze sprzedaży Polska Zagranica Ogółem Udział przychodów zagranicznych 1 Seco/Warwick ,4% 2 Arctic Paper ,5% 3 Dębica ,5% 4 Forte ,3% 5 KGHM ,1% 6 Barlinek ,8% 7 Bioton ,8% 8 Asseco ,3% 9 Rovese ,9% 10 Ciech ,0% 11 Wielton ,3% 12 Kofola ,7% 13 Amica ,9% 14 Boryszew ,8% 15 Mennica ,2% 16 Stomil ,8% 17 PKN Orlen ,1% 18 AmRest ,8% 19 ZPC Mieszko ,2% 20 Ergis ,9% 21 Mercor ,3% Tabela A1. Firmy osiągające ponad 50% przychodów ze sprzedaży na rynkach zagranicznych. Czołówka rankingu wyraźnie potwierdza wyniki uzyskane przez poszczególne branże. Wśród 21 firm osiągających ponad połowę swych przychodów poza granicami Polski przeważają przedsiębiorstwa zajmujące się wytwarzaniem i sprzedażą produktów jedynie Asseco oraz AmRest to firmy działające w innych branżach. 10

11 Lp. Nazwa firmy Przychody ze sprzedaży Polska Zagranica Ogółem Udział przychodów zagranicznych 1 PKN Orlen ,1% 2 Lotos ,1% 3 PGE ,7% 4 PGNiG ,8% 5 KGHM ,1% 6 Tauron ,1% 7 Eurocash ,0% 8 Orange ,0% 9 Energa ,0% 10 Enea ,0% Tabela A2. 10 największych przedsiębiorstw w próbie badawczej. Wśród 10 największych firm w próbie objętej badaniem trudno wskazać przedsiębiorstwo typowe dla całej próby. Wśród nich znajdziemy trzech największych rodzimych eksporterów 2 - PKN Orlen, KGHM Polska Miedź oraz Lotos. Pozostałe przedsiębiorstwa koncentrują swą działalność na terenie Polski - aż 4 z 10 największych firm osiągało przychody wyłącznie na terenie Polski, a w kolejnych 3 udział sprzedaży zagranicznej nie przekraczał 6%. Jest to wyraźnie związane z branżami, które reprezentują energetyka, telekomunikacja i handel to w naszym zestawieniu branże o najniższym stopniu ekspansji międzynarodowej. 2 Uwzględniając wyłącznie firmy ze znaczącym zaangażowaniem polskiego kapitału (patrz tabela B2). 11

12 CO I JAK BADALIŚMY? Podstawowym przedmiotem naszego zainteresowania był udział przychodów osiąganych przez polskie przedsiębiorstwa na rynkach zagranicznych. Innowacyjna formuła badania opierająca się na skonsolidowanej wartości przychodów osiąganych przez rodzime grupy kapitałowe poza granicami Polski w pełni oddaje stopień umiędzynarodowienia polskich firm. W badaniu uwzględniliśmy łączną wartość sprzedaży dóbr i usług wytworzonych zarówno na terenie naszego kraju, jak i przez zagraniczne jednostki zależne kontrolowane przez rodzime firmy. W ten sposób udało nam się uchwycić realną wartość przychodów uzyskiwanych przez największe polskie przedsiębiorstwa poza granicami naszego kraju, uwzględniającą wszystkie składniki łańcucha wartości przechwytywane przez nasz kapitał. Dane na temat odsetka sprzedaży zagranicznej oraz dynamiki jej wzrostu poddaliśmy analizie w powiązaniu z zaangażowaniem rodzimych firm w zagraniczne jednostki zależne prowadzące działalność operacyjną zgodną z profilem jednostki dominującej. Przed rozpoczęciem badania przyjęliśmy hipotezę, że posiadanie zagranicznych spółek zależnych jest wyrazem znacznego zaangażowania przedsiębiorstwa na danym rynku, co powinno znajdować odzwierciedlenie w większym udziale przychodów zagranicznych niż w przypadku przedsiębiorstw prowadzących działalność międzynarodową jedynie poprzez eksport produktów bezpośrednio z naszego kraju. Uzyskane wyniki wspierają tę hipotezę, choć w próbie objętej badaniem dynamika wzrostu sprzedaży zagranicznej przedsiębiorstw, prowadzących działalność wyłącznie na terenie Polski okazała się wyższa niż w przypadku przedsiębiorstw posiadających zagraniczne spółki zależne. W przypadku Grup Kapitałowych korzystaliśmy z danych ujawnianych w sprawozdaniu skonsolidowanym oraz sprawozdaniu jednostkowym jednostki dominującej. W badanej populacji, sprawozdania finansowe za rok 2012 opublikowane przez 112 podmiotów umożliwiły uzyskanie informacji na temat wartości przychodów osiągniętych poza granicami Polski. Łącznie opiewały one na kwotę przeszło 154 mld PLN. Aż 116 spośród przebadanych przedsiębiorstw prowadziło działalność gospodarczą za pomocą Grupy Kapitałowej, z czego 75 to międzynarodowe grupy kapitałowe posiadające zagraniczne spółki zależne. Pod ich (współ)kontrolą znajdowało się na koniec 2012 roku 739 spółek zależnych lub powiązanych. Dominujący udział w obrocie zagranicznym mają duże przedsiębiorstwa. Według rankingu tygodnika Polityka, 10 największych eksporterów (wśród których były jedynie 4 podmioty znajdujące się pod kontrolą polskiego kapitału) odpowiedzialnych było za ponad 17% łącznego eksportu. W próbie przedsiębiorstw objętych badaniem (obejmującym tylko największe firmy), trzech największych eksporterów (PKN Orlen, KGHM Polska Miedź oraz Lotos) odpowiadało łącznie za 64% przychodów zagranicznych (kolejno 44%, 14% oraz niemal 6%). 12

13 SPIS TREŚCI Przedstawienie problemu Przegląd wcześniejszych badań i danych statystycznych Eksport dóbr i usług Bezpośrednie inwestycje zagraniczne polskich przedsiębiorstw Zagraniczne jednostki zależne Luka poznawcza Informacje o projekcie badawczym Kontekst problemu badawczego Nasze postrzeganie problemu Metodyka badania Próba badawcza i jej charakterystyka Rezultaty i dyskusja wyników Struktura sprzedaży w roku Wielkość i dynamika sprzedaży na rynkach zagranicznych Zagraniczne spółki zależne Zaangażowanie kapitałowe a udział przychodów ze sprzedaży Analiza branżowa Umiędzynarodowienie poszczególnych branż Obecność na zagranicznych rynkach Liderzy ekspansji O MDDP Kontakt Nota prawna

14 PRZEDSTAWIENIE PROBLEMU Polskie firmy, czy tego chcą czy nie, stają się elementem globalnego ekosystemu gospodarczego. Oznacza to, że z jednej strony na rynku lokalnym poddane są one nieustannej presji konkurencyjnej ze strony globalnych korporacji, z drugiej zaś coraz szerzej otwiera się przed nimi szansa wyjścia ze swą ofertą rynkową poza granice Polski. Historie sukcesu takich firm jak Oknoplast (pierwsza polska firma, której logo pojawiło się na koszulkach gigantów europejskiego futbolu takich jak Inter Mediolan czy Borussia Dortmund) inspirują kolejnych menedżerów zarządzających polskimi firmami. W prasie biznesowej regularnie pojawiają się informacje o realnych działaniach bądź planach i zamierzeniach. Poniżej przytoczone zostały przykłady kilku firm, których sukcesy powszechnie pojawiają się w prasie gospodarczej i ekonomicznej. Przykłady te stanowią doskonałe wprowadzenie do problematyki umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw, wskazując na wymierne korzyści z rozwoju działalności operacyjnej firmy poza granicami naszego kraju. Prezentując międzynarodowe sukcesy polskich firm, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na przedsiębiorstwa produkujące stolarkę okienną: Fakro, Oknoplast i Drutex. Fakro już trzy lata po rozpoczęciu działalności zaczęło eksportować swoje okna, w pierwszej kolejności do Holandii, Francji i Słowacji. Obecnie eksport stanowi ok. 70% przychodów ze sprzedaży. Do Fakro należy 13 zagranicznych firm dystrybucyjnych i 12 zakładów produkcyjnych. Z kolei Oknoplast rozpoczął swoją sprzedaż eksportową w 2005 roku - 11 lat od rozpoczęcia działalności na terenie Polski. W 2012 roku osiągnął 382 mln zł przychodów, z czego aż 60% pochodziło z eksportu. Innym przykładem sukcesu z tej branży osiągniętego na arenie międzynarodowej jest firma Drutex, która w 2012 r. zanotowała przychody na poziomie 438 mln zł. Ponad połowę przychodów stanowił eksport. Drutex w ostatnim czasie może pochwalić się m.in. wyposażeniem w okna Hotelu Hilton w Nowym Jorku, do którego dostarczył 836 sztuk swoich produktów. Znane na światowym rynku są również produkty firmy Inglot. Obecnie kosmetyki przedsiębiorstwa, którego produkty prawie w całości (95%) powstają w Przemyślu można kupić w 50 krajach, na 6 kontynentach. Sklepy Inglot działają w najbardziej prestiżowych lokalizacjach na świecie m.in. w Las Vegas, w Dubaju, w Nowym Jork. Do używania produktów tej marki przyznają się największe gwiazdy polskiego i światowego show-biznesu. Kolejnym wzorem przedsiębiorstwa, które w dużej mierze osiąga przychody z zagranicy jest Grupa TZMO S.A. z Torunia. W 2012 r. spółka osiągnęła 1,77 mld zł przychodów z eksportu, co stanowi ponad 70% przychodów ogółem. Spółki zależne Grupy Kapitałowej zlokalizowane są poza Polską, w 13 krajach europejskich, a także w USA i Indiach, natomiast sprzedaż prowadzona jest na terenie 80 krajów. Ponadto, firma zapowiada również dalsze plany ekspansji i walkę o kolejne rynki. Do grona dużych polskich eksporterów można zaliczyć także Grupę Kapitałową Black Red White S.A. Wspomniany producent mebli z Biłgoraja osiągnął w 2012 roku przychody z tytułu eksportu w wysokości 671 mln zł. Meble z Polski można kupić w 40 krajach i to nie tylko w Europie, ale również w najodleglejszych zakątkach świata jak choćby w Nowej Zelandii. Łącznie Grupa Kapitałowa Black Red White S.A. zatrudnia ponad 11 tysięcy pracowników. 14

15 Ciekawym przykładem jest również Pol-Inowex, głównie z uwagi na niezwykle rzadki profil działalności. Spółka przenosi fabryki w całości swych klientów pomiędzy różnymi lokalizacjami, świadcząc usługi na rzecz przedsiębiorstw z różnych branż. W portfolio firmy są między innymi pomyślnie zrealizowane relokacje cementowni, cukrowni, fragmentów elektrowni czy zakładów motoryzacyjnych. Na swoim koncie ma chociażby projekty realizowane w Nowej Zelandii czy przeniesienie kompleksu nawozowego z Rumunii do USA. W najbliższym czasie plany ekspansji na nowe rynki zagraniczne mają kolejne polskie przedsiębiorstwa. Manta (producent i dystrybutor elektroniki) planuje utworzenie spółek zależnych w Niemczech, Rosji i na Ukrainie. Ponadto firma deklaruje, że rozszerzenie działalności na terenie Republiki Czeskiej i krajów bałtyckich (wykorzystując Polskę jako centrum operacyjne na potrzeby obecności na tych rynkach). Natomiast Agora swoją ekspansją chce objąć Ukrainę i tam rozwijać działalność. *** Publikowane co jakiś czas raporty lub badania podejmujące temat działalności polskich firm za granicą bazują w większości na różnego rodzaju danych ankietowych lub zagregowanych danych statystycznych udostępnianych przez instytucje takie jak GUS czy NBP. To co skłoniło nas do przeprowadzenia niniejszego badania, to brak dotychczas przekrojowego badania opartego na rzeczywistych danych finansowych, które pozwoliłoby na odpowiedź na pytanie, czy deklaracje menedżerów polskich firm (cechujące się często dużą dozą optymizmu) w kontekście ekspansji zagranicznej mają rzeczywiste przełożenie na osiągane przychody z zagranicy oraz zwiększanie rozpoznawalności polskich marek poprzez budowę prawdziwie międzynarodowych (być może nawet globalnych) grup kapitałowych. 15

16 PRZEGLĄD WCZEŚNIEJSZYCH BADAŃ I DANYCH STATYSTYCZNYCH EKSPORT DÓBR I USŁUG Coraz więcej polskich przedsiębiorstw decyduje się na ekspansję międzynarodową rosnący systematycznie eksport (obok konsumpcji wewnętrznej oraz inwestycji infrastrukturalnych) staje się jednym z głównych czynników wzrostu gospodarczego. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego łączny eksport polskich przedsiębiorstw wyrażony w PLN w roku 2012 wzrósł o 8% w porównaniu z rokiem poprzednim. Ponad 76% sprzedaży eksportowej przypadało na kraje Unii Europejskiej, przy czym zdecydowanym liderem są Niemcy, gdzie trafiło przeszło 25% dóbr i usług sprzedanych przez polskie przedsiębiorstwa. Wśród 10 największych odbiorców występują wyłącznie kraje europejskie wartość eksportu oraz jego struktura w podziale na poszczególne kraje została przedstawiona w tabeli B1. Kraj Eksport [mln PLN] Udział % Niemcy ,1% Wielka Brytania ,8% Czechy ,3% Francja ,9% Rosja ,3% Włochy ,9% Holandia ,5% Ukraina ,8% Szwecja ,7% Słowacja ,6% Pozostałe kraje ,1% OGÓŁEM % Tabela B1. 10 największych kierunków eksportu (wartość i udział %) (źródło GUS: Obroty handlu zagranicznego ogółem i według krajów w 2012 wyniki ostateczne ) 3. Interesujących informacji dostarcza zestawienie największych eksporterów przedstawione w rankingu Polityki za rok Jest ono jeszcze ciekawsze, jeżeli zaprezentowane tam dane zostaną zestawione z łączną wartością eksportu przedstawioną w tabeli B1. Trzech największych eksporterów: PKN Orlen, KGHM Polska Miedź oraz Fiat Auto Poland odpowiada łącznie za ponad 11% łącznego eksportu całej polskiej gospodarki. Odpowiednio pierwszej dziesiątce (zaprezentowanej w tabeli B2) przypada około 17% łącznego eksportu, a cała setka zamieszczona w rankingu Polityki generuje 3 XII_2012_wyn_ost.pdf 16

17 37% sprzedaży zagranicznej. Warto zauważyć, że spośród 10 największych eksporterów, aż 6 firm ma rodowód zagraniczny Fiat, Volkswagen, LG oraz Philips to globalne koncerny, które zlokalizowały swe zakłady produkcyjne na terenie naszego kraju. Lp. Nazwa Przychód z eksportu [mln PLN] Udział w eksporcie ogółem [%] 1 PKN Orlen SA, Płock ,4% 2 KGHM Polska Miedź SA, Lubin ,8% 3 Fiat Auto Poland SA, Bielsko-Biała ,9% 4 Volkswagen Poznań Sp. z o.o., Poznań ,5% 5 GK Grupy Lotos SA, Gdańsk ,5% 6 LG Electronics Wrocław Sp. z o.o., Biskupice Podgórne ,7% 7 GK Jastrzębskiej Spółki Węglowej SA, Jastrzębie-Zdrój ,7% 8 LG Electronics Mława Sp. z o.o., Mława ,7% 9 Philips Lighting Poland SA, Piła ,6% 10 Volkswagen Motor Polska Sp. z o.o., Polkowice ,6% Tabela B2. 10 największych eksporterów (źródło: 100 największych eksporterów w 2012 według tygodnika Polityka 4, udział w eksporcie ogółem opracowanie własne). Co jest poniekąd zaskakujące, wśród 100 największych w rankingu Polityki za rok 2012 nie znajdziemy przytoczonych we wprowadzeniu prymusów ekspansji międzynarodowej. Spośród 100 największych polskich eksporterów zaledwie 42 firmy to podmioty znajdujące się pod kontrolą polskiego kapitału. Odpowiadają one za niemal 54,6% ogółu sprzedaży eksportowej wśród firm znajdujących się na wspomnianej liście. Oznacza to, że niemal połowa sprzedaży zagranicznej głównych eksporterów związana jest z działalnością produkcyjną prowadzoną przez obce koncerny na terenie Polski

18 Lp. Kraj akcjonariusza o największej liczbie udziałów Przychód z eksportu w mln zł Udział %* Liczba firm w rankingu 1 Polska ,6% 42 2 Niemcy ,6% 16 3 Włochy ,9% 5 4 USA ,4% 12 5 Francja ,4% 5 6 Holandia ,9% 5 7 Korea Południowa ,8% 2 8 Japonia ,8% 3 9 Wielka Brytania ,8% 2 10 Szwecja ,7% 2 11 Singapur ,3% 1 12 Szwajcaria ,6% 1 13 Hiszpania ,6% 2 14 Luksemburg 772 0,3% 1 15 Dania 548 0,2% 1 RAZEM % 100 Tabela B3. Przychody ze sprzedaży zagranicznej w 2012 roku według kraju pochodzenia akcjonariusza o największej liczbie udziałów eksporterów (źródło: 100 największych eksporterów w 2012 według tygodnika Polityka 5, kraj akcjonariusza opracowanie własne)

19 BEZPOŚREDNIE INWESTYCJE ZAGRANICZNE POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW Narodowy Bank Polski corocznie prezentuje szczegółowe dane na temat wartości inwestycji zagranicznych poczynionych przez kapitał zagraniczny na terenie Polski jak i związanych z transferem rodzimego kapitału poza granice naszego kraju. Zagregowana wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych polskich przedsiębiorstw od czasu wstąpienia do Unii Europejskiej oscyluje w granicach od 3 do 6 mld EUR Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą wg NBP [mln EUR] Pozostałe kraje Szwajcaria, Luxemburg, Cypr Wykres B4. Polskie inwestycje bezpośrednie inwestycje za granicą netto w mln EUR prezentacja efektu ucieczki kapitału w ramach optymalizacji podatkowej. Dane zaprezentowane na wykresie B4 dość wyraźnie pokazują, że znaczna część kapitału inwestowanego za granicą to transfery związane z szeroko rozumianą optymalizacją podatkową. W niniejszym zestawieniu uwzględnione zostały wyłącznie Szwajcaria, Luxemburg oraz Cypr przytoczone dane wskazują jednak wyraźnie, że za wyjątkiem roku 2012 przepływy kapitałowe do tych krajów stanowią znaczący odsetek łącznych inwestycji prowadzonych przez polskie przedsiębiorstwa (w rekordowym pod tym względem roku 2011 inwestycje w tych trzech krajach stanowiły przeszło 78% całości). Dodatkowo, należy zwrócić uwagę na fakt, że łączna kwota inwestycji prezentowana w raportach NBP obejmuje trzy główne składniki: inwestycje w udziały kapitałowe, reinwestowane zyski, pozostałe kapitały (na które w głównej mierze składają się udzielone pożyczki). Warto zauważyć, że mniej więcej od 2010 roku dominującą formą inwestycji bezpośrednich są właśnie pozostałe kapitały. Taki charakter miały choćby inwestycje na kwotę 2,45 mld EUR w Wielkiej 19

20 Brytanii w 2010 roku (56% ogółu inwestycji w krajach innych niż Szwajcaria, Luxemburg oraz Cypr). Można domniemywać, że pod tą pozycją w znacznym stopniu kryją się pożyczki udzielane przez polskie przedsiębiorstwa (głównie instytucje finansowe) kontrolującym je globalnym korporacjom w celu ratowania ich bieżącej płynności. Lp. Kraj Udziały kapitałowe i reinwestowane zyski [mln EUR] Udział % 1 Luksemburg % 2 Cypr % 3 Szwajcaria % 4 Niderlandy % 5 Republika Czeska % 6 Litwa % 7 Belgia % 8 Federacja Rosyjska 503 2% 9 Ukraina 460 2% 10 Niemcy 359 2% OGÓŁEM % Tabela B5. Stan należności z tytułu polskich inwestycji bezpośrednich za granicą (wyłącznie udziały kapitałowe i reinwestowane zyski) na koniec 2012 roku 10 krajów o najwyższej wartości należności (źródło: Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą (EUR) 6 ). Dane zaprezentowane w tabeli B5 wyraźnie pokazują, że liderami inwestycji są kraje, w których wątpliwe jest prowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej (sprzedaży bądź produkcji dóbr oraz usług). Dopiero od miejsca piątego (Republika Czeska) zaangażowanie kapitałowe w namacalne przedsięwzięcia gospodarcze nie jest dyskusyjne. Warto nadmienić, że zaprezentowane w ten sposób zagregowane wartości inwestycji niekoniecznie świadczą o rzeczywistym zaangażowaniu polskiego biznesu. Dla przykładu wysoka pozycja Litwy związana jest w głównej mierze z zakupem udziałów rafinerii Możejki przez Orlen, gdzie bilansowa wartość tej inwestycji wynosi przeszło 4,5 mld PLN (co stanowi około 85% łącznych inwestycji polskich przedsiębiorstw w tym kraju)

21 Luxemburg, Cypr, Szwajcaria, Niderlandy % Pozostały kapitał % Udziały kapitałowe i reinwestowane zyski % Wykres B6. Stan należności z tytułu polskich inwestycji bezpośrednich za granicą na koniec 2012 roku w podziale na charakter inwestycji z wyróżnieniem należności pochodzących z Luxemburga, Cypru oraz Szwajcarii (źródło: Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą (EUR) 7, prezentacja: oprac. własne) Wykres B6 doskonale uwidacznia rzeczywisty charakter polskich inwestycji zagranicznych. Realne inwestycje (udziały i reinwestowane zyski) stanowiły na koniec 2012 roku mniej niż 20% ogółu należności z tego tytułu. W strukturze inwestycji zdecydowanie przeważają transfery związane z optymalizacją podatkową (łączne inwestycje w Luxemburgu, Szwajcarii, Niderlandach i na Cyprze stanowiły przeszło 46%) oraz kapitał zainwestowany za pośrednictwem dłużnych instrumentów finansowych (ponad 35% łącznej kwoty bezpośrednich inwestycji zagranicznych)

22 ZAGRANICZNE JEDNOSTKI ZALEŻNE Główny Urząd Statystyczny publikuje corocznie informacje na temat liczby i charakterystyki podmiotów zagranicznych, w których zaangażowane są polskie przedsiębiorstwa. Dane przytoczone w tabeli B7 wskazują, że w ostatnich latach systematycznie rośnie liczba spółek, oddziałów czy zakładów zlokalizowanych poza granicami Polski. Dominującą formą są zagraniczne spółki zależne, w których polskie przedsiębiorstwa posiadają udziały zapewniające pełną lub częściową kontrolę bądź partycypację w zyskach (udziały poniżej 50%). ROK Polskie podmioty posiadające oddziały zagraniczne Liczba podmiotów, w których polskie firmy są zaangażowane za granicą ogółem udziały oddziały zakłady inne 100% Udział podmiotu sprawozdawczego w jednostce zagranicznej 50,01-99,99% do 50% Tabela B7. Liczba podmiotów posiadających oddziały zagraniczne oraz charakter tych oddziałów (źródło: GUS, Działalność podmiotów posiadających udziały w podmiotach z siedzibą za granicą w latach 2008, 2009, 2010, 2011 roku 8, opracowanie prezentacyjne własne). Według stanu na koniec 2011 roku, w siedmiu krajach bezpośrednio sąsiadujących z Polską zlokalizowanych było 1638 tego rodzaju podmiotów, co stanowi przeszło 50% ogółu. Najwięcej z nich ma siedzibę na terytorium Niemiec, Ukrainy oraz Republiki Czeskiej. Wśród 10 najczęściej wybieranych lokalizacji, poza naszymi sąsiadami pojawiają się pozostałe kraje Europy Środkowej i Wschodniej (Rumunia oraz Węgry) oraz Cypr, na którym polskie firmy założyły 131 spółek bądź oddziałów. Wysoka pozycja Cypru nie powinna być zaskoczeniem, jeżeli powiążemy tę informację z wartościami inwestycji bezpośrednich zaprezentowanymi w poprzedniej sekcji. Niewątpliwie, w zdecydowanej większości, nie są to jednak podmioty prowadzące działalność gospodarczą zgodną z profilem polskiego udziałowca (zważywszy choćby na fakt, że łączna liczba pracowników w tym kraju jest o połowę niższa od liczby jednostek!). 8 Por. 22

23 Lp. Kraj Liczba podmiotów Udział % Zmiana w porównaniu do 2010 Liczba podmiotów 1 Niemcy ,4% 7% Ukraina ,2% 0% Czechy 270 8,5% 10% Rosja 242 7,6% 5% Rumunia 159 5,0% 6% Słowacja 150 4,7% 20% Cypr 131 4,1% 28% Węgry 118 3,7% 4% Litwa 116 3,7% 10% Białoruś 78 2,5% -11% RAZEM ,0% 6% Tabela B8. Liczba podmiotów zagranicznych w podziale na kraj lokalizacji. (źródło: GUS, Działalność podmiotów posiadających udziały w podmiotach z siedzibą za granicą w latach 2008, 2009, 2010, , opracowanie prezentacyjne własne). Potwierdzeniem przytoczonych powyżej danych są informacje na temat spółek zależnych wchodzących w skład polskich grup przedsiębiorstw. W większości krajów spółki zależne stanowią ponad połowę wszystkich jednostek założonych przez polskie firmy. Istotnym wyjątkiem od tej reguły są Niemcy, na terenie których spośród 427 jednostek działających w roku 2011 były jedynie 143 spółki zależne (33% ogółu). Lp. Kraj Liczba spółek zależnych % ogółu 1 Ukraina ,4% 2 Rosja 147 9,2% 3 Niemcy 143 8,9% 4 Republika Czeska 140 8,8% 5 Rumunia 95 5,9% 6 Słowacja 89 5,6% 7 Cypr 73 4,6% 8 Węgry 69 4,3% 9 Litwa 67 4,2% 10 Stany Zjednoczone 39 2,4% RAZEM ,0% Tabela B9. Liczba zagranicznych spółek zależnych kontrolowanych przez Polskie grupy kapitałowe (10 krajów o największej liczbie podmiotów). (źródło: GUS, Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2011 r) Por. 23

24 Przytoczone dane wskazują, że do głównych czynników determinujących kierunki ekspansji polskich firm zaliczyć można: 1. Bliskość geograficzna. Mniej więcej połowa wszystkich jednostek zagranicznych założona została w krajach ościennych. Spośród firm pojawiających się wśród 10 najistotniejszych lokalizacji jednostek zagranicznych czy spółek zależnych jedynie Cypr oraz Stany Zjednoczone to kraje niebędące naszymi sąsiadami, bądź sąsiadami naszych sąsiadów. 2. Wielkość rynku, wyrażona liczbą ludności oraz zamożnością społeczeństwa. Na istotną rolę tego czynnika wskazuje wysoka pozycja Rumunii. Z przeszło 22 milionami mieszkańców kraj ten jest z pewnością bardziej atrakcyjnym rynkiem niż bliższe, acz wyraźnie mniejsze kraje sąsiedzkie takie jak Litwa, Słowacja czy Białoruś. Zapewne wielkość potencjalnego rynku sprawia, że Rumunia zdecydowanie dystansuje pozostałe kraje Europy Środkowej i Wschodniej takie jak Węgry, Bułgaria, Chorwacja czy Słowenia. 3. Stopień rozwoju gospodarczego. Przytoczone dane wyraźnie wskazują, że polskie przedsiębiorstwa najchętniej lokują swą działalność w rozwijających się krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Dojrzałe gospodarki Europy Zachodniej (za wyjątkiem Niemiec) są zdecydowanie mniej popularnym kierunkiem ekspansji. Mimo iż ludność Francji (prawie 64 mln os.) jest niemal trzykrotnie wyższa niż Rumunii, to polskie firmy posiadały tam w 2011 roku zaledwie 68 jednostek (w porównaniu do 159 w Rumunii), zatrudniających jedynie 752 pracowników (odpowiednio 6497). Liczba podmiotów zagranicznych czy spółek zależnych jest powiązana z wartością bezpośrednich inwestycji zagranicznych polskich przedsiębiorstw w poszczególnych krajach (udziały i reinwestowane zyski, patrz tabela B5). Co prawda kolejność krajów nie jest ściśle zachowana, niemniej jednak ta spora grupa wielu z tych państw (Niemcy, Czechy, Rosja, Ukraina, Litwa) pojawia się w pierwszej 10 obydwu zestawień. Warto zauważyć, że łączna sprzedaż zarejestrowana przez zagraniczne podmioty znajdujące się w posiadaniu (współposiadaniu) polskich przedsiębiorstw stanowi około 25% eksportu (w 2011 roku sprzedaż podmiotów zagranicznych wynosiła 137,0 mln PLN w porównaniu z 558,7 mln PLN łącznego eksportu), przy czym należy zauważyć, iż wartości te mogą być sztucznie zawyżone w wyniku transakcji handlowych pomiędzy podmiotami współzależnymi od polskiej jednostki dominującej eksport z jednostki zlokalizowanej w kraju A do jednostki w kraju B (sprzedaż przypisana do kraju A) w celu dalszej sprzedaży w kraju B (sprzedaż przypisana do kraju B). Dane na temat importu oraz eksportu podmiotów zagranicznych wskazują, że import i eksport dóbr oraz usług stanowi istotny odsetek ich wymiany handlowej. W 2011 roku, eksport jednostek zagranicznych do jednostki macierzystej i jednostek powiązanych w ramach grupy przedsiębiorstw ukształtował się na poziomie ,3 mln PLN (wzrost o 46,5% w porównaniu z 2010 rokiem) i stanowił 30,2% eksportu jednostek zagranicznych ogółem (w 2010 roku udział ten wyniósł 28,1%). Większość importu jednostek zagranicznych ,2 mln PLN (87,8%) stanowił import od jednostki macierzystej i jednostek powiązanych (w 2010 roku udział ten wyniósł 82,5%)

25 Kraj Udział eksportu [2012] Udział w liczbie podmiotów zagr. [2011] Udział w liczbie pracowników zatrudnionych zagranicą [2011] Niemcy 25,1% < 13,4% 16,7% Wielka Brytania 6,8% < 2,1% 0,3% Czechy 6,3% > 8,5% 7,8% Francja 5,9% < 2,1% 0,5% Rosja 5,3% > 7,6% 8,6% Włochy 4,9% < 1,1% 0,2% Holandia 4,5% < 2,3% 0,6% Ukraina 2,8% > 11,2% 9,8% Szwecja 2,7% < 1,5% 0,7% Słowacja 2,6% > 4,7% 2,6% Węgry 2,4% > 3,7% 1,4% Litwa 1,6% > 3,7% BD Rumunia 1,5% > 5,0% 4,4% Białoruś 1,1% > 2,5% 3,3% Cypr 0,2% > 4,1% 0,0% Tabela B10. Struktura geograficzna eksportu oraz liczby podmiotów zagranicznych założonych przez polskie przedsiębiorstwa i liczby zatrudnionych w nich pracowników. (źródło: opracowanie własne na podst. GUS, Obroty handlu zagranicznego ogółem i według krajów w 2012 r. oraz GUS, Działalność podmiotów posiadających udziały w podmiotach z siedzibą za granicą w 2011 roku) 11. Ciekawych spostrzeżeń dostarcza również zestawienie danych dotyczących eksportu z liczbą podmiotów zagranicznych (patrz tabela B8, B9). Widać wyraźnie, że eksport do krajów Europy Zachodniej jest zdecydowanie wyższy niż liczba założonych tam jednostek, jak również całkowicie odwrotną tendencję w przypadku krajów dawnego bloku wschodniego. Jest to niewątpliwie konsekwencją zdecydowanej przewagi eksportu do krajów rozwiniętych realizowanego przez przedsiębiorstwa wchodzące w skład globalnych korporacji znaczna część produkcji zakładów Fiata, Volkswagena czy Philipsa trafia na tamtejsze rynki. W tych przypadkach za dystrybucję odpowiadają lokalne oddziały tychże korporacji a nie spółki zależne czy przedstawicielstwa rodzimych firm. 11 Por. 25

26 LUKA POZNAWCZA Zaprezentowane powyżej dane statystyczne i badania potwierdzają obiegowe spostrzeżenia na temat trwającej od momentu akcesji do Unii Europejskiej ekspansji polskich firm na rynki międzynarodowe. Jednak każdy z zaprezentowanych do tej pory zbiorów danych posiada ograniczenia, sprawiające, że wykorzystanie ich do opisu rzeczywistej skali i formy ekspansji polskich przedsiębiorstw poza granicami naszego kraju wyłącznie na ich podstawie może prowadzić do istotnych zakłamań. Informacje prezentowane przez GUS dotyczące kierunków eksportu (tabela B1) prezentują zbiorcze wartości według kierunków geograficznych bez zachowania rozróżnienia na pochodzenia kapitału założycielskiego danego podmiotu. Dobra i usługi wytwarzane przez polskie oddziały i filie zagranicznych korporacji stanowią istotną część ogółu sprzedaży zagranicznej, co widać wyraźnie choćby na przykładzie listy największych eksporterów, zaczerpniętej z informacji zebranych przez tygodnik Polityka (patrz tabela B2, B3). Z kolei analiza wyłącznie przedsiębiorstw charakteryzujących się dominacją polskiego kapitału właścicielskiego na podstawie rankingu Polityki nie dostarcza informacji o kierunkach eksportu. Dodatkowo oba z przytoczonych źródeł pomijają informację o łącznych przychodach zagranicznych w przypadku prowadzenia przez firmę działalności w postaci Grupy Kapitałowej. Dane te w żaden sposób nie uwzględniają sprzedaży pochodzącej z zakładów produkcyjnych zlokalizowanych poza granicami Polski jak również marży realizowanej przez zagraniczne jednostki zależne na produktach wytwarzanych przez polskie przedsiębiorstwa. W tym ostatnim przypadku sprzedaż zagraniczna realizowana jest według cen transferowych w zależności od modelu biznesowego grupy znaczna część wartości może być przechwytywana przez zagraniczne spółki zależne należące do grupy kapitałowej. Z tego powodu, naszym zdaniem, dla polskich przedsiębiorstw prowadzących działalność w formie grup kapitałowych konieczne jest uwzględnienie danych skonsolidowanych. Skonsolidowane przychody ze sprzedaży (uwzględniające sprzedaż eksportową, sprzedaż za pośrednictwem spółek dystrybucyjnych oraz dobra i usługi wytworzone poza granicami naszego kraju) stanowią najlepszy wyznacznik istotności danego rynku z punktu widzenia wyników osiąganych przez dane przedsiębiorstwo. Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych poczynionych przez polskie przedsiębiorstwa również jedynie częściowo prezentuje zaangażowanie rodzimych firm w działalność międzynarodową. Niemniej jednak zaprezentowane wartości wyraźnie wskazują, że jedynie niewielka część z przeszło 43 mld EUR zainwestowanych ogółem za granicą, to zaangażowanie kapitałowe (udziały oraz reinwestowane zyski) w podmioty uczestniczące w realnym obrocie gospodarczym. Ponad 20 mld EUR to kwota instrumentów dłużnych, na które składają się zarówno pożyczki udzielone przez polskie grupy kapitałowe ich spółkom zależnym, jak i środki wytransferowane w formie pożyczek z polskiej gospodarki do zagranicznych koncernów. Dodatkowo znaczna część inwestycji w udziały (oraz reinwestowanych zysków) zostało ulokowane w krajach takich jak Szwajcaria, Cypr, Luxemburg czy Holandia, co wyraźnie wskazuje, że celem operacji była raczej optymalizacja podatkowa, niż rozwój realnej działalności biznesowej poza granicami kraju (potwierdza to między innymi liczba pracowników zatrudnionych przez jednostki zależne w tych 26

27 krajach). Zważywszy na powyższe, wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych jedynie w niewielkim stopniu wskazuje na kierunki rzeczywistej ekspansji biznesowej polskiego kapitału. Z punktu widzenia analizy skali i kierunków ekspansji polskich firm najbardziej użyteczne wydają się być dane na temat liczby i charakteru podmiotów zagranicznych zakładanych przez polskie przedsiębiorstwa. Prezentowane dane wskazują na wyraźny wzrost liczby jednostek zagranicznych na przestrzeni ostatnich lat (skumulowany wzrost o przeszło 25% w latach ). Dane na temat zatrudnienia czy wielkości przychodów ze sprzedaży wyraźnie pokazują istotność poszczególnych kierunków. Niemniej jednak w dalszym ciągu nie dostarczają precyzyjnej informacji na temat charakteru działalności prowadzonej poza granicami kraju (według GUS 56,7% jednostek zagranicznych prowadziło działalność zgodną z podstawowym rodzajem działalności macierzystego podmiotu nadrzędnego). Ocena stopnia ekspansji wymaga oceny profili działalności w kontekście modelu biznesowego całej grupy, co zostanie szerzej wyjaśnione w części przedstawiającej założenia modelu badawczego. Dodatkowo, agregacja eksportu oraz sprzedaży realizowanej przez przedstawicielstwa jest nieuprawniona z uwagi na możliwość wielokrotnego uwzględnienia transakcji wewnątrzgrupowych. W przypadku grup kapitałowych, dokładna informacja na temat skali przychodów związanych z danym rynkiem geograficznym możliwa jest do uzyskania wyłącznie na podstawie skonsolidowanego sprawozdania finansowego, w którym tego rodzaju transakcje pomiędzy spółkami grupy kapitałowej podlegają eliminacji. Podsumowując powyższe należy zauważyć, że zaprezentowane uprzednio dane dość dobrze wskazują kierunki ekspansji polskich przedsiębiorstw oraz główne czynniki motywujące do większego bądź mniejszego zaangażowania na danym rynku. Niemniej jednak pozostawiają one szereg wątpliwości w zakresie: skali działalności (wyrażonej wielkością sprzedaży) w poszczególnych krajach czy regionach geograficznych realizowanej przez przedsiębiorstwa znajdujące się pod kontrolą rodzimego kapitału oraz dominujących form prowadzenia działalności gospodarczej na terenie poszczególnych rynków. Dodatkowo tabele udostępniane przez GUS prezentują, co prawda dane w przekroju branżowym, niemniej jednak w wielu przypadkach są niezależne od kierunków geograficznych. Ważkość problematyki oraz wskazane powyżej luki sprawiają, że przeprowadzenie kolejnego, niezależnego badania poświęconego problematyce ekspansji zagranicznej polskich przedsiębiorstw jest w pełni uzasadnione. W dalszej części dokumentu zaprezentowane zostało podejście do problemu zastosowane przez MDDP Business Consulting oraz uzyskane tą drogą rezultaty. 27

28 INFORMACJE O PROJEKCIE BADAWCZYM KONTEKST PROBLEMU BADAWCZEGO Ekspansja międzynarodowa może przybierać różne formy: eksportu pośredniego (sprzedaży firmie dystrybucyjnej przejmującej na siebie dalsze koszty i ryzyko związane ze sprzedażą produktów na docelowych rynkach), eksportu bezpośredniego (prowadzonego przez agentów i dystrybutorów zagranicznych lub z wykorzystaniem własnych przedstawicielstw i sieci sprzedaży), nawiązywania strategicznej współpracy partnerskiej (na przykład w formie poddostawstwa kluczowych komponentów do odbiorcy zagranicznego), sprzedaży licencji (włączając w to sprzedaż know-how oraz udzielanie licencji na prowadzenie działalności franczyzowej), prowadzenia działalności produkcyjnej czy badawczo-rozwojowej poza granicami kraju. Proces umiędzynarodowienia przedsiębiorstwa jest przedmiotem zainteresowania zarówno praktyków zarządzania, jak i środowisk naukowych. Teorie i modele starają się wyjaśnić jego przebieg oraz zidentyfikować czynniki determinujące jego powodzenie. Jednym z najczęściej przytaczanych jest model opracowany w latach siedemdziesiątych XX wieku przez skandynawskich naukowców pracujących dla Uniwersytetu w Uppsali (stąd nazwa model uppsalski ). Ma on charakter etapowy, wskazując, że przedsiębiorstwo w pierwszej kolejności zdobywa doświadczenie rynkowe i operacyjne w kraju macierzystym, by w kolejnych krokach wykorzystać je do ekspansji na rynkach zagranicznych. Kolejne stadia obecności na tych rynkach wiążą się z rosnącym zaangażowaniem kapitałowym w działalność prowadzoną poza granicami kraju począwszy od nieregularnego, okazjonalnego eksportu poprzez nawiązanie relacji partnerskich z lokalnymi dystrybutorami, organizację własnej sieci dystrybucji, aż po podjęcie produkcji na terenie docelowych rynków. Podejście etapowe jest przedmiotem krytyki z uwagi na wartościowanie poszczególnych stadiów rozwoju zgodnie z tą perspektywą prowadzenie produkcji poza granicami kraju jest swego rodzaju świadectwem dojrzałości danej firmy. Nie ulega wątpliwości, iż decyzja o rozpoczęciu produkcji w danym kraju jest strategiczną decyzją przedsiębiorstwa poprzedzoną szczegółową analizą opłacalności tego rodzaju inwestycji. We współczesnej gospodarce, rośnie znaczenie aliansów strategicznych, sieci partnerskich i innych rodzajów współpracy międzyorganizacyjnej. Z tego powodu docelowym modelem obecności na danym rynku nie musi być koniecznie prowadzenie działalności gospodarczej osobiście, za pośrednictwem własnych oddziałów, biur czy spółek zależnych. Dodatkowo, coraz głośniej mówi się w o firmach born globals lub innate exporters, które od początku swej działalności są zorientowane na działalność międzynarodową. Przykłady tego rodzaju firm dotyczą najczęściej branży nowoczesnych technologii rozrywki i usług internetowych, gdzie granice i odległości geograficzne mają dużo mniejsze znaczenie, niż w przypadku tradycyjnych działów gospodarki. 28

29 NASZE POSTRZEGANIE PROBLEMU Na potrzeby niniejszego badania przyjmujemy, że podstawowym wyróżnikiem stopnia umiędzynarodowienia przedsiębiorstwa jest procentowy udział przychodów osiąganych na rynkach zagranicznych. Mając na uwadze przedstawioną powyżej krytykę analizy danych dotyczących eksportu czy lokalizacji i wartości sprzedaży podmiotów zagranicznych zależnych od polskich przedsiębiorstw, jako podstawową miarę przyjmujemy skonsolidowaną wartość przychodów przypisanych do danego rynku. W ten sposób pragniemy zachować porównywalność pomiędzy spółkami różniącymi się formą obecności na rynkach zagranicznych. Wykorzystanie skonsolidowanych przychodów przypisanych do danego rynku jest obiektywną miarą istotności danego kraju (regionu). Jesteśmy jednak świadomi specyficznych ograniczeń i regulacji prawnych niektórych krajów, silnie rzutujących na decyzje odnośnie formy prowadzenia działalności gospodarczej na terenie danego kraju. Stawiamy jednak hipotezę, że zaangażowanie kapitałowe na danym rynku w formie inwestycji w podmioty zależne (prowadzące działalność produkcyjną bądź dystrybucyjną) jest czynnikiem silnie powiązanym z wielkością osiąganych przychodów. Złożoność modeli biznesowych i specyfika poszczególnych branż sprawia, że wskazanie jednego słusznego modelu ekspansji jest nieuprawnione. Przykład LPP S.A. wskazuje, że rozróżnienie pomiędzy produktami (dobrami wytworzonymi przez przedsiębiorstwo) a towarami (dobrami wytwarzanymi przez dostawców zewnętrznych) może być problematyczne. Odzież sprzedawana w całej Europie Środkowo-Wschodniej pod markami należącymi do LPP niemal w całości powstaje w krajach Azji. Działalność Grupy LPP w Rosji praktycznie nie różni się od sposobu funkcjonowania firmy na rynku macierzystym. Podobne przykłady możemy odnaleźć w innych branżach (np. farmacja), gdzie kluczowe jest posiadanie stosownych praw intelektualnych oraz umiejętność dotarcia z ofertą do docelowego klienta całość produkcji z łatwością można zlecić podmiotom zewnętrznym. Z tego powodu na potrzeby niniejszego badania przyjęliśmy trzy stadia obecności na rynkach zagranicznych: Eksport pośredni lub bezpośredni bez znaczącego zaangażowania kapitałowego na terenie danego kraju. Sprzedaż na rynkach międzynarodowych realizowana jest za pośrednictwem lokalnych dystrybutorów, sieci partnerskich lub lokalnych przedstawicielstw handlowych. Całość działalności operacyjnej, związanej z wytwarzaniem produktów i usług, znajduje się na terenie Polski. Prowadzenie sformalizowanej działalności dystrybucyjnej na rynkach międzynarodowych za pośrednictwem podmiotów zależnych działających pod marką jednostki dominującej. Na etapie tym przedsiębiorstwo podjęło decyzję o strategicznym zaangażowaniu w danym kraju lub regionie, niemniej jednak podstawowe procesy operacyjne prowadzone są w innych lokalizacjach. Prowadzenie podstawowej działalności operacyjnej, zgodnej z profilem jednostki macierzystej. Na etapie tym, w danym kraju firma dokonuje operacji za pośrednictwem spółki (spółek) zależnych. W przypadku przedsiębiorstw produkcyjnych będzie to zatem posiadanie 29

30 zakładów wytwórczych na terenie danego kraju, włączając zarówno inwestycje typu greenfield, jak i włączone w skład grupy kapitałowej lokalne przedsiębiorstwa prowadzące działalność pod własną marką. Dla firm o charakterze handlowym, czy usługowym przyjmujemy, iż model operacyjny na danym rynku jest zbliżony do sposobu funkcjonowaniu przedsiębiorstwa na terenie Polski. Naszym celem nie jest absolutnie wartościowanie poszczególnych stadiów ekspansji. Wybór docelowego modelu obecności na danym rynku jest podyktowany czynnikami ekonomicznymi takimi jak chociażby potencjał danego rynku, lokalne koszty pracy, kapitałochłonność i złożoność procesu produkcji, możliwość uzyskania dostępu do odpowiedniej jakości surowców lub podzespołów, ewentualne koszty transportu i logistyki czy wreszcie ograniczenia prawne specyficzne dla danego kraju. Uważamy, że jednoczesna analiza dwóch parametrów: skonsolidowanej wielkości sprzedaży przypisanej do danego rynku oraz liczby podmiotów prawnych odpowiedzialnych za dystrybucję produktów wytwarzanych przez grupę bądź prowadzących działalność w formie zbieżnej z modelem operacyjnym jednostki dominującej jest w stanie obiektywnie wskazać kierunki ekspansji polskich przedsiębiorstw jak również dokonać porównania branż pod kątem tempa i stopnia zaawansowania procesu umiędzynaradawiania się polskich przedsiębiorstw. 30

31 METODYKA BADANIA Podstawowym źródłem informacji były raporty okresowe (roczne) udostępniane przez spółki publiczne. W okresie od września do grudnia 2013 roku poddaliśmy analizie łącznie 575 rocznych sprawozdań finansowych za lata opublikowanych przez 120 firm notowanych obecnie na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. W przypadku Grup Kapitałowych korzystaliśmy z danych ujawnianych w sprawozdaniu skonsolidowanym oraz jednostkowym. Analiza każdego sprawozdania ukierunkowana była na pozyskanie następujących informacji: Lp. Pozycja Opis 1 Liczba i charakter działalności spółek zależnych Parametry te określane były na podstawie listy podmiotów podlegających konsolidacji wykazywanych w sprawozdaniach skonsolidowanych grup kapitałowych. Charakter działalności zgodnie z klasyfikacją przedstawioną w tabeli C2 ustalany był arbitralnie na podstawie profilu działalności jednostki dominującej oraz rodzaju działalności danej spółki wskazanego w sprawozdaniu finansowym. 2 Wartość bilansowa inwestycji w spółki zależne Wartości te pozyskiwane były wyłącznie w przypadku grup kapitałowych na podstawie danych prezentowanych w jednostkowym sprawozdaniu finansowym podmiotu dominującego. 3 Skonsolidowana wartość sprzedaży przypisana do danego rynku 4 EBITDA przypisana do danego rynku 5 Wartość aktywów przypisana do danego rynku Źródłem danych była nota objaśniająca prezentująca informacje na temat segmentów działalności. Jak zostało to zaprezentowane w dalszej części opracowania zdecydowana większość badanych przedsiębiorstw korzysta przy definiowaniu segmentów operacyjnych z klucza geograficznego, dzięki czemu informacje te były powszechnie dostępne. Tabela C1. Zakres informacji zbieranych w trakcie badania 12. Niezależnie od klasyfikacji zaprezentowanej w tabeli C2 gromadziliśmy informacje na temat metody konsolidacji danego podmiotu (konsolidacja metodą pełną, bądź wycena metodą praw własności) determinującą stopień kontroli jednostki dominującej nad danym podmiotem. Informacja ta miała charakter uzupełniający - w podstawowym strumieniu analizy danych jednostki stowarzyszone prowadzące działalność podstawową lub dystrybucyjną traktowane były na równi z podmiotami znajdującymi się pod pełną kontrolą polskiej Grupy Kapitałowej. 12 Analizy zaprezentowane w niniejszym raporcie korzystają wyłącznie z danych na temat charakteru działalności spółek zależnych oraz skonsolidowanych przychodów ze sprzedaży w podziale na segmenty geograficzne. 31

32 Lp. Rodzaj spółki Opis 1 PRIMARY BUSINESS Spółki, których zakres działalności operacyjnej jest zbieżny Spółki prowadzące działalność z profilem działalności polskiej jednostki dominującej, przy czym podstawową działalność związaną ze sprzedażą dóbr wytwarzanych przez grupę kapitałową (w Polsce lub na terenie zakładów zlokalizowanych poza granicami naszego kraju) traktowaliśmy również jako działalność podstawową. 2 SUPPORT Spółki prowadzące działalność wspierającą 3 OTHER Pozostałe spółki zależne Spółki prowadzące działalność wspierającą - świadczące usługi na rzecz innych podmiotów grupy (np. Shared Service Centers, dedykowane podmioty realizujące remonty czy poszukiwania złóż zasobów naturalnych) Grupa obejmuje podmioty prawne specjalnego przeznaczenia (np. wydzielone znaki towarowe) oraz spółki prowadzące działalność niezwiązaną z podstawowym profilem Grupy Kapitałowej. Tabela C2. Klasyfikacja spółek zależnych wykorzystana na potrzeby badania. PRÓBA BADAWCZA I JEJ CHARAKTERYSTYKA Próbę badawczą stanowiły największe polskie przedsiębiorstwa - do badania zaklasyfikowano przedsiębiorstwa umieszczone na liście 500 największych polskich firm publikowanej corocznie przez tygodnik Polityka. Spośród 500 firm, które zarejestrowały w 2012 roku najwyższe przychody ze sprzedaży zidentyfikowaliśmy 121 podmiotów notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Wybór do badania wyłącznie firm notowanych na GPW podyktowany był dwoma czynnikami: przyjęliśmy, że przedsiębiorstwa notowane na GPW znajdują się pod (przynajmniej częściową) kontrolą rodzimego kapitału (spełniając tym samym warunek bycia polskim przedsiębiorstwem a nie lokalnym oddziałem międzynarodowej korporacji), podmioty te są zobligowane do publikacji rocznych sprawozdań finansowych, które mogą być traktowane jako obiektywne i wiarygodne źródło informacji na temat wyników finansowych przedsiębiorstwa oraz spółek wchodzących w skład jego Grupy Kapitałowej. W badanej populacji, sprawozdania finansowe za rok 2012 opublikowane aż przez 112 podmiotów umożliwiły uzyskanie informacji na temat wartości przychodów osiągniętych poza granicami Polski. Łącznie opiewały one na kwotę przeszło 154 mld PLN, co odpowiada przeszło 1/4 całości polskiego eksportu (według danych GUS) w tym samym okresie (603 mld PLN). Należy jednak pamiętać, że skonsolidowane przychody obejmują nie tylko eksport, ale również sprzedaż dóbr i usług wytworzonych poza granicami naszego kraju. Z tego powodu nieuprawniona jest interpretacja, iż próba badawcza jest odpowiedzialna za 25% polskiego eksportu. Dla zobrazowania problemu, Tabela C3 prezentuje informacje na temat przychodów eksportowych (za rankingiem Polityki) oraz skonsolidowanych przychodów z działalności zagranicznej. Widać wyraźnie, że dla PKN Orlen, KGHM Polska Miedź czy Asseco dane prezentowane w rankingu tygodnika Polityka nie obejmują całości działalności międzynarodowej. 32

33 Lp. Firma Skonsolidowane przychody z działalności poza granicami Polski Przychody ze sprzedaży eksportowej Udział eksportu w przychodach zagr. [%] 1 PKN Orlen SA % 2 KGHM Polska Miedź SA % 3 GK Grupy Lotos SA % 4 GK Jastrzębskiej Spółki Węglowej SA % 5 GK Asseco Poland S.A BD BD Tabela C3. Udział eksportu (dane z Polityka) w skonsolidowanych przychodach z działalności zagranicznej (dane zebrane w trakcie badania). Spośród 112 przedsiębiorstw, dla których możliwe było wydzielenie sprzedaży na rynkach zagranicznych jedynie 22 firmy uzyskały w 2012 roku przychody ze sprzedaży wyłącznie na terenie Polski. W pozostałych przypadkach przychody z rynków zagranicznych stanowiły od 0,04% (LWB Bogdanka) do ponad 95% (Seco/Warwick) ogółu przychodów przedsiębiorstwa. Segmenty operacyjne w sprawozdaniach finansowych pozostałych przedsiębiorstw ujmowały Polskę łącznie z innymi krajami (np. Unia Europejska) w ramach jednego segmentu lub zostały skonstruowane w oparciu o podział inny niż geograficzny (produktowy, kliencki). W próbie badawczej, według stanu na 31 grudnia 2012 roku aż 116 przedsiębiorstw prowadziło działalność gospodarczą za pomocą Grupy Kapitałowej (jedynie 5 firm opublikowało wyłącznie jednostkowe sprawozdania finansowe). Wśród analizowanych przez nas podmiotów, zgodnie ze stanem na 31 grudnia 2012 roku, znajdowało się 75 grup kapitałowych posiadających zagraniczne spółki zależne. Pod ich (współ)kontrolą znajdowało się 739 spółek zależnych lub powiązanych (włączając 38 jednostek konsolidowanych metodą praw własności zlokalizowanych poza granicami naszego kraju). Na dzień 31 grudnia 2011 roku było to odpowiednio 666 podmiotów. Odnosząc tą wartość do przytoczonych we wcześniejszej części danych GUS (łącznie 1600 spółek zależnych należących do polskich grup kapitałowych) próba badawcza obejmuje przedsiębiorstwa kontrolujące przeszło 40% podmiotów zagranicznych założonych (bądź przejętych) przez polskie firmy. Raporty finansowe za cały okres poddany analizie (lata ) dostępne były dla 108 spółek; 96 spośród nich udostępniło informacje umożliwiające rozdzielenie przychodów ze sprzedaży krajowej i na rynkach zagranicznych. Analizy trendów prowadzone będą na tak ograniczonej próbie, z wyłączeniem firm, dla których nie ma porównywalnych danych dla wszystkich lat objętych badaniem. 33

34 REZULTATY I DYSKUSJA WYNIKÓW STRUKTURA SPRZEDAŻY W ROKU 2012 Wśród największych polskich przedsiębiorstw przeciętnie co czwarty złoty (PLN) wpływający do firmy z tytułu przychodów ze sprzedaży pochodzi z rynków zagranicznych. Średnia arytmetyczna udziału przychodów zagranicznych wynosiła 25,4% (patrz wykres D1). W połowie, spośród największych polskich przedsiębiorstw, sprzedaż zagraniczna stanowiła więcej niż 18,8% (mediana próby). Zagranica 25,4% Polska 74,6% Wykres D1. Podział przychodów osiąganych w 2012 roku pomiędzy Polskę i rynki międzynarodowe [średnia arytmetyczna próby; N=112; W=493,4 mld PLN]. Co ciekawe, zagregowany udział sprzedaży w całej próbie (średnia ważona wartością przychodów ze sprzedaży) wynosiła aż 31,2%. Jednakże, jeżeli z analizy wyłączymy trzech największych eksporterów w naszym badaniu (odpowiedzialnych za ponad 64% ogółu przychodów zagranicznych całej próby) PKN Orlen, KGHM Polska Miedź oraz Lotos wartość ta spadła do zaledwie 17,7%. Firmy te są zatem lokomotywami naszej ekspansji mniejsze firmy starają się jednak podążać ich drogą, co skłania do optymistycznych prognoz na kolejne lata. Spośród 112 firm, dla których dostępne były informacje umożliwiające podział skonsolidowanych przychodów ze sprzedaży pomiędzy Polskę i rynki zagraniczne, zaledwie 26 podmiotów obecnych było wyłącznie na terenie naszego kraju (mniej niż 1% przychodów związanych z rynkami zagranicznymi) patrz wykres D2. Po drugiej stronie skali znalazło się niewiele mniej firm 21 przedsiębiorstw lub grup kapitałowych osiągało większość swych przychodów poza Polską. Większość firm znajduje się po środku skali ponad 58% podmiotów przypisując od 1 do 50% swej sprzedaży do rynków innych niż macierzysty. 34

35 Od 50 do 75% 13 Powyżej 75% 6 Poniżej 1% 30 Od 25 do 50% 26 Od 1 do 25% 37 Wykres D2. Podział próby badawczej ze względu na udział przychodów zagranicznych w sprzedaży ogółem w roku 2012 [N=112]. Nieco mniej firm dzieli się w swych sprawozdaniach finansowych szczegółowymi danymi na temat kierunków geograficznych sprzedaży. Niemniej jednak informacje te udało nam się uzyskać dla 55 firm spośród 86 obecnych na rynkach międzynarodowych. Dane zaprezentowane na wykresie D3 wskazują, że w próbie tej wyraźnie przeważa sprzedaż na terenie krajów Unii Europejskiej. Szacujemy, iż z Unią Europejską związane jest co najmniej 66% ogółu przychodów międzynarodowych. Część firm w swych sprawozdaniach wymienia główne kraje, w których jest obecna, pozostawiając część przychodów w pozycji pozostałe. Spółki te uwzględniliśmy również w analizie - z tego powodu nie byliśmy w stanie jednoznacznie przypisać około 10% (które mogą być związane zarówno ze sprzedażą na terenie Unii Europejskiej, jak i poza nią). 35

36 (nie przypisane) 10,0% poza Unią 23,9% Unia Europejska 66,1% Wykres D3. Podział przychodów osiąganych w 2012 roku na rynkach zagranicznych pomiędzy UE i pozostałe kraje [średnia arytmetyczna próby; N=55; W=53,7 mld PLN] Jeszcze trudniejszy do uzyskania jest szczegółowy podział na regiony geograficzne. Niemniej jednak na podstawie danych zebranych dla 36 przedsiębiorstw można zauważyć, że najistotniejszym kierunkiem ekspansji są kraje Europy Środkowej i Wschodniej (włączając kraje bałtyckie Litwę, Łotwę i Estonię a także Turcję, patrz mapa na rysunku D7). Nieco mniejszy, ale równie istotny jest udział krajów Europy Zachodniej oraz byłego ZSRR patrz wykres D4. Zaprezentowane wartości procentowe należy, podobnie jak w poprzednim przypadku, potraktować jako przybliżone z uwagi na niemożność jednoznacznego przypisania do konkretnego regionu około 10% sprzedaży zagranicznej firm ujętych w tej analizie. (nie przypisane) 9,4% Reszta świata 5,9% Kraje byłego ZSRR* 24,7% Europa Zachodnia 27,0% Europa Środkowo- Wschodnia 33,1% Wykres D4. Podział przychodów osiąganych w 2012 roku na rynkach zagranicznych pomiędzy regiony geograficzne [N=36; W=45,6 mld PLN]. 36

37 Niewiele firm jest istotnie obecnych na kontynentach innych niż Europa; do grona tego zaliczyć można między innymi Asseco (ponad 60% sprzedaży zagranicznej przypada na Izrael) oraz Kopex, Bioton, KGHM czy ZAP Puławy, w przypadku których więcej niż 20% sprzedaży pochodzi spoza Europy. WIELKOŚĆ I DYNAMIKA SPRZEDAŻY NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Przedmiotem naszej uwagi była również dynamika wzrostu sprzedaży na terenie Polski i poza granicami naszego kraju. Informacje za 5 kolejnych lat ( ) udało nam się pozyskać dla 96 przedsiębiorstw bądź grup kapitałowych. Z uwagi na wartościowy charakter niniejszej analizy, wyłączyliśmy z niej ponownie trzech największych eksporterów. Dane zaprezentowane w tabeli D5 wyraźnie wskazują, że sprzedaż zagraniczna rosła w tym okresie szybciej niż krajowa (skumulowany wzrost 88% w porównaniu do 20%). W ten sposób średni udział sprzedaży zagranicznej w przychodach ogółem wzrósł z niespełna 21% w roku 2008 do prawie 25% w roku 2012 (mediana wzrosła odpowiednio z 13% do prawie 19%) Skum. wzrost CAGR Przychody ze sprzedaży Ogółem % 5% Polska % 4% Zagranica % 13% Udział przychodów związanych z rynkami zagranicznymi łącznie dla całej próby 12,5% 12,8% 14,3% 18,0% 18,3% średnia arytmetyczna 20,7% 21,8% 22,2% 23,9% 24,9% mediana 12,8% 14,6% 15,2% 16,3% 18,6% Wzrost sprzedaży rok-do-roku Ogółem 3,9% 6,0% 5,2% 11,1% Polska 3,5% 4,2% 0,7% 10,7% Zagranica 6,6% 18,1% 32,6% 12,6% Udział we wzroście przychodów ogółem Polska 78,5% 61,3% 11,0% 79,5% Zagranica 21,5% 38,7% 89,0% 20,5% Tabela D5. Wartość, udział i dynamika wzrostu sprzedaży krajowej i zagranicznej [N=93, sprzedaż ogółem w 2008 roku =100]. W każdym roku analizowanego okresu sprzedaż międzynarodowa rosła szybciej niż krajowa. Rynki zagraniczne odpowiadają za prawie 40% łącznego wzrostu sprzedaży największych polskich firm w latach Ciekawych obserwacji dostarczają zwłaszcza dane za lata 2010 oraz

38 W okresie globalnego spowolnienia gospodarczego przychody zagraniczne największych polskich przedsiębiorstw rosły w tempie dwucyfrowym, a więc w tempie zdecydowanie wyższym niż sprzedaż na rynku krajowym. Szczególnie w roku 2011 łączny wzrost przychodów w badanej próbie w niemal 90% wygenerowany został poza granicami naszego kraju. Jest to wynik stagnacji na rynku krajowym (wzrost poniżej 1%) oraz dynamicznego wzrostu sprzedaży zagranicznej (o ponad 32%). Wyniki sprzedaży największych polskich firm pozostają w sprzeczności z informacjami na temat kluczowej roli popytu wewnętrznego w podtrzymywaniu wzrostu gospodarczego w naszym kraju. Firmy, które uwzględniliśmy w badaniu wykorzystały okres dekoniunktury do umocnienia swej pozycji na rynkach międzynarodowych. W badanej próbie zdecydowana większość (57%) zwiększyła udział przychodów zagranicznych w przychodach ogółem, podczas gdy regres zanotowało jedynie 24% podmiotów. Co ciekawe, jedynie dwie spółki (Qumak-Sekom oraz Tim) w próbie badawczej rozpoczęły działalność międzynarodową w badanym okresie. Niemal co trzeciej firmie udało się w ciągu tych pięciu lat podwoić wartość sprzedaży międzynarodowej. Najbardziej spektakularne wzrosty zanotowały między innymi Mennica (wzrost z 9% do 63%), Asseco (wzrost z 36% do 71%), NTT System (wzrost z 5% do 31%) czy Boryszew (wzrost z 43% do 64%). 18 spośród 93 firm przez cały okres osiągało przychody ze sprzedaży wyłącznie na terenie naszego kraju. Rosnący udział sprzedaży zagranicznej zaprezentowany został na wykresie D6, zaś przyrosty sprzedaży międzynarodowej w kolejnych latach widoczne są na wykresie D7. Polska Zagranica Wykres D6. Skonsolidowane przychody ze sprzedaży [mln PLN] w podziale na Polskę i Zagranicę [N=93, sprzedaż ogółem w 2008 roku =100]. 38

39 2008 [2009] [2010] [2011] [2012] 2012 Wykres D7. Skonsolidowane przychody ze sprzedaży na rynkach zagranicznych zmiany w latach [N=93]. ZAGRANICZNE SPÓŁKI ZALEŻNE Drugą miarą stopnia umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw była sformalizowana obecność na rynkach zagranicznych w postaci spółek zależnych i stowarzyszonych. Zgodnie z definicjami przedstawionymi we wcześniejszych założeniach metodologicznych, podstawowym zjawiskiem poddanym tej analizie była koncentracja wyłącznie na spółkach prowadzących działalność operacyjną, zgodną z profilem jednostki dominującej. Spośród 121 przedsiębiorstw składających się na próbę badawczą, na koniec 2012 roku: 116 prowadziło działalność w formie Grupy Kapitałowej, 75 posiadało spółki zależne poza granicami naszego kraju (739 podmiotów), 70 posiadało spółki zależne prowadzące poza granicami naszego kraju działalność operacyjną zgodną z podstawowym profilem Grupy Kapitałowej. Znaczna część podmiotów zagranicznych (przeszło 21%) założonych zostało z myślą o celach innych niż prowadzenie działalności zgodnej z profilem jednostki dominującej, bądź świadczenia usług wspierających jej procesy operacyjne. Tego rodzaju inwestycje związane są w głównej mierze z optymalizacją prawną i podatkową. Struktura zagranicznych spółek zależnych z uwagi na charakter prowadzonej przez nie działalności zaprezentowana została na wykresie D8. W dalszej analizie, o ile nie zostanie to zaznaczone explicite, uwzględniać będziemy jedynie spółki prowadzące działalność zgodną z profilem Grupy Kapitałowej. 39

40 Działalność wspierająca 5% Pozostałe 21% Działalność podstawowa 74% Wykres D8. Charakter działalności zagranicznych spółek zależnych należących do polskich Grup Kapitałowych (stan na 31 grudnia 2012 roku). Najczęściej wybieranymi lokalizacjami spółek zależnych są niewątpliwie kraje ościenne. Tabela D9 przedstawia kraje, w których najwięcej polskich Grup Kapitałowych zdecydowało się założyć bądź nabyć jednostki zależne. Prawie co drugie przedsiębiorstwo prowadzące działalność operacyjną poza granicami kraju za pośrednictwem spółek zależnych posiadało tego rodzaju spółki na terenie Niemiec (32 na 70 grup kapitałowych). Kolejne miejsca zajmują również nasi sąsiedzi Rosja, Ukraina, Czechy i Słowacja. Geograficzne kierunki ekspansji zaprezentowane w tabeli D9 pozostają zgodne z danymi publikowanymi przez GUS przytoczonymi w tabeli B1. Praktyka największych polskich przedsiębiorstw potwierdza zatem przyjęte uprzednio hipotezy dotyczące czynników wpływających na wybór lokalizacji spółek zależnych (bliskość geograficzna, wielkość rynku, stopień rozwoju gospodarczego). 40

41 Lp. Kraj Liczba grup obecnych w danym kraju Udział w grupach posiadających spółki zagraniczne Liczba spółek zagranicznych % wszystkich spółek zagranicznych 1 Niemcy 32 45,7% 57 47,1% 2 Rosja 26 37,1% 48 39,7% 2 Ukraina 26 37,1% 42 34,7% 4 Republika Czeska 23 32,9% 51 42,1% 5 Słowacja 14 20,0% 35 28,9% 6 Rumunia 13 18,6% 25 20,7% 7 Węgry 12 17,1% 35 28,9% 8 Litwa 11 15,7% 37 30,6% 9 Wielka Brytania 9 12,9% 10 8,3% 10 Chiny 7 10,0% 16 13,2% 10 Austria 7 10,0% 7 5,8% Tabela D9. Kraje, w których polskie grupy kapitałowe najczęściej lokują spółki zależne lub stowarzyszone, prowadzące działalność operacyjną zgodnie z podstawowym profilem firmy [dane za rok 2012, N=121]. Liczba grup kapitałowych obecnych w danym kraju jest w naszej opinii bardziej obiektywną miarą zaangażowania polskich przedsiębiorstw na danym rynku, niż liczba spółek zależnych. Akwizycja, bądź zakładanie kolejnych podmiotów mogą być związane nie tylko ze skalą prowadzonej działalności, ale także rozwiązaniami prawnymi i podatkowymi oraz charakterem aktywności gospodarczej danej grupy kapitałowej. Dla przykładu GTC posiada aż 22 spółki zależne na Węgrzech i 19 w Rumunii, Pelion 14 na Litwie, a PKN Orlen 13 na terenie Republiki Czeskiej. 41

42 Rysunek D10. Kierunki ekspansji (% spółek posiadających jednostki zależne w danym regionie, w ogóle międzynarodowych grup kapitałowych objętych badaniem). Zdecydowana większość firm posiadających zagraniczne jednostki zależne zlokalizowała swe inwestycje na terenie Unii Europejskiej jedynie 8 spośród 70 grup kapitałowych nie miało spółek zależnych w krajach należących do UE. Rodzime firmy równie chętnie inwestują w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, jak i Europy Zachodniej oraz krajach byłego ZSRR (w każdym z tych regionów ponad połowa Grup Kapitałowych zlokalizowała swe inwestycje). Na inwestycje poza Unią Europejską zdecydowało się 45 firm, zaś poza Europą 16 (z czego 15 posiadało spółki w Azji, 7 w Ameryce Południowej i Północnej, 2 w Australii i 1 w Afryce). Do miana firm globalnych pretendować mogą Comarch, Kopex czy Selena. Mniej więcej równomierna obecność polskich Grup Kapitałowych w Europie Zachodniej, Środkowo- Wschodniej oraz krajach byłego ZSRR wygląda niezwykle ciekawie w zestawieniu z rozkładem osiąganych na tych rynkach przychodów. Co prawda, obie analizy zostały przeprowadzone na odmiennej próbie (a dane na temat kierunków sprzedaży obarczone są niedokładnością wynikającą z występowania w sprawozdaniach pozycji pozostałe kraje ), niemniej jednak można zaryzykować 42

43 stwierdzenie, że działalność prowadzona na terenie Europy Środkowo-Wschodniej jest najbardziej efektywna (wyższy udział przychodów przy podobnym zaangażowaniu kapitałowym). Z drugiej strony obecność w krajach byłego ZSRR jest w najmniejszym stopniu odzwierciedlona w osiąganych przychodach ze sprzedaży. Analiza dynamiki zaangażowania kapitałowego polskich przedsiębiorstw na rynkach międzynarodowych przeprowadzona została na próbie 108 przedsiębiorstw, dla których możliwe było uzyskanie dostępu do raportów finansowych za cały okres W badanym okresie łączna liczba międzynarodowych grup kapitałowych wzrosła o 5 podmiotów, przy czym 9 spółek bądź grup zdecydowało się na wyjście poza granice naszego kraju, a 4 firmy zlikwidowały swe zagraniczne spółki zależne. Dane przytoczone w tabeli D11 wskazują, że najbardziej widoczny wzrost obecności polskich przedsiębiorstw zanotowany został w krajach Europy Zachodniej, gdzie aż 8 podmiotów zdecydowało się dokonać inwestycji Zmiany Region Liczba grup kapitałowych % próby badawczej Liczba grup kapitałowych % próby badawczej + - Zagranica ogółem 59 54,6% 64 59,3% 9 4 Unia Europejska (bez Polski) 50 46,3% 56 51,9% 10 4 Poza Unią Europejską 44 40,7% 43 39,8% 4 5 Europa Środkowo-Wschodnia 37 34,3% 37 34,3% 6 6 Europa Zachodnia 32 29,6% 38 35,2% 8 2 Kraje byłego ZSRR* 37 34,3% 36 33,3% 6 7 Reszta świata 13 12,0% 15 13,9% 5 3 Tabela D11. Liczba grup kapitałowych posiadających spółki zależne poza granicami naszego kraju [N=108] oraz dynamika zmian Razem Brak od 1 do 2 od 3 do 5 od 6 do 10 powyżej Brak od 1 do od 3 do od 6 do powyżej Razem Tabela D12. Macierz migracji grup kapitałowych w zależności od liczby krajów, w których posiadały one spółki zależne porównanie lat 2008 i 2012 [N=108]. 43

44 Rosnący stopień umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw zaobserwować można również w trendach uwidocznionych w tabeli D12. Co prawda, spośród 108 przedsiębiorstw poddanych analizie, aż 40 nie posiadało zagranicznych spółek zależnych zarówno w 2008, jak i w 2012 roku. Niemniej jednak, aż 9 grup kapitałowych zdecydowało się na inwestycje w zagraniczne podmioty zależne (póki co na terenie 1 lub 2 krajów), podczas gdy tylko 4 firmy zlikwidowały w tym okresie zagraniczne jednostki zależne. Wyraźnie wzrosła również liczba Grup Kapitałowych obecnych w więcej niż 5 krajach z 12 grup kapitałowych na koniec 2008 roku do 17 w roku Wykres D13 prezentuje strukturę geograficzną według stanu na 31 grudnia 2012 r. przygotowaną na podstawie danych pochodzących z próby badawczej (121 przedsiębiorstw). Jak zostało to już wcześniej zasygnalizowane rozkład liczby spółek zależnych przedstawia się inaczej, niż zestawienie prezentujące liczbę (udział) Grup Kapitałowych posiadających inwestycje na terenie danego regionu. Zakładając mniej więcej jednakową liczbę Grup Kapitałowych posiadających inwestycje w krajach Europy Zachodniej, Środkowej i Wschodniej oraz byłego ZSRR, podczas gdy dysproporcje w liczbie spółek zależnych pomiędzy tymi regionami są bardzo wyraźne (wyraźnie więcej podmiotów na terenie krajów Europy Środkowej i Wschodniej). Kraje byłego ZSRR 18% Reszta świata 12% Europa Środkowo- Wschodnia 42% Europa Zachodnia 28% Wykres D13. Lokalizacja geograficzna zagranicznych spółek zależnych prowadzących działalność operacyjną zgodną z profilem Grupy Kapitałowej według stanu na 31 grudnia 2012 r. [N=121]. 44

45 ZAANGAŻOWANIE KAPITAŁOWE A UDZIAŁ PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY Kolejnym etapem była krzyżowa analiza przytoczonych powyżej danych na temat udziału i wzrostu sprzedaży na rynkach zagranicznych oraz liczby krajów, w których posiadały one zagraniczne spółki zależne. W tabeli D14 zaprezentowano liczbę przedsiębiorstw w próbie badawczej w podziale na % przychodów osiąganych poza granicami Polski. Widać wyraźnie, że udział przychodów osiąganych na rynkach zagranicznych jest silnie powiązany z obecnością na tych rynkach za pośrednictwem spółek zależnych podlegających konsolidacji. W grupie przedsiębiorstw osiągających ponad 50% poza Polską znajdują się jedynie dwie firmy (Mennica oraz Dębica) nie posiadają zagranicznych spółek zależnych; przy czym Dębica (osiągająca ponad 80% przychodów z tytułu eksportu) jest wyjątkiem w całej próbie z uwagi na silne powiązanie kapitałowe z międzynarodowym koncernem Goodyear, posiadającym przeszło 75% udział w kapitale spółki. Z drugiej strony wśród 26 przedsiębiorstw, osiągających praktycznie całość swoich przychodów na terenie naszego kraju, znajduje się zaledwie 5 międzynarodowych Grup Kapitałowych. Liczba przedsiębiorstw w próbie badawczej % próby Liczba przedsiębiorstw posiadających spółki zagraniczne % przedsiębiorstw w danej grupie posiadających spółki zagraniczne Poniżej 1% 26 23,2% 5 19% Od 1 do 25% 37 33,0% 18 49% Od 25 do 50% 28 25,0% 21 75% Od 50 do 75% 14 12,5% 13 93% Powyżej 75% 7 6,3% 6 86% Razem ,0% 63 56% Tabela D14. Przychody ze sprzedaży zagranicznej w roku 2012 a posiadanie zagranicznych spółek zależnych i stowarzyszonych [N=112]. Równie ciekawie prezentuje się zestawienie danych na temat sprzedaży zagranicznej w zależności od liczby krajów, w których dane przedsiębiorstwo posiada spółki zależne. Dane te zostały zaprezentowane w tabeli D15. Firmy nie posiadające Grupy Kapitałowej, bądź posiadające spółki zależne zlokalizowane wyłącznie na terenie naszego kraju osiągały średnio zaledwie 11,9% swych przychodów poza Polską. Mediana wynosiła zaledwie 2,8%, co oznacza że połowa z tych przedsiębiorstw osiągała praktycznie znikome przychody ze sprzedaży zagranicznej. W przypadku międzynarodowych Grup Kapitałowych średni udział sprzedaży zagranicznej był niemal 3 razy wyższy i wynosił 35,4% (mediana 31,9%). W tabeli widać również rosnący udział przychodów zagranicznych wraz ze wzrostem zaangażowania kapitałowego poza granicami kraju (wyrażonym w liczbie krajów, w których dana Grupa Kapitałowa posiada swe spółki zależne). Spółki te odpowiedzialne były za zdecydowaną większość sprzedaży zagranicznej w analizowanej próbie, wykazując się wyższym względnym stopniem umiędzynarodowienia przychodów (wyznaczonym jako iloraz mediany danej kohorty i całej próby). Mimo wykluczenia czterech przedsiębiorstw osiągających wartościowo zdecydowanie najwyższe przychody zagraniczne, grupy kapitałowe posiadające spółki 45

46 zagraniczne odpowiadają za większość sprzedaży międzynarodowej przypadającej na całą próbę badawczą (56% podmiotów generuje 83% sprzedaży zagranicznej). Nieobecne poza Polską Ogółem Posiadające spółki zagraniczne w 1-2 krajach w 3-5 krajach powyżej 5 krajów RAZEM Liczba spółek w próbie badawczej % próby 44% 56% 28% 15% 13% 100% Udział w przychodach próby 35% 65% 38% 8% 20% 100% Udział w przychodach zagranicznych próby 17% 83% 29% 19% 35% 100% % sprzedaży zagranicznej średnia ważona 8,1% 21,4% 13,0% 41,7% 29,5% 16,8% średnia arytmetyczna 11,9% 34,5% 26,1% 38,2% 48,1% 24,4% Mediana 2,5% 31,9% 19,2% 33,0% 35,2% 18,3% Stopień umiędzynarodowienia* 0,1 1,7 1,0 1,8 1,9 1,0 Tabela D15. Porównanie udziału sprzedaży zagranicznej w zależności od liczby krajów, w których przedsiębiorstwo prowadzi działalność za pośrednictwem zagranicznych spółek zależnych [N=108, celowo wyłączono PKN Orlen, KGHM Polska Miedź, Lotos oraz JSW]. Nieco zaskakujących spostrzeżeń dostarcza porównawcza analiza dynamiki wzrostu firm posiadających i nie posiadających zagraniczne jednostki zależne. Firmy prowadzące działalność wyłącznie na terenie Polski zwiększyły w okresie przychody ze sprzedaży średnio o 32%, podczas gdy firmy posiadające w portfelu swych inwestycji zagraniczne spółki zależne prowadzące działalność zgodnie z profilem jednostki dominującej tylko o 22%. Wzrost sprzedaży zagranicznej w obu grupach był zbliżony i wynosił odpowiednio 81% i 77%. Warto jednak zauważyć, że w przedsiębiorstwach posiadających zagraniczne spółki zależne rynki międzynarodowe odpowiadały ponad 56% łącznego wzrostu sprzedaży, podczas gdy w przedsiębiorstwach prowadzących jedynie eksport wytwarzanych przez siebie dóbr i usług z jednostek zlokalizowanych na terenie naszego kraju udział Polski w ogólnym wzroście przychodów przekraczał 83% (tylko 17% przypadło na sprzedaż międzynarodową). We wszystkich podgrupach (z wyłączeniem firm, które wycofały się z działalności poza granicami Polski) sprzedaż zagraniczna rosła wyraźnie szybciej niż sprzedaż krajowa, przy czym dysproporcja ta jest wyraźnie większa w przypadku przedsiębiorstw posiadających spółki zależne poza granicami Polski. 46

47 Nie posiadające jednostek zagranicznych Posiadające jednostki zagraniczne przez cały czas Stworzyły spółki zagraniczne Zlikwidowały spółki zagraniczne OGÓŁEM liczba spółek Wzrost sprzedaży w latach Ogółem 32% 22% 218% 10% 29% Polska 28% 12% 176% 11% 20% Zagranica 81% 77% 297% -100% 88% Udział w sprzedaży 2008 Polska 93% 84% 65% 99% 87% Zagranica 7% 16% 35% 1% 13% Udział w sprzedaży 2012 Polska 91% 77% 57% 100% 82% Zagranica 9% 23% 43% 0% 18% Udział we wzroście przychodów Zagranica 17% 56% 47% -11% 38% Polska 83% 44% 53% 111% 62% Względne tempo przyrostu przychodów zagr. 2,57 3,46 1,36-10,14 3,07 Tabela D16. Wzrost wartości i udziału sprzedaży zagranicznej, a posiadanie zagranicznych jednostek zależnych [N=93, celowo wyłączono PKN Orlen, KGHM Polska Miedź oraz Lotos]. Ciekawie wyglądają podobne dane dla grup, które rozpoczęły w tych latach działalność międzynarodową (skumulowany wzrost ponad 200%) jak i tych, które zdecydowały się na likwidację swych spółek zależnych (wzrost o 10% i całkowity spadek przychodów poza terytorium Polski). Mimo małej liczby firm należących do tych grup widać wyraźnie, że na umiędzynarodowienie zdecydowały się firmy notujące dynamiczny wzrost sprzedaży we wspomnianym okresie (od 44 do 374%), o czym świadczyć może również najbardziej zrównoważony wzrost przychodów krajowych i zagranicznych. 100% 75% 50% 25% 0% 83% 17% Nie posiadajace jednostek zagranicznych [39] 44% 53% 56% 47% Posiadające jednostki zagraniczne przez cały czas [44] Stworzyły spółki zagraniczne [6] Zagranica Polska Wykres D17. Udział Polski i Zagranicy w łącznym wzroście sprzedaży w latach w zależności od posiadania przez przedsiębiorstwo zagranicznych spółek zależnych. 47

48 Wykres D17 przedstawia udział przychodów zagranicznych i krajowych w ogólnym wzroście sprzedaży w latach w zależności od zaangażowania przedsiębiorstwa w jednostki zależne zlokalizowane poza granicami Polski. Z kolei wykres D18 prezentuje zagregowany procentowy wzrost przychodów w tych samych grupach. OGÓŁEM [93] Zlikwidowały spółki zagraniczne [4] Stworzyły spółki zagraniczne [6] Posiadające jednostki zagraniczne przez cały czas [44] Nie posiadajace jednostek zagranicznych [39] -100% 0% 100% 200% 300% Zagranica Polska Wzrost sprzedaży w latach Wykres D18. Skumulowany wzrost sprzedaży w latach w zależności od posiadania przez przedsiębiorstwo zagranicznych spółek zależnych. 48

49 ANALIZA BRANŻOWA Istotnym obszarem analizy uzyskanych wyników było porównanie stopnia umiędzynarodowienia. Przyjęta klasyfikacja segmentów działalności przedsiębiorstw ma na celu ich zgrupowanie w klastry maksymalnie zbliżone pod względem podstawowych kluczowych kompetencji niezbędnych do budowy pozycji konkurencyjnej firmy. Z tego powodu zdecydowaliśmy się na połączenie przemysłu innowacyjnego (elektronika, biotechnologia) oraz usług związanych z projektowaniem, integracją i wdrażaniem systemów informatycznych. Lp. Branża Liczba podmiotów w próbie badawczej 1 Budownictwo 20 2 Eksploatacja złóż surowców naturalnych 4 Opis Działalność deweloperska oraz realizacja kontraktów budowlanych na rzecz inwestorów instytucjonalnych Działalność związana z eksploatacją złóż surowców naturalnych (przemysł wydobywczy) 3 Energetyka 7 Wytwarzanie, dystrybucja i sprzedaż energii elektrycznej 4 Handel hurtowy i detaliczny 12 5 Przemysł spożywczy 11 6 Telekomunikacja, media, technologie informacyjne 7 Usługi Wytwarzanie i sprzedaż produktów innowacyjnych Wytwarzanie i sprzedaż produktów prostych Wytwarzanie i sprzedaż produktów średniozaawansowanych Handel hurtowy i detaliczny (niezależnie od przedmiotu obrotu) Działalność w zakresie produkcji i sprzedaży artykułów spożywczych Działalność w zakresie świadczenia usług telekomunikacyjnych oraz media (telewizja, radio, prasa, portale internetowe) Pozostałe usługi z wyłączeniem projektowania i wdrażania systemów IT. Działalność w zakresie szeroko rozumianych technologii innowacyjnych obejmująca między innymi biotechnologię, farmację, elektronikę oraz projektowanie i wdrażanie systemów IT Działalność w zakresie kapitałochłonnej produkcji i sprzedaży wyrobów niskoprzetworzonych (m.in. przemysł chemiczny, metalurgiczny, paliwowy) Działalność w zakresie produkcji i sprzedaży wyrobów średniozaawansowanych (m.in. przemysł odzieżowy, kosmetyczny, meblarski, farbiarski) Wykres E1. Lista branż przyjęta na potrzeby analizy wyników oraz liczba podmiotów w próbie badawczej zaklasyfikowana do danej branży. Przypisanie przedsiębiorstw do kategorii zaprezentowanych w tabeli E1 dokonane zostało arbitralnie w trakcie paneli dyskusyjnych analityków MDDP Business Consulting, podczas której każdy przypadek był poddany indywidualnej ocenie. W przypadku części firm dokonanie jednoznacznej klasyfikacji wymagało zastosowania przybliżeń czy uproszczeń, np. PGNiG (osiągająca przychody zarówno z eksploatacji złóż surowców naturalnych jak i obrotu, magazynowania i dystrybucji nośników energii). Przypisanie przedsiębiorstw do segmentu produktów niskoprzetworzonych, średniozaawansowanych czy innowacyjnych było w niektórych przypadkach również przedmiotem pogłębionej analizy z uwagi na dość płynne granice pomiędzy tymi segmentami. 49

50 UMIĘDZYNARODOWIENIE POSZCZEGÓLNYCH BRANŻ Analiza udziału przychodów osiąganych za granicą w łącznych przychodach, pokazuje sporą rozbieżność w zależności od branży. Największy udział przychodów zagranicznych jest domeną spółek produkujących dobra o średnim stopniu zaawansowania technologicznego (m.in. odzież, meble, artykuły wyposażenia wnętrz) średnio w spółkach zaliczonych do tej branży prawie połowa przychodów jest generowana za granicą! Ponad 40% udział w przychodach ogółem osiągnęły w roku 2012 grupy kapitałowe dostarczające na rynek krajowy oraz zagraniczny produkty niskoprzetworzone, takie jak: paliwa, wyroby przemysłu metalurgicznego oraz przemysłu chemicznego. Wysokie lokaty tych branż w rankingu stanowią poniekąd potwierdzenie obiegowej opinii, że polskie firmy konkurują na zagranicznych rynkach głównie produktami o niskim bądź średnim stopniu zaawansowania. W tym kontekście pozytywnym zaskoczeniem jest wysoka pozycja branży firm dostarczających produkty innowacyjne - biotechnologia, farmacja, elektronika oraz usługi IT. Ponad 1/3 sprzedaży (36,9% w roku 2012) tych podmiotów pochodzi z mocno konkurencyjnych rynków zagranicznych. Na drugim końcu rankingu znalazły się spółki telekomunikacyjne oraz mediowe. Praktycznie w 100% podmioty z tej branży skupiły swoją działalność na krajowym rynku. W przypadku spółek telekomunikacyjnych tłumaczyć to można bardzo wysokimi barierami wejścia na obce rynki (głównie wysokie nakłady inwestycyjne). Podobnie, branżą która generuje zdecydowaną większość swoich przychodów w Polsce, jest branża podmiotów zajmujących się wytwarzaniem, dystrybucją i sprzedażą energii elektrycznej. Tu również, jak w przypadku spółek telekomunikacyjnych, główną barierą są zapewne wysokie nakłady inwestycyjne, które musiałyby ponieść te podmioty, aby móc rozszerzyć swoją działalność poza rodzimy rynek. Do tego nie bez znaczenia jest również polityka rządów poszczególnych krajów, która często uznając ten sektor gospodarki za sektor strategiczny dla bezpieczeństwa danego państwa, promuje przede wszystkim podmioty z rodzimych rynków. Barierą dla rozwoju eksportu energii elektrycznej jest słabo rozwinięta infrastruktura techniczna (niewystarczająca moc połączeń między systemami energetycznymi Polski oraz krajów ościennych) oraz trudności techniczne w wygenerowaniu nadwyżki w produkcji energii, która mogłaby być eksportowana. 50

51 0,0% 25,0% 50,0% 75,0% 100,0% Telekomunikacja oraz media Energetyka Handel hurtowy i detaliczny Budownictwo Przemysł spożywczy Usługi Ekspolatacja złóż surowców naturalnych Produkty innowacyjne i IT Produkty niskoprzetworzone Produkty średniozaawansowane 0,0% 3,8% 10,0% 13,5% 18,9% 21,3% 33,5% 36,9% 40,5% 48,6% Zagranica Polska Wykres E2. Średni udział przychodów z zagranicy spółek wg branż w roku 2012 [N=112]. 0% 10% 20% 30% 40% 50% Budownictwo Ekspolatacja złóż surowców naturalnych Energetyka Handel hurtowy i detaliczny Przemysł spożywczy Telekomunikacja oraz media Usługi Produkty innowacyjne i IT Produkty niskoprzetworzone Produkty średniozaawansowane 9,3% 13,5% 23,3% 2,5% 3,8% 6,2% 10,0% 19,8% 18,9% 0,0% 0,0% 15,0% 21,3% 33,5% 29,9% 36,9% 38,7% 40,5% 37,4% 48,6% Wykres E3. Zmiana średniego udziału przychodów zagranicznych w latach [N=93]. 51

52 Analizując udział przychodów zagranicznych na przestrzeni lat, okazało się, że w badanej próbie firm prawie wszystkie branże zanotowały wzrost. W porównaniu z rokiem 2008, w roku 2012 jedynie branża spożywcza zanotowała niewielki spadek udziału przychodów zagranicznych (2008: 19,8% vs. 2012: 18,9%), natomiast podmioty z branży telekomunikacji i mediów pozostawały nieobecne na rynkach zagranicznych w całym okresie W pozostałych przypadkach udział przychodów w roku 2012 był wyższy i co warte podkreślenia wzrost tych udziałów był często znaczący, np. branża produktów średniozaawansowanych zanotowała wzrost na poziomie 11,2 p.p. (punktów procentowych), natomiast podmioty z branży zajmującej się wydobyciem oraz dystrybucją surowców naturalnych: wzrost o 10,2 p.p. Ta jednoznaczna tendencja świadczy o tym, że polskie firmy są w stanie oferować coraz bardziej konkurencyjne produkty, na które udaje im się znaleźć zbyt poza granicami kraju. Również polskie grupy kapitałowe powoli zaczynają działać na rynkach zagranicznych zarówno poprzez zakładanie zagranicznych oddziałów czy przedstawicielstw, jak również poprzez coraz częstsze akwizycje podmiotów zagranicznych. Przykłady takich firm jak Asseco, Orlen czy KGHM, odpowiedzialnych w ostatnich latach za największe akwizycje zagraniczne w historii Polski, działają motywująco na menedżerów w innych firmach i branżach, którzy coraz odważniej myślą o zwiększaniu skali działalności międzynarodowej. Kryzys gospodarczy, który w latach dotknął wielu branż, również zmotywował polskie firmy do dywersyfikacji rynków zbytu i większego uniezależnienia się od koniunktury na polskim rynku. OBECNOŚĆ NA ZAGRANICZNYCH RYNKACH Wiedząc już jakie branże uzyskują największy udział w przychodach z zagranicy, postanowiliśmy również sprawdzić jak spółki z poszczególnych branż zwiększają swoją obecność za granicą za pomocą własnych przedstawicielstw czy spółek zależnych. Wykres E4 prezentuje ranking branż według kryterium ilości krajów, w których polskie firmy ulokowały swoje spółki zależne. Analiza obejmuje wyłącznie te spółki zależne, których profil działalności jest zgodny z profilem grupy kapitałowej (primary business). Analiza wykazała, że branżą, która poza granicami Polski lokuje najwięcej spółek zależnych jest branża produktów technologicznych. W roku 2012 grupy kapitałowe z tej branży były obecne średnio na 4,3 rynkach zagranicznych (w 2008 r.: 3,4). Absolutnymi liderami w tej branży w badanej próbie były spółki informatyczne Comarch oraz Asseco. Comarch na koniec 2012 roku był obecny aż w 14 krajach (poza PL), natomiast Asseco w 10. Branże osiągające największą część przychodów z zagranicy, tj. branża zajmująca się wytwarzaniem i dystrybucją produktów prostych oraz branża produktów średniozaawansowanych (w 2012 roku było to odpowiednio 40,5% oraz 48,6%) pod względem ilości krajów w których ulokowały spółki zależne plasuje się w środku naszego zestawienia (średnio spółki zlokalizowane w 3,1 oraz 3,2 krajach poza Polską). Oznacza to, że w porównaniu z branżą produktów najbardziej zaawansowanych (produktów innowacyjnych) udaje się wygenerować więcej przychodów za granicą bez potrzeby otwierania własnych przedstawicielstw, a przy wykorzystaniu jedynie partnerów lokalnych na tych rynkach. 52

53 Z drugiej strony zwiększanie przychodów ze sprzedaży zagranicznej produktów najbardziej zaawansowanych takich jak systemy i technologie informatyczne, produkty farmaceutyczne bądź podzespoły elektroniczne może wymagać rozbudowywania własnej sieci oddziałów czy przedstawicielstw handlowych w poszczególnych krajach. Energetyka Telekomunikacja, media, techn. informacyjne Przemysł spożywczy 0,7 0,8 1,0 Handel hurtowy i detaliczny Budownictwo 1,8 2,0 Produkty proste Produkty średniozaawansowane Surowce naturalne Usługi 3,1 3,2 3,3 3,4 Produkty innowacyjne 4, r r. Wykres E4. Zmiana średniej liczby krajów, których polskie Grupy Kapitałowe posiadały spółki zależne prowadzące działalność operacyjną zgodną z profilem jednostki dominującej w latach [N=93]. 53

54 LIDERZY EKSPANSJI Wykres E5 prezentuje 10 polskich grup kapitałowych, które w latach odnotowały największy wzrost udziałów przychodów zagranicznych w skonsolidowanych przychodach danej grupy kapitałowej. 0,0% 20,0% 40,0% 60,0% 80,0% Boryszew Orzeł Biały Rovese Bioton NTT System Komputronik ZPC Mieszko Pfleiderer Asseco Trakcja 0,0% 0,0% 4,7% 19,7% 19,2% 43,1% 40,7% 45,8% 50,5% 30,5% 27,0% 26,1% 53,2% 48,0% 35,7% 36,6% 63,8% 69,9% 71,3% 75,8% UDZIAŁ 2008 UDZIAŁ 2012 Wykres E5. 10 Grup Kapitałowych charakteryzujących się największym wzrostem udziału sprzedaży zagranicznej w przychodach ogółem w latach

55 O MDDP MDDP jest jedną z wiodących polskich firm świadczących kompleksowe usługi doradcze w zakresie podatków, prawa, business consultingu, finansów, outsourcingu księgowości i naliczania wynagrodzeń, audytu oraz profesjonalnych szkoleń i konferencji. Od 2004 roku stale powiększamy zespół doradców z doświadczeniem zdobytym zarówno w uznanych firmach doradczych, jak i największych przedsiębiorstwach na polskim rynku. MDDP Business Consulting to zespół ponad 20 wysoko wyspecjalizowanych pracowników z wiedzą i doświadczeniem zdobytym w międzynarodowych firmach doradczych oraz na stanowiskach kierowniczych w dużych przedsiębiorstwach działających w różnych sektorach gospodarki na rynku polskim jak i zagranicznym. Proponujemy Klientom rozwiązania kompleksowe obejmujące swoim zakresem szereg funkcji i obszarów strategicznych, jak również rozwiązania wąsko sprecyzowanych problemów biznesowych na poziomie operacyjnym. Dużą uwagę przykładamy do tego, aby były one praktyczne, realne, proste i łatwe do zrozumienia. Strategie przekładamy na konkretne programy wdrożeniowe w implementacji których potem uczestniczymy - dzięki temu łączymy wizjonerskie pomysły z operacyjnym działaniem. Zaufało nam już przeszło sto przedsiębiorstw z różnych branż i różnej wielkości od dużych międzynarodowych organizacji, po średnie i małe firmy działające lokalnie lub skoncentrowanych na wybranych niszach rynkowych, czy przedsiębiorstwa, które dopiero rozpoczynają działalność. Duża część naszych Klientów pracuje z nami od wielu lat zapraszając nas do udziału w projektach obejmujących coraz to nowe obszary i funkcje. Restrukturyzacja redukcja kosztów Optymalizacja procesów biznesowych Planowanie i budżetowanie Raportowanie zarządcze dla Grup Kapitałowych Zarządzanie projektami metodologia Outsourcing menedżerów projektów Wsparcie w transakcjach kapitałowych i pozyskiwaniu kapitału (Due Diligence, wyceny wartości) Key Performance Indicators (Balance ScoreCard) Konsolidacja sprawozdań finansowych Narzędzia IT wspierające zarządzanie projektami Doradztwo w sporach Audyt wewnętrzny Projektowanie struktur organizacyjnych Zarządzanie ryzykiem i SOX Warsztaty strategiczne POPRAWA EFEKTYWNOŚCI PLANOWANIE, RAPORTOWANIE I KONSOLIDACJA DEDYKOWANE ROZWIĄZANIA INFORMATYCZNE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI DORADZTWO TRANSAKCYJNE I ZARZĄDZANIE RYZYKIEM Portfolio świadczonych przez nas usług zostało zorganizowane w ramach czterech podstawowych obszarów specjalistycznych. Świadczymy usługi doradztwa biznesowego i merytorycznego, traktując systemy i rozwiązania IT jako narzędzia umożliwiające nam efektywne rozwiązywanie problemów naszych Klientów. 55

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Czynniki umiędzynarodowienia spółek notowanych na GPW w Warszawie

Czynniki umiędzynarodowienia spółek notowanych na GPW w Warszawie Czynniki umiędzynarodowienia spółek notowanych na GPW w Warszawie UMIĘDZYNARODOWIENIE POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW Tworzenie wartości polskich przedsiębiorstw przez inwestycje zagraniczne Warszawa, 19 lutego

Bardziej szczegółowo

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku Informacja o polskich inwestycjach bezpośrednich za granicą w 2013 roku została przygotowane po raz pierwszy w oparciu o nowe standardy Organizacji

Bardziej szczegółowo

Otwarty Świat. Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008

Otwarty Świat. Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008 Otwarty Świat Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008 Dane dotyczące raportu 834 menedżerów z 43 krajów Badane firmy pochodziły z 5 głównych sektorów: 2 37% przemysł, sektor motoryzacyjny

Bardziej szczegółowo

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku Informacja o zagranicznych inwestycjach bezpośrednich w Polsce w 2013 roku została przygotowana po raz pierwszy w oparciu o nowe standardy Organizacji

Bardziej szczegółowo

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami?

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? W przeciągu ostatnich 20 lat, polskie firmy znacząco powiększyły swoje możliwości finansowe i wiele z nich zdecydowało się wyjść

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny. w województwie lubelskim i Lublinie

Kapitał zagraniczny. w województwie lubelskim i Lublinie Kapitał zagraniczny w województwie lubelskim i Lublinie SPIS TREŚCI 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. PODMIOTY Z UDZIAŁEM KAPITAŁU ZAGRANICZNEGO... 4 PODMIOTY Z UDZIAŁEM KAPITAŁU ZAGRANICZNEGO WG PRZEDZIAŁÓW ZATRUDNIENIENIA...

Bardziej szczegółowo

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami Tomasz Białowąs Wysoki dynamika wymiany handlowej 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Eksport całkowity UE Eksport UE do Chin Import całkowity UE Import

Bardziej szczegółowo

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU GOSPODARCZEGO NA POZYCJĘ KONKURENCYJNĄ UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM Tomasz Białowąs Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej, UMCS w Lublinie bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. Polish Information & Foreign Investment Agency

Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. Polish Information & Foreign Investment Agency LISTA NAJWIĘKSZYCH INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH W POLSCE GRUDZIEŃ 2004 ü Największy napływ kapitału zagranicznego do Polski od 2000 roku. ü Polska nadal w czołówce przyjmujących BIZ w regionie Europy Środkowej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe za 2012 rok Prezentacja Grupy Kapitałowej Aplisens. Warszawa, marzec 2013 roku

Wyniki finansowe za 2012 rok Prezentacja Grupy Kapitałowej Aplisens. Warszawa, marzec 2013 roku Wyniki finansowe za 2012 rok Prezentacja Grupy Kapitałowej Aplisens Warszawa, marzec 2013 roku I. Podstawowe informacje o Grupie Aplisens II. III. IV. Sprzedaż i trendy na poszczególnych rynkach Wyniki

Bardziej szczegółowo

Atrakcyjność inwestycyjna Europy 2013

Atrakcyjność inwestycyjna Europy 2013 Atrakcyjność inwestycyjna Europy 2013 Polska liderem wzrostu w Europie i najatrakcyjniejszym krajem regionu! @EY_Poland #AIE Jacek Kędzior 6 czerwca 2013 r. Warszawa Metodologia Atrakcyjność inwestycyjna

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Eksport i import w 2014 roku. Małopolska na tle Polski. Zaangażowanie firm w handel zagraniczny

Streszczenie. Eksport i import w 2014 roku. Małopolska na tle Polski. Zaangażowanie firm w handel zagraniczny Streszczenie Eksport i import w 2014 roku Zwiększyła się wartość eksportu i importu w stosunku do 2013 roku. Wartość dóbr i usług, które trafiły na eksport w 2014 roku wyniosła: 7,8 mld euro z Małopolski,

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej

Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej 2011 Paulina Zadura-Lichota, p.o. dyrektora Departamentu Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności PARP Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej Warszawa, 1 lutego

Bardziej szczegółowo

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /271

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /271 Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn. 13.09.2016/271 2016 1.1. Małe, średnie i duże firmy w 2015 roku Jak wynika z danych GUS, liczba firm zatrudniających w 2015 roku co najmniej 10 osób wyniosła

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje :56:13

Kto i gdzie inwestuje :56:13 Kto i gdzie inwestuje 2015-05-14 16:56:13 2 Polska jest liderem w Europie Środkowo-Wschodniej w przyciąganiu koreańskich inwestycji oraz piątym największym celem inwestycyjnym wśród krajów UE. Mimo to

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO Rola i wpływ auto-moto na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym auto-moto tworzy 7,8% wartości dodanej (104 mld PLN w 2012 r.); wpływ bezpośredni części produkcyjnej jest

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Stalprofil S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2013 roku. 15 maj

Stalprofil S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2013 roku. 15 maj Stalprofil S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2013 roku 15 maj 2014 1 Globalna produkcja stali w 2013 r. wzrosła o 3,5%, natomiast w Polsce i UE spadła odpowiednio o 4,9% i 2,0% najwięksi producenci stali

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA DLA DZIENNIKARZY 1 PAŹDZIERNIKA 2008

PREZENTACJA DLA DZIENNIKARZY 1 PAŹDZIERNIKA 2008 PREZENTACJA DLA DZIENNIKARZY 1 PAŹDZIERNIKA 2008 1 Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja ma charakter wyłącznie informacyjny i jej celem jest przestawienie wyselekcjonowanych informacji dotyczących Grupy

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r.

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r. Warszawa, dnia 30 grudnia 2016 r. Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony przy wykorzystaniu danych miesięcznych i kwartalnych przekazanych przez polskie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki w roku 2009

Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki w roku 2009 Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki w roku 2009 Spadek globalnego zużycia jawnego stali. Zużycie jawne w 2009r: Świat: - 7 % Polska: - 29% + 9 % + 10 % + 25 % NAFTA EU-27 WNP Am. Łac. Reszta Europy

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010

Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010 Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010 26 maj 2011 26 maj 2011 1 Wzrost produkcji stali surowej w roku 2010. Dynamika produkcji stali surowej 2010/2009: Polska +12% UE 27 +25%

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ZA I PÓŁROCZE 2015

WYNIKI ZA I PÓŁROCZE 2015 WYNIKI ZA I PÓŁROCZE 2015 Prezentacja skonsolidowanych wyników finansowych spółki Pfleiderer Grajewo SA Warszawa, 10.08.2015 r. WYNIKI ZA 1P 2015 NOTA PRAWNA Niniejszy raport przygotowano wyłącznie w celach

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku Poznań, 26 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku Poznań, 26 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Poznań, 26 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2012 r.

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2012 r. N a r o d o w y B a n k P o l s k i D e p a r t a m e n t S t a t y s t y k i Warszawa, dn. 2 stycznia 2013 r. Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2012 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony

Bardziej szczegółowo

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów Lublin, 17 maja 2010 r. Sytuacja na globalnym rynku inwestycyjnym kończący się

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA 2014 R

NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA 2014 R 1 CDRL S.A. Spółka jest wiodącym na rynku polskim i w Europie Środkowo-Wschodniej dystrybutorem odzieży dziecięcej sprzedawanej pod własną marką COCCODRILLO Główni akcjonariusze od ponad 20 lat prowadzą

Bardziej szczegółowo

Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za rok Warszawa, 20 marca 2012 r.

Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za rok Warszawa, 20 marca 2012 r. Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za rok 2011 Warszawa, 20 marca 2012 r. NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA W 2011 R. Wysokie tempo rozwoju Zakup Tenczynek Utrzymanie wysokiego tempa rozwoju organicznego(210,7

Bardziej szczegółowo

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /246

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /246 Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn. 17.10.2016/246 2016 1. Rośnie liczba bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce Polska i Rosja zanotowały w 2015 roku największy przyrost bezpośrednich

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-07-14 14:22:15

Kto i gdzie inwestuje 2015-07-14 14:22:15 Kto i gdzie inwestuje 2015-07-14 14:22:15 2 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Republice Południowej Afryki to przede wszystkim domena Brytyjczyków i Amerykanów. Coraz mocniejszą pozycję zdobywają Chiny.

Bardziej szczegółowo

Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams

Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams Grupa Selena Rok założenia: 1992 Siedziba: Polska, Europa Spółka giełdowa: notowana na Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 2 Wielka Brytania plasuje się w czołówce globalnych inwestorów. Według danych OECD zajmuje 5. miejsce na świecie. Według wstępnych danych OECD w 2012 r. poziom

Bardziej szczegółowo

STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku. 6 maj

STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku. 6 maj STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku 6 maj 2016 1 Kryzys na światowym rynku stali dotknął prawie wszystkie regiony EU-28 Turkey Russia USA South-America China India Japan South-Korea World

Bardziej szczegółowo

60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT

60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT 60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT Około 60% firm z sektora MŚP w Polsce korzysta z usług IT. 30% zatrudnia własnych pracowników odpowiedzialnych za informatykę. Rośnie liczba wykorzystywanych komputerów

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku Zielona Góra, 13 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku Zielona Góra, 13 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Zielona Góra, 13 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r.

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r. GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU 8 Marca 2010 r. ZASTRZEŻENIE Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku Szczecin, 18 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku Szczecin, 18 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Szczecin, 18 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Trendy i perspektywy ekspansji zagranicznej polskich firm

Trendy i perspektywy ekspansji zagranicznej polskich firm Trendy i perspektywy ekspansji zagranicznej polskich firm KUKE S.A. Polski ubezpieczyciel należności z przeważającym udziałem Skarbu Państwa 63,31% 36,69% Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych Spółka

Bardziej szczegółowo

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015 P1. Proszę zaznaczyć poniżej, jaka jest forma prawna Państwa firmy? 1. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą 2. Spółka jawna 3. Spółka partnerska 4. Spółka komandytowa 5. Spółka komandytowo-akcyjna

Bardziej szczegółowo

Grupa Kapitałowa ZPC Otmuchów

Grupa Kapitałowa ZPC Otmuchów Grupa Kapitałowa ZPC Otmuchów Podsumowanie wyników za 2011 Zastrzeżenie Niniejsze opracowanie zostało sporządzone wyłącznie w celach informacyjnych i nie ma na celu nakłaniania do nabycia lub zbycia jakichkolwiek

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Grupy Impel 25 września 2003

Prezentacja Grupy Impel 25 września 2003 Prezentacja Grupy Impel 25 września 2003 Grupa Impel - podstawowe informacje Największa w Polsce grupa firm świadczących usługi wspierające funkcjonowanie przedsiębiorstw i instytucji. Lider na polskim

Bardziej szczegółowo

BRE Business Meetings. brebank.pl

BRE Business Meetings. brebank.pl BRE Business Meetings Witamy w świecie ekspertów Innowacje a wzrost gospodarczy Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku SA Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego 05.08.2010 r. brebank.pl

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011)

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) Agnieszka Kozłowska Korbicz koordynator projektu GreenEvo Forum Energia - Efekt Środowisko 25.05.2012 GreenEvo Akceleratora Zielonych

Bardziej szczegółowo

Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za I kwartał 2012 roku. Warszawa, 15 maja 2012 r.

Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za I kwartał 2012 roku. Warszawa, 15 maja 2012 r. Grupa Makarony Polskie Wyniki finansowe za I kwartał 2012 roku Warszawa, 15 maja 2012 r. NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA W I KWARTALE 2012 R. RESTRUKTURYZACJA POPRAWA RENTOWNOŚCI DODATNI WYNIK FINANSOWY Urentownienie

Bardziej szczegółowo

Zakłady Przemysłu Cukierniczego Otmuchów S.A.

Zakłady Przemysłu Cukierniczego Otmuchów S.A. Zakłady Przemysłu Cukierniczego Otmuchów S.A. Prezentacja IPO DAY Warszawa, maj 2010 PLAN PREZENTACJI Działalność i strategia Otoczenie rynkowe Wyniki finansowe Podsumowanie Załączniki 2 Działalność i

Bardziej szczegółowo

CDRL S.A. www.coccodrillo.pl

CDRL S.A. www.coccodrillo.pl CDRL S.A. Spółka jest wiodącym na rynku polskim i w Europie Środkowo-Wschodniej dystrybutorem odzieży dziecięcej sprzedawanej pod własną marką COCCODRILLO. Główni akcjonariusze od ponad 20 lat prowadzą

Bardziej szczegółowo

Fundacja Kronenberga przy Citi Handlowy

Fundacja Kronenberga przy Citi Handlowy Informacja o badaniu CELE BADANIA Głównym celem badania jest zdiagnozowanie, w jaki sposób polskie firmy sprzedają na rynkach zagranicznych. PRÓBA Badanie zrealizowane na próbie losowo-kwotowej objęło

Bardziej szczegółowo

dr inż. Tomasz Wiktorski inż. Tadeusz Respondek Innowacyjność w przemyśle meblarskim

dr inż. Tomasz Wiktorski inż. Tadeusz Respondek Innowacyjność w przemyśle meblarskim dr inż. Tomasz Wiktorski inż. Tadeusz Respondek Innowacyjność w przemyśle meblarskim 12.05. 2016 r. CZY POLSKA BRANŻA MEBLARSKA MA POTENCJAŁ? 25 tysięcy podmiotów deklaruje produkcję mebli duże; 100; 0,4%

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :25:37

Co kupić, a co sprzedać :25:37 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-10 16:25:37 2 Francja od lat jest największym europejskim eksporterem kosmetyków; wartość francuskiego eksportu szacuje się na prawie 4,5 mld euro. W III kw. 2013 r. nastąpiło

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o spółce PKO BP

Podstawowe informacje o spółce PKO BP Podstawowe informacje o spółce PKO BP PKO BANK POLSKI S.A. jeden z najstarszych banków w Polsce. W opinii wielu pokoleń Polaków uważany jest za bezpieczną i silną instytucję finansową. Większościowym akcjonariuszem

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. VI. Międzynarodowy wymiar przedsiębiorczości

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. VI. Międzynarodowy wymiar przedsiębiorczości Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji VI. Międzynarodowy wymiar przedsiębiorczości Renesans przedsiębiorczości a internacjonalizacja początkujących firm Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera W ostatnich latach ukazało się wiele opracowań poświęconych ocenie wymiany handlowej

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :58:22

Co kupić, a co sprzedać :58:22 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-11 13:58:22 2 Głównym partnerem handlowym Hiszpanii jest strefa euro. Hiszpania przede wszystkim eksportuje żywność i samochody, importuje zaś surowce energetyczne i chemię.

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Cytowanie bez ograniczeń pod warunkiem podania źródła: Jak konkurować na rynkach zagranicznych, badanie Fundacji Kronenberga przy

Bardziej szczegółowo

POZOSTAŁE INFORMACJE DO ROZSZERZONEGO SKONSOLIDOWANEGO RAPORTU KWARTALNEGO ZA II KWARTAŁ 2008R. GRUPY KAPITAŁOWEJ ELEKTROTIM

POZOSTAŁE INFORMACJE DO ROZSZERZONEGO SKONSOLIDOWANEGO RAPORTU KWARTALNEGO ZA II KWARTAŁ 2008R. GRUPY KAPITAŁOWEJ ELEKTROTIM POZOSTAŁE INFORMACJE DO ROZSZERZONEGO SKONSOLIDOWANEGO RAPORTU KWARTALNEGO ZA II KWARTAŁ 2008R. GRUPY KAPITAŁOWEJ ELEKTROTIM (sporządzone zgodnie z 91 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19.10.2005r.

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych technologie@mail.wz.uw.edu.pl Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Wydział

Bardziej szczegółowo

opis zawartości raportu RYNEK DRZWI W POLSCE 2012-2015 prognoza na II półrocze 2015 oraz 2016

opis zawartości raportu RYNEK DRZWI W POLSCE 2012-2015 prognoza na II półrocze 2015 oraz 2016 opis zawartości raportu RYNEK DRZWI W POLSCE 2012-2015 prognoza na II półrocze 2015 oraz 2016 O raporcie Raport Rynek drzwi w Polsce 2012-2015. Prognoza na II półrocze 2015 oraz 2016 jest rocznym opracowaniem

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w IV kwartale 2013 r.

Bilans płatniczy Polski w IV kwartale 2013 r. Bilans płatniczy Polski w IV kwartale 2013 r. Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony przy wykorzystaniu danych miesięcznych i kwartalnych przekazanych przez polskie

Bardziej szczegółowo

Komisja Papierów Wartościowych i Giełd

Komisja Papierów Wartościowych i Giełd 1 SKRÓCONE SPRAWOZDANIE FINANSOWE 2 3 4 INFORMACJA DODATKOWA DO RAPORTU ZA I KWARTAL 2006 (zgodnie z 91 ust. 4 Rozporządzenia Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2005 r. - Dz. U. Nr 209,

Bardziej szczegółowo

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Branża motoryzacyjna to jeden z największych i najszybciej rozwijających się sektorów polskiej gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /511

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /511 Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn. 20.09.2016/511 2016 1.1. Centra usługowe w Polsce będą się dynamicznie rozwijać W Polsce istnieje wg danych jakie podaje ABSL (Związek Liderów Sektora Usług

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

ANTAL GLOBAL SNAPSHOT

ANTAL GLOBAL SNAPSHOT Edycja 9. lipiec 2011 snapshot.antal.com ANTAL GLOBAL SNAPSHOT Badanie dynamiki zatrudniania i zwalniania specjalistów i menedżerów ANTAL GLOBAL SNAPSHOT Wstęp Antal Global Snapshot to cykliczne badanie

Bardziej szczegółowo

KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą. Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie

KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą. Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy

Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy Grażyna Marciniak Główny Urząd Statystyczny IV. Posiedzenie Regionalnego Forum Terytorialnego, Wrocław 8 grudnia 215 r.

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2012 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2013 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo

ES-SYSTEM Prezentacja wyników za I półrocze 2013

ES-SYSTEM Prezentacja wyników za I półrocze 2013 Prezentacja wyników za I półrocze 2013 1 Branża oświetleniowa spadki w I pół. roku Zmiany produkcji budowlano-montażowej (r/r), 2011-2013 (w %) 23,0 24,2 23,9 32,2 15,6 17,0 18,5 16,4 18,1 11,2 13,0 14,6

Bardziej szczegółowo

46% 13 ODBIORCÓW ŚWIATOWEJ KLASY FIRMA BRANŻY PRZETWÓRSTWA ALUMINIUM GRUPA KĘTY

46% 13 ODBIORCÓW ŚWIATOWEJ KLASY FIRMA BRANŻY PRZETWÓRSTWA ALUMINIUM GRUPA KĘTY PREZENTACJA SPÓŁKI ŚWIATOWEJ KLASY FIRMA BRANŻY PRZETWÓRSTWA ALUMINIUM SPÓŁKI ZALEŻNE UDZIAŁ EKSPORTU W SPRZEDAŻY 46% 24 KRAJÓW EKSPORTU 50 GRUPA KĘTY Od lat niekwestionowany lider na polskim rynku przetwórstwa

Bardziej szczegółowo

RAPORT MIESIĘCZNY ZA MARZEC 2016 ROKU

RAPORT MIESIĘCZNY ZA MARZEC 2016 ROKU RAPORT MIESIĘCZNY ZA MARZEC 2016 ROKU Lubsko, 14 kwietnia 2016 roku 1 Podstawa prawna Raport miesięczny LZMO S.A. ( Emitent, Spółka, LZMO ) publikowany jest zgodnie z punktem 16 Załącznika do Uchwały Nr

Bardziej szczegółowo

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /448

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /448 Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn. 01.12.2016/448 2016 1.1. Polski rynek tworzyw sztucznych w liczbach Przemysł tworzyw sztucznych w Polsce (dostawcy surowców i producenci) notuje roczne obroty

Bardziej szczegółowo

Prezentacja inwestorska

Prezentacja inwestorska Prezentacja inwestorska Profil biznesu kooperacja w zakresie produkcji elementów wykonanych z blach + PRODUKCJA SYSTEMÓW ODPROWADZANIA SPALIN WYKONANYCH ZE STALI NIERDZEWNYCH + handel akcesoriami i elementami

Bardziej szczegółowo

WYNAGRODZENIA CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH- KTO PŁACI NAJWIĘCEJ, A KTO NAJMNIEJ?

WYNAGRODZENIA CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH- KTO PŁACI NAJWIĘCEJ, A KTO NAJMNIEJ? liczba osób 07.09.2016 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Konrad Akowacz tel. 511 057 700 media@sedlak.pl WYNAGRODZENIA CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH- KTO PŁACI NAJWIĘCEJ, A KTO NAJMNIEJ?

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe za I kwartał 2013 Prezentacja Grupy Kapitałowej Aplisens. Warszawa, maj 2013 roku

Wyniki finansowe za I kwartał 2013 Prezentacja Grupy Kapitałowej Aplisens. Warszawa, maj 2013 roku Wyniki finansowe za I kwartał 2013 Prezentacja Grupy Kapitałowej Aplisens Warszawa, maj 2013 roku I. Podstawowe informacje o Grupie Aplisens II. III. IV. Sprzedaż i trendy na poszczególnych rynkach Wyniki

Bardziej szczegółowo

RADA NADZORCZA SPÓŁKI

RADA NADZORCZA SPÓŁKI Poznań, 07.04.2015 r. OCENA SYTUACJI SPÓŁKI INC S.A. ZA ROK 2014 DOKONANA PRZEZ RADĘ NADZORCZĄ Rada Nadzorcza działając zgodnie z przyjętymi przez Spółkę Zasadami Ładu Korporacyjnego dokonała zwięzłej

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 30 stycznia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm Badania

Bardziej szczegółowo

sedlak.pl rynekpracy.pl wynagrodzenia.pl

sedlak.pl rynekpracy.pl wynagrodzenia.pl Szanowni Państwo, Mamy przyjemność zaprezentować dane o wynagrodzeniach członków zarządów i rad nadzorczych spółek notowanych na GPW w 2014 roku. W niniejszej publikacji znajdą Państwo odpowiedzi m.in.

Bardziej szczegółowo

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 WIG Budownictwo oraz WIG Inaczej Warszawski Indeks Giełdowy. W jego skład wchodzą wszystkie spółki z Głównego Rynku Giełdy Papierów

Bardziej szczegółowo

Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12)

Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) oferta sprzedaży raportu KRAKÓW 2011 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 60 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.pl www.wskaznikihr.pl Raport:

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Forum Akcjonariat Prezentacja

Forum Akcjonariat Prezentacja Forum Akcjonariat Prezentacja 1 Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów i akcjonariuszy PKO BP SA oraz analityków rynku i nie może być

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-10 16:26:48

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-10 16:26:48 Kto i gdzie inwestuje 2015-06-10 16:26:48 2 Francja jest czwartym największym na świecie inwestorem, po Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Niemczech. Firm zagraniczne inwestują we Francji w przemysł

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a Warszawa, 2011.07.08 Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a W 2010 r. badaniem objęto 59 firm pośrednictwa kredytowego. Wśród nich przeważały spółki kapitałowe (20 spółek akcyjnych

Bardziej szczegółowo

ZETKAMA S.A. Warszawa 23 sierpnia 2011

ZETKAMA S.A. Warszawa 23 sierpnia 2011 ZETKAMA S.A. Warszawa 23 sierpnia 2011 Agenda Wprowadzenie Grupa Kapitałowa ZETKAMA segmenty operacyjne Wyniki I półrocze 2011 Ważniejsze wydarzenia strona 2 Wprowadzenie Przychody ze sprzedaży w I półroczu

Bardziej szczegółowo

Informacja o wstępnych wynikach Grupy Banku Millennium po trzech kwartałach 2005 roku

Informacja o wstępnych wynikach Grupy Banku Millennium po trzech kwartałach 2005 roku 5 Informacja o wstępnych wynikach Grupy Banku Millennium po trzech kwartałach 2005 roku Warszawa,13.10.2005 Zarząd Banku Millennium ( Bank ) informuje, iż po trzech kwartałach 2005 roku skonsolidowany

Bardziej szczegółowo

Grupa Nordea na świecie i w Polsce. Gdynia, 01.09.2011 r.

Grupa Nordea na świecie i w Polsce. Gdynia, 01.09.2011 r. Grupa Nordea na świecie i w Polsce Gdynia, 01.09.2011 r. Nordea stwarzamy możliwości Naszą misją jest stwarzanie możliwości naszym klientom, pracownikom, akcjonariuszom. Cele naszych Klientów są istotą

Bardziej szczegółowo

Skala działalności. Z międzynarodowym rozmachem. Segment wydobywczy. Segment produkcji i handlu

Skala działalności. Z międzynarodowym rozmachem. Segment wydobywczy. Segment produkcji i handlu Skala działalności Z międzynarodowym rozmachem Grupa Kapitałowa LOTOS jest jednym z największych i najbardziej efektywnych koncernów naftowych w Europie Środkowo Wschodniej oraz drugim co do wielkości

Bardziej szczegółowo