ABERRACJE CHROMOSOMOWE wszelkie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ABERRACJE CHROMOSOMOWE wszelkie"

Transkrypt

1

2 a-amylaza ptialina ABERRACJE CHROMOSOMOWE wszelkie zmiany iloœci (aneuploidia, poliploidia) lub struktury (delecja, duplikacja, inwersja, translokacja) chromosomów widziane w mikroskopie, które s¹ odstêpstwem od prawid³owego kariotypu danego organizmu. Najmniejsze zmiany w wygl¹dzie chromosomów, jakie mo na stwierdziæ w analizie mikroskopowej to ok. 4Mb (mega par zasad). Obejmuj¹ zazwyczaj szereg genów skupionych w niedalekiej odleg³oœci od siebie. ABIOGENEZA samorództwo ABIOTYCZNE CZYNNIKI nieo ywione, fizyczne czynniki siedliska wp³ywaj¹ce na organizmy, np. temperatura, gleba, dostêpnoœæ wody, natê enie œwiat³a. ABSCYSYNOWY KWAS (ABA, z ang. abscisic acid) przedstawiciel jednej z klas hormonów roœlinnych (fitohormonów), pod wzglêdem chemicznym nale ¹cy do seskwiterpenów. Syntezowany jest g³ównie w dojrza³ych liœciach, owocach, ale te w korzeniach, nasionach i p¹kach, w trakcie przemian szlaku kwasu mewalonowego. Jest odpowiedzialny za regulacjê wielu procesów zachodz¹cych w roœlinie, jego aktywnoœæ zwi¹zana jest miêdzy innymi z odpowiedzi¹ roœlin na warunki stresowe spowodowane niedoborem wody, nisk¹ temperatur¹ czy wysokim zasoleniem. Przyk³adowo w sytuacji stresu wodnego (niedoboru wody) ABA powoduje zamykanie aparatów szparkowych, w konsekwencji czego nastêpuje zmniejszenie transpiracji (parowania) i zahamowanie dalszej utraty wody przez roœlinê. Bierze udzia³ w regulacji ekspresji specyficznych genów, indukuje wytwarzanie niektórych sk³adników œciany komórkowej oraz akumulacjê w komórkach zwi¹zków pe³ni¹cych ochronn¹ rolê w sytuacji odwodnienia. Hormon ten ponadto reguluje procesy morfogenezy (kszta³towania siê cia³a roœlin), wzrostu i starzenia, wiêdniêcia kwiatów, opadania owoców i liœci, wejœcia w fazê spoczynku przez roœliny wieloletnie i przystosowania do niskich temperatur (przetrwanie okresu zimy). J. Kopcewicz, S. Lewak (red.): Fizjologia roœlin, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa ABYSAL (abisal) najg³êbsza strefa ycia w morzach i oceanach, do której nie dociera œwiat³o. Obejmuje strefê poni ej m i dno oceaniczne. Wœród organizmów abysalu dominuj¹ mu³o ercy, filtratory i drapie nicy, np. wieloszczety, ma³ e, ukwia³y.

3 ACETYLOCHOLINA 6 A ACETYLOCHOLINA drobnocz¹steczkowy zwi¹zek chemiczny, bêd¹cy przekaÿnikiem nerwowym (neurotransmitierem), uczestnicz¹cy w przekazywaniu impulsu nerwowego w synapsach chemicznych, czyli typie po³¹czeñ pomiêdzy s¹siaduj¹cymi neuronami (komórkami nerwowymi), a tak e w po³¹czeniach nerwowo-miêœniowych, gdzie jest wydzielana przez neurony ruchowe, unerwiaj¹ce miêœnie szkieletowe (miêœnie poprzecznie pr¹ kowane), co w konsekwencji prowadzi do inicjacji skurczu miêœnia. W przeciwieñstwie do aktywuj¹cego dzia³ania na skurcz miêœni szkieletowych w przypadku miêœnia sercowego acetylocholina dzia³a hamuj¹co, co prowadzi do zmniejszenia czêstoœci pracy serca. NeuroprzekaŸnik ten jest tak e uwalniany przez neurony wegetatywnego uk³adu nerwowego oraz przez niektóre komórki nerwowe w mózgu. Po przy³¹czeniu i interakcji ze specyficznym receptorem, znajduj¹cym siê w b³onie komórki postsynaptycznej, acetylocholina jest rozk³adana przez enzym cholinoesterazê. Niedobór acetylocholiny zdaje siê odgrywaæ znacz¹c¹ rolê w generowaniu objawów choroby Alzheimera. 1. R., C. Carson, J., N. Butcher, S. Mineka: Psychologia zaburzeñ, Gdañskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdañsk E., P. Salomon, L., R. Berg, D., W. Martin, C., A. Villee: Biologia, MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa ACETYLO-CoA acetylokoenzym A, aktywny octan, zwi¹zek zbudowany z koenzymu A oraz grupy acetylowej. S³u y jako noœnik energii metabolicznej w komórkach, uczestniczy w wielu procesach metabolicznych zachodz¹cych w organizmie, m.in. bierze udzia³ w procesach metabolizmu wêglowodanów (cukrów), kwasów t³uszczowych i pewnych aminokwasów, jest substratem do syntezy cholesterolu oraz innych zwi¹zków steroidowych, a tak e roœlinnych karotenoidów. Wiêkszoœæ substratów energetycznych (aminokwasów, cukrów i kwasów t³uszczowych) jest w³¹czanych do cyklu Krebsa (cyklu kwasu cytrynowego lub cyklu kwasów trójkarboksylowych) w³aœnie w postaci acetylo-coa. Pierwsz¹ reakcj¹ tego cyklu jest kondensacja acetylokoenzymu A ze szczawiooctanem, co prowadzi do wytworzenia kwasu cytrynowego. Aktywny octan powstaje m.in. w wyniku oksydacyjnej dekarboksylacji wytwarzanego w glikolizie pirogronianu jest to zatem reakcja, bêd¹ca ogniwem ³¹cz¹cym glikolizê oraz cykl kwasu cytrynowego. 1. L. Stryer.: Biochemia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa J. Kopcewicz, S. Lewak (red.): Fizjologia roœlin, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa ACTH Adrenokortykotropowy hormon ACYDOFILE (acidofile) organizmy ywe, kwasolubne, np. roœliny preferuj¹ce gleby zakwaszone, dla których optymalnym warunkiem bytowania s¹ œrodowiska o odczynie kwaœnym, czyli ph poni ej 7. S¹ nimi niektóre bakterie, glony, torfowce, wrzosy, borówka, urawina oraz szczaw polny. S¹ wskaÿnikiem zakwaszenia. Ze zwierz¹t do a. nale ¹ np. wêgorek octowy, niektóre wioœlarki. ADAPTACJA, przystosowanie dopasowanie struktury lub funkcji organizmu, wystêpuj¹ce pod wp³ywem zmian œrodowiska, zwiêkszaj¹ce szanse na prze ycie i wydanie wiêkszej iloœci potomstwa. Powstaj¹ce w ywym organizmie zmiany mog¹ mieæ charakter dziedziczny i niedziedziczny. Przystosowanie fenotypowe dotyczy zmian osobniczych, nie jest przenoszone na nastêpne pokolenia, mo e byæ d³ugo- i krótkotrwa³e. Umo liwia je plastycznoœæ strukturalna niektórych organów (np. zmiana wielkoœci Ÿrenicy pod wp³ywem œwiat³a) i zmiennoœæ genetyczna ka dego organizmu, który potrafi, w odpowiedzi na bodziec œrodowiska, ró nicowaæ ekspresjê genów. Przyk³adami s¹: opalenizna powstaj¹ca pod wp³ywem promieniowania UV, powstanie odpornoœci immunologicznej pod wp³ywem zaka enia, wykszta³canie wiotkich, du ych liœci u roœlin rosn¹cych w cieniu, zwiêkszenie iloœci erytrocytów we krwi podczas pionowego przemieszczania siê i wiele innych. Adaptacje genotypowe dotycz¹ ca³ych populacji, stanowi¹ istotê ewolucji wszelkich organizmów ywych. Przystosowanie genotypowe wynika z dzia- ³ania doboru naturalnego b¹dÿ sztucznego, który, poprzez eliminacjê niekorzystnych cech, doprowadza do przetrwania najkorzystniejszych w danym œrodowisku genotypów. Powstaj¹ce w genach zmiany mog¹ przejawiaæ siê na poziomie zachowañ, morfologii czy anatomii organizmów, np. redukcja liœci u roœlin pustynnych, przekszta³cenie koñczyn w p³etwy u waleni, powstanie echolokacji u zwierz¹t yj¹cych w ciemnoœci, ochronne barwy

4 7 ADENOZYNA A Ryc. 1 Przystosowanie kszta³tów odnó y owadów do trybu ycia (spe³nianej funkcji) cia³a (mimetyzm), jad wê y, s³u ¹cy zdobywaniu pokarmu, pancerze ochronne wielu zwierz¹t (œlimaki, ó³wie, pancerniki) i inne. Jednym z bardziej spektakularnych przyk³adów efektów dzia³ania doboru w ewolucji jest radiacja adaptatywna (przystosowawcza), czyli wykszta³cenie z jednej linii rodowej wielu ró norodnych form przystosowanych do ró nych warunków ycia. Radiacja adaptatywna jest czêsto wynikiem zajêcia nowych œrodowisk, przyk³adem s¹ ziêby Darwina na wyspach Galapagos, czy ró norodnoœæ pielêgnic (Cichlidae) w jeziorach wschodniej Afryki. Oczywiœcie nie wszystkie obserwowane cechy organizmów mo - na uznaæ za adaptacje. Wiele z nich jest efektem ubocznym prawdziwych procesów przystosowawczych. Zmiana barwy liœci jesieni¹ w strefie umiarkowanej jest wywo³ana wycofywaniem z liœci, przed ich opadniêciem, sk³adników od ywczych. W tym przypadku przystosowanie drzew do zimowania spowodowa³o wyst¹pienie cechy zmiany barwy liœci. Pozwala ona podziwiaæ piêkne widoki jesieni¹, ale nie ma znaczenia dla prze ycia roœliny. Trzeba pamiêtaæ równoczeœnie, e powsta³e przystosowanie nie jest najlepszym z mo liwych, ale najlepszym wobec mo liwoœci, jakimi dysponuje organizm. Jednak e mo liwoœæ za³o enia, e badana cecha jest efektem najlepszego przystosowania, jest bardzo skuteczna jako metoda badawcza. (Ryc. 1) H. Krzanowska, A. omnicki (red.): Zarys mechanizmów ewolucji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa ADENINA jedna z zasad azotowych, nale ¹ca do puryn, wystêpuj¹ca w DNA i RNA oraz w innych zwi¹zkach pochodzenia nukleotydowego, np. ATP. Oznaczana jest liter¹ A i tworzy komplementarn¹ parê z tymin¹ (T), po³¹czon¹ dwoma wi¹zaniami wodorowymi w DNA i z uracylem w drugorzêdowej strukturze RNA. ADENOZYNA jeden z nukleozydów, zwi¹zek z³o ony z cukru rybozy oraz adeniny purynowej zasady azotowej. W wyniku przy³¹czenia do cz¹steczki rybozy w adenozynie reszty kwasu fosforowego powstaje rybonukleotyd adeninowy jedna z cegie³ek buduj¹cych RNA (kwasy rybonukleinowe). Zwi¹zkiem o podobnej budowie do adenozy-

5 27 siostrzane (podczas mitozy i II podzia³u mejotycznego) oraz chromosomy homologiczne tworz¹ce biwalenty (podczas I podzia³u mejotycznego) oddzielaj¹ siê od siebie i wêdruj¹ do przeciwnych biegunów komórki wskutek dzia³ania wrzeciona kariokinetycznego. (Ryc. 17) ANAFILAKSJA wstrz¹s anafilaktyczny zespó³ objawów uogólnionej, natychmiastowej reakcji alergicznej, wystêpuj¹cy jako odpowiedÿ organizmu na powtórne zetkniêcie z alergenem. Objawy wstrz¹su to np. œwi¹d, pokrzywka, szum w uszach, trudnoœci w oddychaniu i prze³ykaniu, skurcze, biegunka, nag³y spadek ciœnienia têtniczego, a czasem te utrata œwiadomoœci. Wyst¹pienie objawów wstrz¹su anafilaktycznego stanowi bezpoœrednie zagro enie ycia i wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej. Choremu podaje siê hydrokortyzon, adrenalinê i leki antyhistaminowe. ród³em anafilaksji mog¹ byæ antybiotyki (najczêœciej penicylina), surowice odpornoœciowe, œrodki cieniuj¹ce zawieraj¹ce jod czy jad pszczó³. ANALIZA PY KOWA metoda statystyczna, opracowana przez L. von Posta, polegaj¹ca na iloœciowym i jakoœciowym badaniu sk³adu ziaren py³ków i zarodników od³¹czonych od roœliny macierzystej, zachowanych w ró nych utworach geologicznych ró nych epok. Metoda analizy py³kowej umo liwia ustalenie wzglêdnego wieku danej warstwy geologicznej. Pozwala odtworzyæ wygl¹d roœlinnoœci istniej¹cej w okresie tworzenia ANATOMIA danego osadu. Metoda analizy py³kowej ma du e znaczenie dla badañ stratygraficznych. ANALOGIA podobieñstwo w budowie narz¹dów, uk³adów lub w przebiegu procesów u organizmów nale ¹cych do ró nych taksonów, nie maj¹cych wspólnego przodka. analogiczne narz¹dy ANALOGICZNE NARZ DY narz¹dy u ró - nych organizmów, które maj¹ odmienne pochodzenie embrionalne i ewolucyjne oraz inny plan budowy, ale upodobni³y siê do siebie ze wzglêdu na spe³nianie takich samych funkcji. Jest to efektem konwergencji, czyli ewolucji zbie nej. Przyk³ady narz¹dów analogicznych to: oko ryby i oko g³owonoga, koñczyna ssaka i odnó e owada, skrzyd³o ptaka i skrzyd³o motyla czy liœæ i ogonek liœciowy akacji. ANATOMIA nauka zajmuj¹ca siê badaniem budowy i kszta³tu cia³a ywych organizmów. Ze wzglêdu na obiekt zainteresowañ badawczych wyró nia siê anatomiê zwierz¹t, roœlin i cz³owieka. Uwzglêdniaj¹c podejœcie do zagadnieñ, przyjmuje siê podzia³ na: anatomiê topograficzn¹ (chirurgiczn¹ opis budowy czêœci cia³a, z uwzglêdnieniem ich wzajemnego po³o enia), systematyczn¹ (przedstawia budowê poszczególnych uk³adów i narz¹dów), funkcjonaln¹ (czynnoœciow¹, stanowi podstawê fizjologii). Ze wzglêdu na skalê wielkoœci obiektu badanego -mikro- (cytologia, histologia) i makroskopow¹. Wyró nia siê tak e podzia³ A Ryc. 18 Uk³ad kr¹ enia Ryc. 19 Uk³ad trawienny

6 ANDROGENY 28 A Ryc. 20 Uk³ad kostny widok z przody i z ty³u (uk³ad topograficzny szkieletu cz³owieka) na anatomiê prawid³ow¹ i patologiczn¹ (patomorfologia zajmuje siê zmianami morfologicznymi w obrêbie tkanek i narz¹dów, powstaj¹cymi w trakcie trwania choroby). Anatomia powierzchni cia³a s³u y zarówno medycynie jak i artystom. Anatomia cz³owieka (opisowa, klasyczna, kliniczna) zajmuje siê budow¹ narz¹dów i uk³adów cia³a cz³owieka, wchodzi w sk³ad morfologii, pos³uguje siê metodami makroskopowymi (obserwacj¹ ywych organizmów i sekcji zw³ok). 1. A. Bochenek, M. Reicher: Anatomia cz³owieka. Tom I V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1998/ H. Lippert: Anatomia. Tom I II, Wydawnictwo Urban & Partner, Wroc³aw ANDROGENY sterydowe, mêskie hormony p³ciowe, produkowane równie u kobiet. Podobnie jak estrogeny powstaj¹ z cholesterolu. U mê - czyzn produkowane s¹ przez œródmi¹ szowe komórki Leydiga, zlokalizowane w j¹drach (testosteron, dihydrotestosteron DHT, androstendion). U kobiet syntezowane g³ównie w jajnikach (dihydrotestosteron, androstendion). Dodatkowo, u obu p³ci, tak e przez czêœæ siatkowat¹ kory gruczo³u nadnerczowego (testosteron, dehydroepiandrosteron DHEA). Do ich pochodnych nale y estradiol (por. estrogeny). Ich produkcja jest œciœle kontrolowana przez hormon tropowy przedniego p³ata przysadki mózgowej LH (hormon luteizuj¹cy, na zasadzie

7 143 D UMA 3. D. Attenborough: Prywatne ycie ptaków, Muza S.A., Warszawa The Bird Bill or Beak, [w] Earthlife Web. DZIURA OZONOWA zjawisko fizyczne, bêd¹ce wynikiem spadku (do 90%) koncentracji ozonu O 3 w stratosferze atmosfery ziemskiej. Wykryte po raz pierwszy nad obszarem Antarktydy. Powstaje g³ównie na skutek reakcji chemicznych ozonu ze zwi¹zkami chloru i fluoru (freony, halony) oraz tlenkiem azotu (m.in. produkt spalania paliw rakietowych), przedostaj¹cymi siê do atmosfery w wyniku dzia³alnoœci gospodarczej cz³owieka. Ma charakter sezonowy, a jego natê enie wzrasta w okresie zimowym. Powoduje wzrost przepuszczalnoœci atmosfery dla promieniowania ultrafioletowego, które docieraj¹c do powierzchni Ziemi, powoduje szereg uszkodzeñ w obrêbie tkanek organizmów ywych (m.in. bia³ek niszczenie chlorofilu, DNA przyczyna nowotworów skóry). Mo e prowadziæ do nieodwracalnych zmian klimatycznych (m.in. globalne ocieplenie). (Ryc. 102) Ryc. 102 Dziura ozonowa nad Antarktyd¹ 1. W. Z. Kundzewicz, M. Radziejewski: Detekcja zmian klimatu i procesów hydrologicznych, Wydawnictwo SORUS, Poznañ J. Knaflewska: Ekologia i ochrona œrodowiska, Wydawnictwo Publicat, Poznañ DZIWADE KO miracidium. Pierwsze stadium larwalne w cyklu rozwojowym przywr, np. u motylicy w¹trobowej. Dziwade³ko jest form¹ wolno yj¹c¹. Jego samodzielne ycie trwa jednak krótko (kilkanaœcie do kilkudziesiêciu godzin), po czym odszukuje ywiciela, do którego aktywnie wnika i przekszta³ca siê w sporocystê. ywicielem jest œlimak, np. b³otniarka. redia, cerkaria. D UMA (³ac. pestis) zakaÿna choroba bakteryjna gryzoni i drobnych ssaków. Wywo³ywana przez gram( ) pa³eczki Yersinia pestis z rodziny Enterobacteriacae. Wystêpuje w trzech postaciach: dymieniczej, septycznej i p³ucnej. Przenoszona (równie na cz³owieka) przez pch³y paso ytuj¹ce na zaka onych osobnikach. Nieleczona prowadzi do zgonu. Dymienica manifestuje siê powiêkszeniem obwodowych wêz³ów ch³onnych (m.in. szyjnych, pachowych i pachwinowych, zainfekowanych przez kr¹ ¹ce w krwiobiegu i wraz w ch³onk¹ bakterie), które wype³niaj¹ siê treœci¹ surowicz¹, miêkn¹ i ulegaj¹ samoistnemu przebiciu (czas inkubacji ok dni). Towarzysz¹ jej: bóle g³owy z wysok¹ gor¹czka i dreszczami, powiêkszenie w¹troby i œledziony oraz znaczne os³abienie organizmu. Postaæ septyczna (posocznicowa) mo e stanowiæ pierwotn¹ formê kliniczn¹, powik³anie postaci dymienicznej lub pierwotnej postaci p³ucnej. Prowadzi do uogólnionego zaka enia organizmu (sep- D Ryc. 103 A: Yersinia pestis. B: Dymienica powiêkszony wêze³ ch³onny.

8 407 swojej funkcji. W rozwoju p³odu surfaktant pojawia siê w p³ucach dopiero oko³o ósmego miesi¹ca i zapobiega zapadniêciu siê p³uc w czasie pierwszych oddechów noworodka. Niedobór surfaktantu jest przyczyn¹ groÿnych zaburzeñ oddychania u wczeœniaków. Mo e on równie wyst¹piæ po operacjach z zatrzymanym kr¹ eniem p³ucnym, podczas oddychania czystym tlenem oraz u osób pal¹cych papierosy. 1. W. F. Ganong: Fizjologia podstawy fizjologii lekarskiej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa R. Feldman: Jak dzia³aj¹ p³uca, yjmy d³u ej, [w] Resmedica.pl. PÊCHERZYKI SYNAPTYCZNE, PÊCHE- RZYKI PRESYNAPTYCZNE struktury bêd¹ce czêœci¹ elementu presynaptycznego (neuronu presynaptycznego) w synapsie chemicznej, w których wytwarza siê i gromadzi neuroprzekaÿnik chemiczny (neurotransmiter). Pêcherzyki synaptyczne (wraz z mitochondriami i zestawem niezbêdnych enzymów) wytwarzane s¹ w ciele komórki nerwowej (perykarionie), sk¹d transportowane s¹ wzd³u aksonu (neurytu) do jego zakoñczeñ (elementu presynaptycznego), maj¹cych formê kolbek synaptycznych. Pêcherzyki synaptyczne maj¹ ró n¹ wielkoœæ (od 50 do 500 nm œrednicy) i gromadz¹ neuroprzekaÿnik tak, e mo- e byæ on œciœle lub luÿno z nimi zwi¹zany. Synteza przekaÿnika nerwowego odbywa siê przy udziale odpowiednich enzymów, które wchodz¹ w sk³ad pêcherzyków synaptycznych, przy czym neuromediatory niskocz¹steczkowe (o cz¹steczkach niewielkich rozmiarów, np. noradrenalina lub acetylocholina) wytwarzane s¹ z regu³y w czasie transportu pêcherzyków lub nawet w zakoñczeniach neurytu (aksonu), a wielkocz¹steczkowe w ciele komórki (perykarionie). W synapsach elektrycznych pêcherzyki synaptyczne nie wystêpuj¹. neuron, synapsa, neuryt S. Konturek: Fizjologia cz³owieka tom IV. Neurofizjologia Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloñskiego, Kraków PÊD PÊD typowa czêœæ nadziemna roœliny, w której mo emy wyró niæ oœ, czyli ³odygê i bocznie na niej osadzone liœcie. U prymitywnych paproci, Psylofitów, pêd ma postaæ widlastych ³odyg z niewielkimi, ³uskowatymi odpowiednikami liœci. Pozosta³e roœliny maj¹ najczêœciej liœcie du e, dobrze wykszta³cone, umiejscowione w tzw. wêz³ach. Odcinki ³odygi pomiêdzy nimi nazywamy P Ryc. 221 Sposoby rozmna ania wegetatywnego

9 SPERMATOGONIUM 502 przez androgeny (hormony mêskie) i szereg czynników wzrostowych. U cz³owieka trwa. ok. 2,5 m-ca. Spermatocytogeneza obejmuje serie (u ssaków 6) synchronicznych podzia³ów mitotycznych, po³¹czonych mostkami cyploplazmatycznymi, spermatogoniów (diploidalne, 2n4c). Przesuwaj¹c siê w kierunku œwiat³a kanalika nasiennego ulegaj¹ wzrostowi i przekszta³ceniu w spermatocyty I rzêdu. Te podlegaj¹ nastêpnie I podzia³owi redukcyjnemu (mejozie, 2n2c) na dwa haploidalne spermatocyty II rzêdu (z haploidaln¹ liczb¹ chromosomów). Kolejny II podzia³ mejotyczny (wyrównawczy) prowadzi do powstania czterech spermatyd (1n1c), które dojrzewaj¹c przekszta³caj¹ siê w plemniki (spermiogeneza). Dochodzi do wytworzenia proakrosomu, a nastêpnie dojrza³ego akrosomu; kondensacji DNA, utworzenia witki. Zdolnoœæ do ruchu plemniki nabywaj¹ po przejœciu do nadj¹drza. (Ryc. 270) E., P. Salomon, L., R. Berg, D., W. Martin, C., A. Villee: Biologia, MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa Ryc. 269 Spermatogeneza przekrój poprzeczny przez kanalik nasienny. Zdjêcie wykonane za pomoc¹ mikroskopu œwietlnego SPERMATOGONIUM komórka macierzysta plemników. Spermatogonia powstaj¹ jeszcze w czasie embriogenezy jako komórki nab³onkowe wyœcielaj¹ce kanaliki nasienne j¹der. S¹ diploidalne. W okresie dojrzewania p³ciowego podlegaj¹ procesowi spermatogenezy. SPERMATOZOID plemnik SPERMATOZOON plemnik SPERMATYDA komórka powstaj¹ca po mejozie ze spermatocytu. Spermatydy od ywiane s¹ przez komórki Sertoliego j¹der, ró nicuj¹ siê i dojrzewaj¹ w plemniki w procesie spermiogenezy. S Ryc. 270 Spermatogeneza schemat

10 STEK 508 S u skorupiaków i czêœci szczêkoczu³kowców. Umiejscowione s¹ u podstawy czu³ków, u podstawy szczêk lub na biodrach nóg. Tylko u form l¹dowych, tchawkowców i czêœci pajêczaków, wystêpuj¹, w liczbie od jednej do kilkuset par, cewki Malphigiego, bêd¹ce uwypukleniami jelita. Uk³ad dokrewny steruje linieniem, wzrostem i rozrodem. Uk³ad rozrodczy zbudowany jest z najwy ej jednej pary gonad i gonoduktów, mieszcz¹cych siê najczêœciej w odw³oku, rzadziej w tu³owiu czy g³owie. Dominuje rozdzielnop³ciowoœæ, z dobrze zaznaczonym dymorfizmem p³ciowym. Bogate w ó³tko jaja bruzdkuj¹ ca³kowicie, równomiernie, nierównomiernie lub czêœciowo powierzchniowo. W rozwoju zarodkowym wystêpuj¹ b³ony zarodkowe. Czêste w ontogenezie s¹ formy larwalne, ulegaj¹ce metamorfozie. Stawonogi nie wykazuj¹ zbyt du ych mo liwoœci regeneracyjnych, pajêczaki i skorupiaki mog¹ regenerowaæ odnó a, te ostatnie równie s³upki oczne. Stawonogi s¹ wyj¹tkowo ekspansywn¹ grup¹ zwierz¹t. Zamieszkuj¹ wszystkie dostêpne œrodowiska: wody morskie, wody s³odkie i l¹dy. Jako jedyne spoœród bezkrêgowców opanowa³y w pe³ni l¹d. Gatunki skorupiaków spotykano na najwiêkszych g³êbokoœciach, natomiast paj¹ki obserwowano na szczytach Himalajów. Umo liwi³y im to liczne adaptacje morfologiczne, anatomiczne i fizjologiczne. Jednym z kluczowych przystosowañ jest zdolnoœæ diapauzy, g³ównie osobników larwalnych, ale tak e dojrza³ych. Znane s¹ gatunki paso ytnicze, komensale i symbionty. Stawonogi pochodz¹ prawdopodobnie od wspólnych z pierœcienicami przodków. Pierwsze kopalne formy s¹ znane z okresu permu, np. trylobity. W sylurze obserwuje siê pojawienie skorpionów i wijów. Pierwsze bezskrzyd³e owady pojawiaj¹ siê w dewonie, a w karbonie owady uskrzydlone. Trylobitowce sa grup¹ wymar³¹. Zaliczane tu zwierzêta by³y wy³¹cznie morskie. G³ówn¹ gromadê stanowi¹ trylobity, których szczyt rozwoju przypada na sylur. Oznaczono oko³o 5000 gatunków trylobitów. Ich cech¹ charakterystyczn¹ jest wyraÿny podzia³ cia³a na trzy czêœci. W Polsce skamienia³oœci trylobitów spotkaæ mo na w Górach Œwiêtokrzyskich, w Sudetach czy te w rejonie Krakowa. Skorupiaki licz¹ ponad 30 tys. gatunków, g³ównie form wodnych. L¹dowe gatunki s¹ bardzo nieliczne, wystêpuj¹ tylko w œrodowiskach wilgotnych. Cechuje je du e zró nicowanie w budowie odnó y. Wystêpuj¹ powszechnie, stanowi¹c znaczn¹ czêœæ fauny wodnej. Liczne gatunki s¹ spo ywane przez cz³owieka. Szczêkoczu³kowce s¹ znacznie liczniejsze ni skorupiaki, licz¹ oko³o 65 tys. gatunków. Ich charakterystyczn¹ cech¹ jest brak wyodrêbnionej g³owy. Staroraki i kikutnice to formy wy³¹cznie morskie, natomiast pajêczaki s¹ l¹dowe. Zdecydowanie najliczniejsz¹ grup¹ stawonogów s¹ tchawkowce, a w zasadzie gromada owadów, licz¹ca ponad milion gatunków. Gromada wijów jest nieporównywalnie mniej liczna. Obejmuje zaledwie 12 tys. gatunków. 1. Cz. Jura: Bezkrêgowce, Pañstwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa Encyklopedia Biologiczna, tom X, 30, , 262, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opress, Kraków STEK kloaka STEKOWCE podgromada ssaków spotykana jedynie w krainie australijskiej. Stekowce posiadaj¹ cechy ssaków, np. pokrycie cia³a (sierœæ), wzglêdn¹ sta³ocieplnoœæ i karmienie m³odych mlekiem (pola mleczne na brzuchu samicy). Maj¹ te cechy gadzie, np. obecnoœæ steku (kloaki), jajorodnoœæ, koœci krucze w pasie barkowym. Do stekowców nale ¹: dziobak, kolczatka. dziobak (Ryc. 272) Ryc. 272 Stekowcee ssaki sk³adaj¹ce jaja STERCZ prostata STEREOSKOPOWE WIDZENIE binokularne widzenie. Postrzeganie równoczeœnie par¹ oczu tego samego obiektu. Stereoskopowe widzenie wystêpuje u niektórych ssaków (drapie ne, naczelne) oraz ptaków. Ka de z oczu widzi obraz pod innym k¹tem. Obraz powstaj¹cy w ka dym oku jest koordynowany w mózgu i postrzegany ja-

11 551 UK AD POKARMOWY... Odcinki przewodu pokarmowego Tab. 31 Budowa i rola uk³adu pokarmowego Budowa Zachodz¹ce procesy jama ustna i gard³o prze³yk o³¹dek jelito cienkie (ok. 5 6 m d³ugoœci). Sk³ada siê z: dwunastnicy jelita czczego, jelita krêtego. jelito grube i odbytnica (maj¹ d³ugoœæ ok cm) Jama ustna wyœcielona jest b³on¹ œluzow¹, znajduj¹ siê w niej: zêby: 32 zêby sta³e, zró nicowane jêzyk zbudowany z tkanki miêœniowej poprzecznie pr¹ kowanej. Na jego powierzchni wystêpuj¹ kubki smakowe. Jest to przewód d³ugoœci ok. 30 cm, wyœcielony od wewn¹trz b³on¹ œluzow¹. W jego œciankach wystêpuj¹ miêœnie g³adkie. Workowate rozszerzenie przewodu pokarmowego. Œciana o³¹dka sk³ada siê z b³on: œluzowej, miêœniowej i surowiczej. W b³onie œluzowej wewnêtrznej znajduj¹ siê gruczo³y wytwarzaj¹ce kwas solny, enzymy trawienne i œluz. Dwunastnica to pierwszy odcinek jelita cienkiego (ok cm). Dochodz¹ do niej przewody z w¹troby, doprowadzaj¹ce ó³æ oraz przewody z trzustki doprowadzaj¹ce sok trzustkowy. Na wewnêtrznej œciance jelita znajduje siê bardzo du a iloœæ kosmków jelitowych, zwiêkszaj¹cych powierzchnie wch³aniania sk³adników pokarmowych. Brak kosmków jelitowych. W œciankach jelita wystêpuj¹ miêœnie pod³u ne. Rozdrabnianie pokarmu. Mieszanie pokarmu ze œlin¹, odbieranie smaku, formowanie kêsów i przesy³anie ich do prze³yku. Skurcze miêœni powoduj¹ przesuwanie kêsów pokarmowych do o³¹dka. Pokarm zostaje wymieszany z sokiem o³¹dkowym i odka ony (kwas solny). Bia³ka ulegaj¹ denaturacji i rozpoczyna siê proces trawienia ich. Zachodz¹ w niej g³ówne procesy trawienia pokarmów: bia³ek, wêglowodanów, t³uszczy. Wch³anianie do krwi i limfy strawionych sk³adników pokarmowych, takich jak: glukoza, aminokwasy, kwasy t³uszczowe, a tak e soli mineralnych i witamin. Zagêszczenie resztek pokarmowych przez odwodnienie. Czêœciowy rozk³ad resztek pokarmowych przez bakterie. Wydalanie ka³u. U Ryc. 295 Schemat budowy zêba

12 597 DODATEK ENCYKLOPEDYCZNY BUDOWA I FUNKCJONOWANIE KOMÓRKI Tab. 1 Porównanie budowy ró nych komórek Element budowy Komórka prokariotyczna zwierzêca Komórka eukariotyczna roœlinna j¹dro komórkowe jego rolê pe³ni nukleoid + + cytoplazma b³ona komórkowa œciana komórkowa zbudowana z innych zwi¹zków (nie z celulozy) celulozowa chloroplasty + mitochondria + + siateczka wewn¹trzplazmatyczna + + rybosomy wodniczki/wakuole liczne, ma³e jedna (czasem kilka), du e rodzaj materia³u zapasowego ró ne substancje (bia³ka, t³uszcze) glikogen skrobia Tab. 2 Zestawienie elementów komórki i ich najwa niejszych funkcji Element komórki b³ona komórkowa cytoplazama j¹dro komórkowe mitochondrium siateczka wewn¹trzplazmatyczna aparat Golgiego rybosomy lizosomy wodniczki (k. zwierzêca) wici, rzêski oddziela komórkê od otoczenia umo liwia kontakt ze œrodowiskiem transportuje substancje do i z komórki odbiera sygna³y ze œrodowiska Funkcja wype³nia wnêtrze komórki jest œrodowiskiem reakcji biochemicznych zawiera cytoszkielet zawiera materia³ genetyczny steruje metabolizmem komórki umo liwia prawid³owy podzia³ komórki dostarcza komórce energii dziêki zachodz¹cemu w nim oddychaniu komórkowemu rozdziela wnêtrze komórki na oddzielne obszary umo liwia transport niektórych substancji w komórce bierze udzia³ w produkcji bia³ek (szorstka) i lipidów (g³adka) bierze udzia³ w koñcowych etapach produkcji bia³ek i lipidów w komórkach roœlinnych uczestniczy w produkcji celulozy bior¹ udzia³ w biosyntezie bia³ka zawieraj¹ enzymy trawienne uczestnicz¹ w likwidacji uszkodzonych elementów komórki wodniczki pokarmowe: przebiegaj¹ w nich procesy trawienne wodniczki têtni¹ce odpowiadaj¹ za wydalanie i osmoregulacjê umo liwiaj¹ komórce ruch

Etap III Czas rozwiązania- 60 minut

Etap III Czas rozwiązania- 60 minut Kod ucznia... VII KONKURS BIOLOGICZNY 2009/ 2010 Etap III Czas rozwiązania- 60 minut Test, który otrzymałeś, składa się z 20 zadań. Część z nich to zadania wielokrotnego wyboru. Aby je rozwiązać, należy

Bardziej szczegółowo

T E S T Z B I O L O G I I

T E S T Z B I O L O G I I 1* Miejsce egzaminu 2* Numer kandydata 3* Kierunek studiów 4 Liczba uzyskanych punktów * wypełnia kandydat /100 T E S T Z B I O L O G I I Test rekrutacyjny dla kandydatów na studia w Polsce WERSJA I -

Bardziej szczegółowo

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier.

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier. ID Testu: F5679R8 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Na indywidualne cechy danego osobnika ma (maja) wpływ A. wyłacznie czynniki środowiskowe. B. czynniki środowiskowe i materiał genetyczny. C. wyłacznie

Bardziej szczegółowo

WITAMINY. www.pandm.prv.pl

WITAMINY. www.pandm.prv.pl WITAMINY - wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów a szczególnie hormonów tarczycy - pomaga w utrzymaniu prawidłowej czynności uk.immunologicznego - pomaga w leczeniu : rozedmy płuc i nadczynności

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO AKADEMIA MEDYCZNA 2006

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO AKADEMIA MEDYCZNA 2006 Zasady oceniania MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO AKADEMIA MEDYCZNA 006 Za rozwiązanie zadań z arkusza I można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model odpowiedzi uwzględnia jej

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Egzamin gimnazjalny. Biologia. Także w wersji online TRENING PRZED EGZAMINEM. Sprawdź, czy zdasz!

Egzamin gimnazjalny. Biologia. Także w wersji online TRENING PRZED EGZAMINEM. Sprawdź, czy zdasz! Egzamin gimnazjalny 3 Biologia TRENING PRZED EGZAMINEM Także w wersji online Sprawdź, czy zdasz! Spis treści Zestaw 1: Związki chemiczne budujące organizmy oraz pozyskiwanie i wykorzystywanie energii 5

Bardziej szczegółowo

Podziały komórkowe cz. II

Podziały komórkowe cz. II Podziały komórkowe cz. II MEJOZA Mejozę odkryto w 1883 roku, gdy zauważono, że zapłodnione jajo jednego z robaków zawiera cztery chromosomy, natomiast gamety tego robaka (plemniki u samców i jaja u samic)

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania biologii w klasie III gimnazjum

Rozkład materiału nauczania biologii w klasie III gimnazjum Rozkład materiału nauczania biologii w klasie III gimnazjum L.P. Zmiany w Temat. Materiał nauczania numeracji lekcji: 1. Planujemy pracę na lekcjach. Przypomnienie sposobu i kryteriów oceniania. Wymagania

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Jama ustna Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Karta pracy I 1. Wykonaj schematyczny rysunek zęba i podpisz jego najważniejsze części. 2. Uzupełnij tabelę. Zęby Rozdrabnianie pokarmu Język Gruczoły

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań konieczny podstawowy

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007

Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007 Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007 imi i nazwisko zakres podstawowy (wersja dla ucznia) wykonane Tyg. Dzia Tematy Zadania 2.10 1 6.10 Przygotowanie do pracy zapoznanie si z informacjami na temat

Bardziej szczegółowo

Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r.

Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r. Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r. Receptory zapachu i organizacja systemu węchowego Takao Ishikawa, M.Sc. Zakład Biologii Molekularnej Instytut Biochemii Uniwersytetu Warszawskiego 10 mln

Bardziej szczegółowo

BUDOWA TKANKOWA ROÂLINY

BUDOWA TKANKOWA ROÂLINY UDOW TKNKOW ROÂLINY przekrój poprzeczny liêcia drewno gàbczasty yko tkanka wzmacniajàca przekrój poprzeczny odygi drewno w oski yko tkanka wzmacniajàca przekrój poprzeczny korzenia drewno yko perycykl

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Bakterie a wirusy.

Temat lekcji: Bakterie a wirusy. Anna Tomicka Scenariusz lekcji biologii Dział: Różnorodność organizmów. Klasa: I b Temat lekcji: Bakterie a wirusy. 1.Cele lekcji: Cel ogólny: Uczeń: omawia budowę komórki bakterii oraz wirusów, wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE 15. Podstawowe pojêcia chemiczne stosowane w biochemii...15

WPROWADZENIE 15. Podstawowe pojêcia chemiczne stosowane w biochemii...15 Spis treœci WPROWADZENIE 15 Podstawowe pojêcia chemiczne stosowane w biochemii...15 Rozdzia³ 1 KOMÓRKA 17 B³ona komórkowa...17 J¹dro komórkowe...19 Mitochondria...19 Rybosomy...20 Siateczka endoplazmatyczna...20

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy przekształca pokarm spożywany przez psa, dostarczając jego organizmowi energii i składników odżywczych, których potrzebuje do spełnienia różnorodnych funkcji

Bardziej szczegółowo

XII KONKURS PRZEDMIOTOWY Z BIOLOGII. DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ETAP SZKOLNY (klucz odpowiedzi i schemat oceniania)

XII KONKURS PRZEDMIOTOWY Z BIOLOGII. DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ETAP SZKOLNY (klucz odpowiedzi i schemat oceniania) 1 Arkusz odpowiedzi Konkursu Biologicznego w województwie świętokrzyskim w roku szkolnym 2014/2015 XII KONKURS PRZEDMIOTOWY Z BIOLOGII Zasady oceniania: DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ETAP SZKOLNY (klucz odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Tkanka łączna. Komórki i bogata macierz. Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu

Tkanka łączna. Komórki i bogata macierz. Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu Komórki i bogata macierz Substancja międzykomórkowa przenosi siły mechaniczne Tkanka łączna Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu Tkanka łączna

Bardziej szczegółowo

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Zegar biologiczny Ekspresja genów i białek zegara Rytmy komórkowe Rytmy fizjologiczne Rytmy behawioralne Lokalizacja neuroprzekźników w układzie

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

wewn trzne homeostaza

wewn trzne homeostaza start 31.10 27.10 26 9. owtórzenie poj ç, z którymi by y problemy, przy wykorzystaniu indeksu ademecum maturalnego. Rozwój cz owieka 8. Rozwiàzanie zadaƒ z zeszytu çwiczeƒ Biologia 1. Zakres podstawowy,

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje:

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje: SKŁADNIKI ODŻYWCZE JAK JE UGRYŹĆ? Składnikami odżywczymi nazywamy związki występujące w produktach spożywczych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, które po spożyciu ulegają strawieniu i wchłonięciu ze

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

SYLABUS na rok 2013/2014

SYLABUS na rok 2013/2014 SYLABUS na rok 201/201 (1) Nazwa przedmiotu Patologia (2) Nazwa jednostki Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego prowadzącej przedmiot Katedra: Położnictwa () Kod przedmiotu - () Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach

Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach Zmiany ogniskowe w nerkach torbielowate łagodne guzy lite złośliwe guzy lite Torbielowate Torbiel prosta (niepowikłana) 50% populacji powyżej 50 r.ż.

Bardziej szczegółowo

Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY. Symbol grupy spo³ecznej (wpisaæ odpowiedni¹ literê)

Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY. Symbol grupy spo³ecznej (wpisaæ odpowiedni¹ literê) Pieczêæ szpitala Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY L. ks. g³. oddz. Nazwisko Imiê Adres Miejsce i data urodzenia P³eæ M.. *) stan cywilny Nazwa i rodzaj zak³adu pracy Adres rodziny chorego lub osoby

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy i skóra

Układ wydalniczy i skóra Układ wydalniczy i skóra 1. Zaznacz definicję wydalania. A. Usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. B. Pobieranie przez organizm substancji niezbędnych do podtrzymywania funkcji Ŝyciowych

Bardziej szczegółowo

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe.

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Lekcja 173, 174 Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Silnik elektryczny asynchroniczny jest maszyną elektryczną zmieniającą energię elektryczną w energię mechaniczną, w której wirnik obraca się z

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Kierunek studiów: Matematyka Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH.

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH. ZATRUCIA POKARMOWE Zatrucia pokarmowe to ostre i gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe objawiające się zwykle biegunką i wymiotami. Występują w stosunkowo krótkim czasie po spożyciu żywności skażonej

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

podręcznik chorób alergicznych

podręcznik chorób alergicznych podręcznik chorób alergicznych Gerhard Grevers Martin Rócken ilustracje Jurgen Wirth Redaktor wydania drugiego polskiego Bernard Panaszek I. Podstawy alergologii... 1 II. Diagnostyka chorób alergicznych...

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową

Układ pokarmowy. czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową Układ pokarmowy czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową Układ pokarmowy jest zbudowany z przewodu pokarmowego oraz gruczołów dodatkowych czyli narządów wspomagających jego pracę. Przewód pokarmowy:

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie:

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: Sieci neuropodobne XI, modelowanie neuronów biologicznie realistycznych 1 Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: testowanie hipotez biologicznych i fizjologicznych eksperymenty na modelach

Bardziej szczegółowo

PL 211524 B1. FAKRO PP SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Nowy Sącz, PL 29.10.2007 BUP 22/07 31.05.2012 WUP 05/12. WACŁAW MAJOCH, Nowy Sącz, PL

PL 211524 B1. FAKRO PP SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Nowy Sącz, PL 29.10.2007 BUP 22/07 31.05.2012 WUP 05/12. WACŁAW MAJOCH, Nowy Sącz, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 211524 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 379508 (51) Int.Cl. E06B 7/14 (2006.01) E04D 13/03 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

tróżka Źródło: www.fotolia.pl

tróżka Źródło: www.fotolia.pl Ogród na tarasie Wiele bylin przeżywa właśnie pełnię swego rozkwitu, ale nie jest jeszcze za późno, aby dosadzić nowe efektowne rośliny i wzbogacić swój taras niezwykłymi aranżacjami. tróżka Źródło: www.fotolia.pl

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO Zajêcia odbywaja siê w formie wyk³adów, æwiczeñ i seminariów oraz tzw. symulacji sytuacji klinicznych.

Bardziej szczegółowo

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu CEL KSZTAŁCENIA Kurs Sanitariusz szpitalny przeznaczony jest dla osób, chcących podnieść swoje kwalifikacje

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

II. III. Środki dydaktyczne formularz testu. Scenariusz lekcji. I. Cele lekcji. Metoda pracy rozwiązywanie testu. Przebieg lekcji

II. III. Środki dydaktyczne formularz testu. Scenariusz lekcji. I. Cele lekcji. Metoda pracy rozwiązywanie testu. Przebieg lekcji Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: zna pojęcia wydalanie, filtracja, wchłanianie zwrotne; zna funkcje jakie pełni układ moczowy; nazywa narządy układu moczowego; określa rolę nerki,

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1)

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Rozdz. 7 Kodeksu pracy; ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.); rozporządzenie RM z

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwała Nr 1 z dnia 11 lutego 2014 roku w sprawie wyboru przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia.

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

CHOROBY I HIGIENA UKŁADU ODDECHOWEGO

CHOROBY I HIGIENA UKŁADU ODDECHOWEGO CHOROBY I HIGIENA UKŁADU ODDECHOWEGO ZAKAŻENIE KROPELKOWE Polega na przenoszeniu zarazków od chorej osoby poprzez kropelki śliny, parę wodna podczas kichania, kaszlu, rozmowy czy wydychania powietrza.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji biologii w gimnazjum

Scenariusz lekcji biologii w gimnazjum Scenariusz lekcji biologii w gimnazjum Temat: Zakres treści: Rozmnażanie się roślin okrytonasiennych. budowa i rola kwiatów, rodzaje kwiatostanów, sposoby zapylania roślin, zapłodnienie i jego znaczenie,

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja obejmuje następujące części:

Dokumentacja obejmuje następujące części: Załącznik nr 6 WYMAGANIA, JAKIM POWINNA ODPOWIADAĆ DOKUMENTACJA NIEZBĘDNA DO OCENY SUBSTANCJI CZYNNEJ JAKĄ SĄ MIKROORGANIZMY, W TYM TAKŻE WIRUSY I GRZYBY, ZAWARTE W PRODUKCIE BIOBÓJCZYM Wymagania ogólne.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach Rozdział I Cele, kompetencje i zadania rady rodziców. 1. Rada rodziców jest kolegialnym organem szkoły. 2. Rada rodziców reprezentuje ogół rodziców

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Spodaryk Patologia. narządu mchu. Wydawnictwo Lekarskie PZWL

Krzysztof Spodaryk Patologia. narządu mchu. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Krzysztof Spodaryk Patologia narządu mchu Wydawnictwo Lekarskie PZWL Prof. dr hab. med. Krzysztof Spodaryk Patologia narządu ruchu Warszawa Wydawnictwo Lekarskie PZWL Spis treści Układ szkieletow y...

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA TALENTÓW W PRZYRODNICZYCH. i przyrodniczych w szkołach ponadgimnazjalnych w ramach przedmiotu Ekologia Krajobrazu

AKADEMIA TALENTÓW W PRZYRODNICZYCH. i przyrodniczych w szkołach ponadgimnazjalnych w ramach przedmiotu Ekologia Krajobrazu podwyższenie jakości kształcenia kompetencji naukowych i przyrodniczych w szkołach ponadgimnazjalnych w ramach przedmiotu Ekologia Krajobrazu Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU Celem ćwiczenia jest zapoznanie z techniką atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją

Bardziej szczegółowo

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym Coraz częściej jako paliwo stosuje się biokomponenty powstałe z roślin oleistych. Nie mniej jednak właściwości fizykochemiczne oleju napędowego i oleju powstałego z roślin znacząco różnią się miedzy sobą.

Bardziej szczegółowo

Budowa organizmów zwierzęcych. Rozpoznaj i podpisz rodzaje komórek przedstawionych na ilustracjach oraz podaj 2 cechy róŝniące te komórki

Budowa organizmów zwierzęcych. Rozpoznaj i podpisz rodzaje komórek przedstawionych na ilustracjach oraz podaj 2 cechy róŝniące te komórki Budowa organizmów zwierzęcych Zadanie 1 Rozpoznaj i podpisz rodzaje komórek przedstawionych na ilustracjach oraz podaj 2 cechy róŝniące te komórki A) B) A) B)............ Zadanie 2 Obok X na rysunku podaj

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pakowania

Automatyzacja pakowania Automatyzacja pakowania Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych Pe³na oferta naszej firmy dostêpna jest na stronie internetowej www.wikpol.com.pl Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych: EWN-SO do pakowania

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA Temat lekcji Jak dowieść, że woda ma wzór H 2 O? Na podstawie pracy uczniów pod opieką Tomasza

Bardziej szczegółowo

APAp dla dzieci w zawiesinie

APAp dla dzieci w zawiesinie APAp dla dzieci w zawiesinie Paracetamol usp to skuteczny, wysokiej jakości lek o działaniu: II II przeciwgorączkowym przeciwbólowym Walory smakowe w przypadku leku dla dzieci są równie ważne jak skuteczność

Bardziej szczegółowo

SERI A 93 S E RI A 93 O FLUSH GRID WITHOUT EDGE TAB

SERI A 93 S E RI A 93 O FLUSH GRID WITHOUT EDGE TAB SERIA E93 CONIC FRINCTION CONIC 2 SERIA 93 SERIA 93 O FLUSH GRID WITHOUT EDGE TAB Podziałka Powierzchnia 30 mm Flush Grid Prześwit 47% Grubość Minimalny promień skrętu taśmy Układ napędowy Szerokość taśmy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r.

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r. UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE z dnia 4 kwietnia 2016 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Miechów

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK CHEMIA STUDIA I STOPNIA. PROGRAMY PRZEDMIOTÓW SPECJALISTYCZNEGO MODU U CHEMIA LEKÓW Obowi zuj ce od roku akademickiego 2011/2012

KIERUNEK CHEMIA STUDIA I STOPNIA. PROGRAMY PRZEDMIOTÓW SPECJALISTYCZNEGO MODU U CHEMIA LEKÓW Obowi zuj ce od roku akademickiego 2011/2012 KIERUNEK CHEMIA STUDIA I STOPNIA PROGRAMY PRZEDMIOTÓW SPECJALISTYCZNEGO MODU U CHEMIA LEKÓW Obowi zuj ce od roku akademickiego 2011/2012 Kod Nazwa Kierunek studiów Za enia i cele nauczania Ramowy program

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia : Dokonać pomiaru zuŝycia tulei cylindrowej (cylindra) W wyniku opanowania treści ćwiczenia student

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE ANALOGOWE UKŁADY SCALONE Ćwiczenie to ma na celu zapoznanie z przedstawicielami najważniejszych typów analogowych układów scalonych. Będą to: wzmacniacz operacyjny µa 741, obecnie chyba najbardziej rozpowszechniony

Bardziej szczegółowo

EGZEMPLARZ ARCHIWALNY WZORU UŻYTKOWEGO. (19) PL (n)62895. (i2,opis OCHRONNY

EGZEMPLARZ ARCHIWALNY WZORU UŻYTKOWEGO. (19) PL (n)62895. (i2,opis OCHRONNY EGZEMPLARZ ARCHIWALNY RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (i2,opis OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 114534 (22) Data zgłoszenia: 23.12.2003 (19) PL (n)62895

Bardziej szczegółowo

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH ART. 151 1 K.P. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Probiotyczne napoje fermentowane

Probiotyczne napoje fermentowane Probiotyczne napoje fermentowane Waldemar Gustaw Katedra Technologii Owoców, Warzyw i Grzybów UP Lublin Probiotyki probiotyk pro bios - dla życia probiotyki to pojedyncze lub mieszane kultury żywych mikroorganizmów,

Bardziej szczegółowo

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Stanowisko testowe Opracował Tomasz Piaścik Wprowadzenie Malejące zasoby naturalne, wpływ na środowisko naturalne i ciągle rosnące potrzeby

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Rozdział 1

Spis treści. Spis treści. Rozdział 1 Spis treści Rozdział 1 Definicje, terminologia, zasady organizacji opieki nad noworodkiem Janusz Gadzinowski, Marcin Kêsiak................................. 1 1.1. Wczeœniactwo..............................................

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone

Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone Charakterystyka czynnika Dla okreêlenia promieni podczerwonych cz sto u ywa si skrótu angielskiego terminu Infra Red IR. Promieniowaniem podczerwonym nazywamy promieniowanie

Bardziej szczegółowo

p o s t a n a w i a m

p o s t a n a w i a m ZARZĄDZENIE NR ON.0050.2447.2013.PS PREZYDENTA MIASTA BIELSKA-BIAŁEJ Z DNIA 7 CZERWCA 2013 R. zmieniające zarządzenie w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania karty Rodzina + oraz wzoru karty Rodzina

Bardziej szczegółowo