Sztuka i kultura w życiu dzieci

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sztuka i kultura w życiu dzieci"

Transkrypt

1 Sztuka i kultura w życiu dzieci

2 2 Brave Kids Brave Kids 3 SPIS TREśCI Sztuka i kultura w życiu dzieci 3 wstęp 4 czechy 8 polska 10 uganda 12 peru 16 autonomia palestyńska 18 inguszetia autorzy publikacji Jakub Lambrych, Anna Waz, Karolina Nowak, Iwona Frydryszak, Dorota Gawarkiewicz zdjęcie na okładce zdjęcia Joanna Stoga (z wyjątkiem str Jakub Lambrych) kontakt projekt graficzny i skład Kaja Gliwa parastudio* B rave Kids to edukacyjny program realizowany od 2009 roku. Jego zasadniczym celem jest spotkanie artystycznych zespołów dziecięcych i młodzieżowych, w tym pochodzących ze środowisk ubogich oraz z miejsc dotkniętych klęskami żywiołowymi i konfliktami społeczno-politycznymi, a także grup pochodzących z państw wysoko rozwiniętych, które borykają się z problemami i chorobami cywilizacyjnymi takimi jak konsumpcjonizm, depresja czy samotność. Ci młodzi artyści używają sztuki jako narzędzia ułatwiającego społeczną przemianę i pomagającego wyzwolić się z niszczących ograniczeń. Powołując się na artykuł 22, 26, a zwłaszcza na artykuły 29 i 31 Konwencji o prawach dziecka, podkreśla się prawo każdego człowieka do edukacji i uczestnictwa w życiu kulturalnym, zaznaczając przy tym, że kultura i sztuka są podstawowymi elementami wszechstronnej edukacji. Poprzez Brave Kids pragniemy pokazać różnorodność kultury światowej mieszkańcom Polski, a przez to promować postawy zrozumienia i otwartości względem drugiego człowieka. Jedną z głównych konkluzji Mapy drogowej unesco dla edukacji artystycznej przyjętej na I Światowej Konferencji na temat Edukacji Artystycznej jest stwierdzenie, iż sztuka znacząco przyczynia się do rozwoju kompetencji emocjonalnych, które w znacznym stopniu uległy osłabieniu w społeczeństwach xxi wieku. Kompetencje te natomiast mają udział w podejmowaniu decyzji, a także uwarunkowują działania i idee, umożliwiając refleksję i formułowanie opinii. Bez zaangażowania emocjonalnego wszelkie działania, idee lub decyzje opierają się wyłącznie na podstawach racjonalnych. Moralne postępowanie, które stanowi fundament postawy obywatelskiej wymaga zaangażowania emocjonalnego. Zdaniem profesora [Antonina] Domasia, poprzez pobudzanie rozwoju emocjonalnego, edukacja artystyczna może zapewnić równowagę miedzy rozwojem poznawczym i emocjonalnym, a tym samym sprzyjać budowaniu kultury pokoju. Niniejsza publikacja powstała by dać głos reprezentantom grup dziecięcych, które w swoim codziennym życiu mają czas na wspólne działania artystyczne z innymi dziećmi, a tym samym starają się wpływać na życie swoje i swojego otoczenia. Pięcioro z nich to uczestnicy programu Brave Kids Wywiady zostały uzupełnione o krótką charakterystykę środowiska, z którego się wywodzą i mogą zostać wykorzystane do edukacji globalnej w gimnazjum i szkole średniej. Publikacja powstała w ramach inicjatywy edukacyjnej projektu brave kids peru rozwój dzieci i młodzieży mieszkających na ulicach i w tzw. pueblo jovenes w Limie Konkursu Ministra Spraw Zagranicznych Wolontariat polska pomoc WOLONTARIAT POLSKA POMOC Od 2008 roku msz realizuje program Wolontariat polska pomoc, którego celem jest wspieranie bezpośredniego zaangażowania polskich obywateli w pomoc mieszkańcom państw rozwijających się oraz upowszechnienie w polskim społeczeństwie wiedzy o problemach, z jakimi te państwa się zmagają. Jest to nowy i ważny element programu polskiej pomocy zagranicznej, w którego ramach Polska wspiera inicjatywy na rzecz krajów o niższych wskaźnikach rozwoju. Dzięki dotacji msz wolontariusze biorący udział w programie mają zapewnione finansowanie kosztów podróży, pobytu i ubezpieczenia, a także dostosowane do specyfiki konkretnego zadania szkolenia i kursy prowadzone przez msz oraz organizacje zaangażowane w projekt. Na miejscu wolontariusze przebywają pod opieką organizacji przyjmującej; ich praca trwa minimum 6 tygodni w przypadku projektów krótkoterminowych lub minimum 3 miesiące w przypadku projektów długoterminowych. Finansowe wsparcie obejmuje również inicjatywy edukacyjne podjęte przez wolontariusza po powrocie do Polski. Broszura Sztuka i Kultura w życiu dzieci jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Stowarzyszenia Kultury Teatralnej Pieśń Kozła. Utwór powstał w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej realizowanej za pośrednictwem msz rp w roku 2011.Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o programie polskiej współpracy rozwojowej.

3 4 Brave Kids Brave Kids 5 Czechy Sytuacja romskich dzieci czechy czech republic C zechy (Republika Czeska) to nasz południowy sąsiad, demokratyczny kraj w Europie Środkowej. Od północy graniczy z Polską, z Niemcami na północnym-zachodzie, Austrią od południa i Słowacją od wschodu. Z Czechami, oprócz granicy, dzielimy także przestrzeń życiową dla dość licznej społeczności romskiej. Romowie to grupa, wywodząca się z Półwyspu Indyjskiego, która około ix/x wieku rozpoczęła wędrówkę na zachód w kierunku Azji Centralnej i Europy Południowej, zakładając po drodze pierwsze stałe osady. Część z nich kontynuowała przemieszczanie się, by w xiv wieku dotrzeć m.in. na tereny dzisiejszej Czeskiej Republiki (wiek xv to pojawienie się Romów w niemal całej Europie). Społeczność romska w całej swojej historii zmagała się z naciskami ze strony wielu państw na stałe ich osiedlenie się na poszczególnych terytoriach. Okres i i ii wojny światowej to pogłębiające się prześladowania tej mniejszości. Po zakończeniu ii wojny sytuacja Romów niewiele się jednak zmieniła. Romowie to grupa etniczna bez przynaleźności państwowej, zamieszkująca obecnie wiele państw świata. Nomadyczny, tułaczy charakter, brak przywiązania do miejsca, niejednolitość języka, przejawiająca się w funkcjonowaniu wielu dialektów języka romskiego (romani) z jednej strony, a obecne w umysłach ludzi spoza tej grupy stereotypy z drugiej strony, wpływają na ciągłe problemy z integracją Romów w społeczeństwach, w których żyją. Są oni jedną z najliczniejszych mniejszości etnicznych w Europie Środkowej, ale też jedną z najmniej znanych i najbardziej dyskryminowanych. O ile w Polsce na 38 mln ludzi przypada około 30 tyś. Romów, o tyle w Czechach, liczących niewiele ponad 10 mln mieszkańców liczba ta stanowi grupę około 300 tyś. osób, z czego 80 tyś. Romów żyje w tzw. obszarach społecznie wykluczonych potocznie zwanych gettami. Romowie w Republice Czeskiej mają ograniczony dostęp do pełnego korzystania z przynależnych im praw, takich jak dostęp do mieszkania, edukacji, zatrudnienia czy opieki zdrowotnej. Wielu Romów nadal żyje w trudnych warunkach bytowych (często bez prądu, kanalizacji), co pogłębia ich marginalizację i wykluczenie społeczne. Edukacja, będąca szansą dla młodych na wyjście z getta i zintegrowanie się z równieśnikami, także pozostaje poza ich zasięgiem. Dzieci romskie umieszczane są bowiem w specjalnych klasach, przeznaczonych wyłącznie dla tej grupy społecznej (Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, iż jest to praktyka dyskryminująca i narusza Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności orzeczenie z 2007 roku). Wyniki badań, opublikowane przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej (fra), w grudniu 2009, pokazują, że w Republice Czeskiej z przejawami dyskryminacji spotkało się w 2008 roku aż 64% Romów, 42% padło zaś ofiarą działalności przestępczej. Dla większości Romów złe doświadczenia związane z wcześniejszymi formami przymusowej integracji stanowią impuls do społecznego zamknięcia. Stąd tak ważnym wydarzeniem, nabierającym z perspektywy czasu wielowymiarowego znaczenia, stał się udział romskiej grupy dziecięcej MiniMerci z Czech w Brave Kids w 2011 roku. Grupa ta, złożona z 12-stu tancerzy i tancerek, reprezentuje około 10-tyś. społeczność romską Brna (samo miasto, 2-gie pod względem liczby ludności w Czechach, zamieszkuje 300 tys. osób romskiego pochodzenia). Na festiwalu towarzyszyły im liderka Lenka Sládečková z organizacji sdružení Petrov, która od 2009 objęła opiekę nad zespołem. MiniMerci powstało w 2009 roku, jako wyodrębniona część tanecznego zespołu Merci, powołanego w 2001 roku przez Monikę Balogovą nauczycielkę tańca. Skupia najmłodsze dzieci romskie w wieku 3-13 lat. Projekt zespołu tanecznego powstał, by zachęcić romskie dzieci do nauki. W centrum w Zabrdovicach, gdzie odbywają się treningi, prowadzony jest program douczania (m.in. pomoc w odrabianiu zajęć domowych). Zasada jest prosta: dzieci romskie, które regularnie uczęszczają do szkoły, mają lekcje do odrobienia, co oznacza, że mogą być objęte programem douczania. Udział w programie zaś otwiera drogę do zajęć dodatkowych, jakim są lekcje tańca w zespole MiniMerci. Uczestnictwo w zajęciach to także wydostanie się choć na chwilę z obszaru społecznie wykluczonego, w jakim przyszło im żyć, potocznie nazywanego Bronxem (lub kalo foros czarne miasto). To właśnie spektakl The Black City Dance (Taniec z Czarnego Miasta) został zaprezentowany w trakcie drugiej edycji Barve Kids w 2011 roku. Przyjazd dzieci romskich do Wrocławia to wędrówka nie tak odległa w wymiarze fizycznym, ale pozwalająca im być może odnaleźć trwałe wartości w dziecięcym świecie, wolnym od stereotypów i pozbawionym uprzedzeń. Wyrażanie się poprzez własną kulturę, daje dzieciom poczucie wspólnoty, silnie określające ich społeczną tożsamość. To także budowanie siły i pozbycie się lęku w kontakcie z obcymi spoza grupy w terminologii romskiej: gadźami a przez to możliwość spełniania się dziecięcych marzeń, jak choćby chęć zostania aktorką jak wyznaje jedna z romskich dziewczynek Misza (8 lat). Raport ue: Czescy Romowie najbardziej dyskryminowaną mniejszością, z dnia Sytuacja społeczności romskiej w Europie, w_europie.pdf, z dnia P.Godwin, Cyganie. Obcy świata, National Geographic, kwiecień 2001, nr 4. Seminarium Inspirujący Ludzie, spotkanie z Vojtěch Lavičką (Gypsy.Cz) w ramach Brave Festival Serwis o Romach, z dnia Brave. Maska, Katalog 2011.

4 6 Brave Kids Brave Kids 7 Misa, Natalka, Amelia z Republiki Czeskiej uczestniczki brave kids 2011 Ile masz lat? W jakim wieku jesteś? 8 lat. Z jakiego miasta jesteś? Z Brna. Jak wygląda Twoja szkoła? Jest duża, ma okna, dach A jaki ma kolor? Szkoła jest pomarańczowa. A co robisz jak masz wakacje? Gramy sobie. A w co gracie? Bawimy się z małymi kotkami. A co robicie żeby rodzicie byli zadowoleni? Sprzątamy, jesteśmy grzeczni. A kim chciałabyś być, jak będziesz już duża? Aktorką! W telewizji, w teatrze? W telewizji. Chciałabyś grać w filmach? Tak. A komu chciałabyś pomóc? Chorym ludziom. A co dla Ciebie znaczy przyjaźń? Kto jest Twoim najlepszym przyjacielem? Moją najlepszą przyjaciółką jest Natalka. A co Cię denerwuje, złości? Gdy ktoś jest na mnie zły, wtedy też się denerwuję. A co Cię złości u dorosłych? Nic. Gdzie byś chciała pojechać, gdybyś mogła? Do Włoch. A dlaczego właśnie tam? Bardzo mi się tam podoba, ale jeszcze nigdy tam nie byłam. A jakie masz obowiązki w domu? Muszę się uczyć.

5 8 Brave Kids Brave Kids 9 Polska Świetlice Wrocławia polska poland Od początku istnienia w Brave Kids brali udział mali uczestnicy z różnych krajów świata, m.in. z Ugandy, Rwandy, Zimbabwe, Kaukazu czy Nepalu. Większość tych miejsc to trudne rejony, gdzie ludzie na co dzień zmagają się ze skutkami wojen, powszechną dyskryminacją czy stereotypami. Polska jako kraj bezpieczny stanowi dla młodych uczestników Brave Kids ucieczkę od codzienności, daje im możliwość poznania równieśników z innych kultur, wzajemnej nauki czy wreszcie wyrażania siebie poprzez sztukę. Od dwóch lat w projekcie biorą udział również grupy dzieci z Polski. Dla nich także kontakt z uczestnikami z całego świata jest niezwykle wartościowym doświadczeniem. W 2010 roku w projekcie wzięły udział dzieci z wrocławskich świetlic Źródełko oraz Światoteka, a w 2011 ponownie dzieci i młodzież z Biblioteki Światoteki. Źródełko to świetlica środowiskowa działająca przy Rzymskokatolickiej Parafii św. Jadwigi od 10 lat. Swoje działania skupia na wspieraniu rozwoju dzieci i młodzieży organizując zajęcia w czasie wolnym od nauki. Dzieci mogą korzystać z bezpłatnych zajęć edukacyjnych (korepetycji), zajęć profilaktycznych, sportowych, kursów pierwszej pomocy, czy też z rozmaitych działań rozwijających zainteresowania plastyczne, muzyczne, teatralne, dziennikarskie i taneczne. Świetlica organizuje także wyjścia rekreacyjne, zimowiska i kolonie letnie dla swoich podopiecznych. Światoteka powstała w ramach inicjatywy programu Partnerstwo dla Dzieci rozwijanej przez Fundację Wspólna Droga. Swoje działania prowadzi na Warszawskiej Pradze Północ oraz we Wrocławiu. W Światotece dzieci i młodzież z różnych środowisk w ramach edukacji nieformalnej mogą rozwijać swoje pasje, zainteresowania i zdobywać wiedzę. Organizowane są m.in. zajęcia plastyczne, komputerowe, kursy fotografii i filmu. Wrocławska Światoteka jest dziełem współpracy Fundacji Wspólna Droga, Dolnośląskiej Biblioteki Publicznej we Wrocławiu oraz Polskiego Stowarzyszenia Pedagogów i Animatorów klanza. Fundacja wyposażyła Dział Pracy z Dziećmi w bibliotece w sprzęt multimedialny, dzięki czemu dzieci i młodzież ze środowisk marginalizowanych i ubogich ma szansę nauki i korzystania z komputerów w ramach laboratorium multimedialnego. Zajęcia z dziećmi prowadzą pedagodzy z wrocławskiej klanzy, przy wykorzystaniu metod pedagogiki zabawy i pedagogiki ulicy. Tak wiele możliwości kreatywnego działania nie tylko rozwija dziecięce pasje i zainteresowania, ale również sprzyja nabywaniu umiejętności społecznych. Ponadto, w ramach spotkań w Dziele Pracy z Dziećmi Bibliotece Siedmiu Kontynentów dzieci w ramach cyklu Uśmiech Świata poznają kulturę, obyczaje i życie ludzi różnych narodowości oraz smaki i zapachy innych kultur. Biblioteka Światoteka, [na:] (dostęp: ). Katalogi Brave Festival 2009, 2010 i Kuba lat 11, Polska uczestnik brave kids 2011 Jaki przedmiot najbardziej Ciebie interesuje w szkole? Technika, ponieważ robimy na tych zajęciach czasami latawce, czasami wyszywamy misia, a najczęściej robimy modele łodzi podwodnych. Wykonujemy je z drewna. Po zrobieniu latawców próbujemy je na podwórkach, one naprawdę latają jak jest dobry wiatr. Bardzo lubię w-f i język polski. Te przedmioty idą mi bardzo dobrze, w czwartej klasie byłem bardzo dobry z ortografii. Lubię też historię, czyli raczej takie przedmioty humanistyczne. Nienawidzę matematyki, bo jej nie rozumiem. Jak lubisz spędzać wakacje? W wakacje jeżdżę do prababci do Opola. Tam są dobre dzieci. Tam był taki jeden pan, który pracował w sklepie zoologicznym i jak miałem psa Czaje to często do niego chodziłem i się z nim zaprzyjaźniłem. Czasami jak coś kupowaliśmy, to dawał nam jeszcze coś gratis. W wakacje przyjeżdżają też rodzice, to znaczy przeważnie mama. W Opolu bawimy się na placu zabaw, gramy w koszykówkę. Place zabaw są blisko, więc sami możemy chodzić. Są one dobre, nie ma czarnych charakterów, dzieci pożyczają nam nieraz swoje rowery. Co podobało Ci się w tegorocznej edycji Brave Kids? W tym roku bardzo smakowały mi obiady. Miło spędzałem czas z innymi dziećmi, uwielbiałem występować na scenie. Nauczyłem się też tańczyć breakedance. Jak się porozumiewaliście z innymi dziećmi podczas Brave Kids? Porozumiewaliśmy się znakami. Dało się dogadać, choć na początku w ogóle, później było jednak ok. Na przykład z Czechami, ten mały chłopczyk (zapomniałem imienia) mówił, że bolą go nożyczki, a to znaczyło nogi. Co byś chciał robić w przyszłości? Chciałbym być informatykiem. Na pewno nie chciałbym być mechanikiem, bo bym musiał w smarach siedzieć. Lubię komputery jak każdy dzieciak. Do mdku chodzę na komputery. Jak spędzasz wolny czas? Jak nie pada, to gram z bratem w piłkę. Czasami gram z nim w football amerykański i baseball. Moja ciocia dostała od wujka taki mały kij do baseballa i jak jestem u niej to zawsze gram. Lubię grać w gry komputerowe, ale one po czasie się nudzą. Lubię oglądać telewizję np. Misia Yogi. Jakie masz obowiązki w domu? Robię lekcję. Jestem pilnym uczniem, jak nie jestem chory. Sprzątam, czasem pomagam w zakupach. Chciałbyś być dorosły? Nie. Podoba mi się teraz, kiedy mam 11 lat. Jakich masz kolegów w szkole? Mam jednego kolegę, jest mniejszy, ale chodzi do tej samej klasy. Chodzę z nim na obiady i jak w 3 klasie był trzeci dzwonek to razem krzyczeliśmy Alarm obiadowy!!!!. To jest mój najbliższy kolega, taki od przedszkola, reszty nie za bardzo lubię. Co Ciebie wkurza? Brat. Czasami się z nim bawię, ale tylko wtedy kiedy mnie nie denerwuje. Denerwują mnie również koledzy, a także nauczyciele i dyrektor szkoły. Nauczyciel od w-f czasami nie pozwala mi przychodzić na swoje lekcje, jak mam inne zajęcia i to też mnie strasznie denerwuje. Co byś chciał zmienić w swoim otoczeniu? Tak. Chciałbym zmienić ludzi na podwórku, dzieci te złe, żeby ich nie było. Żeby pomalowali bloki, a nie je wyburzali tak jak naszą kamienice chcą wyburzyć. Chciałbym zostać koło Kreci i koło Kuli. To są psy sąsiadów z innych bram. Kula Golden Retriever, Krecia jamnikowaty. Bawię się z nimi. Wyburzają naszą kamienicę, ponieważ chcą poszerzyć drogę na Euro Niby. Jeszcze nie wiedzą gdzie będziemy mieszkać. Chciałbym tu zostać, lubię to miejsce, a najbardziej psy. Chciałbym mieć psa, ale babcia mi nie pozwala. Jakie masz marzenia? Chciałbym, aby moja prababcia nie umarła, aby doszła do wieku 100 lat. Moja prababcia dobrze się trzyma. My dzwonimy i dbamy o nią. Chciałbym mieć dobrych kolegów i żyć długo i szczęśliwie. Jak spędzasz święta bożonarodzeniowe? Spędzam je z babcią. Jeździmy do Opola do prababci tam spędzamy święta. Trochę zostajemy, a później wracamy do Wrocławia. Jest tam też ciocia, ciocia Basia, taka ciocia co jest w Ameryce i jeszcze inna ciocia. Jest przyjemnie. Czasami przyjeżdża też mama. Czy w przyszłości chciałbyś brać udział w podobnych akcjach co Brave Kids? Chciałbym brać udział w takich akcjach jak Brave Kids. Dużo działam. Najwięcej na konkursach szkolnych. Biorę w nich udział najczęściej. Dużo wygrywam, najczęściej gry logiczne. Gdzie byś chciał pojechać? Rio de Janeiro, kanion w Kolorado. Chciałbym też odwiedzić Kraków. Byłem tam z mamą w salonie gier. Mam nawet zdjęcia. I wygraliśmy bardzo dużo papierków dzięki nim można grać dalej. Miasto też jest fajne. W Europie to chciałbym odwiedzić Paryż i zobaczyć wieżę Eiffla.

6 10 Brave Kids Brave Kids 11 Uganda Północ a południe uganda uganda U ganda to stosunkowo niewielki kraj w Afryce Wschodniej, sąsiadujący z Kenią, Demokratyczną Republiką Konga, Południowym Sudanem, Tanzanią oraz Rwandą. Położona w rejonie Wielkich Jezior Afrykańskich, bogata w zasoby naturalne wydawać mogłaby się miejscem, gdzie ludziom pośród malowniczego krajobrazu żyje się w dostatku. Rzeczywiście, Uganda słynie z rozwiniętej turystyki safari i jest celem wielu podróżników spoza kontynentu, jednak ta sielankowa wizja dotyczy tylko południowej części kraju. Życie w Ugandzie północnej wygląda zupełnie inaczej, jego obraz bliski jest stereotypowemu postrzeganiu Afryki jako zmagającej się z ubóstwem, chorobami i przemocą. Obecna sytuacja w kraju jest wynikiem przede wszystkim wielu tragicznych w skutkach decyzji politycznych podejmowanych w drugiej połowie xx wieku. Choć Uganda uzyskała niepodległość państwową w roku 1962, był to dopiero początek dekad władzy dyktatorów i koszmaru tysięcy ludzi. Przez lata dochodziło do prześladowań i torturowań ludzi na szeroką skalę, a wszystko to w imię polityki jednego człowieka. W latach 70 za rządów Idiego Amina życie straciło ponad 300 tysięcy mieszkańców Ugandy. Ponadto, kraj bezpowrotnie popadł w ruinę ekonomiczną. Obalenie reżimu Amina było konsekwencją ponad rocznego konfliktu między Ugandą a Tanzanią. Pozornie szczęśliwy finał w 1979 roku doprowadził jednak do wewnętrznych walk o władzę i w następstwie pięcioletniej wojny domowej. Od 1986 roku funkcję prezydenta pełni Yoweri Musaveni, postać nie mniej kontrowersyjna jak jego poprzednicy. Musaveni często stawiany jest za wzór nowego pokolenia przywódców krajów afrykańskich przede wszystkim udało mu się względnie ustabilizować sytuację ekonomiczną w Ugandzie, jak również zawdzęcza mu się sukcesywnie prowadzoną kampanię przeciw aids. Mimo tego, nie bez powodu jego rządy określane są mianem demokratycznej dyktatury. To właśnie w ostatnich latach świat przyglądał się największym tragediom jakie spotkały Ugandę. W wyniku trwającego do dziś konfliktu zbrojnego, kraj został podzielony. Podczas gdy na południu kwitła turystyka safari, a ludzie żyli bezpiecznie, na północy kraju wybuchła wojna. Kolejny raz za wszystkim stanął jeden człowiek, tym razem to Joseph Kony, samozwańczy prorok, fanatyk religijny, twórca ugrupowania Armii Bożego Oporu (ang. lra Lord s Resistance Army). Celem tej organizacji było obalenie rządu Ugandy, wprowadzenie demokracji, przywrócenie pokoju i dobrobytu społeczeństwu. By dojść do celu, lra stosowała jednak wyjątkowo brutalne środki. Dopuszczono się łamania praw człowieka, zabójstw, porwań czy wykorzystywania seksualnego kobiet i dzieci. To właśnie rola najmłodszych w całym konflikcie jest najbardziej szokująca. W szeregi armii wcielano (przymusowo, głównie poprzez porwanie) nawet kilkuletnie dzieci. Uczono je posługiwać się bronią, zabijać, przechodzić obojętnie obok śmierci. Mali żołnierze okazali się cenną siłą militarną, bo łatwiej poddać ich manipulacji i wymusić posłuszeństwo. Szacuje się, że od początku istnienia lra zmusiła do pracy ponad 10 tysięcy dzieci, a ponieważ umieszcza się je zwykle na pierwszej linii frontu podczas walk, wiele z nich ginie. Mimo, że od 2005 roku liderzy Armii Bożego Oporu są oficjalnie ścigani za zbrodnie, a kilku z nich zginęło, koszmar ugandyjskich dzieci ciągle trwa. Oprócz trudnej sytuacji społeczno-politycznej, mieszkańcy kraju nadal borykają się z konsekwencjami rządów byłych dyktatorów, które odbiły się szerokim echem w sferze ekonomicznej. W 2000 roku Ugandę oficjalnie zaliczono do grupy 40 państw świata najsłabiej rozwiniętych, posiadajacych wysoki stopień zadłużenia. Kolejną kwestią są problemy zdrowotne. Choć odsetek osób zarażonych hiv/aids jest jednym z niższych w Afryce, Uganda zmaga się z innymi epidemiami, jak np. malaria. W obliczu obecnej sytuacji społeczno-politycznej dorastanie w Ugandzie stanowi dla dzieci spore wyzwanie. Breakdance Project Uganda (bpu) jest przykładem inicjatywy lokalnej, która wyszła pokrzywdzonym dzieciom naprzeciw. To działająca od 2006 roku organizacja non-profit, która promuje pozytywne zmiany społeczne poprzez hip-hop. Powstała w wyniku niezwykłej motywacji, chęci pozytywnych zmian i determinacji trzech osób: Abramza Tekya (artysty hip-hopowego, breakdancera), Emilie Dineen (B-girl z Irlandii) oraz Antonio (breakdancera z Ugandy). Breakdance Project Uganda prowadzi darmowe warsztaty breakdance u dwa razy w tygodniu w Sharing Youth Center w Kampali. bpu stanowi nie tylko możliwość nauki tańca, jest to przede wszystkim palatforma wymiany umiejętności, gdzie uczestniczy uczą siebie nawzajem. Projekt skierowany jest do wszystkich, bez względu na tożsamość etniczną, rasę, religię czy klasę społeczną. bpu łączy zarówno osoby z wyższym wykształceniem, jak i dzieci ulicy dotknięte chorobą czy wojną. Organizacja działa na rzecz zredukowania różnic społecznych i promowania możliwości równego rozwoju, kształci u uczestników poczucie własnej wartości, umiejętności przywódcze oraz stwarza nowe miejsca pracy dla prywatnych nauczycieli i artystów występujących na pokazach. W warsztatach biorą udział mieszkańcy zarówno z południowej jak i północnej części Ugandy, dzięki czemu uczestnicy mają szansę przekonać się, że niczym się od siebie nie różnią, a krzywdzące stereotypy na temat obu grup odchodzą w niepamięć. W 2011 roku projekt Brave Kids gościł uczestników Breakdance Project Uganda z obu części kraju. Na co dzień działa w domach dziecka, więzieniach dla nieletnich, lokalnych i międzynarodowych szkołach oraz w centrach młodzieżowych i lokalnych ośrodkach w północnej, wschodniej i południowej Ugandzie. Od 2009 roku w Gulu na północy Ugandy otworzono filię Breakdance Project Uganda we współpracy ze Straight Talk Foundation. BPU aktywnie wspiera formalne i nieformalne możliwości kształcenia poprzez propagowanie edukacji i współpracy partnerskiej z innymi organizacjami. Zapewnia tym samym swoim członkom dogodny dostęp do edukacji. Obejmuje ona przede wszystkim umiejętność pracy z multimediami, szkolenia z zakresu sztuk wizualnych, mentoring partnerski oraz nieodpłatne doradztwo i przesłuchania, przeglądy i sesje egzaminacyjne. Projekt sprzedaje również koszulki z ręcznymi nadrukami, pomagając w ten sposób niepełnosprawnym członkom w zbieraniu funduszy na opłatę czesnego w szkołach. A Country Study: Uganda, [na:] (dostęp: ) Breakdance Project Uganda, [na:] (dostęp: ). (HIPC) The Enhanced Heavily Indebted Poor Countries Initiative, [na:] (dostęp: ). Idi Amin, [na:] (dostęp: ). Konarski Maciej, LRA armia szalonego proroka, [na:] (dostęp: ). Tanzanian-Ugandan War , [na:] (dostęp: ). The Parliament of the Republic of Uganda, [na:] (dostęp: ). Uganda dryfując między kontrastami, [na:] (dostęp: ). Uganda konflikt na północy kraju, [na:] polnocy_kraju, (dostęp: ). Ester lat 12, Uganda uczestniczka brave kids 2009 i 2011 Jak masz na imię? Ester Ile masz lat? 12. Opowiedz o swoim środowisku, o otoczeniu, z którego pochodzisz jak duża jest miejscowość z której pochodzisz? Pochodzę ze stolicy Ugandy Kampali. Mieszkam w koszarach na przedmieściu, a mój ojciec jest policjantem. Powiedz coś na temat swojej szkoły, jak to wygląda w Kampali? Ile dni w tygodniu spędzasz w szkole? 6 dni. Teraz nie mam wakacji, te skończyły się miesiąc temu. Wakacje w Ugandzie trwają tylko miesiąc. Co robiłaś podczas wakacji? Właściwie to nic, ale mieliśmy zorganizowane różne wakacyjne imprezy. Odwiedziłam też swoją babcię i ciocię. Kiedy wróciłam do siebie do domu i trenowałam breakdance. Masz swój ulubiony przedmiot w szkole? Tak. Matematykę. A którego nie lubisz? Fizyki. Co lubisz robić w swoim wolnym czasie po szkole? Lubię czytać książki. Poza szkołą raczej nie spotykam się z kolegami. Widzę ich tylko, gdy wracamy wspólnie do domu ze szkoły. Czasami chodzę też do kościoła, odrabiam lekcje i ćwiczę breakdance bardzo to lubię. Najbardziej lubię breakdance. A więc większość czasu po szkole spędzasz w domu. Masz jakieś obowiązki? Właściwie nie, bo jestem najmłodsza w domu. Czasami zmywam naczynia. Czyli masz rodzeństwo? Tak, mam starszego brata i siostrę. Czy mówią Ci co masz robić? Tak. Ponieważ są dużo starsi brat w tym roku kończy 17 lat, a siostra 19. Chciałabyś być już dorosła? Tak jak oni? Chyba nie. To wiąże się z odpowiedzialnością i niezależnością, ale nie chciałabym być dorosła. Chociaż lubię być odpowiedzialna za różne rzeczy. A czego nie lubisz w dorosłych? Tego, że palą papierosy. Gdybyś mogła wybrać, to gdzie byś chciała pojechać? Teraz jestem w Polsce i bardzo mi się tu podoba. Gdybym mogła wybrać, to pojechałabym do Danii. Jakie jest Twoje marzenie? Chciałabym być inżynierem, chociaż nie lubię fizyki. A co Ciebie najbardziej denerwuje? Najbardziej stresuję się, gdy mam wyjść pierwsza na scenę.

7 12 Brave Kids Brave Kids 13 Peru sytuacja dzieci ulicy peru peru P eru (Republika Peru) to ponad 29-milionowy kraj w Ameryce Południowej, położony nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczący z Ekwadorem i Kolumbią; z Brazylią i Boliwią na wschodzie; z Chile od strony południowej. Wyróżnić tu można trzy główne regiony geograficzne, w dużej mierze determinujące warunki i jakość życia mieszkańców. Pierwszym z nich jest wybrzeże (hiszp. costa) pas przybrzeżny położony wzdłuż Oceanu Spokojnego o krajobrazie półpustynnym i pustynnym, najczęściej nawiedzany przez trzęsienia ziemi. Drugi z regionów to łańcuchy górskie Kordylierów (hiszp. sierra), usytuowany dalej na wschód. Dżungla (hiszp. selva) natomiast obejmuje część lesistej doliny Amazonki. Poza zróżnicowaniem geograficznym, Peru to także mozaika etniczna. Około 45% mieszkańców kraju stanowią rdzenni mieszkańcy Indianie (głównie Keczua i Ajmara), Metysi 37% Biali 15%, Murzyni, Mulaci, Japończycy, Chińczycy 3%. Pod względem gospodarczym Peru zalicza się do tzw. krajów-reformatorów, które konsekwentnie podążając drogą reform, w minimalnym stopniu odczuły efekty kryzysu światowego z lat 2008/9. Przed tym okresem Peru było jednym z liderów rozwoju gospodarczego (wzrost gospodarczy na poziomie 9%), w czasie kryzysu udało się utrzymać wskaźnik dodatni. Przyczyniła się do tego między innymi silna pozycja przemysłu wydobywczego (główne surowce to: ropa naftowa, gaz ziemny, rudy żelaza, cynku, miedzi, cyny, ołowiu, srebra). Wysoki wzrost gospodarczy (obecnie na poziomie 6%), spadek stopy ubóstwa z 48% (2005) do 31% (2011), w tym skrajnego ubóstwa z 17,4% do 9,8%, rosnący współczynnik piśmiennictwa na poziomie około 90% czy spadek liczby zgonów wśród niemowląt, to niewątpliwe powody do zadowolenia. Bezrobocie zmalało, choć miejscami sięga ono nawet 60%, gdyż Peru to kraj ogromnych dysproporcji. Względnie wysoka wartość wskaźników wzrostu gospodarczego nie przekłada się jednak na poziom życia większości mieszkańców, uwypuklając dalsze kontrasty. Pas wybrzeża stanowi około 12% powierzchni kraju, a zamieszkuje go większość ludności Peru. Położona w tym rejonie Lima stolica kraju wraz z przedmieściami liczy ponad 8 mln mieszkańców i znajduj się ona pośród 28 najbardziej zaludnionych miast świata. Populacja mieszkańców Limy przyrasta gwałtownie w niekontrolowany sposób. Szacuje się, że w dzielnicach ubóstwa żyje ok. 4 milionów mieszkańców Limy, z czego największą część stanowią dzieci i młodzież w wieku lat. Większość mieszkańców Limy to migranci z terenów wiejskich rząd Peru podejmuje starania w celu ograniczenia migracji z górskich terenów do miasta, lecz nie przynosi to spodziewanych efektów. Przyrost populacji Limy nadal pozostaje na wysokim poziomie 2,5% w skali roku. Obecnie wzrost ten w większości (ok. 70%) powodowany jest przyrostem naturalnym mieszkańców miasta, a w szczególności mieszkańców pochodzących z dzielnic ubóstwa utworzonych przez imigrantów z czasów gwałtownego przyrostu populacji miasta w latach 70-tych tzw. pueblos jóvenes. Większość z nowo powstałych osad stanowią siedliska nielegalne, a ich mieszkańcy pracują w sektorze nieformalnego zatrudnienia. Rozwija się także mafijny handel gruntami. To wielokulturowe, wieloetniczne i wielojęzyczne miasto jest przykładem wielu kontrastów. Obok luksusowych nadmorskich plaż oraz zadbanych części zabytkowego starego miasta, znajdziemy tu także obszary skrajnego ubóstwa, dokąd przybywają imigranci z odległych prowincji w poszukiwaniu pracy i lepszego życia. To także dom dla wielu pokoleń peruwiańskich rodzin, które tkwią w spirali ubóstwa, nie mogąc się z niej wydostać. Największymi problemami Limy (wg samych mieszkańców) są: duża przestępczość (szczególnie wśród młodzieży), narkotyki, brak wsparcia ze strony władz dla grup najbardziej potrzebujących. W Limie wiele tysięcy dzieci żyje na ulicy. Nie mające wyboru, a raczej dokonujące codziennych wyborów ile jeszcze muszą włożyć wysiłku i jakiej metody użyć by przetrwać. Dzieci ulicy nazywane są w Peru piraniami są często członkami ulicznych gangów, specjalizujących się w drobnych kradzieżach oraz rabunkach. Inne z kolei pracują na ulicy, sprzedając słodycze lub śpiewając i tańcząc w autobusach. Nie są to zazwyczaj sieroty, ale patologia lub po prostu trudna sytuacja finansowa ich rodzin zmusza je do podejmowania tego rodzaju zajęć, by zarobić na codzienny posiłek swój oraz rodziny. Sytuacja jest poważna także w odniesieniu do młodzieży, w wieku od lat. Osobom tym brakuje edukacji, umiejętności i doświadczenia, jak funkcjonować na oficjalnym rynku pracy. Alternatywą staje się dla nich rynek nieformalny lub udział w działalności zorganizowanych grup przestępczych. Dodatkowym problemem staje się fakt, iż ogromna część dzieci, jak i ich rodzin, nie posiada żadnych dokumentów tożsamości. Uniemożliwia to tym samym ich legalny dostęp do edukacji czy opieki zdrowotnej (szacuje się, iż w całym kraju w 2008 roku było prawie 8 mln osób bez dokumentu tożsamości). Bieda, przemoc ulicy, życie w dzielnicach ubóstwa, brak tożsamości i perspektyw na zmiany, sprawiają, że wyjście z tego kręgu jest niezwykle trudne. Jedną z organizacji, które zajęły się pomocą dzieciom z ulicy w Limie, jest Stowarzyszenie Ayllu Situwa, założone przez Polaka Jacka Klisowskiego. Ten były misjonarz i streetworker od kilkunastu lat pomaga w Limie dzieciom z dzielnic biedy, dając tym samym alternatywę na lepsze życie. Od siedmiu lat prowadzi w stolicy Peru otwarty dom dziecka dla kilku/kilkunastu chłopców, zapewniając im dach nad głową, bezpieczeństwo oraz możliwość kształcenia się. Finansuje go głównie ze środków własnych oraz pomocy przyjaciół domu, pochodzących z różnych krajów, a w codziennym funkcjonowaniu domu pomagają mu wolontariusze. Dzięki współfinansowaniu ze środków programu Ministerstwa Spraw Zagranicznych rp Polska Pomoc powstał projekt: BRAVE KIDS PERU, mający na celu rozwój dzieci i młodzieży mieszkających na ulicach i w tzw. pueblos jóvenes w Limie. Okres trwania projektu to wrzesień-grudzień 2011 roku. Organizacją goszczącą polskiego wolontariusza jest Ayllu Situwa w Limie, a organizacją wysyłającą Stowarzyszenie Kultury Teatralnej Pieśń Kozła z Wrocławia. W ramach projektu, wolontariusz Jakub Lambrych, pracował w domu dziecka Ayllu Situwa, uczestnicząc w codziennym życiu jego mieszkańców oraz prowadząc dla nich warsztaty edukacyjne (np. z obsługi komputera, fotografii cyfrowej itp.). Ponadto wolontariusz prowadził warsztaty z żonglerki poi dla osadzonych w zakładzie poprawczym Centro Juvenil de Diagnostico y Rehabilitaciión de Lima oraz brał udział w projekcie walki z bezrobociem w jednej z ubogich dzielnic limy tzw. pueblo joven, organizując szkolenia z obsługi oprogramowania biurowego oraz efektywnego tworzenia cv. Strona Stowarzyszenia Ayllu Situwa w Limie: z dnia Strona Brave Festival we Wrocławiu: z dnia Ambasada RP w Limie: z dnia Bank Światowy: z dnia uincef: z dnia undp: z dnia z dnia z dnia Internationales/InternationalStatistics/Country/America/Peru,templateId=renderPrint. psml, z dnia D. Zalewski, Mówią na nie piranias. Dzieci ulicy w Limie, Gazeta Wyborcza, B. Radwańska, Peru. Śladami Boga Słońca, National Geographic Traveler, luty/marzec 2010, nr 2/3. Wywiad z Jackiem Kliszewskim Dzień Dobry TVN, emisja: CIA World Factbook z dnia The case of Lima, Peru, Centro de Estudios y Promoción del Desarollo

8 14 Brave Kids Brave Kids 15 Cristian lat 18, Peru (osadzony w zakładzie poprawczym w Limie) Daniel 10 lat, Peru (Daniel należy do bogatej limańskiej rodziny) Co robisz w wakacje? W wakacje chodzimy na basen, na siłownię, mamy warsztaty stolarskie, z szycia ubrań, majsterkowania, strzyżenia, obróbki metalu, wypieków, gramy w piłkę i różne inne rzeczy, żeby zabić czas. Czym się różni się okres wakacji w zakładzie od reszty roku? Tutaj uczymy się cały czas, a jedyną różnicą jest to, że w wakacje mamy basen. Jak wygląda Twój dzień? O 5:45 wstajemy, modlimy się, każdy robi swoje porządki, gimnastykę, bierzemy prysznic i 7:30 idziemy na śniadanie. Później jest zmiana wart w zakładzie, która następuje co 24 godziny. Później mam dwie godziny warsztatów, jemy obiad i następne znowu dwie godziny warsztatów. Ja najbardziej na warsztatach to lubię robić ramki na zdjęcia, breloczki, kuferki, chińskie domki i statki. Statki robimy ze stronnic z książek telefonicznych: pojedynczą kartkę zwijamy w rulonik i w ten sposób mamy patyczki, które są podstawowym budulcem. Projekty statków mamy od starszych chłopców z zakładu generalnie każdy kopiuje od każdego i nie ma z tym problemu. Później statki i inne rzeczy, które wytwarzamy podczas warsztatów, wysyłamy naszym rodzinom jako pamiątki. Gdzie chciałbyś pojechać? Do Stanów Zjednoczonych, bo tam mieszkają moje ciotki. Co Cię najbardziej denerwuje w dorosłych? Że kiedy rozmawiają dorośli, to dzieci nie mogą się wtrącać, nie mają prawa głosu, a ich zdanie w ogóle się nie liczy. Chciałbyś być bardziej dorosły czy pozostać dzieckiem? Dorosłym zdecydowanie! Bo mogę iść naprzód, mogę pracować, mieć własną rodzinę, własny dom. Gdybyś mógł coś zmienić w swoim środowisku, co by to było? Chciałbym móc wychodzić stąd pracować. A poza tym to wszystko jest w porządku. Twoje marzenie? Mieć samochód! Ale lepiej pick-upa, żeby można było więcej zabrać np. wziąć cała rodzinę na spacer w weekend. Co byś chciał robić w przyszłości? Po prostu pracować, być kierowcą wielkich ciężarówek, tak jak mój ojciec - chciałbym iść w jego ślady. Aby mieć pieniądze, żeby kupić sobie ten wymarzony samochód. Wywiady powstały w ramach wolontariatu BRAVE KIDS PERU rozwój dzieci i młodzieży mieszkających na ulicach i w tzw. pueblos jovenes w Limie przy organizacji Ayllu Situwa. Co lubisz robić w wakacje? Grać w piłkę nożną i chodzić na plażę. W czasie wakacji jeżdżę również do Arequipy, bo tam mieszka mój ojciec, ale tak poza tym to nigdzie nie wyjeżdżam. A co robisz w czasie wolnym w trakcie roku szkolnym? Gram w piłkę, siedzę w domu, gram na konsoli i oglądam telewizję. Jakie masz obowiązki w domu? Czasami nakrywam do stołu i ścielę łóżku. Czasami też pomagam w sprzątaniu [w domu Daniela sprzątaniem zajmuje się specjalnie do tego celu wynajmowana osoba]. Gdzie chciałbyś pojechać? Do Hiszpanii i Anglii, bo tam grają w piłkę nożną i mają bardzo dobre drużyny. Jaki lubisz filmy? Filmy akcji, takie jak Transformer i Gwiezdne Wojny. Kim chciałbyś być w przyszłości? Weterynarzem, ponieważ lubię zwierzęta, ale nie chodzi o obcinanie im włosów [w Peru weterynarz jest jednocześnie psim fryzjerem - przyp.red.]. Weterynarzem chcę być od roku, ponieważ wtedy odkryłem, że bardzo lubię kontakt ze zwierzętami i weterynarz ma dużo kontaktu ze zwierzętami, prawda? Wszystko zaczęło się od moich psów, chociaż one są starsze i mając pięć lat. Wcześniej też je lubiłem, ale nie tak bardzo i nie chciałem się nimi zajmować. A teraz jak Twoje psy mają kłopoty to chodzisz z nimi do wete rynarza? Hmm...nie, ktoś z gabinetu weterynarza przyjeżdża po nie i je zabierają do gabinetu na badania. Chciałbyś być dorosły? Wolę być dzieckiem zdecydowanie, bo otrzymujesz więcej czułości. Co prawda masz więcej praw, ale już nie tyle czułości. Co Cię najbardziej denerwuje? Śpiewanie albo tańczenie przed publicznością. A w innych osobach najbardziej mnie denerwuje jak się biją i piją alkohol, i jak palą też. Chociaż do palenia się przyzwyczaiłem, bo moja mam pali. Gdybyś mógł coś zmienić w swoim środowisku, co by to było? Żeby moja mam przestała palić i żeby moja babcia wyzdrowiała, bo cierpl na raka. Twoje marzenie? Chciałbym zostać zawodowym piłkarzem FC Barcelony.

9 16 Brave Kids Brave Kids 17 Autonomia Palestyńska Dzieciństwo w Strefie Gazy autonomia palestyńska palestinian autonomy J ednym z najdłużej trwających konfliktów czasów współczesnych jest wojna palestyńsko-izraelska. Autonomia Palestyńska to struktura obejmująca obszar Strefy Gazy (graniczący od południa z Egiptem, położony nad Morzem Śródziemnym) i teren Zachodniego Brzegu Jordanu (graniczący od wschodu z Jordanią). Została utworzona w wyniku porozumień między Izraelem a Organizacją Wyzwolenia Palestyny w Oslo (1993 r.), tworząc fundament dla procesu pokojowego mającego zakończyć trwający kilkadziesiąt lat konflikt na Bliskim Wschodzie. Według rankingu (hdi-human Development Index) monitorującego społeczno-gospodarczy rozwój państw świata, prowadzonego przez Agencję onz ds. Rozwoju (undp), Autonomia Palestyńska zajmuje 97 pozycję (2010 r.). Jej obszar zamieszkuje łącznie ponad 4 miliony osób. Strefa Gazy to jeden z najbardziej zagęszczonych obszarów świata. Około 40% ludności to młodzież i dzieci, które nie przekroczyły 16 roku życia. Ubóstwo, brak pracy i perspektyw na przyszłość, a także radykalizujący się Hamas (rządzące od 2006 roku ugrupowanie) sprawia, że warunki życia na tych terenach są niezwykle ciężkie. W atmosferze strachu i zagrożenia, permanentnego lęku o siebie, swoją rodzinę i przyjaciół, dorastają na co dzień palestyńskie dzieci. Ich świat to często świat bez marzeń, perspektyw i beztroskiej radości przynależnej do okresu dzieciństwa. To także świat bez głosu, możliwości swobodnej wypowiedzi swoich myśli, wyrażania kumulowanych i narastających w młodych ludziach emocji. Monologi z Gazy, palestyńskiego teatru Ashtar dają możliwość młodym palestyńskim artystom wyrażenia poprzez sztukę swoich traumatycznych przeżyć doświadczeń wojny jaka miała miejsce w 2008/2009 roku w Strefie Gazy. Przeprowadzona przez izraelskie wojsko Operacja Płynny Ołów miała na celu likwidację członków Hamasu i zniszczenie infrastruktury organizacji. Spowodowała tym samym śmierć ponad 1300 ofiar (w tym około 430 dzieci) w ciągu zaledwie 22 dni. Na drugą już edycję Brave Kids w 2011 roku do Wrocławia przebyła grupa sześciu Palestyńczyków wraz z opiekunem, psychologiem Nadel Sha Athem, a także założycielką teatru Ashtar Iman Aoun. W związku z polityką Izraela, jako przedstawicielce ludności palestyńskiej, Iman (na co dzień mieszkającej na Zachodnim Brzegu) zabroniony jest wjazd do Strefy Gazy, gdzie swoje teatralne treningi mają młodzi aktorzy. Wrocławski pokaz spektaklu był zatem dla niej jedną z nielicznych okazji by zobaczyć spektakl na żywo. Na próbach do spektaklu wykorzystywane zostały techniki teatralne oparte na założeniach Augusto Boala (brazylijsksiego reżysera Theater of the Oppressed oraz creative writing). Po kilkumiesięcznej pracy powstała emocjonalna biografię odzwierciedlająca przeżycia 30 palestyńskich dzieci z okresu wojny. Doświadczenie wojny, szczególnie w tak młodym wieku, to doświadczenie traumatyczne. Zanim zaczęła się wojna, byłem dzieckiem ( ) Jednak po wojnie odkryłem, że nie jestem już dzieckiem, a Gaza, w przeciwieństwie do wszystkich innych miast na świecie, nie ma już dzieci fragment Monologu Mahmuda (urodzonego w 1994 roku). Wydawać by się mogło, że w wyniku takich przeżyć młodzi ludzie, często bez marzeń i nadziei, zamkną się w swoim świecie, nie widząc wyjścia z sytuacji i perspektyw na przyszłe, lepsze życie. Mocne wydają się zatem słowa 14-letniej Palestynki, Jaśmin, która zapytana o plany na przyszłość opowiada o potrzebie niesienia pomocy w Palestynie, ale także i tu: Przyjechałam tu żeby poznać inne dzieci i żeby im pomagać, żeby były szczęśliwe deklaruje. Coping with Conflict: Poverty and Inclusion in the West Bank and Gaza, World Bank Report 2011, Ministry of Information, Palestinian National Authority, Human Development Report 2011, Nomada, Stowarzyszenie Na Rzecz Integracji Społeczeństwa Wielokulturowego, Brave Maska, Katalog Gaza. Młodzież z tunelu, (2011), prod. B Tsalem Brave Maska, Katalog Jasmina 14 lat, Strefa Gazy uczestniczka brave kids 2011 Uczysz się? Tak, jestem teraz w liceum. Jak długo będziesz jeszcze w liceum? Jeszcze 3 lata. Masz już jakieś plany na przyszłość? Czym chciałabyś się zajmować? Zawsze chciałam pomagać dzieciom i ludziom. Chcę w Gazie pomagać przy czymkolwiek byleby tylko nieść pomoc, ponieważ tam dużo osób potrzebuje pomocy. Przyjechałam tu żeby poznać inne dzieci i żeby im pomagać, żeby były szczęśliwe. A Ty jesteś szczęśliwa? Teraz? Nie, bo niedługo stąd wyjedziemy. W przyszłości chciałabyś pomagać innym. Ale w jaki sposób? Chciałabym działać na rzecz dzieci, które nie mają niczego, pochodzą z biednych rodzin i żyją na ulicy. By coś z tym zrobić, najpierw musimy dowiedzieć się co robią, jeśli dzieje się im coś złego, musimy to zwalczać i pomóc w stawaniu się lepszym. Chcę poświęcić się właśnie temu. Masz wakacje. Jakie masz plany? Teraz jestem tutaj [we Wrocławiu], ale w poniedziałek wracam do domu i pójdę pomagać innym, bo dużo osób potrzebuje pomocy. Nie będziesz odpoczywać? Będę odpoczywać dopiero kiedy wszyscy będą szczęśliwi. Podczas wakacji odwiedzisz swoją rodzinę? Spróbuję pojechać do Rosji. Może tylko odwiedzę rodzinę mamy albo będę tam kiedyś studiować. Moja mama jest Rosjanką, a tata jest Palestyńczykiem. Ile czasu spędzisz w Rosji? Nie wiem, ale chciałabym tam pojechać. Chciałabym zwiedzić cały świat, szczególnie interesują mnie Indie. Tam też jest bardzo dużo biedy, jest tam inaczej niż w innych częściach świata, a poza tym podoba mi się indyjska kultura te tańce są bardzo ładne. A co robisz w czasie wolnym? Lubię tańczyć, ale próbuję wszystkiego. W życiu chodzi o to, by spróbować wszystkiego, bo jeśli nie spróbujesz, to na pewno będziesz tego żałował. Lubię też czytać i oglądać filmy. Jakie jest Twoje marzenie? Założyć rodzinę. Marzę o tym by zostać matką, ale chyba wszystkie dziewczyny o tym marzą. Tak, to zdecydowanie moje największe marzenie. A czy jest coś co chciałabyś zmienić w swoim otoczeniu, w śro dowisku z którego pochodzisz? Nie wiem, nie zastanawiałam się nad tym. Chyba chciałabym pomagać. Masz rodzeństwo? Mam dwie siostry jedną starszą i jedną młodszą oraz jednego brata. Jakie masz obowiązki w domu? Muszę pomagać mamie. Mama pracuje, a ja muszę opiekować się moim bratem i młodszą siostrą, która ma 9 lat. Moja starsza siostra zaczęła studia, więc wszystkie obowiązki spadną na mnie, ale właściwie chodzi wyłącznie o zabawę z rodzeństwem, wychodzenie na spacer lub zrobienie im kanapek, gdy są głodni. Opowiedz coś o swoich przyjacielach. Mam dużo przyjaciół. Mam trzy najlepsze przyjaciółki dwie ze szkoły i jedną z mojego obozu. Mam też przyjaciół chłopców, ale nie są moimi najlepszymi przyjaciółmi, są raczej jak bracia. Spotykamy się w szkole, ale też poza szkołą chodzimy np. pływać albo po prostu się włóczymy. Chodzę też na próby, gdzie się przygotowujemy do kolejnych spektakli. Na próbach możemy przebywać razem, śmiać się i wygłupiać, znamy się od dwóch lat i uważamy się za braci i siostry, ale gdy wychodzimy to jesteśmy same, wyłącznie dziewczyny, ponieważ zgodnie z nauką islamu nie możemy chodzić razem z chłopcami. Jakie są Twoje ulubione święta? Ramadan, bo to czas kiedy wszystkie rodziny świętują oraz Nowy Rok, kiedy świętuję z moją rodziną i z rosyjskimi przyjaciółmi mojej mamy.

10 18 Brave Kids Brave Kids 19 Inguszetia Status uchodźcy w Polsce północny kaukaz north-caucasus I nguszetia jest niewielką republiką wchodzącą obecnie w skład Federacji Rosyjskiej. Położona w rejonie północnego Kaukazu graniczy z Osetią Północną, Czeczenią oraz Gruzją. Do 1991 roku Inguszetia wraz z Czeczenią tworzyła federacyjną Republikę Czeczeńsko-Inguską, jednakże ogłoszona przez Czeczenię rok później deklaracja niepodległości podzieliła oba państwa. Współcześnie Inguszetia stanowi jeden z najbiedniejszych i najbardziej niespokojnych regionów Rosji. Kraj ten od 1992 roku zmaga się z konfliktem z Północną Osetią, a od 1994 roku także z Czeczenią. Oba konflikty mają podłoże terytorialno-polityczne. Przedmiotem sporu między Inguszetią a Osetią Północną jest Rejon Prigorodny oraz część Władykaukazu po rozpadzie zsrr z terenów tych wysiedlono Inguszów, a terytorium przypisano do Osetii Północnej. Oba kaukaskie narody starają się udowodnić prawo do zamieszkiwania ziem odwołując się do historii, co w rezultazie doprowadziło do ciągłych sprzeczek o to, kto mieszkał na tych terenach pierwotnie. Z kolei konflikt z Czeczenią dotyczy Rejonu Sunżeńskiego. Po rozpadzie Republiki Czeczeńsko- -Inguskiej, Inguszetia stała się nieokreślonym bytem, bez ośrodka administracyjnego czy rozwiniętej infrastruktury. Federacja Rosyjska co prawda uznała utworzenie Republiki Inguszetii, jednak nie określono jasno jej granic. Od 1994 roku doszło do dwóch wojen między Rosją a Czeczenią i choć formalnie ostatnią zakończono w 2003 roku, walki partyzanckie trwają do dziś. Skutki walk odczuwane są w całym Kaukazie północnym, w tym także w Inguszetii. W obliczu takiej sytuacji Ingusze nie mają zaufania do własnych władz, często dochodzi do zamachów na urzędników państwowych. Wobec liderów politycznych, jak choćby Murata Zjazikowa (rządzącego w latach ) wysunięto oskarżenia o dyktatorską władzę i zabójstwa polityczne. Mimo zmian na szczycie władzy, w Inguszetii nadal mają miejsce akty przemocy politycznej, wiele także mówi się o korupcji czy łamaniu praw człowieka. W wyniku konfliktów etnicznych setki Inguszów poniosło śmierć, tysiące opuściły swoje domy, do których nigdy już nie powrócili. Trwające spory w dużej mierze ukształtowały także obecne relacje między mieszkańcami Inguszetii, Czeczenii i Osetii Północnej. Ciągłe prześciganie się w historycznych dowodach na odwieczne prawo zamieszkiwania spornych rejonów wykształciło krzywdzące stereotypy i tak np. Czeczeni nazywają Inguszów młodszymi braćmi, co tylko wzmaga wzajemną niechęć. W 2010 roku w ramach projektu Brave Kids na warsztaty do Wrocławia przyjechała sześcioosobowa grupa dzieci z Inguszetii i Czeczenii, reprezentująca Stowarzyszenie Praktyków Kultury. Dzieci na co dzień żyły w ośrodkach dla uchodźców w ciągłej atmosferze niepewności, nazywane dziećmi wojny. We Wrocławiu podzieliły się z uczestnikami projektu oraz z widzami prawdziwą sztuką teatru i kaukaskiego tańca. Mali artyści nie tylko zachwycili swoim talentem, ale co ważniejsze mieli okazję oderwać się choć na chwilę od niespokojnego życia, poznać kulturę Polski oraz Rwandy, Szewecji i Nepalu, skąd pochodzili pozostali uczestnicy Brave Kids W kolejnej edycji Brave Kids w 2011 roku znów wzięła udział grupa warszawskich uchodźców z Kaukazu. Tym razem Stowarzyszenie Praktyków Kultury przeniosło akcent działalności na kwestie związane z integracją dzieci polskich oraz uchodźców z Czeczenii, Inguszetii i Dagestanu. Dzieci poznają się, integrują oraz uczą własnej kultury poprzez kreatywne działania taniec i teatr. Uwięzione w trwałej tymczasowości ciągle wierzą, że coś się zmieni, że być może kiedyś powrócą do swoich krajów. Tymczasem Stowarzyszenie Praktyków Kultury oraz Brave Kids starają się, by ich pobyt w Polsce zachęcił je do twórczego działania i otwartego spojrzenia na świat. (dostęp: ) (dostęp: ). People & Power Ingushetia: A second Chechnya, [na:] https://www.youtube.com/watch?v=jztmsiiotwu, (dostęp: ). Fatma 14 lat, Inguszetia Naczyła się j. polskiego w obozie dla uchodźców w Polsce. Musiała opuścić swój kraj razem z matką i pięciorgiem rodzeństwa ze względu na wojnę. Mówi po ingusku i rosyjsku. Mieszka w Polsce od 6 lat. Jej rodzina otrzymała niedawno od polskiego rządu 2-pokojowe mieszkanie w Warszawie. uczestniczka brave kids 2010 i 2011 Jak Ci się podoba szkoła w Polsce? Tutaj szkoła jest super. Nauczycielka nam we wszystkim pomaga. Ona jest bardzo dobra, dba o wszystkich. Tam było gorzej. W szkole najwięcej jest Polaków, ale też dużo naszych Czeczenów. Co lubisz robić w wakacje? Teraz nie mogę nic robić, bo moja mama musiała wyjechać z bratem do Inguszetii na operację dla niego, bo tutaj takich nie robią. Ale jak przyjedzie później, to chciałabym pojechać do Gdańska, nad morze. Jak Ci się podobało w tym roku na Brave Kids? Było fajnie, ale w zeszłym roku było jeszcze lepiej, bo przyjechali Nepalczycy i oni bawili się ze wszystkimi i tak śmiesznie mówili. Teraz była Uganda i uczyli nas breakdance i my też ich trochę uczyliśmy, a tak to nie rozmawialiśmy z nimi za bardzo. Jak się porozumiewacie na Brave Kids? Po angielsku, ale nie wszyscy mówią, my też nie umiemy mówić po angielsku, ale jakoś dogadujemy się. Będę z nimi pisać na mail a albo na Facebook u, ale przez brata oczywiście, bo ja nie mogę mieć swojego profilu, bo mi nie pozwalają. Myślałaś już co byś chciała robić w przyszłości? Jeszcze nie myślałam. Czekam aż moja mama mi wybierze, bo ona była w Inguszetii nauczycielką i chciałabym, żeby ona dla mnie wybrała studia. Cokolwiek ona wybierze, będzie mi pasować. Moja mama chce, żebym była albo lekarzem, albo autorką, albo piosenkarką. Jak ona będzie chciała, to tak zrobię. Staram się pisać dla wszystkich opowiadania. Jakie masz obowiązku w domu? Muszę sprzątać, gotować, prać, uczyć brata wszystko robić. Siostra wyszła za mąż, ma 19 lat i wyjechała do Niemiec. Mama pracuje w dzień i noc, więc jestem jedyną kobietą w domu. Jeden z braci ma 18 lat, mieszka oddzielnie, ale stara się nam pomagać. Moi bracia mają dużo przyjaciół. Najbliżsi przyjaciele moich braci są dla mnie jak bracia i ja im też piorę i prasuję, ponieważ nie mają sióstr, które mogłyby to zrobić. Co robicie w wolnym czasie? Moi bracia chodzą na boks i zapasy, i na lekcje tańca. W czasie tygodnia mają treningi po dwa razy dziennie. W weekendy też spędzają wiele godzin na treningach. Ja po szkole chodzę na zajęcia teatralne, a w niedzielę to oglądam filmy, siedzę w domu. Koleżanek nie mam dużo, bo nie przyjeżdżają tutaj do nas odkąd dostaliśmy mieszkanie, bo to za daleko jest. U nas w budynku nie mieszka dużo ludzi, wcześniej [w ośrodku dla uchodźców przyp. red] to było 10 budynków po 200 osób w każdym. W naszym mieszkało nas było 588 osób. Mieszkania dostało 10 rodzin. Gdzie byś chciała pojechać? Bardzo bym chciała pojechać do Indii. Jak kiedyś skończę studia, to tam pojadę. Wcześniej najdalszym miejscem jakie odwiedziłam, to była Czeczenia, bo mój tata był stamtąd. Ale taty nie mam, zaginął, nie wiadomo gdzie teraz jest. Chciałabyś być dorosła? Nie powiem, że nie chciałabym być dorosła, ale prawdę mówiąc u mnie wszyscy traktują mnie jak dorosłą: mówią, że umiem sobie radzić z wieloma rzeczami i nie muszę się mnie wstydzić. Ale tak naprawdę nie chciałabym być dorosła, bo mi się podoba, kiedy mama mi mówi co mam robić i daje mi jakieś zadanie. Choć jakbym miała własne dzieci, to pozwoliłabym im samym coś robić. Co Cię najbardziej denerwuje? Tak jest coś takiego, co mnie bardzo denerwuje: kiedy moi znajomi pozwalają mi robić złe rzeczy i nie mówią mi tego wprost, że to co robię jest złe, ale za to mówią to mojemu bratu. Co byś chciała zmienić w swoim otoczeniu? Chyba ludzi z otoczenia mojego rodzeństwa, bo oni chcą, żeby moi bracia stali się tacy jak oni. Na przykład oni palą, a mój brat nigdy nie palił, a oni tak, i oni chcą, żeby mój brat też zaczął palić, bo mówią, że jak jest chłopakiem to powinien zapalić. Jego znajomi to w większość Czeczeńcy. Twoje marzenie? Może to dziwne, ale chciałabym grać w hinduskich filmach. Uwielbiam te filmy. Tutaj występuję w teatrze, z lalkami, często muszę w ciągu jednego dnia nauczyć się całego tekstu. Zabieram moje koleżanki do teatru, żeby pokazywać im swoja kulturę. Ale najbardziej to bym chciała w filmach hinduskich grać tzn. śpiewać. Bo ja piszę piosenki też: najpierw piszę słowa, a później dopisuje melodie: biorę trochę z filmu, albo siadam przy pianinie, zaczynam grać i samo jakoś wychodzi.

11 bravekids.eu

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LEARNIT KOBIETY W IT PETYA (BG) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Cała prawda o nas. Wszystko o nas - KLASA 1B

Cała prawda o nas. Wszystko o nas - KLASA 1B Cała prawda o nas - KLASA 1B Wszystko o nas - KLASA 1B ANKIETA Niedawno przeprowadziliśmy klasową ankietę w której odpowiadaliśmy na poniższe pytania : Co lubimy, czego nie lubimy, Czego się boimy, Czego

Bardziej szczegółowo

Igor Siódmiak. Moim wychowawcą był Pan Łukasz Kwiatkowski. Lekcji w-f uczył mnie Pan Jacek Lesiuk, więc chętnie uczęszczałem na te lekcje.

Igor Siódmiak. Moim wychowawcą był Pan Łukasz Kwiatkowski. Lekcji w-f uczył mnie Pan Jacek Lesiuk, więc chętnie uczęszczałem na te lekcje. Igor Siódmiak Jak wspominasz szkołę? Szkołę wspominam bardzo dobrze, miałem bardzo zgraną klasę. Panowała w niej bardzo miłą atmosfera. Z nauczycielami zawsze można było porozmawiać. Kto był Twoim wychowawcą?

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY TURNIEJ PIŁKI NOŻNEJ

MIĘDZYKULTUROWY TURNIEJ PIŁKI NOŻNEJ MIĘDZYKULTUROWY TURNIEJ PIŁKI NOŻNEJ BYĆ JAK BYĆ JAK DIDIER DROGDA Gdy siedem lat temu piłkarze Wybrzeża Kości Słoniowej pierwszy raz awansowali na mistrzostwa świata, kraj pogrążony był w wojnie domowej.

Bardziej szczegółowo

Jak dzieci spędzają swój wolny czas? Dzieci po szkole wolne czy zajęte

Jak dzieci spędzają swój wolny czas? Dzieci po szkole wolne czy zajęte Dzieci po szkole wolne czy zajęte Raport badawczy Wrzesień 2016 r. SPIS TREŚCI Metodologia badania Podsumowanie badania Szczegółowe wyniki badania Wyniki dla wszystkich rodziców dzieci w wieku przedszkolnym

Bardziej szczegółowo

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Mapa problematyki społeczno-gospodarczej Kaukazu Południowego

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LEARNIT KOBIETY W IT EMANUELA (IT) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA. Śp. Nelson Mandela powiedział kiedyś: Edukacja jest najpotężniejszą bronią, której możesz użyć, aby zmienić świat.

FUNDACJA. Śp. Nelson Mandela powiedział kiedyś: Edukacja jest najpotężniejszą bronią, której możesz użyć, aby zmienić świat. FUNDACJA Afryka i Syberia nie jest są już zacofaną abstrakcją bez kontaktu ze światem są tam siedziby wielu firm, aglomeracje miejskie, inwestycje, centra handlowe, cenne złoża, studiująca młodzież i wykształceni

Bardziej szczegółowo

a) bardzo nie lubię wf-u b) raczej nie lubię wf-u d) ani lubię, ani nie lubię e) raczej lubię wf f) bardzo lubię wf

a) bardzo nie lubię wf-u b) raczej nie lubię wf-u d) ani lubię, ani nie lubię e) raczej lubię wf f) bardzo lubię wf Ankieta I Drogi Uczestniku! Witamy i cieszymy, że przyszedłeś na zajęcia w ramach Programu Kumulacja Aktywności. Chcemy aby program był powtarzany co roku dlatego ważne jest abyśmy dokładnie przeanalizowali

Bardziej szczegółowo

Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r

Konferencja Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym Warszawa, 23.10.2013r Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r E W A K O S U N I W E R S Y T E T Ł Ó D Z K I K W E S T I O N A R I U S Z P R E D Y S P O Z Y C J I Z A W O D O W Y

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

uczą się / uczyli się / będą się uczyli + czasownik w 3 osobie liczby mnogiej ( ONI )

uczą się / uczyli się / będą się uczyli + czasownik w 3 osobie liczby mnogiej ( ONI ) Wielu studentów uczy się polskiego w naszej szkole. (dużo, mało, kilka ) 1.Nasi koledzy mieszkają w akademiku. 1. Wielu naszych kolegów mieszka w akademiku. 2. Te osoby były na spotkaniu. ale: 2. Na spotkaniu

Bardziej szczegółowo

5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM 5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 kod ucznia Drodzy Pierwszoklasiści! Niedawno rozpoczęliście naukę

Bardziej szczegółowo

CZYTANIE B1/B2 W małym europejskim domku (wersja dla studenta) Wywiad z Moniką Richardson ( Świat kobiety nr????, rozmawia Monika Gołąb)

CZYTANIE B1/B2 W małym europejskim domku (wersja dla studenta) Wywiad z Moniką Richardson ( Świat kobiety nr????, rozmawia Monika Gołąb) CZYTANIE B1/B2 W małym europejskim domku (wersja dla studenta) Wywiad z Moniką Richardson ( Świat kobiety nr????, rozmawia Monika Gołąb) Proszę przeczytać tekst, a następnie zrobić zadania: Dziennikarka.

Bardziej szczegółowo

Kielce, Drogi Mikołaju!

Kielce, Drogi Mikołaju! I miejsce Drogi Mikołaju! Kielce, 02.12.2014 Mam na imię Karolina, jestem uczennicą klasy 5b Szkoły Podstawowej nr 15 w Kielcach. Uczę się dobrze. Zbliża się 6 grudnia. Tak jak każde dziecko, marzę o tym,

Bardziej szczegółowo

Lp. Temat Metody Osiągnięcia ucznia: Ścieżka 1. Zaczynamy nowy rok pogadanka dyskusja

Lp. Temat Metody Osiągnięcia ucznia: Ścieżka 1. Zaczynamy nowy rok pogadanka dyskusja Plan pracy lekcji wychowawczych w klasie IV z uwzględnieniem zajęć psychoedukacyjnych. Lp. Temat Metody Osiągnięcia ucznia: Ścieżka 1. Zaczynamy nowy rok szkolny. - potrafi kulturalnie zachować się wobec

Bardziej szczegółowo

Piaski, r. Witajcie!

Piaski, r. Witajcie! Piszemy listy Witajcie! Na początek pozdrawiam Was serdecznie. Niestety nie znamy się osobiście ale jestem waszą siostrą. Bardzo się cieszę, że rodzice Was adoptowali. Mieszkam w Polsce i dzieli nas ocean.

Bardziej szczegółowo

Zawsze wydaje się, że coś jest niemożliwe, dopóki nie zostanie to zrobione. Nelson Mandela. Te słowa są idealnym poparciem mojej kandydatury na

Zawsze wydaje się, że coś jest niemożliwe, dopóki nie zostanie to zrobione. Nelson Mandela. Te słowa są idealnym poparciem mojej kandydatury na Zawsze wydaje się, że coś jest niemożliwe, dopóki nie zostanie to zrobione. Nelson Mandela. Te słowa są idealnym poparciem mojej kandydatury na przewodniczącego naszej szkoły. Jestem zdeterminowany do

Bardziej szczegółowo

Z wizytą u Lary koleżanki z wymiany międzyszkolnej r r. Dzień I r.

Z wizytą u Lary koleżanki z wymiany międzyszkolnej r r. Dzień I r. Z wizytą u Lary koleżanki z wymiany międzyszkolnej 29.01.2017r. - 04.02.2017r. Dzień I - 29.01.2017r. O północy przyjechałam do Berlina. Stamtąd FlixBusem pojechałam do Hannoveru. Tam już czekała na mnie

Bardziej szczegółowo

POLSKO-NIEMIECKA WSPÓŁPRACA MŁODZIEŻY

POLSKO-NIEMIECKA WSPÓŁPRACA MŁODZIEŻY Od początku swej działalności Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży dofinansowała już ponad 70 tys. projektów, w których wzięło udział przeszło 2,8 mln młodych ludzi. Rocznie PNWM dotuje około 3 tys. programów.

Bardziej szczegółowo

Projekt "Seniorzy na wsi"

Projekt Seniorzy na wsi Projekt "Seniorzy na wsi" Analiza ankiet przeprowadzonych wśród seniorów na terenach wiejskich w województwie warmińsko-mazurskim Ankiety przeprowadzono w trzech grupach wiekowych 55-65 lat - 36 osób 66-75

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie!

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! Witaj w AKADEMII PRZYSZŁOŚCI Cieszę się, że aplikujesz, by zostać wolontariuszem AKADEMII PRZYSZŁOŚCI. Misją AKADEMII jest inspirowanie do wzrastania, by każdy wygrywał

Bardziej szczegółowo

Bogumiła Lachowicz Szkoła wielokulturowa to nie takie proste

Bogumiła Lachowicz Szkoła wielokulturowa to nie takie proste Trudności w edukacji uchodźców z Czeczenii na przykładzie Zespołu Szkół w Coniewie: Zespół Szkół w Coniewie, to niewielka wiejska szkoła położona w gminie Góra Kalwaria, powiat piaseczyński, 33 km na południe

Bardziej szczegółowo

łączy, uczy, inspiruje

łączy, uczy, inspiruje łączy, uczy, inspiruje Fundacja Orange działa na rzecz nowoczesnej edukacji dzieci i młodzieży. Poprzez twórcze inicjatywy zachęcamy młodych do zdobywania wiedzy, udziału w kulturze, budowania społeczności

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie projektu. Dobry zawód otwiera drzwi do Europy PL01-KA

Podsumowanie projektu. Dobry zawód otwiera drzwi do Europy PL01-KA Podsumowanie projektu Dobry zawód otwiera drzwi do Europy 2014-1-PL01-KA102-000428 Udział w projekcie zapewnił nam połączenie szkolnej teorii z praktyką, podczas pracy w firmach londyńskich poznanie zawodów

Bardziej szczegółowo

Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 6 GRUDZIEŃ/STYCZEŃ 2012/2013

Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 6 GRUDZIEŃ/STYCZEŃ 2012/2013 Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 6 GRUDZIEŃ/STYCZEŃ 2012/2013 Przeprowadzenie we wszystkich klasach konwersatoriów pod hasłem Mój przyjaciel jest inwalidą - jak kształtować podstawy

Bardziej szczegółowo

Czas wolny młodzieży gimnazjalnej

Czas wolny młodzieży gimnazjalnej Nr ankiety Czas wolny młodzieży gimnazjalnej Droga Koleżanko, Drogi Kolego, Chciałybyśmy się dowiedzieć, jak gimnazjaliści z naszego województwa spędzają swój czas wolny. Prosimy, abyś odpowiedział/a szczerze

Bardziej szczegółowo

Joanna Matoga. Prezentacja efektów prac na zajęciach z informatyki w roku akademickim 2012/2013 2013-04-15

Joanna Matoga. Prezentacja efektów prac na zajęciach z informatyki w roku akademickim 2012/2013 2013-04-15 Joanna Matoga Prezentacja efektów prac na zajęciach z informatyki w roku akademickim 2012/2013 SPIS TREŚCI 1. Życiorys (format Microsoft Office Word) 2. Reakcje chemiczne (format pdf.) 3. Lista płac (format

Bardziej szczegółowo

Uzupełnij: Vorname:..

Uzupełnij: Vorname:.. Uzupełnij: Vorname:.. Name: Geburtsdatum:.. Land:. Adresse:. Telefonnummer: E-Mail:.. Schule:... Klasse:... Geschwister:.. Lieblingsfach: Lieblingslehrer:. Freunde: Haustiere:.. Hobbys:. Freizeit:. Tam,

Bardziej szczegółowo

MŁODZI 2013 - raport. Badanie potrzeb kulturalnych młodzieży powiatu przasnyskiego oraz atrakcyjności potencjalnych ofert kulturalnych.

MŁODZI 2013 - raport. Badanie potrzeb kulturalnych młodzieży powiatu przasnyskiego oraz atrakcyjności potencjalnych ofert kulturalnych. MŁODZI 2013 - raport Badanie potrzeb kulturalnych młodzieży powiatu przasnyskiego oraz atrakcyjności potencjalnych ofert kulturalnych. MŁODZI CHCĄ ZMIENIAĆ ŚWIAT Wszyscy doskonale wiemy, że młodych ludzi

Bardziej szczegółowo

145 cm i mniej 146 cm-154 cm 155 cm-164 cm 165 cm-174 cm 175 cm i więcej

145 cm i mniej 146 cm-154 cm 155 cm-164 cm 165 cm-174 cm 175 cm i więcej ILE MAMY 145 cm i mniej 146 cm-154 cm 155 cm-164 cm 165 cm-174 cm 175 cm i więcej 10 8 6 4 2 0 JAKIEGO KOLORU MAMY OCZY Niebieskie Zielone Piwne 12 10 8 6 4 2 0 Niebieskie Zielone Piwne Kiedy się urodziliśmy???

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy...

Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy... Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy... 4 Elementy, które zaskoczyły Ukraińców po przyjeździe do Polski... 4

Bardziej szczegółowo

- Wizyta w zoo i akwarium przyczynia się do wzrostu zrozumienia różnorodności biologicznej i poznania sposobów jej ochrony;

- Wizyta w zoo i akwarium przyczynia się do wzrostu zrozumienia różnorodności biologicznej i poznania sposobów jej ochrony; CZY WIZYTA W ZOO MA WPŁYW NA POZIOM WIEDZY ZWIEDZAJĄCYCH DOTYCZĄCEJ POJĘCIA BIORÓŻNORODNOŚCI? STRESZCZENIE BADANIA WAZA (World Association of Zoos and Aquariums) Różnorodnośd biologiczna (bioróżnorodnośd)

Bardziej szczegółowo

Wywiad. Szkoły w Afryce. Materiał opracowany na potrzeby projektu PAH :,,Szkoła Humanitarna, realizowanego przez klasę dyplomatyczno - konsularną

Wywiad. Szkoły w Afryce. Materiał opracowany na potrzeby projektu PAH :,,Szkoła Humanitarna, realizowanego przez klasę dyplomatyczno - konsularną Wywiad Szkoły w Afryce Materiał opracowany na potrzeby projektu PAH :,,Szkoła Humanitarna, realizowanego przez klasę dyplomatyczno - konsularną Klaudia Sochacka 2012/13 Szkoły w Afryce Para zamożnych Francuzów

Bardziej szczegółowo

Jestem pewny, że Szymon i Jola. premię. (dostać) (ja) parasol, chyba będzie padać. (wziąć) Czy (ty).. mi pomalować mieszkanie?

Jestem pewny, że Szymon i Jola. premię. (dostać) (ja) parasol, chyba będzie padać. (wziąć) Czy (ty).. mi pomalować mieszkanie? CZAS PRZYSZŁY GRY 1. Gra ma na celu utrwalenie form i zastosowania czasu przyszłego niedokonanego i dokonanego. Może być przeprowadzona jako gra planszowa z kostką i pionkami, albo w formie losowania porozcinanych

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES NASZE ŻYCIE NIE MAMY WPŁYWU NA TO, JAK SIĘ RODZIMY I JAK UMIERAMY (ZAZWYCZAJ) Dobry mąż, dobry ojciec, ale zły elektryk NASZE ŻYCIE

Bardziej szczegółowo

Interesuje się motoryzacją, a pasją zaraził się od taty. Od lat bierze udział w wyścigach motocyklowych, a w przyszłości chciałby jeździć w

Interesuje się motoryzacją, a pasją zaraził się od taty. Od lat bierze udział w wyścigach motocyklowych, a w przyszłości chciałby jeździć w KLASA 1A Interesuje się motoryzacją, a pasją zaraził się od taty. Od lat bierze udział w wyścigach motocyklowych, a w przyszłości chciałby jeździć w zagranicznym klubie lub pracować w dziedzinie motoryzacji.

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

ZESTAW NR 1. II. Opisz poniższą ilustrację i odpowiedz na dwa pytania zadane przez komisję. fot. S. Kwiatkowska

ZESTAW NR 1. II. Opisz poniższą ilustrację i odpowiedz na dwa pytania zadane przez komisję. fot. S. Kwiatkowska ZESTAW NR 1 I. W rozmowie z mamą korespondentki, u której mieszkasz podczas wakacji: poinformuj, że źle się czujesz, powiedz, co ci dolega, poproś, aby poszła z Tobą do lekarza. ZESTAW NR 2 I. W rozmowie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Co obiecali sobie mieszkańcy Gliwic w nowym, 2016 roku? Sprawdziliśmy

Co obiecali sobie mieszkańcy Gliwic w nowym, 2016 roku? Sprawdziliśmy Opublikowano na Miasto Gliwice (https://www.gliwice.eu) Źródłowy URL: https://www.gliwice.eu/aktualnosci/miasto/obiecuje-sobie-ze Obiecuję sobie, że Obiecuję sobie, że Obiecuję sobie, że Tradycyjnie z

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć na Godzinę z wychowawcą dla klasy I technikum i zasadniczej szkoły zawodowej

Tematyka zajęć na Godzinę z wychowawcą dla klasy I technikum i zasadniczej szkoły zawodowej Tematyka zajęć na Godzinę z wychowawcą dla klasy I technikum i zasadniczej szkoły zawodowej 1. Zapoznanie ze Statutem Szkoły, Programem Wychowawczym, Programem Profilaktyki, (dokumenty są dostępne na stronie

Bardziej szczegółowo

www.bravekids.eu 5. edycja Brave Kids 23.06-13.07.2014 Program edukacyjny dla odważnych dzieci

www.bravekids.eu 5. edycja Brave Kids 23.06-13.07.2014 Program edukacyjny dla odważnych dzieci BRAVE KIDS Program edukacyjny dla odważnych dzieci OFERTA SPONOSORSKA Naszymi dorosłymi umysłami staramy się wymyślić optymalny sposób pomocy dzieciom Naszą misją jest spotkanie artystycznych zespołów

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA SŁAWEK. Mienia. Warszawa

FUNDACJA SŁAWEK. Mienia. Warszawa FUNDACJA SŁAWEK S Mienia Warszawa KOALICJA POWRÓT DO WOLNOŚCI Polskie Stowarzyszenie Edukacji Prawnej Fundacja Sławek Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Warszawa Stowarzyszenie Pomocy Społecznej, Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Wolontariat szansą na zdobycie doświadczenia. Wolontariat Europejski Erasmus+

Wolontariat szansą na zdobycie doświadczenia. Wolontariat Europejski Erasmus+ Wolontariat szansą na zdobycie doświadczenia Wolontariat Europejski Erasmus+ Erasmus+ Program Uczenie się przez całe życie i program Młodzież w działaniu Comenius Erasmus+ Edukacja szkolna Leonardo da

Bardziej szczegółowo

Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy?

Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy? Kogo podziwiasz dzisiaj, a kogo podziwiałeś w przeszłości? Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy? Jaka jest Twoja ulubiona potrawa? Czy wiesz

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność 1 RAPORT Z BADANIA Badanie potrzeb w zakresie rozwoju kompetencji wychowawczych wśród studentów kierunków nauczycielskich Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność http://fundacja-rea.org/ Fundacja REA

Bardziej szczegółowo

Ankieta uczeń w szkole została przeprowadzona w czerwcu 2011 roku we wszystkich klasach Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie.

Ankieta uczeń w szkole została przeprowadzona w czerwcu 2011 roku we wszystkich klasach Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie. Ankieta uczeń w szkole została przeprowadzona w czerwcu roku we wszystkich klasach Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie. Klasa Liczba Liczba Udział uczniów respondentów procentowy a 9% b

Bardziej szczegółowo

Indywidualny Zawodowy Plan

Indywidualny Zawodowy Plan Indywidualny Zawodowy Plan Wstęp Witaj w Indywidualnym Zawodowym Planie! Zapraszamy Cię do podróży w przyszłość, do stworzenia swojego własnego planu działania, indywidualnego pomysłu na życie i pracę

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie czym są kraje Globalnego Południa i Globalnej Północy.

Wyjaśnienie czym są kraje Globalnego Południa i Globalnej Północy. Niewieścin zajęcia w I kw. 2014 14.02.2014 3 z instruktorem Tematyka: Milenijne Cele Rozwoju Liczba dzieci na zajęciach:010 Wprowadzenie pojęcia edukacja globalna. Na co kładzie się największy nacisk podczas

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROJEKTU SZKOŁA DIALOGU W GIMNAZJUM W KLEOSINIE

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROJEKTU SZKOŁA DIALOGU W GIMNAZJUM W KLEOSINIE SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROJEKTU SZKOŁA DIALOGU W GIMNAZJUM W KLEOSINIE Zapraszamy do przeczytania relacji z projektu realizowanego w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Kleosinie przez uczniów klasy III

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO CARITAS. Gimnazjum nr 17 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia w Gdańsku- Zaspie

SZKOLNE KOŁO CARITAS. Gimnazjum nr 17 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia w Gdańsku- Zaspie SZKOLNE KOŁO CARITAS Gimnazjum nr 17 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia w Gdańsku- Zaspie Kim jesteśmy? Jesteśmy wolontariuszami Szkolnego Koła Caritas. Jest nas około czterdziestu.

Bardziej szczegółowo

Raport ewaluacji wewnętrznej

Raport ewaluacji wewnętrznej Raport ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Szkole Podstawowej nr 17 im. Bohaterów Westerplatte w Zabrzu w roku szkolnym 2009/2010 1. Opis ewaluowanego obszaru: obszar efekty działalności dydaktycznej,

Bardziej szczegółowo

Zapoznaj się z opisem trzech sytuacji. Twoim zadaniem będzie odegranie wskazanych ról.

Zapoznaj się z opisem trzech sytuacji. Twoim zadaniem będzie odegranie wskazanych ról. 1. Podczas pobytu w Anglii rozbolał Cię ząb. Rozmawiasz z osobą pracującą w rejestracji przychodni. Podaj powód swojej wizyty. Dowiedz się, kiedy może przyjąć Cię dentysta. Zapytaj o cenę wizyty. Spędziłeś/aś

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę. z okazji. Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka. obchodzonego 20 listopada

Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę. z okazji. Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka. obchodzonego 20 listopada Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę z okazji Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka obchodzonego 20 listopada Chcesz dowiedzieć się, jakie masz prawa i obowiązki?! A do tego wygrać nagrodę? Nic prostszego!

Bardziej szczegółowo

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś STRUKTURA WYKORZYSTANIA CZASU WOLNEGO A STAN ZDROWIA DZIECI I MŁODZIEŻY mgr inż. Janusz Trepkowski 1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś 1.1 Formy wykorzystania czasu wolnego. Do najbardziej spotykanych

Bardziej szczegółowo

Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia.

Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia. Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia. Poniższy kwestionariusz został stworzony w ramach projektu AWAKE Starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu (ang. Aging With Active Knowledge and Experience),

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III)

Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III) Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III) opracowały: mgr Agnieszka Kicman mgr Danuta Wiatr 2 Spis treści : 1.Wstęp... 3 2.Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 To jest moje ukochane narzędzie, którym posługuję się na co dzień w Fabryce Opowieści, kiedy pomagam swoim klientom - przede wszystkim przedsiębiorcom, właścicielom firm, ekspertom i trenerom - w taki

Bardziej szczegółowo

1. Jakie wspólne działania z koleżankami/kolegami z Niemiec podczas wymiany w Lelowie najbardziej Ci się podobały?

1. Jakie wspólne działania z koleżankami/kolegami z Niemiec podczas wymiany w Lelowie najbardziej Ci się podobały? Wyniki ewaluacji projektu Tolerancja nasz wspólny cel w ramach Programu Comenius dotyczącej wizyty uczniów z Niemiec w terminie 7.09. 7.09.0 r. przeprowadzonej wśród uczniów (październik 0). Jakie wspólne

Bardziej szczegółowo

Uczniowie ze SPE w szkole specjalnej, integracyjnej i ogólnodostępnej co wynika z badań, rodziców, dzieci i dyrektorów?

Uczniowie ze SPE w szkole specjalnej, integracyjnej i ogólnodostępnej co wynika z badań, rodziców, dzieci i dyrektorów? Uczniowie ze SPE w szkole specjalnej, integracyjnej i ogólnodostępnej co wynika z badań, rodziców, dzieci i dyrektorów? Piotr Plichta Uniwersytet Wrocławski Instytut Medycyny Pracy w Łodzi Łódź, 11.01.2016

Bardziej szczegółowo

Bibliotekarz w trampkach

Bibliotekarz w trampkach Bibliotekarz w trampkach czyli jak przyciągnąć młodych do biblioteki PREZENTUJE: Damian Domański PROWADZI: Bogna Mrozowska Damian Domański bibliolog, pedagog, animator kultury, nauczyciel dyrektor biblioteki

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA DLA NAUCZYCIELA. 1. Oglądanie filmu.

ĆWICZENIA DLA NAUCZYCIELA. 1. Oglądanie filmu. ĆWICZENIA DLA NAUCZYCIELA 1. Oglądanie filmu. 2. Rozumienie filmu; mówienie. Proszę odpowiedzieć na pytania: a. Dlaczego Kuba na początku filmu był smutny? b. Od kogo dowiedział się o Złotej kaczce? c.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ NA ROWERY Dziewczyny na rowery! SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Czas trwania zajęć: 90 minut CELE LEKCJI Po zajęciach uczniowie będą potrafili:

Bardziej szczegółowo

Prawa Dziecka w Unii Europejskiej. Mam prawo do...

Prawa Dziecka w Unii Europejskiej. Mam prawo do... Prawa Dziecka w Unii Europejskiej Mam prawo do... Marta Drężek; W mojej małej ojczyźnie Szczytnie rozwijam się Czy wiesz, że każdemu dziecku*, niezależnie od koloru skóry, wyznania czy pochodzenia, przysługują

Bardziej szczegółowo

Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV

Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV W naszej szkole realizowane są wyjazdy integracyjne dla uczniów klasy IV. Najczęściej wyjazdy te trwają trzy dni i uczestniczy w nim jeden zespół klasowy. Wyjazd

Bardziej szczegółowo

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia).

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Konsekwencje SOMATYCZNE Materiał dla uczniów nr 1.2. Konsekwencje psychiczne zażywania środków

Bardziej szczegółowo

4. Rozmawiasz z pracodawcą odnośnie Twojej pracy wakacyjnej. Omów: - wynagrodzenie - obowiązki - godziny pracy - umiejętności

4. Rozmawiasz z pracodawcą odnośnie Twojej pracy wakacyjnej. Omów: - wynagrodzenie - obowiązki - godziny pracy - umiejętności 1. Chcesz zapisać się na kurs języka w Londynie. W rozmowie z pracownikiem szkoły językowej omów następujące kwestie: - twój poziom znajomości języka - koszty - prowadzący - zajęcia dodatkowe 2. Jesteś

Bardziej szczegółowo

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Mapa problematyki społeczno-gospodarczej Azji Centralnej

Bardziej szczegółowo

WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2.

WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2. WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2. MĘŻCZYŹNI GF1 Przeczytam teraz Panu krótkie opisy różnych ludzi. Proszę wysłuchać każdego opisu

Bardziej szczegółowo

Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak

Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak Rok 2012 powoli dobiega do końca, a wraz z nim obchody Roku Korczakowskiego. Postać wybitnego lekarza, pedagoga

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wyjazdu HORSENS DANIA

Sprawozdanie z wyjazdu HORSENS DANIA Sprawozdanie z wyjazdu HORSENS DANIA W Horsens spędziłem jeden semestr, wyjechałem tam z moimi kolegami z uczelni można powiedzieć że przez to było nam łatwiej z wieloma sprawami. Pierwsza rzeczą jaką

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Adopcja na odległość w naszej szkole.

Adopcja na odległość w naszej szkole. Adopcja na odległość w naszej szkole. O międzynarodowym programie "Adopcja na odległość" po raz pierwszy usłyszałam w 2006 roku. Jego głównym celem jest pomoc biednym dzieciom i młodzieży z Afryki, Ameryki

Bardziej szczegółowo

Diagnoza potrzeb i oczekiwań gimnazjalistów w zakresie zagospodarowania ich czasu wolnego. Klub Wersalik Ośrodka Kultury Kraków-Nowa Huta

Diagnoza potrzeb i oczekiwań gimnazjalistów w zakresie zagospodarowania ich czasu wolnego. Klub Wersalik Ośrodka Kultury Kraków-Nowa Huta Diagnoza potrzeb i oczekiwań gimnazjalistów w zakresie zagospodarowania ich czasu wolnego Klub Wersalik Ośrodka Kultury Kraków-Nowa Huta Projekt Od potrzeby do pomysłu. Diagnoza potencjału środowiska Koncepcja

Bardziej szczegółowo

Kampania informacyjna na temat Młodzieżowej Rady Miasta i wyborów do niej we wszystkich szkołach w gminie

Kampania informacyjna na temat Młodzieżowej Rady Miasta i wyborów do niej we wszystkich szkołach w gminie Kampania informacyjna na temat Młodzieżowej Rady Miasta i wyborów do niej we wszystkich szkołach w gminie Młodzieżowa Rada Miasta w Wąchocku powstała w 2011 z inicjatywy i w efekcie realizacji wspólnego

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA GRUPA zaawansowana Cel ogólny: ocena decyzji podjętej przez bohatera legendy. Cele operacyjne: uczeń będzie znał legendę o Złotej kaczce w wersji współczesnej,

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny 20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny Kiedy się uczymy, emocje są niezwykle ważne. Gdybyśmy uczyli się tylko biorąc suche fakty, które

Bardziej szczegółowo

Joanna Charms. Domek Niespodzianka

Joanna Charms. Domek Niespodzianka Joanna Charms Domek Niespodzianka Pomysł na lato Była sobie panna Lilianna. Tak, w każdym razie, zwracała się do niej ciotka Małgorzata. - Dzień dobry, Panno Lilianno. Czy ma Panna ochotę na rogalika z

Bardziej szczegółowo

ZAWSZE RAZEM. KRAJOWE CENTRUM ds. AIDS. Egzemplarz bezpłatny. STREFA DLA RODZICA Telefon Zaufania HIV/AIDS: 801 888 448* (22) 692 82 26

ZAWSZE RAZEM. KRAJOWE CENTRUM ds. AIDS. Egzemplarz bezpłatny. STREFA DLA RODZICA Telefon Zaufania HIV/AIDS: 801 888 448* (22) 692 82 26 STREFA DLA RODZICA Telefon Zaufania HIV/AIDS: 801 888 448* (22) 692 82 26 Egzemplarz bezpłatny KRAJOWE CENTRUM ds. AIDS ISBN 978-83-87068-39-4 POKOLORUJ NAS, *płatne za pierwszą minutę połączenia... www.aids.gov.pl

Bardziej szczegółowo

EDUKACYJNY ROZKŁAD JAZDY POMYSŁY NA PRACĘ Z FILMEM DLA NAUCZYCIELI I NAUCZYCIELEK

EDUKACYJNY ROZKŁAD JAZDY POMYSŁY NA PRACĘ Z FILMEM DLA NAUCZYCIELI I NAUCZYCIELEK EDUKACYJNY ROZKŁAD JAZDY POMYSŁY NA PRACĘ Z FILMEM DLA NAUCZYCIELI I NAUCZYCIELEK WPROWADZENIE Edukacyjny rozkład jazdy to film zrealizowany przez młode Kenijki i Kenijczyków, którzy przeszli przez wszystkie

Bardziej szczegółowo

WIZJA I MISJA SZKOŁY

WIZJA I MISJA SZKOŁY 1.września 1990 r. Społeczna Szkoła Podstawowa nr 12 rozpoczęła swoją działalność. Koncepcja szkoły to pomysł P. Ligii Krajewskiej, pierwszego dyrektora szkoły. 1 września 1998 r. Dzieci rozpoczęły naukę

Bardziej szczegółowo

Jak tworzyć mapy myśli

Jak tworzyć mapy myśli 1 Irena Sidor-Rangełow Naucz się w 7 godzin: Jak tworzyć mapy myśli 2 Copyright by Irena Sidor-Rangełowa, Anna Gergana Rangełow, Slavcho Rangelov Projekt okładki Slavcho Rangelov ISBN: 978-83-935157-0-7

Bardziej szczegółowo

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje:

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Comenius Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Dwustronne Partnerskie Projekty Szkół Wielostronne Partnerskie Projekty Szkół Partnerskie Projekty

Bardziej szczegółowo

PODRÓŻE - SŁUCHANIE A2

PODRÓŻE - SŁUCHANIE A2 PODRÓŻE - SŁUCHANIE A2 (Redaktor) Witam państwa w audycji Blisko i daleko. Dziś o podróżach i wycieczkach będziemy rozmawiać z gośćmi. Zaprosiłem panią Iwonę, panią Sylwię i pana Adama, żeby opowiedzieli

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA

POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA Pierwszym krokiem przygotowującym racjonalnie zaplanowaną zmianę powinna być zawsze diagnoza stanu posiadania, swoisty bilans otwarcia poprzedzający i wspomagający

Bardziej szczegółowo

DZIĘKUJĘ MAMO DZIĘKUJĘ TATO

DZIĘKUJĘ MAMO DZIĘKUJĘ TATO DZIĘKUJĘ MAMO DZIĘKUJĘ TATO DZIEKUJE MAMO DZIĘKUJE TATO Nie da się w słowach wyrazić wdzięczności Jaka do dzisiaj w sercu mym gości, Moim rodzicom chcę podziękować, Skromny ten wierszyk im dedykować. Za

Bardziej szczegółowo