Nasze obserwacje chromosfery słonecznej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nasze obserwacje chromosfery słonecznej"

Transkrypt

1 Autorki: Alicja Kuchta; Aleksandra Szczurowska Szkoła: I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Stargardzie Szczecińskim Klasa : I Opiekun : Jolanta Olejniczak Nasze obserwacje chromosfery słonecznej Źródła: gloria-project.eu pl.wikipedia.org Urania nr 1/2010 Urania nr 6/2010 Urania nr 1/ Programy komputerowe: RegiStax5 Gimp Słońce. Gwiazda życia ponad siedmiu miliardów mieszkańców planety Ziemia. Tajemnicze, piękne, groźne. Jak niezwykłe, przekonujemy się o tym obserwując naszą gwiazdę dzienną nie Strona 1

2 tylko podczas jej zachodów, ale także za pomocą różnych teleskopów z odpowiednimi filtrami. Teleskopy z szarym filtrem pozwalają obserwować fotosferę a z filtrem H-alfa chromosferę. Do obserwacji fotosfery korzystamy w naszej szkole z zdalnie sterowanego teleskopu TAD dostępnego na stronie internetowej projektu Gloria oraz szkolnej lunety wyposażonej w szary filtr. BUDOWA SŁOŃCA Słońce jest kulą zjonizowanego gazu o masie około kg, z czego 74% stanowi wodór, 25% hel, a niespełna 1% pierwiastki cięższe i sporadycznie występujące proste związki chemiczne. 1. Fotosfera Atmosfera Słońca: To, co widzimy jako powierzchnię Słońca, w rzeczywistości jest warstwą gorącego, rzadkiego gazu o miąższości kilkuset kilometrów i temperaturze rzędu kelwinów. Na tej to powierzchni, zwanej fotosferą, możemy dostrzec ciemniejsze obszary to plamy słoneczne. Niektóre z nich mają wyodrębniony cień oraz półcień. W najciemniejszych miejscach temperatura gazu spada do kelwinów, podczas gdy w obszarach półcienia wynosi kelwinów. Fotosfera wykazuje ziarnistą strukturę te tak zwane granule to wierzchołki kolumn konwekcyjnych, mające rozmiary rzędu tysiąca kilometrów. Konwekcja zaś to bardzo efektywny sposób transportu energii z wewnętrznych warstw Słońca do fotosfery. W okolicach plam zazwyczaj możemy dostrzec pojaśnienia. Są to pochodnie miejsca o nieco wyższej aniżeli otoczenie temperaturze. Wraz z plamami tworzą one obszary aktywne, nieraz pokrywające znaczną część powierzchni naszej gwiazdy dziennej. Grupy plam słonecznych są najłatwiejszym do zaobserwowania elementem obszarów aktywnych, ogromnych kompleksów aktywności magnetycznej, rozciągających się od wnętrza Słońca, poprzez fotosferę, chromosferę aż do korony słonecznej. 2.Chromosfera Strona 2

3 Ponad fotosferą znajduje się warstwa zwana chromosferą. Najciekawsze zjawiska związane z aktywnością słoneczną rozgrywają się właśnie w chromosferze Plazma jest tam mocno rozrzedzona, ale jej temperatura rośnie wraz z odległością od fotosfery. Podstawowy jej obszar ma temperaturę ok K. Powyżej temperatura wzrasta do ok.7000 K. Natomiast gęstość atmosfery maleje wraz z wysokością. Najniższa warstwa chromosfery jest jednorodna, natomiast wyżej pojawiają się bryzgi chromosferyczne. Podczas całkowitych zaćmień Słońca jesteśmy w stanie zaobserwować chromosferę. Ale można ją również zobaczyć na całej tarczy. Należy wówczas zastosować filtr wąskopasmowy, na przykład filtr H-alfa. Wyodrębnia on z całego widma wąskie pasmo promieniowania o długości fali 656 nanometrów, co odpowiada linii H-alfa wodoru (stąd nazwa filtru). Wyraźnie widać skomplikowany obraz pojaśnień i włókien, związanych z obszarami aktywnymi. To ślady obecności silnych pól magnetycznych, które są odpowiedzialne za powstawanie i zachowanie tych obszarów. Dzisiaj wiemy też, że jeśli plama wiruje bardzo szybko a jej pole magnetyczne koncentruje się w osi wiru, następuje wystrzelenie materii słonecznej daleko ponad powierzchnię Słońca. Zjawisko to nosi nazwę protuberancji. To najbardziej zachwycające i jednocześnie budzące respekt astrofizyków działanie natury obserwowane na powierzchni Słońca. Miałyśmy okazję je obserwować przez stacjonarnym teleskop Zeiss systemu Maksutowa-Cassegraina 180/1800 mm na montażu paralaktycznym z prowadzeniem w kopule astronomicznej. Do wykorzystania miałam też przenośny teleskop systemu Newtona 10 /1250 mm na montażu azymutalnym typu Dobsona oraz aparat cyfrowy Canon 1100D (LiveView), kamerę CCD wb 16 bit Meade III Pro z zestawem filtrów RGB, kamerkę CCD kolor 8 bit Philips TouCam oraz filtr słoneczny H-alfa Coronado 60 mm. Protuberancje, to jasna struktura widoczna ponad brzegiem tarczy słonecznej. Składa się ze stosunkowo gęstej plazmy koronalnej, o niskiej temperaturze sięgającej kilku do kilkudziesięciu tysięcy kelwinów, wmrożonej w pole magnetyczne. Protuberancje są około 100 razy chłodniejsze i 100 razy bardziej gęste od korony słonecznej. Można je obserwować zarówno jako jasne obiekty nad brzegiem tarczy Słońca lub też jako ciemne obiekty, tzw. włókna słoneczne na tle jego ciemniej korony. Czas życia protuberancji spokojnych waha się od kilku minut do kilku tygodni. Protuberancja spokojna może zostać zaburzona, gdy w pobliżu nastąpi rozbłysk słoneczny lub odpływ części materii w kierunku chromosfery słonecznej. Zaburzona protuberancja często po kilkunastu godzinach potrafi się odbudować, uzyskując taki sam kształt. Świadczy to o tym, że konstrukcją nośną jest pole magnetyczne, które nie ulega rozkładowi. Czasami prowadzi to do wyrzutu materii słonecznej w przestrzeń międzyplanetarną. Nieliczne koronalne wyrzuty masy typu HALO osiągają okolice Ziemi. Najsłynniejszym wyrzutem masy słonecznej był ten z 9 marca 1989 roku. Cztery dni po wyrzucie masy słonecznej dotarł na Strona 3

4 Ziemię i uszkodził sieć energetyczną w prowincji Quebec w Kanadzie. Kanadyjczycy na wiele godzin zostali odcięci od energii elektrycznej. Wyrzuty powodujące zaburzenia ziemskiej magnetosfery tworzą jednak malownicze zorze polarne. Inną podstawą klasyfikacji protuberancji jest podział według kształtów oglądanych,,z boku". Obserwacje pokazują, że protuberancje nie są jednolitymi obiektami, lecz posiadają bogatą wewnętrzną strukturę. Wyrastają one z chromosfery, a w miejscu gdzie styka się ona z włóknami, widoczne jest wyraźne pojaśnienie - bright rim. Również złożoną budowę mają tak zwane włókna. Wzdłuż szczytu całego włókna biegnie grzbiet. Nogi znajdują się na jego krańcu i widoczne są jako wypustki wyrastające z boków włókna i sięgają do chromosfery. Obserwowane zaś na powierzchnie chromosfery ciemniejsze pasma o znacznej nieraz rozciągłości to filamenty, czyli są to protuberancje spokojne. Należą one częściowo już do następnej warstwy słonecznej atmosfery, a mianowicie do korony. 2. Korona Zwykło się uważać, że koronę słoneczną można dostrzec tylko w trakcie trwania zjawiska całkowitego zaćmienia Słońca. Tak było jeszcze kilkadziesiąt lat temu, obecnie używając odpowiednie filtry wąskopasmowe możemy z łatwością oglądać obiekty i rejestrować zjawiska zachodzące w dolnych warstwach korony. Najefektowniejsze z nich to protuberancje, czyli strugi gazu ochłodzonego przez silne pola magnetyczne. Widać je na skraju słonecznej tarczy, nieraz osiągają rozmiary rzędy setek tysięcy kilometrów. Niedawno, miałyśmy okazję nie tylko zobaczyć ale także zarejestrować zjawiska występujące w chromosferze słonecznej podczas pobytu w MOA w Niepołomicach. Strona 4

5 Zdjęcie wykonane teleskopem Tad (projekt Gloria). Zdjęcie wykonane teleskopem systemu Newtona na montażu Dobsona Strona 5

6 Natomiast te zdjęcia wykonałyśmy za pomocą stacjonarnego teleskopu Zeiss systemu Maksutowa-Cassegraina 180/1800 mm na montażu paralaktycznym z prowadzeniem w kopule astronomicznej. Na zdjęciu widoczne są protuberancje, których na wcześniejszym zdjęciu nie było widać. Tak wyraźne zdjęcia powstały poprzez złożenie kilkudziesięciu fotografii z jednej sesji w programie graficznym RegiStax (poprawienie jakości obrazu) i poddanie obróbce graficznej w programie Gimp. Na tak opracowanych zdjęciach, widoczna jest chromosfera wraz z obszarami aktywnymi. Strona 6

7 Obliczanie wielkości plam słonecznych To zdjęcie zostało wykonane przy użyciu aparatu fotograficznego Canon 1100D oraz przenośnego teleskopu systemu Newtona 10 /1250 mm na montażu azymutalnym typu Dobsona ( tego samego dnia co pozostałe zdjęcia). Wyznaczanie skali zdjęcia: km 1591px Skala zdjęcia: 875 km/px D =12px 875km/px D = w w km ΔD =1050 km w D =10500km± 1050km w Strona 7

8 D sz =11px 875km/px = 9625 km D sz =9625km± 962km D w1 =32px 875km/px D w1 = km± 2800km D sz1 =27px 875km/px = km± 2362km Obliczenie rozmiarów protuberancji Do obliczenia rozmiarów protuberancji skorzystałyśmy ze zdjęć Słońca wykonanych w tym samym dniu, w przeciągu dwóch godzin, teleskopem TAD i teleskopem Zeiss systemu Maksutowa-Cassegraina 180/ Wyznaczanie odległości między plamami: Strona 8

9 1. Zdjęcia wykonane za pomocą projektu Gloria nałożyłyśmy na siebie i opracowałyśmy za pomocą programu RegiStax. 2. Następnie otrzymany obraz obróciłyśmy w programie Gimp. 3. Wyznaczyłyśmy także ile średnio pikseli przypada na średnicę Słońca (851). Znając średnicę Słońca ( km) jesteśmy w stanie założyć ilu kilometrom odpowiada jeden piksel km 851px x km 1px, x= : km 4. Z podanych obliczeń wynika, że na jeden piksel przypada około 1636km. Następnie obliczyłyśmy ile wynosi odległość między dwoma największymi plamami. 31 x 1636 km = 50732km odległość między plamami Strona 9

10 2.OBLICZANIE DŁUGOŚCI PROTUBERANCJI. Ponieważ zdjęcie protuberancji zostało wykonane tym samym teleskopem i w tym samym czasie co wcześniejsze zdjęcia (kiedy to obliczałyśmy odległość między plamami ) możemy łatwo policzyć jej długość. Z wcześniejszych obliczeń wynika, że na jeden piksel przypada około 1636km. 117 px 50732km 1 px x Z tych obliczeń wynika natomiast, że na 1 px przypada 434 km x= 5073km : 117 = 433,60 km 159px x 434km = km Długość protuberancji Porównanie protuberancji z Ziemią : 6378 km średnica Ziemi km wysokość protuberancji Protuberancja ta jest około 11 razy większa niż średnica Ziemi. 3.OBLICZANIE SZEROKOŚCI PROTUBERANCJI Strona 10

11 33 x 434 km = km szerokość protuberancji Otrzymane wyniki to tylko oszacowanie wymiarów protuberancji. Wyniki są obarczone błędami; są to błędy przy wyznaczaniu skali zdjęć ( dokładność wyboru punktów na plamach). Zaznaczanie odległości na zdjęciach w Gimpie; błąd w pomiarach długości ok.10%. Poza tym występują niedokładności związane z zaokrąglaniem wielkości liczbowych. Strona 11

Ćwiczenie 1 Wyznaczanie prawidłowej orientacji zdjęcia słonecznej fotosfery, wykonanego teleskopem TAD Gloria.

Ćwiczenie 1 Wyznaczanie prawidłowej orientacji zdjęcia słonecznej fotosfery, wykonanego teleskopem TAD Gloria. Ćwiczenie 1 Wyznaczanie prawidłowej orientacji zdjęcia słonecznej fotosfery, wykonanego teleskopem TAD Gloria. Autorzy: Krzysztof Ropek, uczeń I Liceum Ogólnokształcącego w Bochni Grzegorz Sęk, astronom

Bardziej szczegółowo

mgr Monika Chudy mgr inż. Łukasz Maślaniec

mgr Monika Chudy mgr inż. Łukasz Maślaniec Projekt logo: Armella Leung, www.armella.fr.to mgr Monika Chudy mgr inż. Łukasz Maślaniec Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne w Niepołomicach Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym

Bardziej szczegółowo

Wycieczka po Załęczańskim Niebie

Wycieczka po Załęczańskim Niebie Wycieczka po Załęczańskim Niebie Strona 1 z 25 Prezentowana kolekcja zdjęć została wykonana przez uczestników tegorocznych letnich obozów astronomicznych (w dniach 28.07 25.08.2002) zorganizowanych przez

Bardziej szczegółowo

Słońce to juŝ polska specjalność

Słońce to juŝ polska specjalność Słońce to juŝ polska specjalność 9 sierpnia 2005 r. Słońce - wielka elektrownia termojądrowa - produkuje nieustannie, od prawie pięciu miliardów lat, niewyobraŝalne ilości energii. "Jego moc, czyli całkowita

Bardziej szczegółowo

PORADNIK dla użytkowników teleskopu TAD z projektu Gloria Wstęp podstawowe informacje o teleskopie

PORADNIK dla użytkowników teleskopu TAD z projektu Gloria Wstęp podstawowe informacje o teleskopie PORADNIK dla użytkowników teleskopu TAD z projektu Gloria Wstęp podstawowe informacje o teleskopie Teleskop OgólnodostępnyTAD (TelescopioAbiertoDivulgación), służy do obserwacji słonecznej fotosfery i

Bardziej szczegółowo

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna)

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna) TEMAT: Analiza zdjęć ciał niebieskich POJĘCIA: budowa i rozmiary składników Układu Słonecznego POMOCE: fotografie róŝnych ciał niebieskich, przybory kreślarskie, kalkulator ZADANIE: Wykorzystując załączone

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i nazewnictwo protuberancji.

Klasyfikacja i nazewnictwo protuberancji. Klasyfikacja i nazewnictwo protuberancji. Amatorzy astronomii w Polsce od niedawna mają możliwość korzystania z teleskopów umożliwiających obserwacje Słońca w zakresie linii wodoru. Do tej pory, jeśli

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA Słońce to jeden z najciekawszych obiektów do amatorskich badań astronomicznych. W porównaniu do innych jest to obiekt wyjątkowo łatwy do znalezienia każdy potrafi wskazać położenie

Bardziej szczegółowo

12.1 Słońce. Ogromna moc promieniowania Słońca to skutek zarówno ogromnych rozmiarów, jak i wysokiej temperatury powierzchni.

12.1 Słońce. Ogromna moc promieniowania Słońca to skutek zarówno ogromnych rozmiarów, jak i wysokiej temperatury powierzchni. 12.1 Słońce Słońce jest potężnym źródłem promieniowania, gdyż jest obiektem bardzo gorącym. Moc promieniowania Słońca to całkowita ilość energii, jaką emituje ono w jednostce czasu we wszystkich kierunkach.

Bardziej szczegółowo

Słooce. Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny UWr Zakład Fizyki Słooca CBK PAN

Słooce. Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny UWr Zakład Fizyki Słooca CBK PAN Słooce Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny UWr Zakład Fizyki Słooca CBK PAN Słooce - gwiazda Promień 696 000 km (109 promieni ziemskich) Okres obrotu 27 dni (równik) do 31 dni (okolice biegunów) Temperatura

Bardziej szczegółowo

Zorza polarna- zjawisko świetlne obserwowane w górnej atmosferze w pobliżu biegunów

Zorza polarna- zjawisko świetlne obserwowane w górnej atmosferze w pobliżu biegunów Zorza polarna- zjawisko świetlne obserwowane w górnej atmosferze w pobliżu biegunów magnetycznych planty, która posiada silne pole magnetyczne o charakterze dipolowym (dwubiegunowym). Na Ziemie zorze występują

Bardziej szczegółowo

Jaki jest Wszechświat?

Jaki jest Wszechświat? 1 Jaki jest Wszechświat? Od najmłodszych lat posługujemy się terminem KOSMOS. Lubimy gry komputerowe czy filmy, których akcja rozgrywa się w Kosmosie, na przykład Gwiezdne Wojny. Znamy takie słowa, jak

Bardziej szczegółowo

Kamera internetowa: prosty instrument astronomiczny. Dr Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski

Kamera internetowa: prosty instrument astronomiczny. Dr Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski Kamera internetowa: prosty instrument astronomiczny Dr Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski Detektory promieniowania widzialnego Detektory promieniowania widzialnego oko błona fotograficzna

Bardziej szczegółowo

Astrofotografia dla początkujących. Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski

Astrofotografia dla początkujących. Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski Astrofotografia dla początkujących Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski Podstawowe pytania Chcę fotografowad niebo: Mam budżet: Miejsce obserwacji: Poświęcony czas (na jedną noc):

Bardziej szczegółowo

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego.

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego. Astronomia M = masa ciała G = stała grawitacji (6,67 10-11 [N m 2 /kg 2 ]) R, r = odległość dwóch ciał/promień Fg = ciężar ciała g = przyspieszenie grawitacyjne ( 9,8 m/s²) V I = pierwsza prędkość kosmiczna

Bardziej szczegółowo

Sprzęt do obserwacji astronomicznych

Sprzęt do obserwacji astronomicznych Sprzęt do obserwacji astronomicznych Spis treści: 1. Teleskopy 2. Montaże 3. Inne przyrządy 1. Teleskop - jest to przyrząd optyczny zbudowany z obiektywu i okularu bądź też ze zwierciadła i okularu. W

Bardziej szczegółowo

Galaktyki i Gwiazdozbiory

Galaktyki i Gwiazdozbiory Galaktyki i Gwiazdozbiory Co to jest Galaktyka? Galaktyka (z gr. γαλα mleko) duży, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka

Bardziej szczegółowo

Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz

Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz Wielu astronomów-amatorów swoją przygodę z astrofotografią zaczyna od kamer internetowych. Po zakupie teleskopu także zdecydowałem się na podobny

Bardziej szczegółowo

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Wenus na tle Słońca Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Instytut Astronomiczny UWr Czym się zajmujemy? uczymy studentów, prowadzimy badania naukowe (astrofizyka

Bardziej szczegółowo

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ]

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ] Tellurium szkolne [ ] Prezentacja produktu Przeznaczenie dydaktyczne. Kosmograf CONATEX ma stanowić pomoc dydaktyczną w wyjaśnianiu i demonstracji układu «ZIEMIA - KSIĘŻYC - SŁOŃCE», zjawiska nocy i dni,

Bardziej szczegółowo

Chmury obserwowane w atmosferze, zbiorowiska unoszących się w powietrzu cząstek w postaci kropelek wody lub kryształków lodu albo ich mieszaniny.

Chmury obserwowane w atmosferze, zbiorowiska unoszących się w powietrzu cząstek w postaci kropelek wody lub kryształków lodu albo ich mieszaniny. Chmury obserwowane w atmosferze, zbiorowiska unoszących się w powietrzu cząstek w postaci kropelek wody lub kryształków lodu albo ich mieszaniny. Rodzaje chmur Piętro wysokie Piętro średnie Piętro niskie

Bardziej szczegółowo

Piotr Fita Wydział Fizyki UW, Zakład Optyki

Piotr Fita Wydział Fizyki UW, Zakład Optyki Cyfrowa astrofotografia amatorska Piotr Fita Wydział Fizyki UW, Zakład Optyki Klub Astronomiczny ALMUKANTARAT Po co fotografować niebo? by widzieć więcej by widzieć kolorowo by utrwalić rzadkie zjawiska

Bardziej szczegółowo

Astrofotografia z lustrzanką cyfrową

Astrofotografia z lustrzanką cyfrową Astrofotografia z lustrzanką cyfrową czyli jak połączyć lustrzankę z teleskopem Kupując teleskop, zapewne będziesz zainteresowany wykonywaniem zdjęć przez nowo kupiony sprzęt. Jeżeli posiadasz lustrzankę

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Arkusz I Czas pracy 120 minut ARKUSZ I Instrukcja dla zdającego 1. Proszę sprawdzić, czy arkusz egzaminacyjny zawiera

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 6 Temat: Wyznaczenie stałej siatki dyfrakcyjnej i dyfrakcja światła na otworach kwadratowych i okrągłych. 1. Wprowadzenie Fale

Bardziej szczegółowo

Pokażę w jaki sposób można zrobić prostą grafikę programem GIMP. 1. Uruchom aplikację GIMP klikając w ikonę na pulpicie.

Pokażę w jaki sposób można zrobić prostą grafikę programem GIMP. 1. Uruchom aplikację GIMP klikając w ikonę na pulpicie. Tworzenie grafiki Jest wiele oprogramowania służącego tworzeniu grafiki. Wiele z nich daje tylko podstawowe możliwości (np. Paint). Są też programy o rozbudowanych możliwościach przeznaczone do robienia

Bardziej szczegółowo

Astronomiczny elementarz

Astronomiczny elementarz Astronomiczny elementarz Pokaz dla uczniów klasy 5B Szkoły nr 175 Agnieszka Janiuk 25.06.2013 r. Astronomia najstarsza nauka przyrodnicza Stonehenge w Anglii budowla z okresu 3000 lat p.n.e. Starożytni

Bardziej szczegółowo

Analiza danych z nowej aparatury detekcyjnej "Pi of the Sky"

Analiza danych z nowej aparatury detekcyjnej Pi of the Sky Uniwersytet Warszawski Wydział Fizyki Bartłomiej Włodarczyk Nr albumu: 306849 Analiza danych z nowej aparatury detekcyjnej "Pi of the Sky" Praca przygotowana w ramach Pracowni Fizycznej II-go stopnia pod

Bardziej szczegółowo

Dodatek 4. Zadanie 1: Liczenie plam słonecznych w różnych dniach. Po uruchomieniu programu SalsaJ otworzy się nam okno widoczne na rysunku 4.1.

Dodatek 4. Zadanie 1: Liczenie plam słonecznych w różnych dniach. Po uruchomieniu programu SalsaJ otworzy się nam okno widoczne na rysunku 4.1. Dodatek 4 W niniejszym załączniku przedstawiona została alternatywna metoda realizowania zadań numer 1, 4 i 6 w ćwiczeniu Słońce dla każdego za pomocą programu SalsaJ, który można ściągnąć ze strony internetowej

Bardziej szczegółowo

Jak możemy obliczyć odległość burzy od Nas? W jaki sposób możemy ocenić, widząc błyskawicę i słysząc grzmot jak daleko od Nas uderzył piorun? Licząc s

Jak możemy obliczyć odległość burzy od Nas? W jaki sposób możemy ocenić, widząc błyskawicę i słysząc grzmot jak daleko od Nas uderzył piorun? Licząc s CIEKAWOSTKI Z FIZYKI Jak możemy obliczyć odległość burzy od Nas? W jaki sposób możemy ocenić, widząc błyskawicę i słysząc grzmot jak daleko od Nas uderzył piorun? Licząc sekundy między grzmotem, a błyskiem.

Bardziej szczegółowo

Podstawowy podział chmur

Podstawowy podział chmur Podstawowy podział chmur Tabela 2.1 Lp. Nazwa międzynarodowa Nazwa polska Uwagi 1 Cirrus Ci Pierzaste 2 Cirrocumulus Cc 3 Cirrostratus Cs 4 Altocumulus Ac 5 Altostratus As 6 Nimbostratus Ns 7 Stratocumulus

Bardziej szczegółowo

Ziemia. jako obiekt fizyczny. Tomasz Sowiński Centrum Fizyki Teoreytcnzej PAN

Ziemia. jako obiekt fizyczny. Tomasz Sowiński Centrum Fizyki Teoreytcnzej PAN Ziemia jako obiekt fizyczny Tomasz Sowiński Centrum Fizyki Teoreytcnzej PAN Ziemia okiem fizyka XII Festiwal Nauki, 27 września 2008 Ziemia wydaje się płaska! Texas, USA Ziemia jest płaska i kończy się

Bardziej szczegółowo

Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego. Dokładność - specyfikacja techniczna projektu

Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego. Dokładność - specyfikacja techniczna projektu Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego Dokładność - specyfikacja techniczna projektu Aparat cyfrowy w fotogrametrii aparat musi być wyposażony w obiektyw stałoogniskowy z jednym aparatem można

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIE EDUKACYJNE Obliczanie aktywności słonecznej. Liczba Wolfa.

DZIAŁANIE EDUKACYJNE Obliczanie aktywności słonecznej. Liczba Wolfa. DZIAŁANIE EDUKACYJNE Obliczanie aktywności słonecznej. Liczba Wolfa. Autorzy: Dr. Miquel Serra-Ricart. astronom z Instytutu Astrofizyki Wysp Kanaryjskich. Juan Carlos Casado. astrofotograf tierrayestrellas.com,

Bardziej szczegółowo

Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m

Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m Ruchy wód morskich Falowanie Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m wysokości i 50-100 m długości.

Bardziej szczegółowo

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi.

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi. ETAP II Konkurencja I Ach te definicje! (każda poprawnie ułożona definicja warta jest aż dwa punkty) Astronomia to nauka o ciałach niebieskich zajmująca się badaniem ich położenia, ruchów, odległości i

Bardziej szczegółowo

Paweł Rudawy Zakład Heliofizyki i Fizyki Kosmicznej IA UWr

Paweł Rudawy Zakład Heliofizyki i Fizyki Kosmicznej IA UWr WPŁYW AKTYWNOŚCI SŁOŃCA NA KLIMAT ZIEMI Paweł Rudawy Zakład Heliofizyki i Fizyki Kosmicznej IA UWr ok. 200 000 000 000 gwiazd ok. 80% GCG ok. 5% GCG ma układy planetarne GALAKTYKA SPIRALNA M 31 MGŁAWICA

Bardziej szczegółowo

CD-ROM pt.: Ziemia we Wszechœwiecie spis treœci

CD-ROM pt.: Ziemia we Wszechœwiecie spis treœci I. WSZECHŒWIAT Struktura Wszechœwiata Co to jest Wszechœwiat? Jak zbudowany jest Wszechœwiat? Rozk³ad materii we Wszechœwiecie Pary galaktyk Lokalna Grupa Galaktyk Gromady Galaktyk Supergromady galaktyk

Bardziej szczegółowo

Odkrywania i poza Układ Słoneczny w polskim

Odkrywania i poza Układ Słoneczny w polskim Odkrywania i poza Układ Słoneczny w polskim Exploring the Solar System and Beyond in Polish Opracowany przez Nam Nguyen Głębokie Pole Hubble'a Ultra strzał 2014 Exploring the Solar System, a celem Beyond

Bardziej szczegółowo

Metody wyznaczania masy Drogi Mlecznej

Metody wyznaczania masy Drogi Mlecznej Metody wyznaczania masy Drogi Mlecznej Nasz grupa : Łukasz Bratek, Joanna Jałocha, Marek Kutschera, Szymon Sikora, Piotr Skindzier IFJ PAN, IF UJ Dla poznania masy Galaktyki, kluczową sprawą jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Energia potencjalna pola elektrostatycznego ładunku punktowego

Energia potencjalna pola elektrostatycznego ładunku punktowego Energia potencjalna pola elektrostatycznego ładunku punktowego Wszystkie rysunki i animacje zaczerpnięto ze strony http://web.mit.edu/8.02t/www/802teal3d/visualizations/electrostatics/index.htm. Tekst

Bardziej szczegółowo

Zjawiska fizyczne wokół nas

Zjawiska fizyczne wokół nas V OGÓLNOPOLSKI KONKURS FIZYCZNO-FOTOGRAFICZNY Zjawiska fizyczne wokół nas Młodzieżowy Dom Kultury Wieluń 2007 Laureaci MICHAŁ FITA Publiczne Gimnazjum w Lututowie Rozpraszanie światła odbitego od powierzchni

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1

DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1 DOKŁADNOŚĆ POMIARU DŁUGOŚCI 1 I. ZAGADNIENIA TEORETYCZNE Niepewności pomiaru standardowa niepewność wyniku pomiaru wielkości mierzonej bezpośrednio i złożona niepewność standardowa. Przedstawianie wyników

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie filtrów w astronomii amatorskiej

Zastosowanie filtrów w astronomii amatorskiej Zastosowanie filtrów w astronomii amatorskiej Wyrózniamy różne rodzaje filtrów Filtry szerokopasmowe i wąskopasmowe Filtry słoneczne, księżycowe, polaryzacyjne Filtry LP Filtry mgławicowe wizualne i astrofotograficzne

Bardziej szczegółowo

Ciężkie wspaniałego początki

Ciężkie wspaniałego początki Ciężkie wspaniałego początki opowieść prawdziwa Filip Kucharski Pod kierunkiem Dominka Gronkiewicza http://pomagacze.blogspot.com Spis treści 1. Trudności w astrofotografii. 2. Uzyskane zdjęcie. 3. Widoczne

Bardziej szczegółowo

Mierzenie odległości we Wszechświecie Cefeidy

Mierzenie odległości we Wszechświecie Cefeidy Mierzenie odległości we Wszechświecie Cefeidy Seminarium jesienne Klubu Astronomicznego Almukantarat Kraków 2013 Spis literatury: Marek Substyk, Poradnik miłośnika astronomii, AstroCD, 2010 http://www.astronomynotes.com/ismnotes/s5.htm

Bardziej szczegółowo

Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. 1h = 15 0

Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. 1h = 15 0 Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. Kilka słów wstępnych Ziemia obraca się z zachodu na wschód. W ciągu 24 godzin obróci się o 360 0. Jeżeli podzielimy 360 0 na 24 godziny otrzymamy

Bardziej szczegółowo

Liceum dla Dorosłych semestr 1 FIZYKA MAŁGORZATA OLĘDZKA

Liceum dla Dorosłych semestr 1 FIZYKA MAŁGORZATA OLĘDZKA Liceum dla Dorosłych semestr 1 FIZYKA MAŁGORZATA OLĘDZKA Temat 6 : JAK ZMIERZONO ODLEGŁOŚCI DO KSIĘŻYCA, PLANET I GWIAZD? 1) Co to jest paralaksa? Eksperyment Wyciągnij rękę jak najdalej od siebie z palcem

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych. Format rastrowy

Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych. Format rastrowy Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych Format rastrowy Definicja rastrowego modelu danych - podstawowy element obrazu cyfrowego to piksel, uważany w danym momencie za wewnętrznie jednorodny -

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl 3OF_III_D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XXXII OLIMPIADA FIZYCZNA (198/1983). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Waldemar

Bardziej szczegółowo

Kamil Adamaszek Piotr Siedlecki

Kamil Adamaszek Piotr Siedlecki Kamil Adamaszek Piotr Siedlecki Budowa Marsa Mars jest czwartą planetą od Słońca w Układzie Słonecznym. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny Mars. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy

Bardziej szczegółowo

14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY

14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY 14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY Ruch jednostajny po okręgu Dynamika bryły sztywnej Pole grawitacyjne Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych

Bardziej szczegółowo

CZY TE SCENY TO TYLKO FIKCJA LITERACKA CZY. CZY STAROśYTNI EGIPCJANIE FAKTYCZNIE UMIELI TAK DOBRZE PRZEWIDYWAĆ ZAĆMIENIA?

CZY TE SCENY TO TYLKO FIKCJA LITERACKA CZY. CZY STAROśYTNI EGIPCJANIE FAKTYCZNIE UMIELI TAK DOBRZE PRZEWIDYWAĆ ZAĆMIENIA? MOTYW ZAĆMIENIA SŁOŃCA S W POWIEŚCI I FILMIE FARAON M CZY TE SCENY TO TYLKO FIKCJA LITERACKA CZY TEś CHOĆBY SZANSA MOśLIWO LIWOŚCI? CZY STAROśYTNI EGIPCJANIE FAKTYCZNIE UMIELI TAK DOBRZE PRZEWIDYWAĆ ZAĆMIENIA?

Bardziej szczegółowo

PIONOWA BUDOWA ATMOSFERY

PIONOWA BUDOWA ATMOSFERY PIONOWA BUDOWA ATMOSFERY Atmosfera ziemska to powłoka gazowa otaczająca planetę Ziemię. Jest utrzymywana przy powierzchni przez grawitację planety. Chroni naszą planetę przed promieniowaniem ultrafioletowym,

Bardziej szczegółowo

teleskop Cassegraina - posiada paraboliczne zwierciadło główne oraz mniejsze wtórne, eliptyczne

teleskop Cassegraina - posiada paraboliczne zwierciadło główne oraz mniejsze wtórne, eliptyczne TELESKOP ZWIERCIADLANY (reflektor) - jego podstawowymi częściami są: zwierciadło, okular i tubus. Mają niższą sprawność optyczną od refraktorów i zwykle dają niższy kontrast na skutek centralnego przesłonięcia

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Jak poznać Wszechświat, jeśli nie mamy bezpośredniego dostępu do każdej jego części? Ta trudność jest codziennością dla astronomii. Obiekty astronomiczne

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY POMOCNICZE DO ĆWICZEŃ W PRACOWNI ASTRONOMII I ASTROFIZYKI

MATERIAŁY POMOCNICZE DO ĆWICZEŃ W PRACOWNI ASTRONOMII I ASTROFIZYKI Człowiek najlepsza inwestycja MATERIAŁY POMOCNICZE DO ĆWICZEŃ W PRACOWNI ASTRONOMII I ASTROFIZYKI - długofalowy program odbudowy, popularyzacji i wspomagania fizyki w szkołach w celu rozwijania podstawowych

Bardziej szczegółowo

Ściąga eksperta. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi. - filmy edukacyjne on-line. Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi.

Ściąga eksperta. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi.  - filmy edukacyjne on-line. Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi Ruch obiegowy W starożytności uważano, że wszystkie ciała niebieskie wraz ze Słońcem poruszają się wokół Ziemi. Jest to tzw. teoria geocentryczna.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ

INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ Tytuł dokumentu: INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ DO DOKUMENTÓW PASZPORTOWYCH ORAZ DOWODÓW OSOBISTYCH Wersja: 1.0 Data wersji: 24.11.2014 1. FORMAT ZDJĘCIA Zdjęcie kolorowe w formacie: szerokość 35 mm, wysokość

Bardziej szczegółowo

Fot: 536 537 Widok bocznych powierzchni okazu. Fot: 538 540 Przekrój poprzeczny oraz zbliżenia powierzchni bocznych.

Fot: 536 537 Widok bocznych powierzchni okazu. Fot: 538 540 Przekrój poprzeczny oraz zbliżenia powierzchni bocznych. Okaz 93 MCh/P/11593 - Kalamit Brzeszcze Owalny, nieznacznie spłaszczony fragment łodygi. Powierzchnie poprzeczne cięte ukośnie. Wyraźne prążkowanie zachowane tylko na połowie obwodu. Niezbyt wyraźnie widoczny

Bardziej szczegółowo

Obserwatoria Astronomiczne

Obserwatoria Astronomiczne Obserwatoria Astronomiczne Zdjęcia i miejsce zainstalowania kopuły Zdjęcie z lotu ptaka na obserwatorium na górze Lubomir Obserwatorium Uniwersytetu Jagiellońskiego i Mikołaja Kopernika w Toruniu z kopułami

Bardziej szczegółowo

Komputerowa obróbka zdjęć. Komputerowa obróbka zdjęć

Komputerowa obróbka zdjęć. Komputerowa obróbka zdjęć Komputerowa obróbka zdjęć. Komputerowa obróbka zdjęć. Nawet najlepsi fotograficy czasami korzystają z komputera, aby poprawić drobne niedociągnięcia na swoich zdjęciach. Obecnie retusz fotografii to czynność

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2006 roku

Warszawa, czerwiec 2006 roku ZATWIERDZAM MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT ROZWOJU REJESTRÓW INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA ICAO W ZAKRESIE BIOMETRYCZNEGO WIZERUNKU TWARZY W PASZPORTACH

Bardziej szczegółowo

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski Efekt Dopplera dr inż. Romuald Kędzierski Christian Andreas Doppler W 1843 roku opublikował swoją najważniejszą pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich. Opisał

Bardziej szczegółowo

Simp-Q. Porady i wskazówki

Simp-Q. Porady i wskazówki Simp-Q Porady i wskazówki ROZWÓJ ZESTAWÓW BEZCIENIOWYCH Pierwsza generacja Najnowsza generacja Profesjonalne studio idealne dla zawodowych fotografów. Zestawy bezcieniowe Simp-Q to rewolucyjne i kompletne

Bardziej szczegółowo

Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym

Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat: Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym Kartometryczność zdjęcia Zdjęcie lotnicze

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI Z MATEMATYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM. Temat: Praktyczne zastosowanie twierdzenia Talesa.

SCENARIUSZ LEKCJI Z MATEMATYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM. Temat: Praktyczne zastosowanie twierdzenia Talesa. SCENARIUSZ LEKCJI Z MATEMATYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM Temat: Praktyczne zastosowanie twierdzenia Talesa. 1. Cele lekcji 1. rozwiązywanie zadań z życia codziennego z wykorzystaniem twierdzenia Talesa,

Bardziej szczegółowo

Pozycja 1B. Montaż paralaktyczny typu niemieckiego:

Pozycja 1B. Montaż paralaktyczny typu niemieckiego: Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia - Przenośny sprzęt astronomiczny stanowiący część ekspozycji wokół Planetarium i Narodowego Centrum Kultury Filmowej Spis treści Pozycja 1A. Dedykowany teleskop słoneczny:...

Bardziej szczegółowo

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI 1. Wpisz w odpowiednich miejscach następujące nazwy: Równik, Zwrotnika Raka, Zwrotnik Koziorożca iegun Południowy, iegun Północny Koło Podbiegunowe Południowe Koło Podbiegunowe Południowe RUCH OROTOWY

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Wprowadzenie Program graficzny GIMP Edycja i retusz zdjęć Podsumowanie. informatyka +

Plan wykładu. Wprowadzenie Program graficzny GIMP Edycja i retusz zdjęć Podsumowanie. informatyka + Plan wykładu Wprowadzenie Program graficzny GIMP Edycja i retusz zdjęć Podsumowanie 2 Po co obrabiamy zdjęcia Poprawa jasności, kontrastu, kolorów itp. Zdjęcie wykonano w niesprzyjających warunkach (złe

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Informatyki Stosowanej i Zarządzania Warsaw School of Information Technology WIT

Wyższa Szkoła Informatyki Stosowanej i Zarządzania Warsaw School of Information Technology WIT Wyższa Szkoła Informatyki Stosowanej i Zarządzania Warsaw School of Information Technology WIT Grupa ID306, Zespół 5 PRZETWARZANIE OBRAZÓW Sprawozdanie z ćwiczeń Ćwiczenie 1 Temat: Akwizycja i przetwarzanie

Bardziej szczegółowo

Zdjęcie do dowodu lub paszportu. Informacja o usłudze OBYWATEL.GOV.PL BETA. Ogólne informacje

Zdjęcie do dowodu lub paszportu. Informacja o usłudze OBYWATEL.GOV.PL BETA. Ogólne informacje 1 z 8 2015-12-04 12:06 OBYWATEL.GOV.PL BETA Zdjęcie do dowodu lub paszportu Chcesz wyrobić dowód osobisty lub paszport i potrzebujesz zdjęcie? Poniżej dowiesz się, jak powinno wyglądać. Informacja o usłudze

Bardziej szczegółowo

Cykle życia gwiazd. Fotometria gromad gwiazdowych z wykorzystaniem programu SalsaJ. Autorzy: Daniel Duggan & Sarah Roberts Redakcja: Dawid Basak

Cykle życia gwiazd. Fotometria gromad gwiazdowych z wykorzystaniem programu SalsaJ. Autorzy: Daniel Duggan & Sarah Roberts Redakcja: Dawid Basak [ Fotometria gromad gwiazdowych z wykorzystaniem programu SalsaJ [Wpis]z Autorzy: Daniel Duggan & Sarah Roberts Redakcja: Dawid Basak Fotometria gromad gwiazdowych z programem SalsaJ Wstęp Fotometria to

Bardziej szczegółowo

Informatyk i matematyk: dwa spojrzenia na jedno zadanie (studium przypadku) Krzysztof Ciebiera, Krzysztof Diks, Paweł Strzelecki

Informatyk i matematyk: dwa spojrzenia na jedno zadanie (studium przypadku) Krzysztof Ciebiera, Krzysztof Diks, Paweł Strzelecki Informatyk i matematyk: dwa spojrzenia na jedno zadanie (studium przypadku) Krzysztof Ciebiera, Krzysztof Diks, Paweł Strzelecki Zadanie (matura z informatyki, 2009) Dane: dodatnia liczba całkowita R.

Bardziej szczegółowo

Niezwykle silne burze pogody kosmicznej: październik-listopad 2003

Niezwykle silne burze pogody kosmicznej: październik-listopad 2003 Niezwykle silne burze pogody kosmicznej: październik-listopad 2003 Obserwacje i modelowanie Opracowanie: M. Bojanowska i B. Popielawska, Centrum Badań Kosmicznych P.A.N. Prezentacja na posiedzeniu plenarnym

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Matematyki etap szkolny. Przykładowe rozwiązania i propozycja punktacji rozwiązań

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Matematyki etap szkolny. Przykładowe rozwiązania i propozycja punktacji rozwiązań Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Matematyki etap szkolny Przykładowe rozwiązania i propozycja punktacji rozwiązań Ustalenia do punktowania zadań otwartych: 1. Jeśli uczeń przedstawił obok prawidłowej

Bardziej szczegółowo

System Identyfikacji Wizualnej Księga znaku

System Identyfikacji Wizualnej Księga znaku Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Fundusze Europejskie dla rozwoju regionu łódzkiego. Projekt pn. Opracowanie Strategii Marki Miasta Bełchatowa

Bardziej szczegółowo

Zestaw 1. Rozmiary kątowe str. 1 / 5

Zestaw 1. Rozmiary kątowe str. 1 / 5 Materiały edukacyjne Tranzyt Wenus 2012 Zestaw 1. Rozmiary kątowe Czy zauważyliście, że drzewo, które znajduje się daleko wydaje się być dużo mniejsze od tego co jest blisko? To zjawisko nazywane jest

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO ZADANIA NA ETAP SZKOLNY KONKURSU PRZYRODNICZEGO W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Instrukcja dla uczestników Konkursu 1. Test musi być rozwiązywany samodzielnie. 2. Test

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu PowRek

Instrukcja obsługi programu PowRek Instrukcja obsługi programu PowRek środa, 21 grudnia 2011 Spis treści Przeznaczenie programu... 4 Prezentacja programu... 5 Okno główne programu... 5 Opis poszczególnych elementów ekranu... 5 Nowy projekt...

Bardziej szczegółowo

Współczesne metody badań instrumentalnych

Współczesne metody badań instrumentalnych Współczesne metody badań instrumentalnych Wykład III Techniki fotograficzne Fotografia w świetle widzialnym Techniki fotograficzne Techniki fotograficzne techniki rejestracji obrazów powstałych wskutek

Bardziej szczegółowo

Nr 3/2014. Materiały obserwacyjne. Biuletyn Sekcji Obserwacji Słońca. Strona 1

Nr 3/2014. Materiały obserwacyjne. Biuletyn Sekcji Obserwacji Słońca. Strona 1 Biuletyn Sekcji Obserwacji Słońca Strona 1 Kiedy w normalnym cyklu powinno się wszystko pomału zakończyć, w tym cyklu Słonce nadal jest aktywne. Aktywność ta przejawia się w występowanie dużych grup oraz

Bardziej szczegółowo

Soczewkowanie grawitacyjne

Soczewkowanie grawitacyjne Soczewkowanie grawitacyjne Obserwatorium Astronomiczne UW Plan Ugięcie światła - trochę historii Co to jest soczewkowanie Punktowa masa Soczewkowanie galaktyk... kwazarów... kosmologiczne Mikrosoczewkowanie

Bardziej szczegółowo

Wręczenie nagród konkursu astronomicznego pt. Odkryj Swój Wszechświat Organizatorzy:

Wręczenie nagród konkursu astronomicznego pt. Odkryj Swój Wszechświat Organizatorzy: Wręczenie nagród konkursu astronomicznego pt. Odkryj Swój Wszechświat Organizatorzy: PTA, CAMK PAN (Warszawa), MOA (Niepołomice), UMK (Toruń), Wiedza i Życie Krótko o Konkursie Forma: konkurs otwarty.

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne zostały sporządzone z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Odległość kątowa. Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1

Odległość kątowa. Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1 Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1 Rok 2015 1. Wstęp teoretyczny Patrząc na niebo po zachodzie Słońca mamy wrażenie, że znajdujemy się pod rozgwieżdżoną kopułą. Kopuła ta stanowi połowę tzw.

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia zadania z arkusza I 4.8 4.1 4.9 4.2 4.10 4.3 4.4 4.11 4.12 4.5 4.13 4.14 4.6 4.15 4.7 4.16 4.17 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia - 1 - 4.18 4.27 4.19 4.20

Bardziej szczegółowo

Dawki w podróżach lotniczych

Dawki w podróżach lotniczych Dawki w podróżach lotniczych XVIII Konferencja Inspektorów Ochrony Radiologicznej 17-20.06.2015 Skorzęcin Ochrona radiologiczna teraz i w przyszłości Wiesław Gorączko Politechnika Poznańska Inspektor ochrony

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 5 Tomasz Kwiatkowski Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Fizyki Instytut Obserwatorium Astronomiczne Tomasz Kwiatkowski, shortinst Wstęp do astrofizyki I,

Bardziej szczegółowo

1 LEKCJA. Definicja grafiki. Główne działy grafiki komputerowej. Programy graficzne: Grafika rastrowa. Grafika wektorowa. Grafika trójwymiarowa

1 LEKCJA. Definicja grafiki. Główne działy grafiki komputerowej. Programy graficzne: Grafika rastrowa. Grafika wektorowa. Grafika trójwymiarowa 1 LEKCJA Definicja grafiki Dział informatyki zajmujący się wykorzystaniem komputerów do generowania i przetwarzania obrazów (statycznych i dynamicznych) oraz wizualizacją danych. Główne działy grafiki

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII POZIOM ROZSZERZONY Czas pracy 150 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 15

Bardziej szczegółowo

PRZEZNACZENIE I OPIS PROGRAMU

PRZEZNACZENIE I OPIS PROGRAMU PROGRAM ZESP1 (12.91) Autor programu: Zbigniew Marek Michniowski Program do analizy wytrzymałościowej belek stalowych współpracujących z płytą żelbetową. PRZEZNACZENIE I OPIS PROGRAMU Program służy do

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015 kod wewnątrz Zadanie 1. (0 1) KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony Listopad 2015 Vademecum Fizyka fizyka ZAKRES ROZSZERZONY VADEMECUM MATURA 2016 Zacznij przygotowania

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

GRAFIKA. Rodzaje grafiki i odpowiadające im edytory

GRAFIKA. Rodzaje grafiki i odpowiadające im edytory GRAFIKA Rodzaje grafiki i odpowiadające im edytory Obraz graficzny w komputerze Może być: utworzony automatycznie przez wybrany program (np. jako wykres w arkuszu kalkulacyjnym) lub urządzenie (np. zdjęcie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MERYTORYCZNY PROJEKTU ASTROBAZA

PROGRAM MERYTORYCZNY PROJEKTU ASTROBAZA PROGRAM MERYTORYCZNY PROJEKTU ASTROBAZA Autor: Wiesław Skórzyński Pracownia Astronomii Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu TORUŃ 2012 1 SPIS TREŚCI: I. Wstęp inicjatorzy i idea

Bardziej szczegółowo

1100-3006 Astrofizyka

1100-3006 Astrofizyka 1100-3006 Astrofizyka 2014/2015 Łukasz Wyrzykowski Obserwatorium Astronomiczne UW Różne informacje mogą znajdować się na: http://www.astrouw.edu.pl/~wyrzykow/lectures/ Zasady zaliczeń: Pozytywny wynik

Bardziej szczegółowo

Gimp Grafika rastrowa (konwersatorium)

Gimp Grafika rastrowa (konwersatorium) GIMP Grafika rastrowa Zjazd 1 Prowadzący: mgr Agnieszka Paradzińska 17 listopad 2013 Gimp Grafika rastrowa (konwersatorium) Przed przystąpieniem do omawiania cyfrowego przetwarzania obrazów niezbędne jest

Bardziej szczegółowo