BADANIA SKŁADU PIERWIASTKOWEGO PALIW I BIOPALIW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BADANIA SKŁADU PIERWIASTKOWEGO PALIW I BIOPALIW"

Transkrypt

1 Joanna FABER, Krzysztof BRODZIK, Joanna SZARY BADANIA SKŁADU PIERWIASTKOWEGO PALIW I BIOPALIW Streszczenie W artykule przedstawiono znormalizowane metody oznaczania zawartości pierwiastków w paliwach i biopaliwach metodą spektrometrii emisyjnej z plazmą indukcyjnie sprzężoną (ICP-OES). Przywołane metody różnią się zakresem oznaczanych pierwiastków i zakresem oznaczanych stężeń. Omówiono podstawy metod spektroskopowych, metody przygotowania próbek do pomiaru oraz zasady spektrometrii emisyjnej. Metodę ICP-OES wykorzystano do badania zawartości pierwiastków w oleju napędowym, oleju napędowym z dodatkiem estrów metylowych wyższych kwasów tłuszczowych (FAME) oraz czystym FAME. Próbki paliw podawano bezpośrednio do analizy, natomiast próbki FAME analizowano po rozcieńczeniu w rozpuszczalniku organicznym. Przedstawiono elementy walidacji metody badawczej oraz typowe zawartości 18 pierwiastków (Al, B, Ba, Ca, Cr, Cu, Fe, K, Mg, Mo, Na, Ni, P, Si, Sn, Ti, V i Zn) w paliwach i biopaliwach. WSTĘP Badanie właściwości chemicznych ciekłych produktów naftowych, stosowanych w motoryzacji, stanowi wyzwanie dla każdego chemika analityka ze względu na różnorodność tych produktów (benzyna, olej napędowy, biopaliwa, oleje silnikowe itp.), zmienność matryc oraz obecność rozmaitych dodatków. Jednym z parametrów oceny jakości paliw jest zawartość pierwiastków. Stężenia poszczególnych pierwiastków w paliwach zwykle kształtują się poniżej 1 mg/kg. Tak niskie poziomy stężeń pierwiastków w produktach naftowych wymagają zastosowania odpowiedniej techniki badawczej, która pozwoli na uzyskanie odpowiednio niskich granic oznaczalności, precyzyjnych i powtarzalnych wyników oraz możliwie prostego etapu przygotowania próbek. 1. ZNORMALIZOWANE METODY BADAŃ Do oznaczania zawartości pierwiastków w różnych produktach naftowych najczęściej są wykorzystywane metody spektroskopii atomowej, a w szczególności emisyjnej spektrometrii atomowej z plazmą indukcyjnie sprzężoną. Aktualne polskie normy, obejmujące wspomniany zakres badań, zostały przedstawione w tabeli 1. Z zestawienia obowiązujących metod badań (Tabela 1) wynika, że ilość pierwiastków oraz zakres ich stężeń, możliwy do oznaczenia zgodnie z przywołanymi normami, są ograniczone. Najszerszy zakres oznaczanych pierwiastków został przewidziany w normie PN-V-04030:2000 dla próbek mierzonych bezpośrednio (bez wcześniejszego rozcieńczenia). Do badań wykorzystywana jest atomowa spektrometria emisyjna z plazmą indukcyjnie sprzężoną (ICP-AES). Jest to jedyna metoda znormalizowana, spośród wymienionych, oparta na technice ICP-AES. Pozostałe przytoczone metody opierają się na optycznej spektrometrii emisyjnej z plazmą indukcyjnie sprzężoną (ICP-OES), jednak zakres oznaczanych pierwiastków, opisany w wymienionych normach jest znacznie węższy. Ponadto metody te wymagają wcześniejszego rozcieńczenia próbki do analizy, co może wpływać znacząco na wynik pomiaru. Etap przygotowania próbki do pomiaru jest najbardziej krytycznym etapem w każdej procedurze analitycznej, ponieważ na tym etapie może dojść do straty lub wzbogacania analitu. Stosowane procedury przygotowania próbek powinny być jak najprostsze i zawierać jak najmniej etapów w celu ograniczenia możliwości popełnienia błędów. W każdym jednak przypadku, niezależnie od zastosowanej techniki pomiarowej, istotne jest pobranie do badań reprezentatywnej próbki oraz jej odpowiednie ujednorodnienie Tab. 1. Wykaz norm w badaniach pierwiastków w produktach naftowych Norma / metoda Rodzaj próbki Oznaczane pierwiastki Zakres pomiarowy Lit. PN-EN 14107:2004 FAME P 4 20 [mg/kg] [1] PN-EN 14538:2008 FAME Ca, K, Mg, Na 1 10 [mg/kg] [2] PN-EN 15837:2010 PN-EN 15944:2011 PN-EN 16136: etanol komponent benzyn silnikowych ciekłe przetwory naftowe bezołowiowa benzyna (do 3,7 % tlenu, w tym do 10 % etanolu) P Cu S Ni V 0,13 1,90 [mg/kg] 0,050 0,300 [mg/kg] 2 15 [mg/kg] 4 55 [mg/kg] [mg/kg] Mn 2 8 [mg/l] [5] PN-EN 16294: FAME P 2,5 8,0 [mg/kg] [6] PN-EN 16476: Diesel (do 30 % FAME) Na K, P Ca Cu, Zn 1,2 2,5 [mg/kg] 0,3 2,5 [mg/kg] 0,9 2,5 [mg/kg] 0,2 2,5 [mg/kg] PN-EN 16576: Diesel (do 10 % FAME) Fe, Mn 0,5 7,0 [mg/kg] [8] PN-V-04030:2000 paliwa płynne: nafta, oleje napędowe Ba, B, Cr, Ag, Al, Cu, Ca, Fe, K, Mg, Mn, Mo, Na, Ni, P, Pb, S, Si, Sn, Ti, V, Zn 0,1 5 [mg/kg] (stężenia dla próbki mierzonej bezpośrednio) [3] [4] [7] [9] /2015

2 (homogenizacja poprzez wytrząsanie lub w łaźni ultradźwiękowej). Znormalizowane metody oznaczania śladowych zawartości pierwiastków w paliwach i olejach silnikowych metodą ICP-OES opierają się na rozcieńczeniu próbki w rozpuszczalniku organicznym (kerozyna, ksylen, nafta) od 2 do 25 razy. Rozpuszczalnik stosowany do rozcieńczenia próbki powinien być odpowiedniej czystości i nie zawierać analizowanych pierwiastków. Rekomendowane jest stosowanie wzorca wewnętrznego (Co, Sc, Y itp.), dodawanego do próbki w postaci metaloorganicznej, w celu wyeliminowania wpływu ewentualnych zmian poziomu tła i zmniejszenia intensywności sygnału analitycznego na wynik pomiaru. 2. PODSTAWY METOD SPEKTROSKOPOWYCH 2.1. Podział metod spektroskopowych Metody spektroskopowe są najczęściej stosowanymi technikami analitycznymi w badaniach zawartości pierwiastków głównych i śladowych w różnego rodzaju próbkach oraz w identyfikacji badanych próbek na podstawie uzyskanego widma próbki. Metody te pozwalają na szybkie, selektywne i specyficzne oznaczenie stężenia szeregu pierwiastków oraz uzyskanie bardzo niskich granic wykrywalności [10,11]. Spektroskopia opiera się na badaniu oddziaływania różnych form promieniowania na materię. Regiony spektroskopii można podzielić według zakresów promieniowania: promieniowanie γ, promieniowanie X, promieniowanie ultrafioletowe (UV), w świetle widzialnym (Vis), podczerwone (ang. infrared, IR), promieniowanie mikrofalowe oraz częstości radiowej (ang. radio frequency, RF) [11,12]. Metody analizy spektroskopowej opierają się na pomiarze ilości promieniowania wyemitowanego lub pochłoniętego przez cząsteczki lub atomy [12], dlatego promieniowanie elektromagnetyczne ma zastosowanie w spektroskopii atomowej, cząsteczkowej i jądrowej, przy czym w analizie zawartości pierwiastków wykorzystuje się głównie spektroskopię atomową. W zależności od sposobu uzyskania widma próbki metody spektroskopii dzieli się na spektroskopię absorpcyjną, emisyjną, fluorescencyjną i inne [11]. W przypadku pomiaru natężenia promieniowania elektromagnetycznego, które zostało zaabsorbowane przez próbkę podczas wzbudzania atomu stosuje się techniki absorpcji atomowej. Techniki emisji atomowej stosuje się w przypadku rejestrowania natężenia promieniowania w postaci fotonów, które zostało wyemitowane przez wzbudzone atomy wracające do stanu podstawowego Podstawy optycznej spektrometrii emisyjnej Metoda spektrometrii emisyjnej (atomowej i optycznej) jest jedną z najbardziej popularnych i użytecznych metod oznaczania śladowych zawartości pierwiastków w próbkach różnego pochodzenia. Z fizycznego punktu widzenia metoda opiera się na pomiarze emisji fotonów z atomów i jonów na skutek ich wzbudzenia w plazmie argonowej [13]. Plazma ta jest wytwarzana przez pole elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości (radiowej) i jest indukcyjnie sprzężona z tym polem. Do otrzymania plazmy stosuje się generator o zmiennej mocy w zakresie 0,7-2,0 kw i częstotliwości 27,12 lub 40,68 MHz [10,11,14]. Temperatura osiągana w plazmie argonowej sięga K, przy czym w strefie analitycznej (strefie obserwacji) pracuje się w temperaturach sięgających K [13,14]. W przypadku metod wykorzystujących absorpcję atomową temperatura wzbudzenia próbki wynosi około K. Wysoka temperatura plazmy w spektrometrii emisyjnej pozwala na częściową eliminację interferencji chemicznych oraz umożliwia wzbudzenie pierwiastków, których analiza jest niemożliwa metodami absorpcji atomowej [13,14]. Próbka w postaci roztworu jest podawana pompą perystaltyczną do rozpylacza, który odpowiada za wytworzenie aerozolu. Rutynowo stosowane są głównie rozpylacze (nebulizery) pneumatyczne, wykorzystujące wysokie przepływy gazu do wytworzenia aerozolu próbki. Wydajność rozpylania próbki jest jednym z krytycznych kroków analizy metodą ICP-OES i w zależności od rodzaju zastosowanego rozpylacza wynosi zwykle nie więcej niż 5%. Wytworzony aerozol jest separowany w komorze mgielnej (szklanej lub z tworzywa), której zadaniem jest oddzielenie zbyt dużych kropli (> 8µm) i wyrównanie pulsacji powstających przy rozpylaniu. Krople o odpowiedniej wielkości trafiają do centrum plazmy [10,11,13-15]. W przypadku próbek o dużej lotności (na przykład próbek organicznych) może być konieczne zastosowanie komory mgielnej stabilizowanej termicznie w obniżonej temperaturze, dzięki czemu ilość próbki podawanej do plazmy ulega zmniejszeniu, a stabilność pracy spektrometru ulega poprawie [13]. W plazmie zachodzą procesy desolwatacji (termiczne usunięcie rozpuszczalnika), odparowania, atomizacji, jonizacji i wzbudzenia atomów i jonów [13,14]. Wytworzone promieniowanie z zakresu widzialnego ( nm) jest rozdzielane na siatce dyfrakcyjnej na poszczególne długości fali, charakterystyczne dla każdego pierwiastka, a jego intensywność jest mierzona z wykorzystaniem odpowiednich detektorów. Biblioteki widm zawierają zwykle ponad linii spektralnych, jednak użytecznych analitycznie linii jest około W spektrometrii emisyjnej wyróżnia się dwa typy aparatów: atomowy i optyczny. W przypadku atomowej spektrometrii emisyjnej spektrometry pracują w trybie sekwencyjnym, co oznacza, że w danym czasie pomiaru mierzona jest intensywność promieniowania tylko jednego pierwiastka. Spektrometry optyczne pracują na ogół w trybie równoczesnym, co oznacza, że możliwy jest pomiar intensywności promieniowania kilku-kilkunastu pierwiastków w jednym czasie, a czas pomiaru ulega skróceniu. Metoda ICP-OES cechuje się wysoką precyzją oznaczeń, ponieważ plazma indukcyjnie sprzężona jest bardzo stabilnym źródłem wzbudzenia [11]. Jest to technika elastyczna, wiarygodna i powtarzalna oraz stosunkowo tania w porównaniu do technik fluorescencji rentgenowskiej i technik wykorzystujących promieniowanie γ [14] Metody przygotowania próbek do pomiaru Technika ICP-OES wymaga podawania próbek do plazmy w postaci roztworu. Próbki ciekłe (woda, oleje, paliwa itp.) mogą być podawane bezpośrednio do plazmy, po ich wcześniejszym rozcieńczeniu lub zatężeniu albo po mineralizacji (oznaczenie całkowitej zawartości pierwiastków, niezależnie od ich formy chemicznej). Próbki stałe (osady, stopy metali, popioły, pyły, węgle, biomasa itp.) wymagają odpowiedniego przeprowadzenia do roztworu. Stosuje się techniki rozkładu próbek na mokro i na sucho [16]. W ramach technik rozkładu na mokro wykorzystać można stapianie próbki w wysokiej temperaturze z topnikiem, mineralizację ze stężonymi kwasami w systemie zamkniętym lub otwartym, wspomaganym mikrofalowo, ekstrakcję wspomaganą ultradźwiękami, ługowanie itp. W przypadku rozkładu próbek na sucho stosuje się najczęściej spalanie lub spopielanie [10,16]. Etap przygotowania próbki do pomiaru jest najbardziej czasochłonnym, ale również najważniejszym etapem procedury analitycznej. Podczas przygotowania próbki do pomiaru może dojść do straty oznaczanego analitu lub jego zatężenia, a tym samym zawyżenia uzyskanych wyników, zanieczyszczenia próbki lub niecałkowitego przeprowadzenia analitu do roztworu. Z wymienionych powodów konieczne jest zwrócenie szczególnej uwagi na poprawność przygotowania próbki do analizy metodą ICP-OES. 12/

3 3. METODA BADAŃ 3.1. Przygotowanie i analiza próbek Próbki paliw (olej napędowy, ON; olej napędowy z dodatkiem do 10% FAME) podawane są poprzez rozpylacz i komorę mgielną bezpośrednio do plazmy, po wcześniejszym ujednorodnieniu próbki (mieszanie). W przypadku ON o zawartości FAME powyżej 10% i czystego FAME, ze względu na dużą lepkość roztworu, konieczne jest rozcieńczenie próbki. Najczęściej stosuje się rozcieńczenie wagowe 10-ciokrotne rozpuszczalnikiem organicznym (nafta, kerozyna) o czystości co najmniej cz.d.a., wolnym od zanieczyszczeń oznaczanymi pierwiastkami. Oznaczanie zawartości poszczególnych pierwiastków w przygotowanych próbkach produktów naftowych prowadzone jest metodą ICP-OES z wykorzystaniem równoczesnego optycznego spektrometru emisyjnego Optima 4300 DV (PerkinElmer, USA; Rys. 1). Spektrometr wyposażony jest w poziomy palnik plazmowy i system podwójnej obserwacji w układzie bocznym (radialnie) i osiowym (aksjalnie). Boczna obserwacja jest klasycznym sposobem obserwacji plazmy, stosowanym w przypadku oznaczania pierwiastków głównych w próbce (próbki o wyższych stężeniach analizowanych pierwiastków). Obserwację osiową stosuje się dla próbek o śladowych zawartościach badanych pierwiastków. Rys. 2. Układ wprowadzania próbek organicznych do plazmy spektrometru emisyjnego Tab. 2. Parametry pracy spektrometru ICP-OES Parametr Jednostka Warunki pracy Moc generatora RF W 1500 Przepływ gazu plazmowego L/min 15 Przepływ gazu pomocniczego L/min 0,9 Przepływ gazu przez rozpylacz L/min Rozpylacz - 0,6 dla: Al, B, Ca, Cu, K, Mg, Mn, Na, Ni, P, S, Sn, V 0,5 dla: Ba, Cr, Fe, Mo 0,4 dla: Pb, Si, Ti, Zn równoległy (typu V-groove) Komora mgielna - szklana cyklonowa Średnica rurki centralnej palnika (i.d.) mm 1,8 Rys. 1. Równoczesny spektrometr emisyjny ICP-OES Optima 4300 DV (PerkinElmer) Próbki organiczne rozpylane są za pomocą rozpylacza równoległego typu V-groove. Separacja kropel rozpylonej próbki odbywa się w szklanej cyklonowej komorze mgielnej, a następnie aerozol próbki jest kierowany do plazmy. Układ wprowadzania próbki (rozpylacz typu V-groove i szklana cyklonowa komora mgielna z rozpyloną próbką) został przedstawiony na rysunku 2. W celu uzyskania możliwie najlepszych parametrów pracy spektrometru oraz możliwie najniższych granic oznaczalności, dla każdego typu matrycy i każdego pierwiastka zoptymalizowano następujące parametry: przepływ argonu przez rozpylacz i prędkość podawania próbki oraz przepływ argonu pomocniczego. Moc plazmy i przepływ argonu plazmowego były stałe dla wszystkich pierwiastków. Zoptymalizowane parametry pracy spektrometru zostały przedstawione w tabeli Elementy walidacji metody W przypadku każdej nowej, wdrażanej do rutynowego zastosowania, metody badawczej, konieczne jest przeprowadzenie walidacji. Celem walidacji jest potwierdzenie, że metoda nadaje się do zamierzonego zastosowania i pozwala na uzyskanie precyzyjnych, powtarzalnych i miarodajnych wyników. W ramach walidacji metody oznaczania zawartości pierwiastków w produktach naftowych przeprowadzono: dobór i optymalizację parametrów pomiaru (przedstawiono w pkt. 3.1), wyznaczenie wielopunktowych krzywych kalibracyjnych, określenie powtarzalności pomiaru, obliczenie odzysku, określenie obciążenia. W publikacji przedstawiono wybrane parametry wyznaczone w trakcie walidacji. Granice oznaczalności poszczególnych pierwiastków dla różnych matryc próbki zostały wyznaczone na podstawie nachylenia i odchylenia resztowego krzywych kalibracyjnych. Biorąc jednak pod uwagę wieloletnie doświadczenie w badaniach paliw oraz uzyskaną powtarzalność pomiaru, granice te zostały zawyżone w celu zapewnienia miarodajnych wyników. Przyjęte granice oznaczalności w technice ICP-OES dla poszczególnych pierwiastków zostały przedstawione w tabeli 3. Odpowiedź detektora na zmiany stężenia trzech wybranych pierwiastków dla organicznych roztworów wzorcowych przedstawiono na rysunkach 3 5. Zmiany te śledzono dla 3 poziomów stężeń tych pierwiastków (~0,5 mg/kg; ~1,1 mg/kg; ~1,9 mg/kg) oraz ślepej próbki. Wyraźnie widoczna jest zmiana intensywności sygnału w zależności od stężenia oznaczanego pierwiastka, co świadczy o doskonałej czułości spektrometru. W przypadku innych analizowanych pierwiastków odpowiedzi detektora były zbliżone. Wyjątek stanowiły Na i K (pierwiastki, które łatwo wzbudzają się w plazmie, co jest przyczyną krótkiego /2015

4 czasu ich przebywania w plazmie), których analiza wymagała zastosowania szczególnych parametrów pomiaru. Pierwiastek Tab. 3. Przyjęte granice oznaczalności Granica oznaczalności [mg/kg] Al, Ba, Ca, Cr, Cu, Fe, Mg, Mn, Pb, Si, Ti, V, Zn 0,1 Cr 0,3 B, Mo, Na, Ni, K, P, Sn 0,5 Krzywe kalibracyjne (przykłady przedstawiono na rysunkach 6 8) były liniowe w całym badanym zakresie dla wszystkich analizowanych pierwiastków. Rys. 6. Krzywa kalibracyjna wapnia (roztwór organiczny) Rys. 3. Odpowiedź detektora w zależności od stężenia cynku Rys. 7. Krzywa kalibracyjna cynku (roztwór organiczny) Rys. 4. Odpowiedź detektora w zależności od stężenia wapnia Rys. 8 Krzywa kalibracyjna krzemu (roztwór organiczny) Rys. 5. Odpowiedź detektora w zależności od stężenia krzemu 4. WYNIKI BADAŃ Badaniom poddano kilkadziesiąt próbek paliw (olej napędowy) z dodatkiem (7% FAME, B7) i bez dodatku biokomponentów oraz czystego biokomponentu (100% FAME, B100). Badania prowadzono przez 3 lata, łącznie przebadano ponad 100 próbek wymienionych produktów naftowych. W każdej próbce oznaczano zawartość 18 pierwiastków metodą opisaną w pkt. 3. Wyniki przedstawione w tabeli 4 stanowią wartości średnie stężeń pierwiastków dla danego typu paliwa. W żadnym z badanych paliw i biokomponentów nie stwierdzono obecności potasu, glinu, boru, baru, chromu, molibdenu, cyny, tytanu i wanadu (uzyskane wyniki były poniżej granicy oznaczalności metody). Stwierdzono, że w próbkach B100 (100% FAME) za- 12/

5 wartość sodu i fosforu jest znacznie wyższa, niż w przypadku oleju napędowego. Również zawartość cynku była znacznie wyższa, zatem dodawanie B100 do paliwa wpłynie na wzrost zawartości tych pierwiastków w paliwie z dodatkiem biokomponentów. Z drugiej strony w FAME nie stwierdzono obecności żelaza, magnezu i krzemu, które to pierwiastki były obecne w oleju napędowym. Tab. 4. Typowe zawartości wybranych pierwiastków w polskich paliwach, mg/kg Pierwiastek olej napędowy (n=48) B7 (n=50) B100 (FAME) (n=10) Al < 0,1 < 0,1 < 0,1 B < 0,5 < 0,5 < 0,5 Ba < 0,1 < 0,1 < 0,1 Ca 0,12 ± 0,03 0,11 ± 0,01 0,17 ± 0,09 Cr < 0,3 < 0,3 < 0,3 Cu 0,17 ± 0,08 0,23 ± 0,01 0,13 ± 0,04 Fe 0,19 ± 0,08 0,14 ± 0.03 < 0,1 K < 0,5 < 0,5 < 0,5 Mg 0,17 ± 0,08 < 0,1 < 0,1 Mo < 0,5 < 0,5 < 0,5 Na 1,1 ± 0,5 1,2 ± 0,4 6,3 ± 1,3 Ni < 0,5 < 0,5 < 0,5 P 0,24 ± 0,11 0,33 ± 0,16 2,8 ± 1,0 Si 1,7 1,6 zakres: 0,11 5,0 0,24 ± 0,18 < 0,1 Sn < 0,5 < 0,5 < 0,5 Ti < 0,1 < 0,1 < 0,1 V < 0,1 < 0,1 < 0,1 Zn 0,13 ± 0,04 0,24 ± 0,14 0,76 ± 0,27 W badanych paliwach i biokomponentach zawartość pierwiastków, za wyjątkiem sodu i krzemu, wynosiła poniżej 0,5 mg/kg. Zaobserwowano znaczny rozrzut wyników w przypadku zawartości krzemu w oleju napędowym (wartości stężeń mieściły się w zakresie od 0,11 do 5,0 mg/kg), co świadczy o znacznej niejednorodności dostarczanych paliw (paliwa badano na przestrzeni 1 roku). PODSUMOWANIE Przedstawiona metoda określania śladowych zawartości pierwiastków w ciekłych produktach naftowych stosowanych w motoryzacji, oparta na analizie próbek metodą ICP-OES pozwala na oznaczenie szeregu pierwiastków w różnych zakresach stężeń. W celu zminimalizowania kroków i operacji w etapie przygotowania próbek, próbki paliw czystych i paliw z dodatkiem biokomponentów analizowano po bezpośrednim rozpyleniu próbki do plazmy, natomiast czyste FAME - po rozcieńczeniu w rozpuszczalniku organicznym (ze względu na dużą lepkość próbek nie było możliwe rozpylenie próbki). Tak zaproponowana metoda bezpośredniej analizy próbek pozwala na uzyskanie znacznie niższych granic oznaczalności, niż w metodach znormalizowanych, przedstawionych w części 1 niniejszej publikacji. Obecność w oleju napędowym takich pierwiastków jak Zn, Na, K, P, Cu, Ca powoduje istotne problemy związane między innymi z efektywnością układu wtryskowego nowoczesnych silników Diesla. Rygorystyczne wymagania i zalecenia producentów silników, co do jakości stosowanego paliwa są oparte na mocnych przesłankach, dlatego celowym jest uwzględnienie badania zawartości pierwiastków w ocenie jakości paliwa. 1. PN-EN 14107:2004: Produkty przetwarzania olejów i tłuszczów. Estry metylowe kwasów tłuszczowych (FAME). Oznaczanie zawartości fosforu metodą spektrometrii emisyjnej z plazmą sprzężoną indukcyjnie (ICP). 2. PN-EN 14538:2008: Produkty przetwarzania olejów i tłuszczów. Estry metylowe kwasów tłuszczowych (FAME). Oznaczanie zawartości Ca, K, Mg i Na metodą optycznej emisyjnej analizy spektralnej z plazmą wzbudzoną indukcyjnie (ICP- OES). 3. PN-EN 15837:2011: Etanol jako komponent benzyny silnikowej. Oznaczanie zawartości fosforu, miedzi i siarki. Bezpośrednia metoda optycznej spektrometrii emisyjnej z plazmą wzbudzoną indukcyjnie. 4. PN-EN 15944:2011: Ciekłe przetwory naftowe. Oznaczanie zawartości niklu i wanadu. Metoda bezpośrednia z zastosowaniem optycznej spektrometrii emisyjnej indukcyjnie sprzężonej plazmy (ICP-OES). 5. PN-EN 16136: : Paliwa do pojazdów samochodowych. Oznaczanie zawartości manganu oraz żelaza w bezołowiowej benzynie silnikowej. Metoda optycznej spektrometrii emisyjnej plazmy indukcyjnie sprzężonej (ICP-OES). 6. PN-EN 16294: : Przetwory naftowe i produkty przetwarzania olejów i tłuszczów. Oznaczanie zawartości fosforu w estrach metylowych kwasów tłuszczowych (FAME). Metoda optycznej spektrometrii emisyjnej plazmy wzbudzonej indukcyjnie (ICP-OES). 7. PN-EN 16476: : Ciekłe przetwory naftowe. Oznaczanie zawartości sodu, potasu, wapnia, fosforu, miedzi i cynku w oleju napędowym. Metoda optycznej spektrometrii emisyjnej plazmy wzbudzonej indukcyjnie (ICP-OES). 8. PN-EN 16576: : Paliwa do pojazdów samochodowych. Oznaczanie zawartości manganu i żelaza w olejach napędowych. Metoda optycznej spektrometrii emisyjnej plazmy wzbudzonej indukcyjnie (ICP-OES). 9. PN-V-04030:2000: Oznaczanie zawartości pierwiastków w paliwach płynnych i produktach podobnych metodą emisyjnej spektrometrii atomowej z plazmą indukcyjnie wzbudzoną (ICP-AES). 10. Red. Żyrnicki W., Borkowska-Burnecka J., Bulska E., Szmyd E., Metody analitycznej spektrometrii atomowej. Teoria i praktyka. Wydawnictwo MALAMUT, Warszawa, Cygański A., Metody spektroskopowe w chemii analitycznej. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa, Skoog D. A., West D. M., Holler F. J., Crouch S. R., Fundamentals of Analytical Chemistry. 8 th Edition. Brook/Cole Thomson Learning, Belmont, Hou X., Jones B. T., Inductively Coupled Plasma/Optical Emission Spectrometry. Encyclopedia of Analytical Chemistry, John Wiley& Sons LTD, Chichester, Boss Ch. B, Freedeen K. J., Concepts, instrumentation and techniques in Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectrometry. Wydanie 3. PerkinElmer, Shelton, Gaines P. R., ICP Operations Guide. A guide for using ICP- OES and ICP-MS. Inorganic Ventures, Christiansburg, Red. Baranowska I., Analiza śladowa. Zastosowania. Wydawnictwo MALAMUT, Warszawa, BIBLIOGRAFIA /2015

6 ANALYSIS OF ELEMENTS CON- TENTS IN FUELS AND BIOFUELS Abstract In the present paper normalised test methods for determination of elements in fuels and biofuels by means of inductively coupled plasma emission spectrometry (ICP-OES) are presented. The mentioned test methods differs in the range of elements determined and the range of their concentrations. Some basics of spectroscopic methods, sample preparation and principles of emission spectrometry are discussed. The ICP-OES method was used to investigation on elements contents in Diesel oil, Diesel oil with addition of fatty acid methyl esters (FAME) and pure FAME. Fuel samples were analysed directly, whereas FAME samples were analysed after dilution in organic solvent. Some elements of method validation and a typical contents of 18 elements (Al, B, Ba, Ca, Cr, Cu, Fe, K, Mg, Mo, Na, Ni, P, Si, Sn, Ti, V and Zn) in fuels and biofuels are presented. Autorzy: dr inż. Joanna Faber Instytut Badań i Rozwoju Motoryzacji BOSMAL Sp. z o.o., Zakład Materiałoznawstwa, ul. Sarni Stok 93, Bielsko-Biała, dr inż. Krzysztof Brodzik Instytut Badań i Rozwoju Motoryzacji BOSMAL Sp. z o.o. mgr inż. Joanna Szary Instytut Badań i Rozwoju Motoryzacji BOSMAL Sp. z o.o. 12/

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Nowoczesne techniki analityczne w analizie żywności Zajęcia laboratoryjne Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest oznaczenie zawartości sodu, potasu i magnezu w

Bardziej szczegółowo

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP.

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Irena Jaroń Centralne Laboratorium Chemiczne Państwowy Instytut Geologiczny, Rakowiecka 4, 05-975 Warszawa Atomowa spektrometria emisyjna ze wzbudzeniem w

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6)

LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6) LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007 r. Kierownik

Bardziej szczegółowo

Lista badań prowadzonych w ramach zakresu elastycznego nr AB 550

Lista badań prowadzonych w ramach zakresu elastycznego nr AB 550 Lista badań prowadzonych w ramach zakresu elastycznego nr AB 550 ZESPÓŁ LABORATORIÓW ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Wydanie nr 2 Imię i nazwisko Podpis Data Weryfikował Damian Adrjan 27.04.2016 Zatwierdził Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Jonizacja plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP)

Jonizacja plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP) Jonizacja plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP) Inductively Coupled Plasma Ionization Opracowane z wykorzystaniem materiałów dr Katarzyny Pawlak z Wydziału Chemicznego PW Schemat spektrometru ICP MS Rozpylacz

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA SPEKTROMETRIA

SPEKTROSKOPIA SPEKTROMETRIA SPEKTROSKOPIA Spektroskopia to dziedzina nauki, która obejmuje metody badania materii przy użyciu promieniowania elektromagnetycznego, które może być w danym układzie wytworzone (emisja) lub może z tym

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7, Data wydania: 14 lipca 2015 r. Nazwa i adres AB 1050 AKADEMIA

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie metali w konwencjonalnych paliwach samochodowych i biopaliwach potrzeby, metody analityczne, perspektywy rozwoju

Oznaczanie metali w konwencjonalnych paliwach samochodowych i biopaliwach potrzeby, metody analityczne, perspektywy rozwoju Oznaczanie metali w konwencjonalnych paliwach samochodowych i biopaliwach potrzeby, metody analityczne, perspektywy rozwoju Zofia Kowalewska Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Rafineryjnego S.A. Plan

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3, Data wydania: 5 maja 2011 r. Nazwa i adres INSTYTUT PODSTAW

Bardziej szczegółowo

Spektrometr ICP-AES 2000

Spektrometr ICP-AES 2000 Spektrometr ICP-AES 2000 ICP-2000 to spektrometr optyczny (ICP-OES) ze wzbudzeniem w indukcyjnie sprzężonej plazmie (ICP). Wykorztystuje zjawisko emisji atomowej (ICP-AES). Umożliwia wykrywanie ok. 70

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 274 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12 Data wydania: 10 grudnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Problemy oznaczania zawartości pierwiastków w ciężkich paliwach pozostałościowych

Problemy oznaczania zawartości pierwiastków w ciężkich paliwach pozostałościowych NAFTA-GAZ, ROK LXXII, Nr 10 / 2016 DOI: 10.18668/NG.2016.10.13 Agnieszka Wieczorek Instytut Nafty i Gazu Państwowy Instytut Badawczy Problemy oznaczania zawartości pierwiastków w ciężkich paliwach pozostałościowych

Bardziej szczegółowo

Kalibracja w spektrometrii atomowej - marzenia, a rzeczywistość Z. Kowalewska

Kalibracja w spektrometrii atomowej - marzenia, a rzeczywistość Z. Kowalewska Kalibracja w spektrometrii atomowej - marzenia, a rzeczywistość Z. Kowalewska Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Rafineryjnego S.A., ul. Chemików 5, 09-411 Płock, zofia.kowalewska@obr.pl Marzenia chemika

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 1679 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 9 października 2015 r.

Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 1679 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 9 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 1679 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 9 października 2015 r. 2), 3) zmieniające rozporządzenie w sprawie

Bardziej szczegółowo

Efekty interferencyjne w atomowej spektrometrii absorpcyjnej

Efekty interferencyjne w atomowej spektrometrii absorpcyjnej Uniwersytet w Białymstoku Wydział Biologiczno-Chemiczny Efekty interferencyjne w atomowej spektrometrii absorpcyjnej Beata Godlewska-Żyłkiewicz Elżbieta Zambrzycka Ślesin 26-28.IX.2014 Jak oznaczyć zawartość

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA ATOMOWA ATOMOWA SPEKTROMETRIA ABSORPCYJNA ATOMOWA SPEKTROMETRIA EMISYJNA FLUORESCENCJA ATOMOWA ATOMOWA SPEKTROMETRIA MAS

SPEKTROSKOPIA ATOMOWA ATOMOWA SPEKTROMETRIA ABSORPCYJNA ATOMOWA SPEKTROMETRIA EMISYJNA FLUORESCENCJA ATOMOWA ATOMOWA SPEKTROMETRIA MAS SPEKTROSKOPIA ATOMOWA ATOMOWA SPEKTROMETRIA ABSORPCYJNA ATOMOWA SPEKTROMETRIA EMISYJNA FLUORESCENCJA ATOMOWA ATOMOWA SPEKTROMETRIA MAS PROMIENIOWANIE ELEKTROMAGNETYCZNE Promieniowanie X Ultrafiolet Ultrafiolet

Bardziej szczegółowo

Techniki atomowej spektroskopii absorpcyjnej (AAS) i możliwości ich zastosowania do analizy próbek środowiskowych i geologicznych

Techniki atomowej spektroskopii absorpcyjnej (AAS) i możliwości ich zastosowania do analizy próbek środowiskowych i geologicznych Zn Fe Cu Techniki atomowej spektroskopii absorpcyjnej (AAS) i możliwości ich zastosowania do analizy próbek środowiskowych i geologicznych Dr Artur Michalik Artur.Michalik@ujk.edu.pl Podstawy teoretyczne,

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH dr inż. Agnieszka Wiśniewska EKOLAB Sp. z o.o. agnieszka.wisniewska@ekolab.pl DZIAŁALNOŚĆ EKOLAB SP. Z O.O. Akredytowane laboratorium badawcze

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU Celem ćwiczenia jest zapoznanie z techniką atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją

Bardziej szczegółowo

Niepewność kalibracji

Niepewność kalibracji Niepewność kalibracji 1. czystość roztworów kalibracyjnych 2. niepewność wielkości certyfikowanej wzorca 3. przygotowanie wagowe i objętościowe 4. selektywność instrumentu pomiarowego 5. stabilność instrumentu

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU W PLANOWANIU I REALIZACJI ANALIZ CHEMICZNYCH

KRYTERIA WYBORU W PLANOWANIU I REALIZACJI ANALIZ CHEMICZNYCH KRYTERIA WYBORU W PLANOWANIU I REALIZACJI ANALIZ CHEMICZNYCH ANALTYKA OBEJMUJE WIELE ASPEKTÓW BADANIA MATERII. PRAWIDŁOWO POSTAWIONE ZADANIE ANALITYCZNE WSKAZUJE ZAKRES POŻĄDANEJ INFORMACJI, KTÓREJ SŁUŻY

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY TECHNICZNE I WARUNKI BEZWZGLĘDNIE WYMAGANE

PARAMETRY TECHNICZNE I WARUNKI BEZWZGLĘDNIE WYMAGANE PARAMETRY TECHNICZNE I WARUNKI BEZWZGLĘDNIE WYMAGANE Kwadrupolowy spektrometr mas z plazmą indukcyjnie sprzężoną ICP-MS z wyposażeniem i oprogramowaniem model/typ.... *; producent.....*; rok produkcji

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 16 Data wydania: 10 października 2013 r. Nazwa i adres OBR SPÓŁKA

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych 2) Dz.U.2009.18.98 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych (Dz. U. z dnia 4 lutego 2009 r.) Na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 14, Data wydania: 24 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres: AB 325

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD 15 NOWE ZASTOSOWANIA I KIERUNKI ROZWOJU SPEKTROMETRII MAS

ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD 15 NOWE ZASTOSOWANIA I KIERUNKI ROZWOJU SPEKTROMETRII MAS ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD 15 NOWE ZASTOSOWANIA I KIERUNKI ROZWOJU SPEKTROMETRII MAS Instytut Chemii Organicznej PAN, Warszawa Podstawowe kierunki rozwoju spektrometrii

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 19 lipca 2016 r. AB 1357 Nazwa i adres GALESS

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. I stopień, stacjonarna Obowiązkowy TAK. Ćwiczenia Laboratoriu m. egzamin / zaliczenie na ocenę* 0.5 1

KARTA PRZEDMIOTU. I stopień, stacjonarna Obowiązkowy TAK. Ćwiczenia Laboratoriu m. egzamin / zaliczenie na ocenę* 0.5 1 Politechnika Wrocławska WYDZIAŁ CHEMICZNY KARTA PRZEDMIOTU Nazwa w języku polskim Nazwa w języku angielskim Kierunek studiów (jeśli dotyczy): Specjalność (jeśli dotyczy): Stopień studiów i forma: Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Metody desorpcyjne: DESIi DART. Analizator masy typu Orbitrap. Spektrometry typu TOF-TOF. Witold Danikiewicz. Copyright 2012

Metody desorpcyjne: DESIi DART. Analizator masy typu Orbitrap. Spektrometry typu TOF-TOF. Witold Danikiewicz. Copyright 2012 SPEKTROMETRIA MAS W CHEMII ORGANICZNEJ, ANALITYCZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD 15 NOWE ZASTOSOWANIA I KIERUNKI ROZWOJU SPEKTROMETRII MAS Instytut Chemii Organicznej PAN, Warszawa Podstawowe kierunki rozwoju spektrometrii

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO. ĆWICZENIE 3a

PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO. ĆWICZENIE 3a PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO ĆWICZENIE 3a Analiza pierwiastkowa podstawowego składu próbek z wykorzystaniem techniki ASA na przykładzie fosforanów paszowych 1 I. CEL ĆWICZENIA Zapoznanie studentów

Bardziej szczegółowo

Jan Drzymała ANALIZA INSTRUMENTALNA SPEKTROSKOPIA W ŚWIETLE WIDZIALNYM I PODCZERWONYM

Jan Drzymała ANALIZA INSTRUMENTALNA SPEKTROSKOPIA W ŚWIETLE WIDZIALNYM I PODCZERWONYM Jan Drzymała ANALIZA INSTRUMENTALNA SPEKTROSKOPIA W ŚWIETLE WIDZIALNYM I PODCZERWONYM Światło słoneczne jest mieszaniną fal o różnej długości i różnego natężenia. Tylko część promieniowania elektromagnetycznego

Bardziej szczegółowo

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu.

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. Zoptymalizowany do pomiaru grubości warstw Detektor Si-PIN o rozdzielczości

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 439

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 439 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 439 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 16 Data wydania: 20 lipca 2016 r. Nazwa i adres AB 439 Kod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Wydział Chemii Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej pl. M. Curie Skłodowskiej 3 0-03 Lublin

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka plazmy a techniki wprowadzania. Adrianna Jackowska

Diagnostyka plazmy a techniki wprowadzania. Adrianna Jackowska Diagnostyka plazmy a techniki wprowadzania próbek Adrianna Jackowska Zalety mikrofalowo indukowanej plazmy Niski koszt eksploatacji; Możliwo liwość wytwarzania plazmy MIP w różnych r gazach i ich mieszaninach

Bardziej szczegółowo

Deuterowa korekcja tła w praktyce

Deuterowa korekcja tła w praktyce Str. Tytułowa Deuterowa korekcja tła w praktyce mgr Jacek Sowiński jaceksow@sge.com.pl Plan Korekcja deuterowa 1. Czemu służy? 2. Jak to działa? 3. Kiedy włączyć? 4. Jak/czy i co regulować? 5. Jaki jest

Bardziej szczegółowo

Wpływ dodatku biokomponentów do paliw grzewczych na trwałość ich znakowania i barwienia

Wpływ dodatku biokomponentów do paliw grzewczych na trwałość ich znakowania i barwienia NAFTA-GAZ grudzień 2012 ROK LXVIII Aleksander Kopydłowski Instytut Nafty i Gazu, Kraków Wpływ dodatku biokomponentów do paliw grzewczych na trwałość ich znakowania i barwienia Wstęp Od kilku lat obserwuje

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób oznaczania zawartości metylowych estrów kwasów tłuszczowych (FAME) w paliwach. UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH, Katowice, PL

PL B1. Sposób oznaczania zawartości metylowych estrów kwasów tłuszczowych (FAME) w paliwach. UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH, Katowice, PL PL 215606 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 215606 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 394663 (51) Int.Cl. G01N 33/22 (2006.01) G01N 23/223 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie optycznej spektrometrii emisyjnej, ze wzbudzeniem w plazmie indukowanej w badaniach przetworów naftowych

Zastosowanie optycznej spektrometrii emisyjnej, ze wzbudzeniem w plazmie indukowanej w badaniach przetworów naftowych NAFTA-GAZ lipiec 2010 ROK LXVI Marek Kozak Instytut Nafty i Gazu, Kraków Zastosowanie optycznej spektrometrii emisyjnej, ze wzbudzeniem w plazmie indukowanej w badaniach przetworów naftowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

ABSORPCYJNA SPEKTROMETRIA ATOMOWA

ABSORPCYJNA SPEKTROMETRIA ATOMOWA ABSORPCYJNA SPEKTROMETRIA ATOMOWA Ćwiczenie 1. Badanie wpływu warunków pomiaru na absorbancję oznaczanego pierwiastka Ustalenie składu gazów płomienia i położenia palnika Do dwóch kolbek miarowych o pojemności

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1525

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1525 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1525 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 27 maja 2016 r. AB 1525 Nazwa i adres UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie próbki do wykonania oznaczeń zawartości metali ciężkich w produktach technicznych.

Przygotowanie próbki do wykonania oznaczeń zawartości metali ciężkich w produktach technicznych. Przygotowanie próbki do wykonania oznaczeń zawartości metali ciężkich w produktach technicznych. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych - ćwiczenie nr 9 przedmiot: Metody Analizy Technicznej kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

KALIBRACJA BEZ TAJEMNIC

KALIBRACJA BEZ TAJEMNIC KALIBRACJA BEZ TAJEMNIC 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska e-mail: piotr.konieczka@pg.gda.pl 2 S w S x C x -? C w 3 Sygnał wyjściowy detektora funkcja

Bardziej szczegółowo

Spektrometr AAS 9000

Spektrometr AAS 9000 Spektrometr AAS 9000 Spektrometr absorpcji atomowej (AAS) z atomizacją płomieniową oraz piecem grafitowym Aparat umożliwiający pracę 2 technikami AAS z zainstalowanymi atomizerami: płomieniowym (FAAS)

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 883

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 883 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 883 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13 Data wydania: 13 stycznia 2016 r. Nazwa i adres AB 883 ENEA

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia Przygotowanie próbek Próbki metaliczne i tlenkowe

Spektroskopia Przygotowanie próbek Próbki metaliczne i tlenkowe Spektroskopia Przygotowanie próbek Próbki metaliczne i tlenkowe RYS Otwarte odśrodkowe ramię Lifumat-Met-3.3 RYS Lifumat-M-2000-3.3 V Seria pieców Lifumat została opracowana do znacznie szerszego zastosowania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 608

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 608 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 608 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 16, Data wydania 22 kwietnia 2016 r. Nazwa i adres Centrum

Bardziej szczegółowo

OCENA MOŻLIWOŚCI TECHNICZNYCH RÓWNOCZESNEGO SPEKTROMETRU ICP-OES Z DETEKTOREM PÓŁPRZEWODNIKOWYM ZE WSTRZYKIWANIEM ŁADUNKU (CID)

OCENA MOŻLIWOŚCI TECHNICZNYCH RÓWNOCZESNEGO SPEKTROMETRU ICP-OES Z DETEKTOREM PÓŁPRZEWODNIKOWYM ZE WSTRZYKIWANIEM ŁADUNKU (CID) OCENA MOŻLIWOŚCI TECHNICZNYCH RÓWNOCZESNEGO SPEKTROMETRU ICP-OES Z DETEKTOREM PÓŁPRZEWODNIKOWYM ZE WSTRZYKIWANIEM ŁADUNKU (CID) THERMO SCIENTIFIC ICAP 6000 SERIES DUAL PLASMA Zastosowanie optyki typu Echelle

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 170

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 170 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 170 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12 Data wydania: 3 lipca 2013 r. AB 170 Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI. z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych. (tekst jednolity)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI. z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych. (tekst jednolity) Dz.U.2013.1058 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych (tekst jednolity) Na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 25 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Piotr Ignaciuk *, Leszek Gil **, Stefan Liśćak ***

Piotr Ignaciuk *, Leszek Gil **, Stefan Liśćak *** Piotr Ignaciuk *, Leszek Gil **, Stefan Liśćak *** PORÓWNANIE EMISJI ZWIĄZKÓW TOKSYCZNYCH SILNIKA ZS ZASILANEGO OLEJEM NAPĘDOWYM I BIOPALIWAMI OPARTYMI NA ESTRACH OLEJU LNIANKI I ESTRACH OLEJU RZEPAKOWEGO

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5, Data wydania: 21 września 2012 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12 Data wydania: 27 maja 2015 r. Nazwa i adres: AB 646 Kod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 610

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 610 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 610 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 11 Data wydania: 11 maja 2015 r. Nazwa i adres AQUA Spółka Akcyjna

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

NAFTA-GAZ wrzesień 2009 ROK LXV

NAFTA-GAZ wrzesień 2009 ROK LXV NAFTA-GAZ wrzesień 2009 ROK LXV Dariusz Sacha Instytut Nafty i Gazu, Kraków Kierunki rozwoju metod oznaczania stabilności oksydacyjnej paliw do silników o zapłonie samoczynnym W artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

z dnia... zmieniające rozporządzenie w sprawie metod badania jakości paliw ciekłych

z dnia... zmieniające rozporządzenie w sprawie metod badania jakości paliw ciekłych Projekt z dnia 12.06.2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A G O S P O D A R K I 1) z dnia... 2), 3) zmieniające rozporządzenie w sprawie metod badania jakości paliw ciekłych Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310-TCH-S1-014)

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310-TCH-S1-014) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: technologia chemiczna Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310TCHS1014) 1. Informacje ogólne koordynator modułu Rafał Sitko rok akademicki

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 277

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 277 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 277 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13 Data wydania: 09 maja 2016 r. Nazwa i adres AB 277 OKRĘGOWA

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1539

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1539 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1539 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 2 września 2016 r. Nazwa i adres ARQUES Sp.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1365

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1365 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1365 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 2 Data wydania: 15 października 2013 r. Nazwa i adres: AB

Bardziej szczegółowo

Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych

Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych Wstęp Spektroskopia jest metodą analityczną zajmującą się analizą widm powstających w wyniku oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310-CH-S2-018)

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310-CH-S2-018) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: chemia, drugi Sylabus modułu: Analiza instrumentalna (0310CHS2018) 1. Informacje ogólne koordynator modułu Rafał Sitko rok akademicki 2013/2014

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II

ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II Ćwiczenie 1 Przygotowanie próbek do oznaczania ilościowego analitów metodami wzorca wewnętrznego, dodatku wzorca i krzywej kalibracyjnej 1. Wykonanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 14 Data wydania: 19 marca 2012 r. Nazwa i adres OŚRODEK BADAWCZO-ROZWOJOWY

Bardziej szczegółowo

Obowiązek znakowania i barwienia paliw a wynikające stąd problemy

Obowiązek znakowania i barwienia paliw a wynikające stąd problemy NAFTA-GAZ maj 2013 ROK LXIX Agnieszka Wieczorek, Aleksander Kopydłowski Instytut Nafty i Gazu, Kraków Obowiązek znakowania i barwienia paliw a wynikające stąd problemy Wstęp Rozporządzenie Ministra Finansów

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Sterowanie jakości cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Ewa Bulska Piotr Pasławski W treści normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 zawarto następujące zalecenia dotyczące sterowania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1186

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1186 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1186 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 20 stycznia 2016 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

Ocena parametryczna biopaliw płynnych

Ocena parametryczna biopaliw płynnych CZAS TECHNOLOGIA Ocena parametryczna biopaliw płynnych dr inż. Wojciech Golimowski w.golimowski@itep.edu.pl ITP Oddział Poznań PALIWA Paliwa kopalne BIOMASA Biopaliwa Węgiel Paliwa stałe Celuloza Ropa

Bardziej szczegółowo

POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY PN-EN 14214:2004/AC

POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY PN-EN 14214:2004/AC POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY P o l s k i K o m i t e t N o r m a l i z a c y j n y ICS 75.160.20 PN-EN 14214:2004/AC grudzień 2008 Wprowadza EN 14214:2003/AC:2007, IDT Dotyczy PN-EN 14214 Paliwa do pojazdów

Bardziej szczegółowo

Metale we frakcjach pyłu

Metale we frakcjach pyłu Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2011, nr 1(67), s. 129 135 mgr inż. DOROTA KONDEJ dr EWA GAWĘDA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Czerniakowska 16

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna w przemyśle budowlanym (0310-CH-S2-B-063)

Sylabus modułu: Analiza instrumentalna w przemyśle budowlanym (0310-CH-S2-B-063) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: chemia budowlana, drugi Sylabus modułu: Analiza instrumentalna w przemyśle budowlanym (0310CHS2B063) 1. Informacje ogólne koordynator modułu

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

"Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania"

Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania "Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania" Agnieszka RAJMUND 1), Marta BOŻYM 2) 1) Instytut Technologiczno-Przyrodniczy, Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

NIESAMOWICIE WYDAJNY ZADZIWIAJĄCO EKONOMICZNY. Avio 200 Optyczny spektrometr emisyjny ICP

NIESAMOWICIE WYDAJNY ZADZIWIAJĄCO EKONOMICZNY. Avio 200 Optyczny spektrometr emisyjny ICP Avio 200 Optyczny spektrometr emisyjny ICP NIESAMOWICIE WYDAJNY ZADZIWIAJĄCO EKONOMICZNY OSIĄGI I ŁATWOŚĆ UŻYCIA W JEDNYM SYSTEMIE Zdolność do analizy próbek o nawet najtrudniejszych i najbardziej złożonych

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 20 Data wydania: 13 stycznia 2017 r. Nazwa i adres OBR SPÓŁKA

Bardziej szczegółowo

grupa branżowa AB-W (wersja ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB XXX

grupa branżowa AB-W (wersja ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB XXX grupa branżowa AB-W (wersja 2-11.05.2013 zmiany zaznaczono na czerwono) ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB XXX wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ WYNIKU ANALITYCZNEGO W ANALIZIE SPEKTROCHEMICZNE - WYBRANE ASPEKTY

JAKOŚĆ WYNIKU ANALITYCZNEGO W ANALIZIE SPEKTROCHEMICZNE - WYBRANE ASPEKTY JAKOŚĆ WYNIKU ANALITYCZNEGO W ANALIZIE SPEKTROCHEMICZNE - WYBRANE ASPEKTY Wiesław Żyrnicki (wieslaw.zyrnicki@pwr.wroc.pl) Politechnika Wrocławska, Wydział Chemiczny Zakład Chemii Analitycznej Sympozjum

Bardziej szczegółowo

Przegląd metod analitycznych stosowanych w oznaczaniu właściwości bioetanolu

Przegląd metod analitycznych stosowanych w oznaczaniu właściwości bioetanolu NAFTA-GAZ czerwiec 2011 ROK LXVII Zygmunt Burnus, Sylwia Jędrychowska, Aleksander Kopydłowski, Agnieszka Wieczorek Instytut Nafty i Gazu, Kraków Przegląd metod analitycznych stosowanych w oznaczaniu właściwości

Bardziej szczegółowo

Wpływ współrozpuszczalnika na zjawisko rozdziału faz w benzynie silnikowej zawierającej do 10% (V/V ) bioetanolu

Wpływ współrozpuszczalnika na zjawisko rozdziału faz w benzynie silnikowej zawierającej do 10% (V/V ) bioetanolu NAFTA-GAZ czerwiec 2011 ROK LXVII Martynika Pałuchowska Instytut Nafty i Gazu, Kraków Wpływ współrozpuszczalnika na zjawisko rozdziału faz w benzynie silnikowej zawierającej do 10% (V/V ) bioetanolu Wstęp

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie stabilności oksydacyjnej oleju rzepakowego na

Monitorowanie stabilności oksydacyjnej oleju rzepakowego na Monitorowanie stabilności oksydacyjnej oleju rzepakowego na różnych etapach procesu termooksydacji metodą spektrofotometrii UV-VIS Jolanta Drabik, Ewa Pawelec Celem pracy była ocena stabilności oksydacyjnej

Bardziej szczegółowo

CHROMATOGRAFIA GAZOWA analiza ilościowa - walidacja

CHROMATOGRAFIA GAZOWA analiza ilościowa - walidacja CHROMATOGRAFIA GAZOWA analiza ilościowa - walidacja 1 Dr hab. inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 8-233 GDAŃSK e-mail: piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie reaktora mikrofalowego do mineralizacji próbek z matrycą węglowodorową

Zastosowanie reaktora mikrofalowego do mineralizacji próbek z matrycą węglowodorową NAFTA-GAZ listopad 2012 ROK LXVIII Marek Kozak Instytut Nafty i Gazu, Kraków Zastosowanie reaktora mikrofalowego do mineralizacji próbek z matrycą węglowodorową Wprowadzenie Analizy próbek z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW POUFNE Pieczątka szkoły 16 styczeń 2010 r. Kod ucznia Wpisuje uczeń po otrzymaniu zadań Imię Wpisać po rozkodowaniu pracy Czas pracy 90 minut Nazwisko KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY

Bardziej szczegółowo

Praktyczne wdrożenie nowych wymagań polityki PCA dotyczącej uczestnictwa w badaniach biegłości, na przykładzie badań przetworów naftowych

Praktyczne wdrożenie nowych wymagań polityki PCA dotyczącej uczestnictwa w badaniach biegłości, na przykładzie badań przetworów naftowych POLLAB-PETROL 23-24.04.2012, Warszawa. Praktyczne wdrożenie nowych wymagań polityki PCA dotyczącej uczestnictwa w badaniach biegłości, na przykładzie badań przetworów naftowych Jolanta Kowalczyk, Marzena

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Instytut Inżynierii Materiałowej Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Instytut Inżynierii Materiałowej Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Instytut Inżynierii Materiałowej Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Przedmiot: Inżynieria Powierzchni / Powłoki Ochronne / Powłoki Metaliczne i Kompozytowe

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 646 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 5 września 2011 r. Nazwa i adres: AB 646 INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Bezinwazyjne badania specjacji

Bezinwazyjne badania specjacji Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Bezinwazyjne badania specjacji prof. dr hab. Ewa Bulska rok akademicki 214 / 215 Przykład I Korozja atramentowa atramenty żelazowo-galusowe w zabytkach rękopiśmiennych

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Błąd gruby, systematyczny, przypadkowy, dokładność, precyzja, przedział

Bardziej szczegółowo

Spektrometry EDXRF do analizy metali szlachetnych X-PMA i w wersji przenośnej EX-PMA

Spektrometry EDXRF do analizy metali szlachetnych X-PMA i w wersji przenośnej EX-PMA Spektrometry EDXRF do analizy metali szlachetnych X-PMA i w wersji przenośnej EX-PMA Xenemetrix jest Izraelską wiodącą firmą z ponad 40 letnim doświadczeniem w projektowaniu, produkcji i dystrybucji spektrometrów

Bardziej szczegółowo

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektroskopia, a spektrometria Spektroskopia nauka o powstawaniu

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone (ang. infrared IR) obejmuje zakres promieniowania elektromagnetycznego pomiędzy promieniowaniem widzialnym a mikrofalowym.

Promieniowanie podczerwone (ang. infrared IR) obejmuje zakres promieniowania elektromagnetycznego pomiędzy promieniowaniem widzialnym a mikrofalowym. Próby identyfikacji białego cukru buraczanego i trzcinowego dr inż. Maciej Wojtczak Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone (ang. infrared IR) obejmuje zakres promieniowania elektromagnetycznego

Bardziej szczegółowo