EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z NOWOTWORAMI ZŁOŚLIWYMI. został sporządzony, przez Komisję Ekspertów Onkologii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z NOWOTWORAMI ZŁOŚLIWYMI. został sporządzony, przez Komisję Ekspertów Onkologii"

Transkrypt

1 EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z NOWOTWORAMI ZŁOŚLIWYMI został sporządzony, przez Komisję Ekspertów Onkologii Unii Europejskiej w roku Obecna publikacja stanowi trzecią wersję kodeksu W opracowaniu niniejszej wersji Kodeksu uczestniczyło ponad 100 naukowców z dziedziny medycyny.

2 Mówiąc o Unii Europejskiej (UE), mamy na myśli 15 starych krajów członkowskich: Austria Belgia Dania Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Luksemburg Niemcy Portugalia Szwecja Wielka Brytania Włochy oraz 10 krajów przyjętych w 2004 roku: Cypr Czechy Węgry Estonia Malta Litwa Łotwa Polska Słowacja Słowenia Rozszerzenie Unii Europejskiej zwiększa zróżnicowanie społeczności europejskiej pod względem: stylu życia ryzyka zachorowań

3 WYSTĘPOWANIE NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W UNII EUROPEJSKIEJ 2000 ROK ZACHOROWALNOŚĆ UMIERALNOŚĆ KOBIETY MEŻCZYŹNI OGÓŁEM Dane szacunkowe dotyczące całego obszaru Unii Europejskiej

4 NAJCZĘŚCIEJ ROZPOZNAWANE TYPY NOWOTWORÓW W UE W 2000 ROKU MĘŻCZYŹNI KOBIETY L.p Typ nowotworu Zachorowania Zgony Zachorowania Zgony 1. rak jelita grubego i odbytnicy około nowych przypadków zachorowań Liczba zgonów rak płuca około nowych zachorowań szacunkowa liczba zgonów z powodu raka płuca wyniosła rak żołądka Szacunkowa liczba nowych zachorowań na raka żołądka wyniosła Liczbę zgonów z powodu raka żołądka oszacowano na

5 Poszczególne rekomendacje Europejskiego Kodeksu Walki z Nowotworami Złośliwymi

6 Pierwszą zasadą Europejskiego Kodeksu Walki z Nowotworami Złośliwymi jest: Nie pal. Jeśli palisz rzuć. Jeśli nie uda Ci się rzucić nie pal w obecności niepalących.

7 Do 30% wszystkich zgonów z powodu choroby nowotworowej ma związek z paleniem tytoniu Do 91% zachorowań na raka płuca u mężczyzn i do 86% u kobiet można przypisać paleniu tytoniu.

8 Na skutek palenia tytoniu zwiększa się także ryzyko zachorowania na: raka przełyku, gardła i jamy ustnej raka pęcherza, trzustki, nerki, żołądka, szyjki macicy nosa, białaczkę szpikową.

9 Po zaprzestaniu palenia tytoniu podwyższone ryzyko nowotworów złośliwych gwałtownie spada. Ewidentne korzyści zdrowotne obserwuje się w okresie 5 lat od rzucenia palenia i z każdym rokiem są one wyraźniejsze.

10 Dym tytoniowy wydychany przez palaczy do otoczenia jest przyczyną przymusowego biernego palenia i jest szczególnie szkodliwy dla dzieci, palenie papierosów przez kobiety w ciąży, zwiększa ryzyko porodu martwego, obniża wagę urodzeniową i upośledza rozwój fizyczny, palenie tytoniu przez rodziców dziecka, zwiększa ryzyko śmierci niemowlęcia, infekcji dróg oddechowych, astmy.

11 Palenie cygar, jak również fajki powoduje porównywalne zagrożenie rakiem jamy ustnej, gardła, krtani i przełyku. Ocenia się, że z powodu palenia tytoniu w latach 90. każdego roku na całym świecie umierało 4 miliony ludzi.

12 Sytuacja w Europie jest szczególnie niepokojąca: UE jest drugim po Chinach producentem papierosów (odpowiednio: 749 miliardów w latach 1997/98 i 1675 miliardów w 1998 roku) głównym ich eksporterem (400 miliardów).

13 2. UNIKAJ OTYŁOŚCI 3. CODZIENNIE ZAŻYWAJ RUCHU I UPRAWIAJ ĆWICZENIA FIZYCZNE

14 OTYŁOŚĆ W krajach zachodnich otyłość stanowi drugi po paleniu tytoniu czynnik ryzyka przewlekłych chorób (cukrzycy, chorób układu sercowo-naczyniowego i nowotworów złośliwych) Problem dotyczy około 30% populacji w niektórych krajach środkowej Europy Szacuje się, że otyłość jest powodem nowotworów jak rak okrężnicy, rak sutka, rak trzonu macicy, gruczolakorak przełyku, rak nerki i rak pęcherza.

15 ĆWICZENIA FIZYCZNE Regularne ćwiczenia fizyczne mają związek z obniżeniem ryzyka zachorowania na raka okrężnicy, raków sutka, trzonu macicy i stercza. Wskazania do ćwiczeń powinny być ograniczone u osób z chorobami układu krążenia. Regularna aktywność fizyczna z elementami ćwiczeń wysiłkowych może być wskazana dla utrzymania odpowiedniej masy ciała, szczególnie u osób prowadzących siedzący tryb życia.

16 Ćwiczenia takie można wykonywać trzy razy w tygodniu po pół godziny. Częstsze, bardziej forsowne ćwiczenia mogą być bardziej korzystne z punktu widzenia profilaktyki chorób nowotworowych.

17 4. SPOŻYWAJ WIĘCEJ RÓŻNYCH WARZYW I OWOCÓW: JEDZ CO NAJMNIEJ 5 PORCJI WARZYW I OWOCÓW DZIENNIE. OGRANICZ SPOŻYCIE PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH TŁUSZCZE ZWIERZĘCE. Dieta i sposób odżywiania jest drugą po paleniu tytoniu najważniejszą, niezależną przyczyną chorób nowotworowych.

18 Prawidłowa dieta: warzywa i owoce z dużych ilościach (5 razy dziennie), produkty zbożowe o wysokiej zawartości błonnika i pełnoziarniste produkty zbożowe dieta uboga w białka i tłuszcze pochodzenia zwierzęcego i bogata w ryby, oliwy z oliwek, warzywa i owoce umiarkowane spożycie alkoholu.

19 Ograniczanie spożycia alkoholu

20 Ilość alkoholu wypitego w 1996 r., w przeliczeniu na mieszkańca (w litrach)

21 Tradycyjny podział: kraje południa wino kraje środkowej Europy piwo kraje wschodniej Europy alkohole wysokoprocentowe

22 Nadmierne spożywanie alkoholu ma znaczący wpływ na wystąpienie jamy ustnej gardła krtani przełyku nowotworów: jelita grubego i odbytnicy piersi

23 Wzajemny wpływ picia alkoholu i palenia tytoniu na wystąpienie raka alkohol ułatwia działanie karcynogennych czynników, szczególnie palenia tytoniu nałogowi palacze pijący alkohol mają 100-krotnie wyższy wskaźnik ryzyka zachorowania na raka niż abstynenci w przypadku całkowitej abstynencji alkoholowej i tytoniowej przypadki raka jamy ustnej, gardła czy krtani są bardzo rzadkie

24 Rodzaj wypitego alkoholu nie ma znaczenia głównym czynnikiem zwiększonego ryzyka jest ilość spożywanego etanolu! Dzienne limity spożycia alkoholu: dla mężczyzn 20 g etanolu (ok. 2 piwa, 2 lampki wina lub 2 kieliszki mocnego alkoholu dla kobiet - 10 g etanolu (ok. 1 piwo, 1 lampka wina lub 1 kieliszek mocnego alkoholu

25 Unikanie ekspozycji na promienie słoneczne

26 Nowotwory złośliwe skóry: są głównie, choć nie wyłącznie chorobą ludzi białych częstość zachorowań jest szczególnie wysoka u: osób o jasnej karnacji mieszkańców krajów o wysokiej ekspozycji na promieniowanie UV

27 Liczba przypadków czerniaka złośliwego z podziałem na wiek podczas roku (na mieszkańców)

28 Najczęstsze nowotwory skóry: rak płaskonabłonkowy zwykle osoby pracujące na świeżym powietrzu (dawka skumulowana) rak podstawnokomórkowy najczęściej występujący, ogranicza się do zmian miejscowych czerniak złośliwy łatwo tworzy przerzuty i często prowadzi do śmierci

29 Czerniak złośliwy: podwoiła się częstość zachorowań, spowodowana wzrostem ekspozycji na promienie słoneczne w XX w. bardzo silnym czynnikiem ryzyka zachorowania jest obecność dużej liczby znamion barwnikowych na skórze liczba znamion jest uwarunkowana genetycznie, natomiast narażenie na promienie słoneczne ma udział dodatkowy

30 Czerniak złośliwy:

31 O czym należy pamiętać? o szczególnej ochronie przed nadmiernym słońcem dzieci, młodzieży i osób starszych osoby łatwo ulegające poparzeniom słonecznym powinny unikać działania promieni przez całe życie podczas lata umiejętnie się opalać, a najlepiej unikać słońca od 11 do 15

32 Unikanie ekspozycji na czynniki rakotwórcze

33 Unikanie ekspozycji na czynniki rakotwórcze : Zalecenia Kodeksu w tym zakresie są adresowane do: osób zajmujących się formułowaniem instrukcji osób, które powinny dbać o przestrzeganie tych instrukcji (np. inspektorzy BHP, lekarze zakładowi) obywateli, którzy powinni zwracać baczną uwagę na występowanie rakotwórczych zanieczyszczeń w środowisku (środki ochrony osobistej, przestrzeganie przepisów w miejscu pracy)

34 Ekspozycja zawodowa: na początku lat 90-tych 23% robotników w UE było narażonych na nadmierne działanie czynników rakotwórczych najczęstsze ekspozycje zawodowe: m.in. promienie słoneczne, bierne palenie, gazy z silników Diesla, radon, pył drzewny, azbest, krzem krystaliczny

35 Najlepiej udokumentowano związek z ekspozycją zawodową nowotworu: płuca pęcherza moczowego międzybłoniaka złośliwego naczyniomięsaka wątroby jamy nosa skóry

36 Ekspozycja środowiskowa: ekspozycja środowiskowa to ekspozycja całej populacji na którą pojedyncza osoba nie ma bezpośredniego wpływu m.in. zanieczyszczenia powietrza i wody pitnej, bierne palenie, promieniowanie radonu zawartego w budynkach, substancje chemiczne emitowane przez przemysł oraz skażenia pożywienia (pestycydy, estrogeny czy dioksyny)

37 Promieniowanie jonizujące: karcynogenne są promienie Roentgena, promienie γ oraz neutrony głównym źródłem jest promieniowanie ziemskie i kosmiczne wiele dowodów oddziaływania promieniowania jonizującego na ludzi uzyskano dzięki jego zastosowaniu w medycynie oraz na podstawie obserwacji ludzi, którzy przeżyli wybuch bomby atomowej w Hiroszimie i Nagasaki

38 Radioaktywny izotop jodu, a rak tarczycy: promieniowanie jonizujące jest jedyną ustaloną przyczyną raka tarczycy awaria elektrowni atomowej w Czarnobylu

39 Promieniowanie niejonizujące: Źródła: linie wysokiego napięcia urządzenia elektryczne telefony komórkowe promieniowanie słoneczne

40 Wirusy, bakterie, pasożyty a zachorowania na nowotwory Około 18% nowotworów u ludzi na całym świecie przypisuje się przewlekłym infekcjom wirusowym, bakteryjnym i pasożytniczym. W UE dotyczy to 10% nowotworów, w tym przede wszystkim są to raki szyjki macicy, wątroby oraz żołądka i niektóre nowotwory limfoidalne.

41 Obecnie uważa się, że leczenie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe oraz programy szczepień stały się istotnym środkiem w terapii przeciwnowotworowej.

42 HPV a rak szyjki macicy Każdego roku około kobiet w UE zapada na raka szyjki macicy. W 99% materiałów z biopsji raka szyjki macicy na całym świecie znaleziono wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) Niedawno odkryto bardzo skuteczną szczepionkę, której wprowadzenie może przyczynić się do sporych oszczędności min. dzięki rzadszemu wykonywaniu testów skryningowych i ograniczeniu kosztów leczenia.

43 Kodeks: Bierz udział w programach szczepień ochronnych przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B Każdego roku na obszarze Unii Europejskiej odnotowuje się ok nowych przypadków raka wątroby. Przyczyną większości przypadków raka wątroby w Europie jest przewlekłe zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (WZW B) oraz C (WZW C). Skuteczna szczepionka przeciwko zakażeniu WZW B dostępna jest od 20 lat.

44 W Polsce wszystkie dzieci są obowiązkowo szczepione na WZW B kalendarz szczepień

45 Hp a rak żołądka Zakażenie Helicobacter pylori (Hp) wiąże się z ok. 6-krotnym wzrostem ryzyka zachorowania na raka żołądka Ok nowych zachorowań na raka żołądka wykrywanych jest każdego roku na obszarze Unii nowotwór bardzo trudny do wyleczenia

46 Leczenie zakażenia hp antybiotykami i inhibitorami pompy protonowej wymaga od pacjentów ścisłego stosowania się do zaleceń Cały czas trwają prace nad szczepionką przeciwko Hp

47 Programy skriningowe Ważnym czynnikiem obniżającym umieralność z powodu nowotworów złośliwych jest wczesne wykrywanie zmian. A zatem im wcześniej nowotwór zostanie rozpoznany, i im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym wyższe są szanse na całkowite wyleczenie

48 Czym są programy skriningowe?...to zorganizowane wykonywanie testu lub przeprowadzanie wywiadu dla zidentyfikowania osób o zwiększonym zagrożeniu daną chorobą, które mogłyby odnieść korzyść zdrowotną dzięki dalszym badaniom lub działaniom profilaktycznym...

49 Czym powinny charakteryzować się badania przesiewowe. skierowane do dużej części populacji badania powinny być proste, akceptowalne przez pacjentów, nie inwazyjne, tanie wykrycie choroby we wczesnym stadium gwarantuje wyleczenie

50 Ważne programy badań przesiewowych: U noworodków w czwartej dobie życia testy wykrywające fenyloketonurię, wrodzoną niedoczynność tarczycy lub badanie słuchu Nowotwory: Rak szyjki macicy, rak piersi, rak jelita grubego i odbytnicy

51 Badanie przesiewowe rak szyjki macicy Rak szyjki macicy w krajach rozwijających się stanowi 25% wszystkich nowotworów W Polsce w 2004 roku zarejestrowano zachorowań na raka szyjki macicy

52 Kodeks: Kobiety po 25. roku życia powinny poddawać się badaniom przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy (w ramach NFZ zapraszane są Panie w wieku lat) Badanie: cytologia (wymazu z szyjki macicy) jest bezbolesna, powinna być wykonywana co 3-5 lat w trakcie wizyty u ginekologa

53 Badanie przesiewowe rak piersi (sutka) W Polsce rak piersi jest najczęstszym nowotworem występującym u kobiet Kodeks: kobiety powyżej 50. roku życia powinny poddawać się badaniom przesiewowym w kierunku rak piersi

54 Badanie - mammografia najbardziej skuteczna w wieku od rż. (młodsze kobiety USG piersi) NFZ prowadzi specjalny program dla kobiet w wieku lat - darmowa mammografia wykonywana co 2 lata

55 Dlaczego? Mammografia umożliwia wykrywanie klinicznie niewykrywalnych guzów sutka. Wśród kobiet obecnie poddawanych mammograficznym badaniom przesiewowym spadek umieralności wynosi ok. 1/3. Skrining mammograficzny u kobiet w wieku lat skutkuje spadkiem umieralności z powodu raka sutka oszacowanym na 35%.

56 Badanie przesiewowe rak jelita grubego i odbytnicy Kodeks: Kobiety i mężczyźni po 50. roku życia powinni uczestniczyć w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego i odbytnicy

57 Badania wykonywane w skriningu raka jelita grubego i odbytnicy. testy na krew utajoną w kale (FOBT) sigmoidoskopia - wziernikowanie esicy i odbytnicy kolonoskopia - wziernikowanie okrężnicy

58 skuteczność skriningu z zastosowaniem testów na krew utajoną w kale (FOBT), wykonywanych raz i dwa razy w roku wynosi 27%

59 Jednymi z bardziej skutecznych badań przesiewowych są: Skrining mammograficzny - u kobiet po 50 roku życia może zmniejszyć umieralność z powodu raka sutka o ok. 30%. Badania przesiewowe wykrywające krew utajoną w kale - mogą zmniejszyć umieralność z powodu raka jelita grubego i odbytnicy o ok. 27%. Przesiewowe badania cytologiczne mogą zmniejszyć umieralność z powodu raka szyjki macicy o ok. 80%. Inne badania przesiewowe nie powinny być w ogóle dostępne. Mimo to istnieją próby wdrożenia badań przesiwowych w kierunku raka płuca oraz raku gruczołu krokowego.

60 Badania przesiewowe w kierunku raka gruczołu krokowego Do niewątpliwych plusów tej metody przesiewowej można zaliczyć: - prostotę, niski koszt, łatwość dostępu i powszechną akceptację testu na stężenie PSA, - wzrost wykrywalności zachorowań na raka gruczołu krokowego, - obniżenie średniego wieku chorych w momencie rozpoznania, - zmniejszenie się zaawansowanych, odsetka nowotworów - wzrost odsetka guzów średniozróżnicowanych.

61 Badania przesiewowe w kierunku raka płuca Rokowanie w przypadku raka płuca rozpoznanego klinicznie jest złe, 5 letnie przeżycia wynoszą do 16%. Niewątpliwie rak płuca rozpoznany w pierwszym stopniu zaawansowania daje lepsze rokowanie, które wynosi ponad 70%. Dlatego zaczęto rozważać, czy osoby o podwyższonym ryzyku zachorowania na raka płuca mogą odnieść korzyści z wczesnego wykrywania. Jedną ze skutecznych metod jest: Spiralna tomografia komputerowa (CT) wykorzystująca niskie dawki promieniowania umożliwia wykrycie raka płuca w niskich stopniach zaawansowania.

62 Wyzwania dotarcie do jak największej liczby osób, które mogą skorzystać z badań przesiewowych włączenie do badań przesiewowych odpowiedniej kohorty wiekowej (np. w mammografii skriningowej kobiety w wieku lat), Prowadzenie przez władze odpowiedzialne za ochronę zdrowia racjonalnej polityki wdrażania programów przesiewowych. Wprowadzenie programów badań przesiewowych powinno zależeć od warunków ekonomicznych oraz od poziomu zachorowalności na daną chorobę nowotworową.

63 CHEMIOPREWENCJA W obserwacyjnych badaniach epidemiologicznych próbuje dowieść się skuteczności chemioprewencji na obniżenie zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe. Mimo braku całkowitego potwierdzenia w badaniach epidemiologicznych - można stwierdzić, iż: W przypadku Selenu i Wapnia istnieją słabe dowody wykazujące korzystne znaczenie suplementacji diety tymi pierwiastkami.

64 Błonnik - wykazano, że jedynie u osób, które spożywają błonnik w bardzo dużych ilościach i przez dłuższy czas można zaobserwować jego ochronne działanie. Tamoksyfen - Mimo, iż istnieją jednoznaczne dowody, że tamoksyfen może obniżać ryzyko zachorowania na raka sutka równocześnie stwierdzono jednak częstsze występowanie powikłań zakrzepowo- zatorowych w układzie żylnym.

65 Hormony egzogenne Doustne środki antykoncepcyjne Od kilkudziesięciu lat publikowane są wyniki badań epidemiologicznych dotyczących związku między stosowaniem doustnych środków antykoncepcyjnych a ryzykiem rozwoju nowotworów złośliwych.

66 Najważniejsze, związki między stosowaniem doustnej antykoncepcji a występowaniem nowotworów: Wykazano, że u kobiet, które stosują lub do niedawna stosowały doustne środki antykoncepcyjne istnieje umiarkowany wzrost ryzyka zachorowania na: raka sutka (do 10 lat po zaprzestaniu stosowania tej formy antykoncepcji), raka szyjki macicy (kobiety z dodatnim wynikiem testu na HPV), raka wątroby. Stwierdzono jednak tendencję do powrotu do poziomu przeciętnego w zakresie zachorowania na nowotwory w kilka lat od zaprzestania stosowania doustnej antykoncepcji.

67 Z drugiej strony antykoncepcja doustna: obniża ryzyko zachorowania na raka trzonu macicy i raka jajnika (efekt ochronny utrzymuje się nawet po zaprzestaniu stosowania antykoncepcji doustnej) Obniża ryzyko zachorowania na raka jelita grubego i odbytnicy, sprzyja długotrwałemu efektowi ochronnemu, który utrzymuje się nawet jeszcze 20 lat po zaprzestaniu jej stosowania.

68 Hormonalna terapia zastępcza Istnieją doniesienia na temat wzrostu zagrożenia rakiem sutka u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą (HTZ). W 51 badaniach epidemiologicznych, którymi objęto ponad: kobiet chorych na raka sutka i kobiet zdrowych, wykazano: wzrost ryzyka zachorowania na raka sutka o ok. 2,3% za każdy rok stosowania HTZ spadek ryzyka po zaprzestaniu terapii. Prawdopodobnie stosowanie HTZ wiąże się ze: wzrostem ryzyka zachorowania na raka jajnika spadkiem ryzyka zachorowania na raka jelita grubego i odbytnicy

69 Skojarzona hormonalna terapia zastępcza wiąże się z umiarkowanym wzrostem ryzyka zachorowania na raka sutka, ujawniającym się po kilku latach stosowania terapii oraz prawdopodobnie ze wzrostem ryzyka zachorowania raka jajnika HTZ ma wyraźny wpływ na wzrost liczby chorób układu sercowonaczyniowego dlatego też nie powinna być rekomendowana jako metoda profilaktyki chorób HTZ jest wskazana do krótkotrwałego stosowania dla łagodzenia dokuczliwych objawów okresu menopauzy

70 Genetyka Badania zmian genetycznych towarzyszących rozwojowi różnych typów nowotworów są prowadzone od ponad 40 lat, a ich wyniki mają podstawowe znaczenie w diagnostyce i leczeniu wielu nowotworów. W ostatnich 10 latach odkryto wiele genów odpowiedzialnych za dziedziczne postacie nowotworów. Badania te budzą ogromne zainteresowanie i stanowią szansę dla dokładnej diagnostyki, a w niektórych przypadkach umożliwiają rozpoznanie nowotworu jeszcze przed wystąpieniem objawów (przykładem jest dominujący gen odpowiedzialny za dziedziczenie gruczolaków jelita grubego i odbytu. Ma to wielkie znaczenie kliniczne, ponieważ umożliwia identyfikację innych członków rodziny, którzy będą musieli regularnie poddawać się endoskopii i profilaktycznym zabiegom chirurgicznym).

71 Niektórzy są obciążeni mutacjami występującymi w każdej komórce organizmu, które predysponują do rozwoju nowotworu. Takie zmiany są dziedziczone i może to prowadzić do rodzinnego występowania nowotworów. Klasycznymi przykładami genów należących do tej kategorii to geny BRCA1 i BRCA2, których mutacje predysponują do rozwoju raka sutka czy raka jajnika. Badaniom genetycznym należy poddawać osoby pochodzące z rodzin, w których stwierdzono co najmniej trzy przypadki nowotworów złośliwych u osób spokrewnionych, przy czym jedna z nich musi być krewnym pierwszego stopnia pozostałych dwóch, np. kobieta, jej syn i jej brat.

72 Ocenia się, że co najmniej 5% najczęściej występujących nowotworów złośliwych, jest związanych z mutacjami pojedynczych genów, które mogą mieć znaczenie prognostyczne i stwarzać możliwości lepszej prewencji czy leczenia. Z czysto ekonomicznego punktu widzenia korzyści z wykrycia niezaawansowanego guza litego, który stwarza szanse na wyleczenie, w porównaniu z długotrwałym leczeniem paliatywnym zaawansowanych nowotworów złośliwych, są oczywiste.

73 Trendy umieralności z powodu nowotworów złośliwych Według ogólnych przewidywań przyszłych wskaźników umieralności na nowotwory w poszczególnych grupach wiekowych w większości państw UE można oczekiwać zmniejszenia standaryzowanych wskaźników umieralności, przy czym czas ujawnienia i skala spadku umieralności w poszczególnych krajach są różne. Ogólne tendencje zmian zależą głównie od spadku umieralności na raka płuca u mężczyzn i raka gruczołu sutkowego u kobiet. Najbardziej wiarygodna prognoza przewiduje w 2015 roku zgonów z powodu nowotworów złośliwych, co stanowi o ponad zgonów więcej niż w roku Wzrost przewidywanej liczby zgonów na nowotwory w 2015 r. jest proporcjonalnie większy u mężczyzn i w nowych krajach Unii Europejskiej.

Europejski Kodeks Walki z Rakiem

Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski kodeks walki z rakiem powstał z inicjatywy Unii Europejskiej, która już w latach 80 uznała zmagania z rakiem w społeczeństwie Europejczyków za jeden z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Kodeks Walki z Rakiem

Kodeks Walki z Rakiem Kodeks Walki z Rakiem 11 zasad Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem 1. Nie pal; jeśli już palisz, przestań. W krajach rozwiniętych 25-30% wszystkich zgonów z powodu nowotworów ma związek z paleniem tytoniu.

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Światowy Dzień Walki z Rakiem Światowy Dzień Walki z Rakiem lub Światowy Dzień Raka (ang. World Cancer Day) święto ustanowione na Światowym Szczycie Walki z Rakiem zorganizowanym pod egidą prezydenta Francji

Bardziej szczegółowo

Strona 1 z 7 ZWIĄZKI REHABILITACJI I PROFILAKTYKI CZY MOŻNA ZAPOBIEGAĆ RAKOWI CZYLI SŁÓW KILKA O PREWENCJI PIERWOTNEJ I WTÓRNEJ

Strona 1 z 7 ZWIĄZKI REHABILITACJI I PROFILAKTYKI CZY MOŻNA ZAPOBIEGAĆ RAKOWI CZYLI SŁÓW KILKA O PREWENCJI PIERWOTNEJ I WTÓRNEJ ZWIĄZKI REHABILITACJI I PROFILAKTYKI CZY MOŻNA ZAPOBIEGAĆ RAKOWI CZYLI SŁÓW KILKA O PREWENCJI PIERWOTNEJ I WTÓRNEJ CELE ZADANIA REHABILITACJA PROFILAKTYKA METODY ŚRODKI WPŁYW RÓŻNYCH CZYNNIKÓW NA ZDROWIE

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć. Marzanna Kostecka-Biskupska, Jadwiga Zapała

Scenariusz zajęć. Marzanna Kostecka-Biskupska, Jadwiga Zapała Scenariusz zajęć Temat: Znajdź swój styl zdrowo żyj! Szkoła Promująca Zalecenia Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Autorzy: Etap edukacyjny: Czas trwania zajęć: Marzanna Kostecka-Biskupska, Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć. Przepis na życie bez raka. Szkoła Promująca Zalecenia Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem.

Scenariusz zajęć. Przepis na życie bez raka. Szkoła Promująca Zalecenia Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Scenariusz zajęć Temat: Autorzy: Etap edukacyjny: Czas trwania zajęć: Przepis na życie bez raka. Szkoła Promująca Zalecenia Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Marzanna Kostecka-Biskupska, Jadwiga Zapała

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym. Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz

Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym. Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Profilaktyka onkologiczna Pierwotna - zmniejszenie narażenia na czynniki

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM. Wielkopolskie Centrum Onkologii Biuro Programu Prewencji Pierwotnej dla Wielkopolski. Konin, 16 maja 2007

EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM. Wielkopolskie Centrum Onkologii Biuro Programu Prewencji Pierwotnej dla Wielkopolski. Konin, 16 maja 2007 EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Wielkopolskie Centrum Onkologii Biuro Programu Prewencji Pierwotnej dla Wielkopolski Konin, 16 maja 2007 WYSTĘPOWANIE NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W UNII EUROPEJSKIEJ 2000 ROK

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Obecny Stan Zwalczania

Obecny Stan Zwalczania Obecny Stan Zwalczania Healthcare Nowotworów w Polsce Opracowane przez Wstęp Obecny Stan Zwalczania Nowotworów w Polsce został przygotowany w związku z realizacją projektu pn. Strategia Walki z Rakiem

Bardziej szczegółowo

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej Ś Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej NOWOTWORY ZŁOŚLIWE w województwie śląskim Katowice 211 Oddziiałł Analliiz ii Statystykii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim,

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, ze szczególnym uwzględnieniem raka płuca Prof. Jan Skokowski - prezes Stowarzyszenia Walki z Rakiem Płuca Źródło: Pomorski Rejestr Nowotworów, Gdańsk 2014 Lista

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej

Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej Nasza dieta oraz sposób odżywiania jest drugą (po paleniu) najważniejszą przyczyną powstawania chorób nowotworowych. Pożywienie stanowi czynnik

Bardziej szczegółowo

Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-2009

Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-2009 Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-29 W 29 roku woj. dolnośląskie liczyło 2 874 88, w tym Wrocław 622 986 mieszkańców, mieszkańcy Wrocławia stanowili więc 21,7%

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA I PROFILAKTYKA WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH

EPIDEMIOLOGIA I PROFILAKTYKA WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA I PROFILAKTYKA WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH Sylwia Grodecka-Gazdecka Katedra Onkologii AM w Poznaniu 2007 Powstanie nowotworu jest wypadkową predyspozycji genetycznych oraz stopnia narażenia

Bardziej szczegółowo

Europejski Kodeks Walki z Rakiem

Europejski Kodeks Walki z Rakiem Informacja prasowa Europejski Kodeks Walki z Rakiem Od lat zadawane pytanie: jak Ŝyć, by Ŝyć zdrowo i nie zachorować na raka znalazło wreszcie konkretną podpowiedź - Europejski Kodeks Walki z Rakiem. Publikacja

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem 2. Wystrzegaj się otyłości 1. Nie pal; jeśli już palisz, przestań. Jeśli nie potrafisz przestać, nie pal przy niepalących 3. Bądź codziennie aktywny ruchowo, uprawiaj ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Program Profilaktyki Raka Piersi Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Onkologii) 13.06.2006

Bardziej szczegółowo

Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013

Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013 Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów jest finansowane przez Ministerstwo Zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. Realizator zadania:

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOŁA PROMUJĄCA PROFILAKTYKĘ ONKOLOGICZNĄ. Dr n. med. Tomasz Mierzwa

PROGRAM SZKOŁA PROMUJĄCA PROFILAKTYKĘ ONKOLOGICZNĄ. Dr n. med. Tomasz Mierzwa PROGRAM SZKOŁA PROMUJĄCA PROFILAKTYKĘ ONKOLOGICZNĄ Dr n. med. Tomasz Mierzwa DOTYCHCZAS REALIZOWANE PROGRAMY EDUKACYJNE PRZEZ ZAKŁAD PROFILAKTYKI I PROMOCJI ZDROWIA CENTRUM ONKOLOGII W BYDGOSZCZY Dotowane

Bardziej szczegółowo

Kronika zdrowia rodziny

Kronika zdrowia rodziny Kronika zdrowia rodziny badania profilaktyczne szczepienia ważne wizyty pobyty w szpitalu Nasza rodzina i ważne dane (daty urodzin, numery PESEL, choroby przewlekłe, alergie) 2 Kronika zdrowia rodziny

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog

Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog W 2010 r. w Polsce wykryto 15 784 przypadków raka piersi u kobiet, ale na raka piersi chorują też mężczyźni,

Bardziej szczegółowo

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej Ś Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej NOWOTWORY ZŁOŚLIWE w województwie śląskim Katowice 2010 Oddziiałł Analliiz ii Statystykii

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego

Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Centrum Zdrowia Publicznego NOWOTWORY ZŁOŚLIWE w województwie śląskim Katowice 29 Ślląskiie Centrum Zdrowiia Publliicznego Nowotwory

Bardziej szczegółowo

Rak największym wyzwaniem zdrowia Europejczyków

Rak największym wyzwaniem zdrowia Europejczyków Rak największym wyzwaniem zdrowia Europejczyków W XX w. doszło do niezwykłej poprawy stanu zdrowia w Europie. Po II wojnie światowej w Polsce długość życia wzrosła u kobiet blisko o 30 lat. Na początku

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem. prof. Witold Zatoński

Europejski kodeks walki z rakiem. prof. Witold Zatoński Europejski kodeks walki z rakiem prof. Witold Zatoński Europejski kodeks walki z rakiem prof. Witold Zatoński Warszawa 2010 Europejski kodeks walki z rakiem Publikacja została przygotowana na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie. Promieniowanie tak, ale. Jerzy Kierzkowski

Promieniowanie. Promieniowanie tak, ale. Jerzy Kierzkowski Promieniowanie jonizujące i niejonizujące Promieniowanie tak, ale Jerzy Kierzkowski Rodzaje oddziaływania Promieniowanie jonizujące Promieniowanie niejonizujące - promieniowanie elektromagnetyczne (mikrofale,

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna w zakresie chorób nowotworowych oraz opinie konsultantów krajowych i wojewódzkich na temat rozwoju onkologii

Sytuacja epidemiologiczna w zakresie chorób nowotworowych oraz opinie konsultantów krajowych i wojewódzkich na temat rozwoju onkologii Sytuacja epidemiologiczna w zakresie chorób nowotworowych oraz opinie konsultantów krajowych i wojewódzkich na temat rozwoju onkologii IV posiedzenie Zespołu do spraw Bezpieczeństwa Zdrowotnego przy Wojewodzie

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks. walki z rakiem. wersja trzecia (2003)

Europejski kodeks. walki z rakiem. wersja trzecia (2003) Europejski kodeks walki z rakiem wersja trzecia (2003) Europejski kodeks walki z rakiem wersja trzecia (2003) Witold Zatoński, Kraków 2007 Wydanie I Konsultanci prof. dr hab. med. Marek Spaczyński, Polskie

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z nowotworami złośliwymi i jego przesłanki naukowe

Europejski kodeks walki z nowotworami złośliwymi i jego przesłanki naukowe http://www.kodekswalkizrakiem.pl/ (wersja trzecia, 2003) Europejski kodeks walki z nowotworami złośliwymi i jego przesłanki naukowe Od czasu powstania Europejskiego kodeksu walki z nowotworami złośliwymi

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

RAZEM ZADBAJMY O ZDROWIE

RAZEM ZADBAJMY O ZDROWIE RAZEM ZADBAJMY O ZDROWIE Barbara Dziuk Prezes Fundacji na Rzecz Zapobiegania i Zwalczania Nowotworów v-ce Prezes Polskiego Komitetu Zwalczania Raka Oddz. Śląski w Gliwicach. Radna Sejmiku Województwa Śląskiego

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

diagnostyka raka piersi

diagnostyka raka piersi diagnostyka raka piersi Jedyne w Polsce badanie genetyczne połączone z badaniem obrazowym piersi 1 Czy jesteś pewna, że nie grozi Ci zachorowanie na raka piersi? Aktualny stan wiedzy medycznej umożliwia

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. Konkursu na zaprojektowanie plakatu promującego. Kodeks Walki z Rakiem

REGULAMIN. Konkursu na zaprojektowanie plakatu promującego. Kodeks Walki z Rakiem REGULAMIN Konkursu na zaprojektowanie plakatu promującego Kodeks Walki z Rakiem 1. Postanowienia ogólne 1. Konkurs graficzny prowadzony jest na terytorium Województwa Lubuskiego w klasach I-III szkół gimnazjalnych.

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem prof. Witold Zatoński Warszawa 2010 2012 Europejski kodeks walki z rakiem prof. Witold Zatoński polskie wydadnie pod redakcją prof. dr

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku Joanna Didkowska, Urszula Wojciechowska, Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze opracowanie

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 153/2011 z dnia o projekcie programu zdrowotnego Profilaktyka chorób nowotworowych w ramach Programu Zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim

Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim Kędzierzyn-Koźle, 20 września 2012 Wojciech Redelbach C6H6 + KK = CA? Benzen

Bardziej szczegółowo

Mit Nie zachorujesz na raka płuc, jeżeli nigdy nie paliłeś/aś.

Mit Nie zachorujesz na raka płuc, jeżeli nigdy nie paliłeś/aś. Palenie papierosów Wiadomo, że palenie tytoniu stanowi przyczynę ogromnej liczby przypadków zachorowań na raka płuc. Około dziewięć na dziesięć osób, u których doszło do rozwoju tego nowotworu, jest palaczami

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Urszula Wojciechowska, Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie 1 S t r o n a podkarpackim 2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie Podobnie jak w całej Polsce, bezpłatne programy profilaktyczne refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia realizowane są

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi Europejski Dzień (Breast Health Day) to ustanowione 15 października święto, którego istotą jest przypominanie i uświadamianie o tym jak zapobiegać występowaniu nowotworów piersi oraz o olbrzymim znaczeniu

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2014-2018

Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2014-2018 Załącznik do Uchwały Nr LXV/661/2014 Rady Miejskiej Wałbrzycha z dnia 29 sierpnia 2014r. Program profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2014-2018 I. Opis problemu zdrowotnego Wirus

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Program dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych Szkoła promująca zalecenia Europejskiego kodeksu walki z rakiem w roku 2015. Regulamin programu

Program dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych Szkoła promująca zalecenia Europejskiego kodeksu walki z rakiem w roku 2015. Regulamin programu Program dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych Szkoła promująca zalecenia Europejskiego kodeksu walki z rakiem w roku 2015 Regulamin programu Założenia programu: Województwo kujawsko-pomorskie charakteryzują

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r.

Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r. Uchwała nr XXV/206/2013 Rady Gminy Stawiguda z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego HPV na lata 2013 2018 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Profilaktyka pierwotna walki z rakiem FOTO Pojęcia nowotwór i rak w języku potocznym często stosowane są zamiennie. Rozróżnienie pomiędzy nowotworem, a rakiem opiera się

Bardziej szczegółowo

Dlaczego profilaktyka nowotworów?

Dlaczego profilaktyka nowotworów? Zbigniew Ciosek Sztum, 10.02.2015 Projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem -efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany ze środków

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest drugim,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 Autor programu: Miasto Kielce, ul. Rynek 1, 25-303 Kielce 1 I. Opis problemu zdrowotnego Rak

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych!

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych! CHOROBY NOWOTWOROWE Palenie tytoniu kojarzy się przede wszystkim z rakiem płuc. W rzeczywistości, papierosy powodować mogą znacznie więcej nowotworów złośliwych. Zalicza się do nich na przykład: raka krtani,

Bardziej szczegółowo

r Vlp/. 2012-09- '1 2

r Vlp/. 2012-09- '1 2 to PROJEKT UCHWAL y Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. I BIURO RADY MIASTA KATOWICE f;'.:.;~_i r Vlp/. 2012 09 '1 2 BRM w sprawie przyjęcia "Programu profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy Profilaktyka raka szyjki macicy Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek Katowice, 04.07.2015 Co to jest szyjka macicy? Macica zbudowana jest z trzonu i szyjki. Szyjka macicy składa się z części brzusznej i z

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA CHORÓB NOWOTWOROWYCH 4

PROFILAKTYKA CHORÓB NOWOTWOROWYCH 4 PROFILAKTYKA CHORÓB NOWOTWOROWYCH 4 Beata Hoffman, Krzysztof Koper Stwierdzenie, że lepiej zapobiegać, niż leczyć, jest jak się wydaje szeroko rozpowszechnione i ugruntowane w świadomości społecznej. Pojawia

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 86/2014 z dnia 5 maja 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka piersi gmina

Bardziej szczegółowo

Czy potrzebujemy nowych. szczepionek. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04.

Czy potrzebujemy nowych. szczepionek. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04. Czy potrzebujemy nowych szczepionek Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04.2015 Ewa Bernatowska Klinika Immunologii Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 Okres realizacji: wrzesień 2013 czerwiec 2016 Autor programu: Gmina i Miasto Drzewica, ul. Stanisława

Bardziej szczegółowo

Wpływ skrinigu na trendy zachorowalności i umieralności. Polska na tle wybranych krajów Europy

Wpływ skrinigu na trendy zachorowalności i umieralności. Polska na tle wybranych krajów Europy Kobieta w XXI wieku wyzwania programy screeningowe Wpływ skrinigu na trendy zachorowalności i umieralności. Polska na tle wybranych krajów Europy Joanna Didkowska Wrocław 12-13 października 21 PREWENCJA

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest drugim,

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT 49 Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 2 w Andrychowie. Szkoła Promująca Bezpieczeństwo Szkoła z Klasą Szkoła Odkrywców Talentów

Gimnazjum nr 2 w Andrychowie. Szkoła Promująca Bezpieczeństwo Szkoła z Klasą Szkoła Odkrywców Talentów Gimnazjum nr 2 w Andrychowie Szkoła Promująca Bezpieczeństwo Szkoła z Klasą Szkoła Odkrywców Talentów GIMNAZJUM NR 2 W ANDRYCHOWIE Od 2005 r. prowadzi klasy integracyjne Od 2005 r. realizuje Projekt Zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Postępowanie z Pacjentem w przypadku nosicielstwa mutacji w genach BRCA1/2, CHEK2, NOD2

Postępowanie z Pacjentem w przypadku nosicielstwa mutacji w genach BRCA1/2, CHEK2, NOD2 Postępowanie z Pacjentem w przypadku nosicielstwa mutacji w genach BRCA1/2, CHEK2, NOD2 PANEL NOWOTWORY, NOWOTWÓR PIERSI, PROSTATA Dr n. med. Karolina Ochman Gdańsk. 17 listopada 2012 1 Mutacja genu BRCA1/2

Bardziej szczegółowo

WALCZ Z OTYŁOŚCIĄ I PRZECIWDZIAŁAJ NOWOTWOROM

WALCZ Z OTYŁOŚCIĄ I PRZECIWDZIAŁAJ NOWOTWOROM Informacja prasowa z okazji Światowego Dnia Walki z Otyłością Warszawa, 23 października 2015 r. WALCZ Z OTYŁOŚCIĄ I PRZECIWDZIAŁAJ NOWOTWOROM Otyłość to drugi po paleniu tytoniu czynnik rozwoju chorób

Bardziej szczegółowo