BADANIE WPŁYWU PARAMETRÓW PROFILU TEMPERATUROWEGO DLA PROCESU WYŻARZANIA CIĄGŁEGO NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE BLACH CIENKICH ZE STALI DP

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BADANIE WPŁYWU PARAMETRÓW PROFILU TEMPERATUROWEGO DLA PROCESU WYŻARZANIA CIĄGŁEGO NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE BLACH CIENKICH ZE STALI DP"

Transkrypt

1 42 Prace IMŻ 2 (2011) Ryszard MOLENDA, Roman KUZIAK Instytut Metalurgii Żelaza BADANIE WPŁYWU PARAMETRÓW PROFILU TEMPERATUROWEGO DLA PROCESU WYŻARZANIA CIĄGŁEGO NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE BLACH CIENKICH ZE STALI DP W artykule przedstawiono wyniki symulacji procesu ciągłego wyżarzania taśm ze stali DP zrealizowanej za pomocą systemu Gleeble 3800.Wyznaczono właściwości mechaniczne oraz zbadano strukturę stali po przeprowadzonych eksperymentach. Proces ciągłego wyżarzania zrealizowany zgodnie z wariantami polegającymi na hartowaniu bezpośrednio z temperatur zakresu międzykrytycznego doprowadził do wytworzenia w stali struktury ferrytycznomartenzytycznej z niewielkim udziałem bainitu. Właściwości mechaniczne taśm w zalezności od warunków zastosowanej obróbki cieplnej są następujące: R m MPa, R e(0,2) MPa, A %, n (wykładnik umocnienia) 0,14 0,24%. Realizacja ciągłego wyżarzania taśm ze stali DP zgodnie z wariantem CAG pozwoliła na uzyskanie stabilnych właściwości mechanicznych w szerokim zakresie temperatur wyżarzania międzykrytycznego. Słowa kluczowe: stal DP, wyżarzanie ciągłe, właściwości mechaniczne, system Gleeble EXAMINATION OF THE IMPACT OF TEMPERATURE PROFILE PARAMETERS FOR CONTINUOUS ANNEALING PROCESS ON MECHANICAL PROPERTIES OF THIN PLATES OF DP STEEL The article presents results of DP steel strip continuous annealing simulation conducted by means of Gleeble 3800 system. Mechanical properties were determined and steel structure was examined following the realized experiments. Continuous annealing realized according to options consisting in tempering directly from temperatures of intercritical range led to formation of ferrite martensite steel structure with a minor share of bainite. Mechanical properties of strips following the said procedure are the following: R m MPa, R e(0,2) MPa, A %, n %. Realization of continuous annealing of DP steel strips in line with CAG option made it possible to obtain stable mechanical properties in wide range of intercritical annealing temperatures. Key words: DP steel, continuous annealing, mechanical properties, Gleeble system 1. CEL BADAŃ Celem badań było przeprowadzenie symulacji fizycznej procesu ciągłego wyżarzania blach ze stali DP. Zaprojektowano i przeprowadzono szereg wariantów wyżarzania ciągłego zimnowalcowanych blach ze stali DP za pomocą symulatora Gleeble 3800 w połączeniu z badaniami struktury i właściwości mechanicznych. Uzyskane wyniki umożliwią dobór optymalnych pod względem zużycia energii parametrów prowadzenia procesu w warunkach przemysłowych oraz zapewnią produkcję blach o odpowiednich właściwościach mechanicznych. 2. MATERIAŁ DO BADAŃ Podstawowym materiałem badań była walcowana na zimno w warunkach przemysłowych blacha o grubości 1,2 mm, o składzie chemicznym podanym w tablicy 1, oznaczona symbolem DP1. Z arkuszy blach wykonano próbki o wymiarach ,2 mm, na których przeprowadzono zaprojektowane eksperymenty ciągłego wyżarzania. W celu przeprowadzenia badań dylatometrycznych, dodatkowo wykonano wytop laboratoryjny stali oznaczonej symbolem DP2 o składzie chemicznym przedstawionym również w tablicy 1. Wlewek stali Tablica 1. Składy chemiczne badanych stali typu DP Table 1. Chemical composition of the examined DP steels Symbol Zawartość pierwiastków; % mas. C Mn Si P S Cr Mo V B DP1 0,13 1,38 0,25 0,016 0,006 0,25 0,087 0,004 0,001 DP2 0,12 1,42 0,19 0,014 0,009 0,27 0,075 0,

2 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego DP2 przekuto na gorąco na pręty o średnicy 12 mm, z których następnie wykonano próbki dylatometryczne o wymiarach φ4 7 mm oraz próbki cylindryczne o wymiarach φ10 12 mm, na których przeprowadzono doświadczenia mające na celu opracowanie wstępnych warunków nagrzewania i chłodzenia dla wytwarzania struktury ferrytyczno-martenzytycznej. Rys. 1. Schemat ideowy układu doświadczalnego w symulatorze Gleeble 3800 do badania procesu ciągłego wyżarzania taśm ze stali DP Fig. 1. Schematic diagram of experimental system in Gleeble 3800 simulator for examination of DP steel strips continuous annealing process 3. SYMULACJA FIZYCZNA PROCESU WYŻARZANIA CIĄGŁEGO BLACH CIENKICH ZE STALI DP Na podstawie wyników badań dylatometrycznych i badań nad obróbką cieplną opracowano szereg różnych wariantów wyżarzania ciągłego blach ze stali DP. W oparciu o zaprojektowane profile temperaturowe zrealizowano następujący program badań: przeprowadzono symulację ciągłego wyżarzania badanych blach za pomocą symulatora Gleeble; wyznaczono właściwości mechaniczne próbek stali po różnych wariantach wyżarzania ciągłego; przeprowadzono badania struktury stali za pomocą mikroskopu świetlnego oraz elektronowego mikroskopu skaningowego. Symulację procesu ciągłego wyżarzania taśm ze stali DP1 przeprowadzono z wykorzystaniem symulatora Gleeble Schemat ideowy doświadczalnego układu pomiarowego przedstawiono na rys. 1. Proces ciągłego wyżarzania próbek ze stali DP realizowano według trzech wariantów, które oznaczono następującymi symbolami: H(1,2), H(1,2)G, CAG. Na rys. 2. przedstawiono schematycznie profile termiczne zrealizowane w trakcie przeprowadzonych symulacji dla wariantów H(1,2). Cyfry 1 i 2 oznaczają różne szybkości chłodzenia. Przebieg wyżarzania ciągłego realizowanego według wariantu H(1,2)G przedstawiono schematycznie na rys. 3. Próbki ze stali DP nagrzewano w symulatorze Gleeble od temperatury otoczenia To do temperatury T1 ze stałą szybkością 3 C/s. Wartość temperatury T1 wynosiła Tz 10 C, gdzie Tz jest temperaturą piku cyklu termicznego. W przedziale temperatur T1 Tz szybkość nagrzewania była zmniejszona do wartości 0,25 C/s. Po nagrzaniu próbki do temperatury Tz, chłodzono ją do temperatury otoczenia z szybkością wynoszącą 50 C/s dla wariantu H1 i 90 C/s dla wariantu H2. Warianty H1G i H2G uwzględniają obróbkę cieplną przeprowadzoną zgodnie z wariatami H1 i H2 oraz dodatkowo zabieg cieplny, który odwzorowuje warunki Rys. 2. Profil temperaturowy dla symulacji wyżarzania ciągłego według wariantu H(1,2) Fig. 2. Temperature profile for continuous annealing simulation according to option H(1,2)

3 44 Ryszard Molenda, Roman Kuziak Prace IMŻ 2 (2011) Rys. 3. Profil temperaturowy dla symulacji wyżarzania ciągłego według wariantu H(1,2)G Fig. 3. Temperature profile for continuous annealing simulation according to option H(1,2)G Rys. 4. Profil temperaturowy dla symulacji wyżarzania ciągłego według wariantu CAG Fig. 4. Temperature profile for continuous annealing simulation according to CAG option procesu cynkowania ogniowego. Nieco bardziej złożony charakter ma wariant wyżarzania oznaczony symbolem CAG, którego przebieg przedstawiono na rys. 4. Proces wyżarzania ciągłego blach realizowany według tego wariantu różni się zasadniczo od wariantów H1G i H2G tym, że chłodzenie próbki z temperatury Tz do temperatury 320 C przeprowadzono w czterech kolejnych etapach. Bardzo ważny dla kształtowania mikrostruktury i właściwości mechanicznych taśm jest etap chłodzenia od temperatury 700 do 350 C, który zrealizowano ze średnią szybkością wynoszącą 40 C/s. W zakresie temperatur przemiany martenzytycznej, tj. w przedziale C, szybkość chłodzenia zmniejszono do wartości 0,6 C/s. Symulację procesu cynkowania ogniowego w omawianym wariancie przeprowadzono podobnie jak w wariantach H1G i H2G, z tą jed- nak różnicą, że rozpoczyna się ona przy temperaturze 320ºC. 4. WYNIKI BADAŃ 4.1. WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I STRUKTURA BLACHY ZIMNOWALCOWANEJ W STANIE WYJŚCIOWYM Blachy taśmowe do symulacji wyżarzania ciągłego uzyskano w wyniki przewalcowania na zimno blach gorącowalcowanych. Warunki chłodzenia po walcowaniu na gorąco dobrano tak, aby w blachach uzyskać strukturę ferrytyczno-perlityczną. Zimnowalcowane blachy ze stali DP charakteryzują się wysoką wytrzymałością,

4 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego co jest efektem umocnienia odkształceniowego, i niską ciągliwością. Na przykład próbka ze stali DP1 wykazuje następujące właściwości mechaniczne: R e0,2 = 926 MPa, R m = 1019 MPa, A50 = 2,7%, n = 0,07. Strukturę tej blachy (rys. 5). tworzą silnie wydłużone w wyniku odkształcenia ziarna ferrytu z koloniami perlitu. Granice między koloniami perlitu a osnową ferrytu nie podlegają dekohezji w wyniku odkształcenia próbki, natomiast występuje silne odkształcenie płytek cementytu (rys. 5b) KINETYKA REKRYSTALIZACJI FERRYTU W STALI DP Kinetykę rekrystalizacji ferrytu zachodzącą podczas ciągłego wyżarzania stali DP wyznaczono w oparciu o pomiar twardości metodą Vickersa na standartowych próbkach stosowanych w symulatorze Gleeble. Wyżarzanie próbek przeprowadzono przy temperaturach w zakresie C. Kinetykę rekrystalizacji wyznaczono z zależności: H0 - HT FZR = H 0 - H ZR gdzie: FZR udział frakcji zrekrystalizowanej HO twardość próbki w stanie wyjściowym HT twardość próbki po wyżarzaniu w temperaturze T HZR twardość próbki zrekrystalizowanej Na rys. 6 przedstawiono przebieg krzywej rekrystalizacji ferrytu w stali DP w funkcji temperatury ciągłego wyżarzania. Przeprowadzone badania metalograficzne wyżarzanych w sposób ciągły próbek ze stali DP1 pozwoliły na obserwację procesu rekrystalizacji ferrytu oraz roza) b) Rys. 5. Struktura zimnowalcowanej blachy ze stali DP Fig. 5. Structure of cold rolled DP steel plate Rys. 6. Kinetyka rekrystalizacji ferrytu w trakcie ciągłego wyżarzania stali DP1 Fig. 6. Ferrite recrystallization kinetics during continuous annealing of DP1 steel

5 46 Ryszard Molenda, Roman Kuziak Prace IMŻ 2 (2011) a) puszczania płytek cementytu w perlicie. Przy temperaturze wyżarzania równej 610 C w strukturze stali DP zabserwowano początkowe etapy rekrystalizacji (rys. 7a) oraz proces rozpuszczania płytek cementytu w perlicie, a także ich koagulację (rys. 7b,c). Wyżarzanie stali w temperaturze 690 C prowadzi do zrekrystalizowania około 90% objętości próbki. Wewnątrz zrekrystalizowanych ziaren, na ich granicach oraz w punktach potrójnych występują sferyczne cząstki cementytu (rys. 8). Podobne obrazy struktury uzyskano po wyżarzaniu stali w temperaturze 700 C (rys. 9a,b) WYNIKI BADAŃ DYLATOMETRYCZNYCH W oparciu o przeprowadzone badania z wykorzystaniem dylatometru Bähr określono punkty przełomowe A c1 i A c3 oraz zbadano przemianę wyjściowej mikrostruktury blach w austenit, przy szybkości nagrzewania wynoszącej 3 C/s.Wyznaczone temperatury charaktery- b) a) c) b) Rys. 7. Struktura stali DP po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H1; T = 610 C Fig.7. Structure of DP steel following annealing according to option H1; T= 610 C Rys. 8. Struktura stali DP po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H1; T = 690 C Fig. 8. Structure of DP steel following annealing according to option H1; T= 690 C

6 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego a) b) Rys. 9. Struktura stali DP po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H1; T = 700 C Fig. 9. Structure of DP steel following annealing according to option H1; T= 700 C styczne wynoszą odpowiednio: A c1 = 740 C i A c3 = 881 C. Zmiany udziału austenitu w trakcie nagrzewania stali przedstawiono na rys. 10. Na rysunku tym przedstawiono również wyniki obliczeń równowagowych z wykorzystaniem programu ThermoCalc. Stwierdzono rozbieżność między wynikami badań dylatometrycznych, a wynikami obliczeń za pomocą programu ThermoCalc. Wyniki badań dylatometrycznych wskazują, że początkowo w przedziale temperatur C przemiana zachodzi wolno, natomiast znaczący wzrost szybkości przemiany struktury wyjściowej obserwuje się powyżej temperatury 775 C (rys. 10). Jak wiadomo przemiana ferrytu w austenit w stalach o wyjściowej strukturze ferrytyczno-perlitycznej zachodzi w dwu etapach. W etapie pierwszym zachodzi rozpuszczanie perlitu w ferrycie, który następnie bardzo szybko przemienia się w austenit. Pewne cechy pierwszego etapu przemiany, które będą przedmiotem odrębnego opracowania, powodują, że może on zachodzić bez zmiany objętości próbki. Z tego powodu, nie ujawnia się on na krzywej dylatacyjnej WYNIKI BADAŃ WYTRZYMAŁOŚCIOWYCH BLACH TAŚMOWYCH ZE STALI DP PO WYŻARZANIU CIĄGŁYM ZREALIZOWANYM WG WARIANTÓW H1 ORAZ H2 Wariant H1 wyżarzania ciągłego polegał na nagrzewaniu próbek stali od temperatury otoczenia do temperatur zawartych w przedziale A c1 A c3, mianowicie do temperatury Tz równej odpowiednio : 755, 765, 790, 815, 840 i 865 C. Stosowano dwie szybkości nagrzewania: w początkowym etapie od temperatury otoczenia do temperatury (Tz 10 C) szybkość wynosiła 3 C/s Rys. 10. Przemiana wyjściowej struktury w austenit podczas nagrzewania próbki ze stali DP1 z szybkością 3 C/s Fig. 10. Transformation of initial structure into austenite during DP1 steel sample heating with the rate of 3 C/s

7 48 Ryszard Molenda, Roman Kuziak Prace IMŻ 2 (2011) oraz w końcowym etapie nagrzewania, do temperatury Tz z szybkością równą 0,25 C/s. Po nagrzaniu próbek do temperatury Tz chłodzono je za pomocą mgły wodno-powietrznej ze średnią szybkością wynoszącą 50 C/s. Wyniki pomiarów właściwości mechanicznych blach wyżarzanych według wariantu H1 przedstawiono na rys. 11. Przedstawione wyniki wskazują wyraźnie, że w miarę wzrostu temperatury wyżarzania rośnie zarówno umowna granica plastyczności R e0,2 jak również wytrzymałość na rozciąganie Rm. Nagrzewanie badanej stali w zakresie międzykrytycznym prowadzi do częściowej przemiany α + P γ. Udział austenitu rośnie z temperaturą wyżarzania (rys. 10). W trakcie szybkiego chłodzenia struktury składającej się z ferrytu i austenitu następuje przemiana γ α. Efektem końcowym przeprowadzonej obróbki cieplnej jest utworzenie struktury ferrytyczno-martenzytycznej. Wytrzymałość na rozciąganie stali DP zależy liniowo od udziału martenzytu w ich strukturze, który z kolei zależy od wyjściowego udziału austenitu, a zatem od temperatury wyżarzania międzykrytycznego. Po wyżarzaniu stali w temperaturze 755 C granica plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie wynoszą, odpowiednio, 325 i 745 MPa. W miarę wzrostu temperatury wyżarzania stwierdza się liniowy wzrost obu tych wielkości, które po zasto- Rys. 11. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego stali DP1 a wytrzymałością na rozciąganie i granicą plastyczności po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem H1 Fig. 11. Relation between DP1 steel intercritical annealing temperature, tensile strength and plastic yield following simulation of continuous annealing according to option H1 Rys. 12. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego stali DP1 a wydłużeniem całkowitym A50 oraz wykładnikiem umocnienia n po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem H1 Fig. 12. Relation between DP1 steel intercritical annealing temperature, total elongation A50 and strengthening exponent n following simulation of continuous annealing according to option H1

8 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego sowaniu temperatury wyżarzania 840 C osiągają wartości, odpowiednio, 423 i 793 MPa. Po wyżarzaniu stali DP w przedziale temperatur C obserwuje się korzystną relację między umowną granicą plastyczności a wytrzymałością na rozciąganie, mianowicie, iloraz R e0,2 /R m mieści się w przedziale 0,43 0,53, co korzystnie wpływa na umocnienie stali w procesie kształtowania na zimno. Zależności między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego a wydłużeniem całkowitym A 50 oraz wykładnikiem umocnienia n przedstawiono na rys. 12. Wydłużenie całkowite próbek DP1 po wyżarzaniu w przedziale temperatur C wynosi około 20%. Wzrost temperatury wyżarzania do 865 C, powoduje spadek A 50 do wartości 16,8%. Wartości wykładnika umocnienia n stali wyżarzanej w temperaturze 755 C wynosi 0,24 i zmniejsza się w miarę wzrostu temperatury wyżarzania, osiągając przy temperaturze 840 C wartość 0,19. Wariant wyżarzania ciągłego H2 różni się od wariantu H1 głównie tym, że chłodzenie próbki od temperatury zadanej Tz realizowano ze średnią szybkością wynoszącą 90 C/s. Wyniki pomiarów właściwości mechanicznych blach wyżarzanych według wariantu H2 przedstawiono na rys. 13. Wyniki przedstawione na rysunku 13 wskazują, że w miarę wzrostu temperatury wyżarzania stali DP ro- Rys. 13. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego stali DP1 a wytrzymałością na rozciąganie i granicą plastyczności po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem H2 Fig. 13. Relation between DP1 steel intercritical annealing temperature, tensile strength and plastic yield following simulation of continuous annealing according to H2 option Rys. 14. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego stali DP1 a wydłużeniem całkowitym A50 oraz wykładnikiem umocnienia n po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem H2 Fig. 14. Relation between DP1 steel intercritical annealing temperature, total elongation A50 and strengthening exponent n following simulation of continuous annealing according to option H2

9 50 Ryszard Molenda, Roman Kuziak Prace IMŻ 2 (2011) śnie zarówno umowna granica plastyczności R e0,2, jak również wytrzymałość na rozciąganie R m. Po wyżarzaniu stali w temperaturze 765 C, granica plastyczności i wytrzymałość na rozciąganie wynoszą, odpowiednio, 407 i 832 MPa. W miarę wzrostu temperatury wyżarzania stwierdza się w przybliżeniu liniowy wzrost obu tych wielkości i przy temperaturze wyżarzania wynoszącej 890 C wartości granicy plastyczności i wytrzymałości na rozciąganie wynoszą, odpowiednio, 697 i 1015 MPa. Przy wyżarzaniu stali DP1 w przedziale temperatur C wartość ilorazu R e0,2 /R m mieści się w przedziale 0,49 0,56. Zależności między temperaturą wyżarzania w wariancie H2, a wydłużeniem całkowitym A 50 oraz wykładnikiem umocnienia n przedstawiono na rys. 14. Wykładnik umocnienia n dla próbki ze stali DP1 wyżarzanej zgodnie z wariantem H2, w przedziale temperatur C mieści się w przedziale 0,19 0,14. Wartość wydłużenia całkowitego, A 50, próbki przy temperaturze wyżarzania 765 C wynosi 12% i spada ze wzrostem temperatury wyżarzania osiągając 7% przy temperaturze 890 C WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE STALI DP1 PO WYŻARZANIU CIĄGŁYM ZREALIZOWANYM WG WARIANTU H1G I H2G Wariant H1G składa się z dwu etapów wyżarzania; z opisanego powyżej etapu H1 oraz następującego po nim etapu G, który stanowi obróbkę cieplną, której Rys. 15. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego stali DP1 a wytrzymałością na rozciąganie i granicą plastyczności po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem H1G Fig. 15. Relation between DP1 steel intercritical annealing temperature, tensile strength and plastic yield following simulation of continuous annealing according to H1G option Rys. 16. Względne obniżenie wytrzymałości na rozciąganie w funkcji temperatury wyżarzania próbek DP1 po symulacji wyżarzania ciągłego zrealizowanej wg wariantu H1G Fig. 16. Relative reduction in tensile strength as a function of DP1 samples annealing temperature following simulation of continuous annealing according to H1G option

10 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego przebieg czasowo-temperaturowy odpowiada procesowi cynkowania ogniowego blach cienkich. Na rys. 15 przedstawiono zależności między umowną granicą plastyczności i wytrzymałością na rozciąganie próbek DP1 a temperaturą wyżarzania ciągłego zrealizowanego według wariantu H1G. Jak oczekiwano w miarę wzrostu temperatury wyżarzania następował wzrost granicy plastyczności i wytrzymałości na rozciąganie próbek. Zaobserwowano, że poziom wytrzymałości na rozciąganie próbek DP1 po wyżarzaniu przeprowadzonym według wariantu H1G jest niższy o kilkanaście procent w stosunku do wartości, jakie uzyskiwała taśma po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H1 (rys. 16). Równocześnie zaobserwowano wyraźny przyrost umownej granicy plastyczności badanej stali w stosunku do wartości, jaką uzyskała stal po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H1 co przedstawiono na rys. 17. Przyrost granicy plastyczności próbek wynosił 28 45% w odniesieniu do wartości, jakie uzyskano po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H1. Wartość wydłużenia całkowitego, A 50, nieznacznie spada w miarę wzrostu temperatury wyżarzania międzykrytycznego, rys.18. Wartość ta zmienia się w przedziale 21,8 17%, odpowiednio, przy temperaturach wyżarzania wynoszących 755 i 840 C. Wartość wykładnika umocnienia n zmienia się w przedziale 0,13 0,19 i jest nieznacznie niższa od wartości, które uzyskały próbki po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H1. Rys. 17. Względny wzrost granicy plastyczności próbek stali DP po symulacji wyżarzania ciągłego zrealizowanego wg wariantu H1G Fig. 17. Relative increase in plastic yield of DP steel samples following simulation of continuous annealing according to H1G option Rys. 18. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego próbek DP1 a wydłużeniem całkowitym A50 oraz wykładnikiem umocnienia n po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem H1G Fig. 18. Relation between DP1 samples intercritical annealing temperature, total elongation A50 and strengthening exponent n following simulation of continuous annealing according to option H1G

11 52 Ryszard Molenda, Roman Kuziak Prace IMŻ 2 (2011) Zaobserwowano również, że wartości ilorazu R e /R m dla próbek DP1 po obróbce cieplnej według wariantu H1G wykazują nieznaczne wahania i zawierają się w przedziale 0,72 0,79. Należy stwierdzić, że takie relacje między umowną granicą plastyczności a wytrzymałością w przypadku stali DP są niekorzystne. Na rys. 19 przedstawiono zależności między umowną granicą plastyczności i wytrzymałością na rozciąganie stali DP1 po symulacji wyżarzania ciągłego zrealizowanej wg wariantu H2G. Zaobserwowano, że wytrzymałość na rozciąganie próbek stali DP po symulacji wyżarzania, przeprowadzonej według wariantu H2G jest niższa o około 15% w porównaniu do wartości, jakie uzyskiwała taśma po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H2 (rys. 20.) Stwierdzono natomiast wyraźny wzrost granicy plastyczności badanej stali po zastosowanej obróbce, co przedstawiono na rys. 21. Przyrost granicy plastyczności próbek DP1 wynosił 18 39% w stosunku do wartości, jakie uzyskano po wyżarzaniu próbki zgodnie z wariantem H2. Zmierzone wartości wydłużeń całkowitych, A 50, są stosunkowo niewielkie i wyraźnie zmniejszają się w miarę wzrostu temperatury wyżarzania. Wartości wydłużenia, A 50, mieszczą się w przedziale 12 7% po zastosowaniu temperatur, odpowiednio, 765 i 890 C. Wartości wykładnika umocnienia n mieszczą się w przedziale 0,13 0,09 i są wyraźnie niższe od wartości, które uzyskała próbka po wyżarzaniu zgodnie z wariantem H2. Rys. 19. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego stali DP1 a wytrzymałością na rozciąganie i granicą plastyczności po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem H2G Fig. 19. Relation between DP1 steel intercritical annealing temperature, tensile strength and plastic yield following simulation of continuous annealing according to H2G option Rys. 20. Względny spadek wytrzymałości na rozciąganie taśm ze stali DP1 po symulacji wyżarzania ciągłego zrealizowanego wg wariantu H2G Fig. 20. Relative reduction in tensile strength of DP1 steel strips following simulation of continuous annealing according to H2G option

12 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego Rys. 21. Względny wzrost granicy plastyczności stali DP1 po symulacji wyżarzania ciągłego zrealizowanej wg wariantu H2G Fig. 21. Relative increase in plastic yield of DP1 steel following simulation of continuous annealing according to H2G option 4.6.WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE STALI DP1 PO SYMULACJACH WYŻARZANIA CIĄGŁEGO ZREALIZOWANYCH WG WARIANTU CAG We wstępnym etapie badawczym procesu ciągłego wyżarzania blach ze stali DP1 realizowanym zgodnie z wariantem CAG zastosowano temperatury znajdujące się w pobliżu punktu przełomowego Ac1 a konkretnie: 700, 725 i 750 C. Miało to na celu z jednej strony poznanie zmian zachodzących w strukturze stali oraz określenie w jakim stopniu te zmiany wpływają na jej właściwości mechaniczne. Wyniki badań właściwości mechanicznych blach wyżarzanych zgodnie z wariantem CAG przedstawiono na rys. 22 i 23. Na podstawie wyników z prób wytrzymałościowych blach cienkich ze stali DP1 wyżarzanych przy temperaturach: 700, 725 i 750 C stwierdzono, że wytrzymałość na rozciąganie nieznacznie wzrasta w miarę wzrostu temperatury i osiąga wartości wynoszące odpowiednio Rys. 22. Zależność między temperaturą wyżarzania stali DP1 a wytrzymałością na rozciąganie i granicą plastyczności po wyżarzaniu ciągłym przeprowadzonym zgodnie z wariantem CAG Fig. 22. Relation between DP1 steel annealing temperature, tensile strength and plastic yield following continuous annealing according to CAG option

13 54 Ryszard Molenda, Roman Kuziak Prace IMŻ 2 (2011) Rys. 23. Zależność między temperaturą wyżarzania stali DP1 a wydłużeniem całkowitym A50 oraz wykładnikiem umocnienia n po wyżarzaniu ciągłym przeprowadzonym zgodnie z wariantem CAG Fig. 23. Relation between DP1 steel annealing temperature, total elongation A50 and strengthening exponent n following continuous annealing according to option CAG 511, 525 i 535 MPa. Granica plastyczności zmniejsza się w miarę wzrostu temperatury wyżarzania i osiąga wartości wynoszące: 448, 384 i 325 MPa. Wyniki pomiarów właściwości mechanicznych blach wyżarzanych według wariantu CAG w zakresie temperatur międzykrytycznych przedstawiono na rys. 24. Na podstawie wyników badań właściwości wytrzymałościowych próbek DP1, po symulacjach wyżarzania ciągłego zgodnie z wariantem CAG, stwierdzono, że wytrzymałość na rozciąganie nieznacznie wzrasta i osiąga wartości wynoszące odpowiednio MPa w przedziale temperatur wyżarzania międzykry- Rys. 24. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego stali DP1 a wytrzymałością na rozciąganie i granicą plastyczności po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem CAG Fig. 24. Relation between DP1 steel intercritical annealing temperature, tensile strength and plastic yield following simulation of continuous annealing according to CAG option

14 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego Rys. 25. Zależność między temperaturą wyżarzania międzykrytycznego stali DP1 a wydłużeniem całkowitym A50 oraz wykładnikiem umocnienia n po symulacji wyżarzania ciągłego przeprowadzonej zgodnie z wariantem CAG Fig. 25. Relation between DP1 steel intercritical annealing temperature, total elongation A50 and strengthening exponent n following simulation of continuous annealing according to CAG option tycznego C. Granica plastyczności wykazuje nieznaczne oscylacje wokół wartości około 310 MPa. Stwierdzono korzystną dla formowania blach relację między granicą plastyczności a wytrzymałością na rozciąganie taśm wyżarzanych według wariantu CAG. Wartość R e0,2 /R m jest niska i mieści się w przedziale 0,47 0,49. Wydłużenie całkowite A 50 badanych próbek jest wysokie i mieści się w przedziale 28 23%. Podobnie wysokie wartości uzyskuje wykładniki umocnienia n, którego wartość mieści się w przedziale 0,21 0,23 (rys. 25). Należy podkreślić, wyżarzanie blach cienkich ze stali DP1 zgodnie z wariantem CAG spowodowało uzyskanie stabilnych właściwości mechanicznych i plastycznych w szerokim zakresie temperatur zawierających się w przedziale C STRUKTURA BLACH CIENKICH PO SYMULACJACH WYŻARZANIA CIĄGŁEGO WYKONANYCH ZGODNIE Z WARIANTAMI H1 I H2 Po symulacji wyżarzania ciągłego blachy cienkie ze stali DP1 charakteryzują się strukturą ferrytycznomartenzytyczną z niewielkim udziałem bainitu (rys. 26; 27 i 28). a) b) Rys. 26. Struktura stali DP1 po symulacji wyżarzania ciągłego zgodnie z wariantem H1. Temperatura wyżarzania międzykrytycznego wynosiła 790 C Fig. 26. Structure of DP1 steel following continuous annealing simulation according to H1 option. Temperature of intercritical annealing was 790 C

15 56 Ryszard Molenda, Roman Kuziak Prace IMŻ 2 (2011) a) b) Rys. 27. Struktura stali DP1 po symulacji wyżarzania ciągłego zgodnie z wariantem H1. Temperatura wyżarzania międzykrytycznego wynosiła 815 C Fig. 27. Structure of DP1 steel following continuous annealing simulation according to H1 option. Temperature of intercritical annealing was 815 C gdzie: C cał zawartość węgla w stali C M stężenie węgla w martenzycie V M ułamek objętości martenzytu C F stężenie węgla w ferrycie V F ułamek objętości ferrytu Ponieważ stężenie węgla w ferrycie w temperaturze 20 C wynosi 0,008%, to wartość iloczynu C F V F jest na tyle niska, że można ją pominąć i wówczas stężenie węgla w martenzycie można wyliczyć z równ. (2): Ccal CM = (2) VM Udział martenzytu w badanej stali po symulacjach wyżarzania ciągłego realizowanych zgodnie z wariantami H1 i H2 zależy od temperatury wyżarzania i od szybkości chłodzenia. Wytrzymałość na rozciąganie stali DP1 rośnie liniowo ze wzrostem udziału fazy (rys. 29). Rys. 28. Struktura stali DP1 po symulacji wyżarzania ciągłego zgodnie z wariantem H2. Temperatura wyżarzania międzykrytycznego wynosiła 815 C Fig. 28. Structure of DP1 steel following continuous annealing simulation according to H2 option. Temperature of intercritical annealing was 815 C Z obrazów mikrostruktury wynika, że brak jest wyraźnej substruktury wysp martenzytycznych w próbkach po symulacjach wyżarzania ciągłego zgodnie z wariantami H1 i H2, przy temperaturach niższych od 815 C. Wskazuje to na wysoką zawartość węgla w austenicie przed przemianą. Po zastosowaniu temperatur wyżarzania wyższych od 815 C w obszarach martenzytu obserwuje się listwy (rys. 28). Zatem, można wnosić, że zróżnicowanie morfologii martenzytu związane jest z różną zawartością węgla w tej fazie. Średnie stężenie węgla w martenzycie można obliczyć na podstawie następującego bilansu: C cał. = C M V M + C F V F (1) 3.8. STRUKTURA BLACH CIENKICH PO SYMULACJACH WYŻARZANIA CIĄGŁEGO WYKONANYCH ZGODNIE Z WARIANTAMI CAG W strukturze blach wyżarzanych przy temperaturach niższych od temperatury punktu przełomowego A c1, a konkretnie 700 C stwierdza się jedynie postęp w przebiegu rekrystalizacji ferrytu oraz koagulację wydzieleń cementytu (rys. 30 a,b). Wzrost temperatury wyżarzania do 725 C powoduje zakończenie rekrystalizacji ferrytu (rys. 31a,b). Na tych samych rysunkach widoczne są skoagulowane cząstki cementytu zlokalizowane zarówno wewnątrz ziaren ferrytu, jak również po ich granicach. Wyżarzanie stali DP1 w temperaturze 750 C zgodnie z wariantem CAG prowadzi do wytworzenia struktury ferrytyczno martenzytycznej z niewielkim udziałem bainitu (rys. 32a). Stwierdzono, że w pewnych obszarach struktury występują nierozpuszczone cząstki cementytu (rys. 32b).

16 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego Rys. 29. Zależność między wytrzymałością na rozciąganie (R m ) próbek DP1 a zawartością martenzytu w ich strukturze Fig. 29. Relation between tensile strength (R m ) of DP1 samples and the content of martensite in their structure Próbki ze stali DP1 wyżarzane zgodnie z wariantem CAG charakteryzują się stabilnymi właściwościami mechanicznymi w szerokim zakresie temperatur wyżarzania międzykrytycznego, to jest od 760 do 840 C. Podobnie, właściwości plastyczne próbek po tej obróbce cieplnej są stosunkowo wysokie i stabilne (A 50 ~ 25%; n ~ 0,22). Takie właściwości stali DP1 po wyżarzaniu ciągłym przeprowadzonym według wariantu CAG zapewnia wielofazowa struktura stali, która składa się z ferrytu jako fazy głównej oraz wysp martenzytycznobainitycznych (rys. 33a,b). W obszarach martenzytycznych występuje martenzyt listwowy (rys. 33a). 5. PODSUMOWANIE Przeprowadzono symulacje wyżarzania ciągłego blach cienkich ze stali DP za pomocą symulatora Gleeble Zastosowane profile termiczne odpowiadały trzem wariantom tego procesu. Dwa pierwsze warianty polegały na grzaniu próbek blachy do temperatur z zakresu międzykrytycznego ( C), a następnie szybkim chłodzeniu do temperatury otoczenia. Szybkość chłodzenia próbek w wariancie H1 wynosiła 50 C/s a w wariancie H2 90 C/s. W wyniku przeprowadzonych doświadczeń wyżarzania ciągłego uzyskano blachy o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej z niewielkim udziałem bainitu. Udział martenzytu w próbkach zależy od temperatury wyżarzania międzykrytycznego oraz od szybkości chłodzenia. Właściwości mechaniczne taśm ze stali DP wyżarzanych zgodnie z wariantem H1 i H2 są następujące: R m : MPa R e0,2 : MPa A 50 : 7 20% a) b) Rys. 30. Struktura stali DP1 po wyzarzaniu ciągłym zgodnie z wariantem CAG. Temperatura wyżarzania = 700 C Fig. 30. Structure of DP1 steel following continuous annealing according to CAG option. Annealing temperature = 700 C

17 58 Ryszard Molenda, Roman Kuziak Prace IMŻ 2 (2011) a) b) Rys. 31. Struktura stali DP1 po wyżarzaniu ciągłym zgodnie z wariantem CAG. Temperatura wyżarzania = 725 C Fig. 31. Structure of DP1 steel following continuous annealing according to CAG option. Annealing temperature = 725 C a) b) Rys. 32. Struktura stali DP1 po wyżarzaniu ciągłym zgodnie z wariantem CAG. Temperatura wyżarzania = 750 C Fig. 32. Structure of DP1 steel following continuous annealing according to CAG option. Annealing temperature = 750 C a) b) Rys. 33. Struktura stali DP1 po symulacji wyżarzania ciągłego zgodnie z wariantem CAG. Temp. wyżarz. międzykryt. 790 C Fig. 33. Structure of DP1 steel following continuous annealing according to CAG option. Intercritical annealing temp. 790 C

18 Prace IMŻ 2 (2011) Badanie wpływu parametrów profilu temperaturowego n: 0,14 0,24 Zastosowanie obróbki cieplnej symulującej proces cynkowania ogniowego blach obrobionych uprzednio według wariantu H1 i H2 spowodowało kilkunastoprocentowy spadek wytrzymałości na rozciąganie i znaczący przyrost umownej granicy plastyczności wynoszący 20 45%. Realizacja procesu symulacji ciągłego wyżarzania taśm ze stali DP1 zgodnie z wariantem CAG pozwoliła na uzyskanie stabilnych właściwości mechanicznych w szerokim przedziale temperatur wyżarzania międzykrytycznego: C. Uzyskano następujące właściwości mechaniczne taśm po przeprowadzonych symulacjach: R m : MPa R e0,2 : MPa A 50 : 23 28% n: 0,21 0,23 Należy podkreślić, że zastosowany wariant wyżarzania ciągłego spowodował uzyskanie korzystnych z technologicznego punktu widzenia relacji między granicą plastyczności a wytrzymałością na rozciąganie taśm z badanej stali. Wyznaczona wartość ilorazu R e /R m jest niska i mieści się w przedziale 0,47 0,49. Recenzent: prof. dr hab. Józef Paduch

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI PL0400058 STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. S. Staszica, Gliwice

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WPŁYWU SZYBKOŚCI CHŁODZENIA NA STRUKTURĘ I WŁASNOŚCI STALIWA L21HMF PO REGENERUJĄCEJ OBRÓBCE CIEPLNEJ

ANALIZA WPŁYWU SZYBKOŚCI CHŁODZENIA NA STRUKTURĘ I WŁASNOŚCI STALIWA L21HMF PO REGENERUJĄCEJ OBRÓBCE CIEPLNEJ 73/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(2/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA WPŁYWU SZYBKOŚCI CHŁODZENIA NA STRUKTURĘ I WŁASNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stopów: zabiegi cieplne, które mają na celu nadanie im pożądanych cech mechanicznych, fizycznych lub chemicznych przez zmianę struktury stopu. Podstawowe etapy obróbki

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Stale w stanie ulepszonym cieplnie Łódź 2010 Cel ćwiczenia Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STALIWA Cr Mo V PO DŁUGOTRWAŁEJ EKSPLOATACJI

OBRÓBKA CIEPLNA STALIWA Cr Mo V PO DŁUGOTRWAŁEJ EKSPLOATACJI 76/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (1/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 OBRÓBKA CIEPLNA STALIWA Cr Mo V PO DŁUGOTRWAŁEJ EKSPLOATACJI

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM 5/22 Archives of Foundry, Year 6, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 6, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-538 OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych i własnoci stali Prezentacja ta ma na celu zaprezentowanie oraz przyblienie wiadomoci o wpływie pierwiastków stopowych na struktur stali, przygotowaniu zgładów metalograficznych oraz obserwacji struktur

Bardziej szczegółowo

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne Technologia obróbki cieplnej Grzanie i ośrodki grzejne Grzanie: nagrzewanie i wygrzewanie Dobór czasu grzania Rodzaje ośrodków grzejnych Powietrze Ośrodki gazowe Złoża fluidalne Kąpiele solne: sole chlorkowe

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Jakościowe porównanie głównych własności stali Tabela daje jedynie wskazówki, by ułatwić dobór stali. Nie uwzględniono tu charakteru obciążenia narzędzia wynikającego

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali

Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE STRUKTURY ŻELIWA SFEROIDALNEGO PODCZAS CIĄGŁEGO CHŁODZENIA

KSZTAŁTOWANIE STRUKTURY ŻELIWA SFEROIDALNEGO PODCZAS CIĄGŁEGO CHŁODZENIA 12/8 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2003, Rocznik 3, Nr 8 Archives of Foundry Year 2003, Volume 3, Book 8 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 KSZTAŁTOWANIE STRUKTURY ŻELIWA SFEROIDALNEGO PODCZAS CIĄGŁEGO CHŁODZENIA

Bardziej szczegółowo

Andrzej WROŻYNA, Roman KUZIAK. Instytut Metalurgii Żelaza

Andrzej WROŻYNA, Roman KUZIAK. Instytut Metalurgii Żelaza Prace IMŻ 3 (2012) 17 Andrzej WROŻYNA, Roman KUZIAK Instytut Metalurgii Żelaza OPRACOWANIE TECHNOLOGII PRODUKCJI ODKUWEK DLA PRZEMYSŁU MOTORYZACYJNEGO ZE STALI WĘGLOWYCH I ŚREDNIOSTOPOWYCH Z ZASTOSOWANIEM

Bardziej szczegółowo

Recenzja Pracy Doktorskiej

Recenzja Pracy Doktorskiej Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Produkcji i Technologii Materiałów Instytut Inżynierii Materiałowej Dr hab. inż. Michał Szota, Prof. P.Cz. Częstochowa, 15.10.2014 roku Recenzja Pracy Doktorskiej

Bardziej szczegółowo

STOPY Z PAMIĘCIA KSZTAŁTU

STOPY Z PAMIĘCIA KSZTAŁTU STOPY Z PAMIĘCIA KSZTAŁTU NiTi 53-57% Ni, Ti50Ni48,5Co1,5 Przemiana martenzytyczna termosprężysta: wyniku wzajemnego dopasowania sieci macierzystej i tworzącego się martenzytu zachodzi odkształcenie sprężyste.

Bardziej szczegółowo

Własności technologiczne stali wielofazowych dla motoryzacji. wysokowytrzymałych blach OBRÓBKA

Własności technologiczne stali wielofazowych dla motoryzacji. wysokowytrzymałych blach OBRÓBKA Własności technologiczne wysokowytrzymałych stali wielofazowych dla motoryzacji DR HAB. INŻ. Adam Grajcar, PROF. POL. ŚL., INSTYTUT MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH I BIOMEDYCZNYCH, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, CZŁONEK

Bardziej szczegółowo

Wykresy CTP Kinetyka przemian fazowych ułamek objętości Na podstawie krzywych kinetycznych tworzy się wykresy CTP

Wykresy CTP Kinetyka przemian fazowych ułamek objętości Na podstawie krzywych kinetycznych tworzy się wykresy CTP Wykresy CTP Kinetyka przemian fazowych - krzywe przedstawiające ułamek objętości tworzącej się fazy lub faz (struktur) w funkcji czasu. Na podstawie krzywych kinetycznych tworzy się wykresy CTP we współrzędnych:

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska,

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska, 42/44 Solidification of Metals and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 44 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 44 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA *

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Ćwiczenie 6 1. CEL ĆWICZENIA TATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z przebiegiem próby rozciągania i wielkościami wyznaczanymi podczas tej próby. 2. WIADOMOŚCI PODTAWOWE Próba

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

Wpracy przedstawiono wyniki

Wpracy przedstawiono wyniki Oleje hartownicze analiza zdolności chłodzącej prof. dr hab. inż. Henryk Adrian KIEROWNIK PRACOWNI METALOGRAFII ILOŚCIOWEJ I MODELOWANIA OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WYDZIALE INŻYNIERII METALI I INFORMATYKI PRZEMYSŁOWEJ

Bardziej szczegółowo

Wpływ kierunku walcowania blach ze stali obrobionej termomechanicznie na jakość złączy spawanych

Wpływ kierunku walcowania blach ze stali obrobionej termomechanicznie na jakość złączy spawanych Jacek Górka Grzegorz Miler Wpływ kierunku walcowania blach ze stali obrobionej termomechanicznie na jakość złączy spawanych Influence of the rolling direction of the metal steel sheet with thermo-mechanical

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE STALIWA GS-20Mn5 PRZEZNACZONEGO DO PRACY W OBNIŻONEJ TEMPERATURZE

WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE STALIWA GS-20Mn5 PRZEZNACZONEGO DO PRACY W OBNIŻONEJ TEMPERATURZE PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA Tom XLIX Rok 2009 Zeszyt 2 WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE STALIWA GS-20Mn5 PRZEZNACZONEGO DO PRACY W OBNIŻONEJ TEMPERATURZE EFFECT OF HEAT TREATMENT ON THE

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr

Bardziej szczegółowo

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy:

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy: 4. Charakterystyka stali niestopowych I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe 1. Stale niestopowe konstrukcyjne i maszynowe (PN-EN 1025:2002U) Wymagania: Łatwa spawalno Stal

Bardziej szczegółowo

STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Elementy gięte BÖHLER K390 MICROCLEAN jest stalą proszkową do pracy na zimno posiadającą najlepsze właściwości oferowane do chwili obecnej w zastosowaniach

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Właściwości Fizyczne (gęstość, ciepło właściwe, rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej)

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej) Budowa stopów (układy równowagi fazowej) Równowaga termodynamiczna Stopy metali są trwałe w stanie równowagi termodynamicznej. Równowaga jest osiągnięta, gdy energia swobodna układu uzyska minimum lub

Bardziej szczegółowo

Rury stalowe. Rury precyzyjne Form 220 i 370

Rury stalowe. Rury precyzyjne Form 220 i 370 Rury stalowe Rury precyzyjne Form 220 i 370 Produkowane przez Ruukki precyzyjne rury typu Form są przeznaczone do zastosowań, w których wymagana jest doskonała formowalność, spawalność, wytrzymałość, dokładność

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TECHNIKI SYMULACJI W BADANIACH WŁASNOŚCI PLASTYCZNYCH RÓŻNYCH OBSZARÓW STREFY WPŁYWU CIEPŁA STALI P91

WYKORZYSTANIE TECHNIKI SYMULACJI W BADANIACH WŁASNOŚCI PLASTYCZNYCH RÓŻNYCH OBSZARÓW STREFY WPŁYWU CIEPŁA STALI P91 PL0800180 WYKORZYSTANIE TECHNIKI SYMULACJI W BADANIACH WŁASNOŚCI PLASTYCZNYCH RÓŻNYCH OBSZARÓW STREFY WPŁYWU CIEPŁA STALI P91 MIROSŁAW ŁOMOZIK Instytut Spawalnictwa, Gliwice Omówiono zjawiska strukturalne

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

NAPRĘŻENIA WŁASNE W STALI C45 NADTAPIANEJ LASEROWO

NAPRĘŻENIA WŁASNE W STALI C45 NADTAPIANEJ LASEROWO 5/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 2006, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 NAPRĘŻENIA WŁASNE W STALI C45 NADTAPIANEJ LASEROWO A. BYLICA 1, W.

Bardziej szczegółowo

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Scientific Works of Institute of Ceramics and Building Materials Nr 13 ISSN 1899-3230 Rok VI Warszawa Opole 2013 Teksty publikowane w Pracach Instytutu Ceramiki

Bardziej szczegółowo

WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNE WARSTW DUPLEX WYTWARZANYCH W PROCESIE TYTANOWANIA PRÓŻNIOWEGO NA STALI NARZĘDZIOWEJ POKRYTEJ STOPEM NIKLU

WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNE WARSTW DUPLEX WYTWARZANYCH W PROCESIE TYTANOWANIA PRÓŻNIOWEGO NA STALI NARZĘDZIOWEJ POKRYTEJ STOPEM NIKLU 4-2011 T R I B O L O G I A 125 Ewa KASPRZYCKA *,**, Bogdan BOGDAŃSKI **, Jan TACIKOWSKI **, Jan SENATORSKI **, Dominik SMOLIŃSKI *** WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNE WARSTW DUPLEX WYTWARZANYCH W PROCESIE TYTANOWANIA

Bardziej szczegółowo

8. OBRÓBKA CIEPLNA I CIEPLNO-CHEMICZNA STALI. Opracował: dr inż. Bogdan Pawłowski

8. OBRÓBKA CIEPLNA I CIEPLNO-CHEMICZNA STALI. Opracował: dr inż. Bogdan Pawłowski 8. OBRÓBKA CIEPLNA I CIEPLNO-CHEMICZNA STALI Opracował: dr inż. Bogdan Pawłowski 8.1. Przemiany podczas nagrzewania w zakres austenitu 8.1.1. Tworzenie się austenitu w stalach niestopowych Austenit tworzy

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Stal Ruukki Laser dla bezobsługowej produkcji i najwyższej precyzji

Stal Ruukki Laser dla bezobsługowej produkcji i najwyższej precyzji www.ruukki.pl Stal Ruukki Laser dla bezobsługowej produkcji i najwyższej precyzji Ruukki Laser. Standard dla cięcia laserowego. Wyznaczamy standardy w zakresie dokładności i bezstresowej produkcji Dowiedz

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA ZMIAN STRUKTURALNYCH W WARSTWIE POŁĄCZENIA SPAJANYCH WYBUCHOWO BIMETALI

CHARAKTERYSTYKA ZMIAN STRUKTURALNYCH W WARSTWIE POŁĄCZENIA SPAJANYCH WYBUCHOWO BIMETALI Mariusz Prażmowski 1, Henryk Paul 1,2, Fabian Żok 1,3, Aleksander Gałka 3, Zygmunt Szulc 3 1 Politechnika Opolska, ul. Mikołajczyka 5, Opole. 2 Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej PAN, ul. Reymonta

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts p.t. Wpływ implantacji jonowej na własności materiałów z pamięcią kształtu typu NiTi.

Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts p.t. Wpływ implantacji jonowej na własności materiałów z pamięcią kształtu typu NiTi. Prof. dr hab. inż. Lech Dietrich Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. A. Pawińskiego 5B 02-106 Warszawa Warszawa, 2010-10-26 Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

1.1.1. Oznaczanie stali wg składu chemicznego

1.1.1. Oznaczanie stali wg składu chemicznego 1 1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH Zgodnie z Normami Europejskimi obowiązują dwa systemy oznaczania stali: znakowy (według PN-EN 10027-1: 1994); znak stali składa się z symboli literowych i

Bardziej szczegółowo

SYNTEZA NONOCZĄSTEK WĘGLIKA WANADU W ŻELIWIE SFEROIDALNYM. Wydział Metalurgii AGH, 30-059 Kraków ul. Mickiewicza 30

SYNTEZA NONOCZĄSTEK WĘGLIKA WANADU W ŻELIWIE SFEROIDALNYM. Wydział Metalurgii AGH, 30-059 Kraków ul. Mickiewicza 30 94/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 SYNTEZA NONOCZĄSTEK WĘGLIKA WANADU W ŻELIWIE SFEROIDALNYM

Bardziej szczegółowo

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania suszarki konwekcyjnej z mikrofalowym wspomaganiem oraz wyznaczenie krzywej suszenia dla suszenia

Bardziej szczegółowo

UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C. RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg, GŁOWNIA Jan, AGH Kraków

UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C. RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg, GŁOWNIA Jan, AGH Kraków 35/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN KATOWICE PL ISSN 0208-9386 UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg,

Bardziej szczegółowo

labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów

labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów Tel.: (17) 854 47 91 Fax: (17) 854 48 32 E-mail: jansien@prz.edu.pl Projekt

Bardziej szczegółowo

Badanie wpływu plastyczności zbrojenia na zachowanie się dwuprzęsłowej belki żelbetowej. Opracowanie: Centrum Promocji Jakości Stali

Badanie wpływu plastyczności zbrojenia na zachowanie się dwuprzęsłowej belki żelbetowej. Opracowanie: Centrum Promocji Jakości Stali Badanie wpływu plastyczności zbrojenia na zachowanie się dwuprzęsłowej belki żelbetowej Opracowanie: Spis treści Strona 1. Cel badania 3 2. Opis stanowiska oraz modeli do badań 3 2.1. Modele do badań 3

Bardziej szczegółowo

4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych

4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych 4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych 4.1. Wyniki bada twardo ci Pomiarów twardo ci stali w skali C Rockwella dokonano na przekroju próbek poddanych uprzednio badaniu współczynnika

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Stale walcowane na gorąco w kręgach i blachach kwarto Spawanie i cięcie termiczne trudnościeralnej stali Raex

Stale walcowane na gorąco w kręgach i blachach kwarto Spawanie i cięcie termiczne trudnościeralnej stali Raex Stale walcowane na gorąco w kręgach i blachach kwarto Spawanie i cięcie termiczne trudnościeralnej stali Raex www.ruukki.pl Spis treści 0 Wprowadzenie 1 Trudnościeralne stale Raex 2 Spawalność stali trudnościeralnej

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

7. Symulacje komputerowe z wykorzystaniem opracowanych modeli

7. Symulacje komputerowe z wykorzystaniem opracowanych modeli Opracowane w ramach wykonanych bada modele sieci neuronowych pozwalaj na przeprowadzanie symulacji komputerowych, w tym dotycz cych m.in.: zmian twardo ci stali szybkotn cych w zale no ci od zmieniaj cej

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych. Raport LMB 326/2012

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych. Raport LMB 326/2012 POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych Raport 326/2012 WDROŻENIE WYNIKÓW BADAŃ WYTRZYMAŁOŚCI BETONU NA ŚCISKANIE ORAZ GŁĘBOKOŚCI

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ POLITECHNIKA ŁÓDZKA ul. Żeromskiego 116 90-924 Łódź KATEDRA BUDOWNICTWA BETONOWEGO NIP: 727 002 18 95 REGON: 000001583 LABORATORIUM BADAWCZE MATERIAŁÓW I KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Al. Politechniki 6 90-924

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab.

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab. Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć Dr hab. Paweł Żukowski Materiały magnetyczne Właściwości podstawowych materiałów magnetycznych

Bardziej szczegółowo

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Inżynieria Rolnicza 6(131)/2011 OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Leonard Woroncow, Ewa Wachowicz Katedra Automatyki, Politechnika Koszalińska Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

WŁASNOŚCI TRIBOLOGICZNE STOPÓW Z UKŁADU Ni-Ta-Al-M O DUŻEJ ZAWARTOŚCI WĘGLA

WŁASNOŚCI TRIBOLOGICZNE STOPÓW Z UKŁADU Ni-Ta-Al-M O DUŻEJ ZAWARTOŚCI WĘGLA 3-2012 T R I B O L O G I A 21 Piotr BAŁA *, Janusz KRAWCZYK *, Marcin MADEJ * WŁASNOŚCI TRIBOLOGICZNE STOPÓW Z UKŁADU Ni-Ta-Al-M O DUŻEJ ZAWARTOŚCI WĘGLA THE TRIBOLOGICAL PROPERTIES OF THE ALLOY FROM Ni-Ta-Al-M

Bardziej szczegółowo

3. Stopy żelaza z węglem

3. Stopy żelaza z węglem 3. Stopy żelaza z węglem 3.1. Charakterystyka żelaza Żelazo jest pierwiastkiem metalicznym o temperaturze topnienia 1534 C i temperaturze wrzenia 3070 C. W przyrodzie występuje głównie w postaci tlenków,

Bardziej szczegółowo

OCENA WYKORZYSTANIA CIEPŁA WEWNĘTRZNEGO ŁUKU ELEKTRYCZNEGO DO HARTOWANIA POWIERZCHNIOWEGO STALI

OCENA WYKORZYSTANIA CIEPŁA WEWNĘTRZNEGO ŁUKU ELEKTRYCZNEGO DO HARTOWANIA POWIERZCHNIOWEGO STALI Robert Starosta Bartosz Żurawek Akademia Morska w Gdyni OCENA WYKORZYSTANIA CIEPŁA WEWNĘTRZNEGO ŁUKU ELEKTRYCZNEGO DO HARTOWANIA POWIERZCHNIOWEGO STALI W pracy przedstawiono wyniki badań mających na celu

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

FRIATEC AG. Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT

FRIATEC AG. Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT FRIATEC AG Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT FRIALIT-DEGUSSIT Ceramika tlenkowa Budowa dla klienta konkretnego rozwiązania osiąga się poprzez zespół doświadczonych inżynierów i techników w Zakładzie

Bardziej szczegółowo

Próby zmęczeniowe. 13.1. Wstęp

Próby zmęczeniowe. 13.1. Wstęp Próby zmęczeniowe 13.1. Wstęp Obciążenia działające w różnych układach mechanicznych najczęściej zmieniają się w czasie. Wywołują one w materiale złożone zjawiska i zmiany, zależne od wartości tych naprężeń

Bardziej szczegółowo

Pomiary twardości i mikrotwardości

Pomiary twardości i mikrotwardości Pomiary twardości i mikrotwardości 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie z metodami badania twardości metali oraz nabycie umiejętności w określaniu twardości metodami Brinella, Rockwella i Vickersa.

Bardziej szczegółowo

APROBATA TECHNICZNA ITB AT-15-8530/2010. Zgrzewane siatki stalowe B500B - RUNOWO do zbrojenia betonu WARSZAWA

APROBATA TECHNICZNA ITB AT-15-8530/2010. Zgrzewane siatki stalowe B500B - RUNOWO do zbrojenia betonu WARSZAWA APROBATA TECHNICZNA ITB AT-15-8530/2010 Zgrzewane siatki stalowe B500B - RUNOWO do zbrojenia betonu WARSZAWA Aprobata techniczna została opracowana w Zakładzie Aprobat Technicznych przez mgr inż. Annę

Bardziej szczegółowo

WPŁYW TWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ NA ODPORNOŚĆ STALIWA HADFIELDA NA ŚCIERANIE

WPŁYW TWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ NA ODPORNOŚĆ STALIWA HADFIELDA NA ŚCIERANIE 1-2013 PROBLEMY EKSPLOATACJI 127 Kazimierz BOLANOWSKI Politechnika Świętokrzyska, Kielce WPŁYW TWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ NA ODPORNOŚĆ STALIWA HADFIELDA NA ŚCIERANIE Słowa kluczowe Staliwo Hadfielda,

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ASPEKTY TECHNOLOGICZNE SPAWANIA STALI DWUFAZOWYCH ODPORNYCH NA KOROZJĘ

WYBRANE ASPEKTY TECHNOLOGICZNE SPAWANIA STALI DWUFAZOWYCH ODPORNYCH NA KOROZJĘ Daniel Medaj, Andrzej Skibicki 1) WYBRANE ASPEKTY TECHNOLOGICZNE SPAWANIA STALI DWUFAZOWYCH ODPORNYCH NA KOROZJĘ Streszczenie: Artykuł opisuje problematykę spawalności stali dwufazowych w aspekcie spawania

Bardziej szczegółowo

Recenzja. (podstawa opracowania: pismo Dziekana WIPiTM: R-WIPiTM-249/2014 z dnia 15 maja 2014 r.)

Recenzja. (podstawa opracowania: pismo Dziekana WIPiTM: R-WIPiTM-249/2014 z dnia 15 maja 2014 r.) Prof. dr hab. Mieczysław Jurczyk Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Instytut Inżynierii Materiałowej Poznań, 2014-06-02 Recenzja rozprawy doktorskiej p. mgr inż. Sebastiana Garusa

Bardziej szczegółowo

16. 16. Badania materiałów budowlanych

16. 16. Badania materiałów budowlanych 16. BADANIA MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH 1 16. 16. Badania materiałów budowlanych 16.1 Statyczna próba ściskania metali W punkcie 13.2 opisano statyczną próbę rozciągania metali plastycznych i kruchych. Dla

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik włókienniczych wyrobów dekoracyjnych 311[4

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik włókienniczych wyrobów dekoracyjnych 311[4 Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik włókienniczych wyrobów dekoracyjnych 311[4 Zadanie egzaminacyjne Zleceniodawca złożył zamówienie na wykonanie kilimu i przedstawił

Bardziej szczegółowo

Dystrybucja i obróbka tworzyw sztucznych

Dystrybucja i obróbka tworzyw sztucznych Dystrybucja i obróbka tworzyw sztucznych WYPOSAŻENIE CENTRUM: 3-osiowy, bramowy ploter przemysłowy CNC typ BPF 1731, powierzchnia robocza XYZ 1700 x 3100 x 300 mm, wrzeciono HSD o mocy 9 kw z automatyczną

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW PRÓBA UDARNOŚCI METALI Opracował: Dr inż. Grzegorz Nowak Gliwice

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA SUSZARNICZA OWOCÓW BZU CZARNEGO

CHARAKTERYSTYKA SUSZARNICZA OWOCÓW BZU CZARNEGO Inżynieria Rolnicza 2(12)/21 CHARAKTERYSTYKA SUSZARNICZA OWOCÓW BZU CZARNEGO Stanisław Peroń, Mariusz Surma, Zbigniew Zdrojewski Instytut Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych...

Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych... Spis treści Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych... 1. Spoiwa mineralne... 1.1. Spoiwa gipsowe... 1.2. Spoiwa wapienne... 1.3. Cementy powszechnego użytku... 1.4. Cementy specjalne...

Bardziej szczegółowo

www.ruukki.pl WYJĄTKOWY MATERIAŁ, SPEKTAKULARNY EFEKT COR-TEN

www.ruukki.pl WYJĄTKOWY MATERIAŁ, SPEKTAKULARNY EFEKT COR-TEN www.ruukki.pl WYJĄTKOWY MATERIAŁ, SPEKTAKULARNY EFEKT COR-TEN CHARAKTERYSTYKA MATERIAŁU COR-TEN Szkoła w Oulu, Finlandia Projekt: Pekka Lukkaroinen Architects Ltd. Cor-Ten to gatunek stali o podwyższonej

Bardziej szczegółowo

ZALICZENIA. W celu uzyskania zaliczenia należy wybrać jeden z trzech poniższych wariantów I, II lub III

ZALICZENIA. W celu uzyskania zaliczenia należy wybrać jeden z trzech poniższych wariantów I, II lub III ZALICZENIA W celu uzyskania zaliczenia należy wybrać jeden z trzech poniższych wariantów I, II lub III 1 Wariant I. PROBLEM WŁASNY Sformułować własne zadanie statystyczne związane z własną pracą badawczą

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu techniki perforacji blach na jakość i właściwości wyrobu

Analiza wpływu techniki perforacji blach na jakość i właściwości wyrobu Obróbka Plastyczna Metali t. XVIII nr 3 (2007) Dr inŝ. Wacław MUZYKIEWICZ Mgr inŝ. Andrzej ŁACH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Metali NieŜelaznych, Kraków Analiza wpływu techniki perforacji blach

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYBRANYCH GATUNKÓW STALI

SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYBRANYCH GATUNKÓW STALI SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYBRANYCH GATUNKÓW STALI Opis dotyczy wszystkich tabel z odsyłaczami: 1) ) ) wg analizy wytopowej stan walcowany + łuszczony" dla stali niestopowych, stan wyżarzony + łuszczony"

Bardziej szczegółowo

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych HPLC cz.1 ver. 1.0 Literatura: 1. Witkiewicz Z. Podstawy chromatografii 2. Szczepaniak W., Metody instrumentalne w analizie chemicznej 3. Snyder L.R., Kirkland J.J., Glajch J.L. Practical HPLC Method Development

Bardziej szczegółowo

Pełzanie jako zjawisko ograniczające długotrwałą eksploatację rurociągów parowych 1)

Pełzanie jako zjawisko ograniczające długotrwałą eksploatację rurociągów parowych 1) Pełzanie jako zjawisko ograniczające długotrwałą eksploatację rurociągów parowych 1) Autorzy: Michał Kwiecień, Arkadiusz Goławski ENERGOPOMIAR Sp. z o.o., Zakład Chemii i Diagnostyki ( Energetyka nr 7/2013)

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 167098 (13) B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 167098 (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 167098 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 294390 (22) D ata zgłoszenia: 28.04.1992 (51) IntCl6: B21D 35/00 (54)

Bardziej szczegółowo

ZGRZEWANIE TARCIOWE STOPU ALUMINIUM EN AW-6005A METODĄ FSW

ZGRZEWANIE TARCIOWE STOPU ALUMINIUM EN AW-6005A METODĄ FSW Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (25) Nr 1/2010 Roman BOGUCKI, Adam PIETRAS, Aleksandra WĘGLOWSKA ZGRZEWANIE TARCIOWE STOPU ALUMINIUM EN AW-6005A METODĄ FSW Streszczenie: W artykule przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

Ermeto Original Rury / Łuki rurowe

Ermeto Original Rury / Łuki rurowe Ermeto Original Rury / Łuki rurowe R2 Parametry rur EO 1. Gatunki stali, własności mechaniczne, wykonanie Rury stalowe EO Rodzaj stali Wytrzymałość na Granica Wydłużenie przy zerwaniu rozciąganie Rm plastyczności

Bardziej szczegółowo

BLACHY PRECYZYJNE ZE STALI HARTOWANEJ I MOSIĄDZU, PODKŁADOWE TAŚMY I FOLIE

BLACHY PRECYZYJNE ZE STALI HARTOWANEJ I MOSIĄDZU, PODKŁADOWE TAŚMY I FOLIE BLACHY PRECYZYJNE ZE STALI HARTOWANEJ I MOSIĄDZU, PODKŁADOWE TAŚMY I FOLIE Wasz partner w zakresie precyzyjnej stali Oferujemy szeroką gamę podkładek zabezpieczających, pasków ze stali, które obejmują

Bardziej szczegółowo

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Scientific Works of Institute of Ceramics and Building Materials Nr 13 ISSN 1899-3230 Rok VI Warszawa Opole 2013 Teksty publikowane w Pracach Instytutu Ceramiki

Bardziej szczegółowo

EPSTAL stal zbrojeniowa o wysokiej ciągliwości. mgr inż. Magdalena Piotrowska Centrum Promocji Jakości Stali

EPSTAL stal zbrojeniowa o wysokiej ciągliwości. mgr inż. Magdalena Piotrowska Centrum Promocji Jakości Stali EPSTAL stal zbrojeniowa o wysokiej ciągliwości mgr inż. Magdalena Piotrowska Centrum Promocji Jakości Stali Certyfikat EPSTAL EPSTAL to znak jakości nadawany w drodze dobrowolnej certyfikacji na stal zbrojeniową

Bardziej szczegółowo

SAS 670/800. Zbrojenie wysokiej wytrzymałości

SAS 670/800. Zbrojenie wysokiej wytrzymałości SAS 670/800 Zbrojenie wysokiej wytrzymałości SAS 670/800 zbrojenie wysokiej wytrzymałości Przewagę zbrojenia wysokiej wytrzymałości SAS 670/800 nad zbrojeniem typowym można scharakteryzować następująco:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 Spis treści Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 WPROWADZENIE... 15 1. PROBLEMY WYSTĘPUJĄCE W PROCESACH SZLIFOWANIA OTWORÓW ŚCIERNICAMI Z MIKROKRYSTALICZNYM KORUNDEM SPIEKANYM I SPOIWEM CERAMICZNYM...

Bardziej szczegółowo

NOWE PODEJŚCIE DO METOD PROJEKTOWANIA ORAZ MATERIAŁÓW I TECHNOLOGII SPAWANIA W BUDOWNICTWIE DROGOWYCH KONSTRUKCJI STALOWYCH

NOWE PODEJŚCIE DO METOD PROJEKTOWANIA ORAZ MATERIAŁÓW I TECHNOLOGII SPAWANIA W BUDOWNICTWIE DROGOWYCH KONSTRUKCJI STALOWYCH NOWE PODEJŚCIE DO METOD PROJEKTOWANIA ORAZ MATERIAŁÓW I TECHNOLOGII SPAWANIA W BUDOWNICTWIE DROGOWYCH KONSTRUKCJI STALOWYCH Prof. dr hab. inż. Jan Pilarczyk Instytut Spawalnictwa Gliwice Przykłady konstrukcji

Bardziej szczegółowo

43/37 JAKOŚĆ ŻELIW A SYNTETYCZNEGO WYTWARZANEGO W PIECU INDUKCYJNO-PLAZMOWYM. l. Wstęp

43/37 JAKOŚĆ ŻELIW A SYNTETYCZNEGO WYTWARZANEGO W PIECU INDUKCYJNO-PLAZMOWYM. l. Wstęp 43/37 Solidification of Metais and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 43 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 43 PAN- Katowice PL ISSN 0208-9386 JAKOŚĆ ŻELIW A SYNTETYCZNEGO WYTWARZANEGO

Bardziej szczegółowo

KATEDRA MECHANIKI I INFORMATYKI STOSOWANEJ. Wydział Mechaniczny Wojskowej Akademii Technicznej ul. Gen. Sylwestra Kaliskiego 2, 00-908 Warszawa 49

KATEDRA MECHANIKI I INFORMATYKI STOSOWANEJ. Wydział Mechaniczny Wojskowej Akademii Technicznej ul. Gen. Sylwestra Kaliskiego 2, 00-908 Warszawa 49 KATEDRA MECHANIKI I INFORMATYKI STOSOWANEJ Wydział Mechaniczny Wojskowej Akademii Technicznej ul. Gen. Sylwestra Kaliskiego 2, 00-908 Warszawa 49 Dr hab. inż. Jerzy Małachowski, prof. nadzw. WAT Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Profile zimnogięte. Typu Z i C

Profile zimnogięte. Typu Z i C Profile zimnogięte Typu Z i C Profile zimnogięte Głównym zastosowaniem produkowanych przez nas profili zimnogiętych są płatwie dachowe oraz rygle ścienne. Na elementy te (jako stosunkowo mało obciążone

Bardziej szczegółowo

URUCHOMIENIE PRODUKCJI ARMATURY Z ŻELIWA O GWARANTOWANEJ UDARNOŚCI W NISKICH TEMPERATU- RACH

URUCHOMIENIE PRODUKCJI ARMATURY Z ŻELIWA O GWARANTOWANEJ UDARNOŚCI W NISKICH TEMPERATU- RACH 106/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 URUCHOMIENIE PRODUKCJI ARMATURY Z ŻELIWA O GWARANTOWANEJ

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Wykład 4 Obróbka cieplno-chemiczna stali

Technologie Materiałowe II Wykład 4 Obróbka cieplno-chemiczna stali KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Wykład 4 Obróbka cieplno-chemiczna stali dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE WŁASNOŚCI WYBRANYCH WOSKÓW DENTYSTYCZNYCH. Moczulska Anna Maria

PORÓWNANIE WŁASNOŚCI WYBRANYCH WOSKÓW DENTYSTYCZNYCH. Moczulska Anna Maria PORÓWNANIE WŁASNOŚCI WYBRANYCH WOSKÓW DENTYSTYCZNYCH Moczulska Anna Maria Wstęp W szybko rozwijającej się współczesnej protetyce wykorzystuje się rozmaite materiały naturalne i syntetyczne. Woski dentystyczne

Bardziej szczegółowo

Klapy oddymiające w FDS rozmieszczenie klap, a skuteczność wentylacji grawitacyjnej

Klapy oddymiające w FDS rozmieszczenie klap, a skuteczność wentylacji grawitacyjnej Klapy oddymiające w FDS rozmieszczenie klap, a skuteczność wentylacji grawitacyjnej Wstęp Wentylacja grawitacyjna to w dalszym ciągu najpopularniejszy sposób oddymiania budynków jedno lub wielokondygnacyjnych

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 4/N Opracowała:

Bardziej szczegółowo