Standard postępowania diagnostycznego w niepłodności

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Standard postępowania diagnostycznego w niepłodności"

Transkrypt

1 Ann. Acad. Med. Siles. 2006, 60, 5 PRACA POGLĄDOWA Agnieszka Drosdzol 1, Violetta Skrzypulec 1, Igor Bakon 2, Piotr Buchacz 3 1 Katedra Zdrowia Kobiety Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach 2 Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach 3 Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach Standard postępowania diagnostycznego w niepłodności The diagnostic standard in infertility ABSTRACT Infertility has been defined by the World Health Organization (WHO) as the inability to conceive despite regular sexual intercourses (4 5 a week), sustained for a period exceeding 12 months without the use of any contraceptive methods. World Health Organization has declared infertility a social disease. According to world estimates the problem concerns 10 18% of married couples: thus, every sixth couple in the world has difficulties in reproducing. The European Society of Human Reproduction and Embryology estimates the frequency of infertility occurrence in Poland as 10 15% of couples. It follows, therefore, that infertility affects approximately 1 million Polish couples of the reproductive age. Simultaneously, it transpires that only 19% of infertile couples seek specialist medical advice. In female fertility evaluation the primary procedures constitute: body temperature measures, hormonal tests, cevical smear, transvaginal ultrasonography and postcoital test. The specialistic level (secondary procedures) includes: histerosalpingography, histeroscopy and laparoscopy. According to UK Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, the primary procedure in male infertility diagnosis is sperm evaluation. The next diagnostic steps (advanced procedures) constitute: hormonal tests, kariotype evaluation and testis biopsy. KEY WORDS: infertility, diagnostic standard, sperm evaluation, hormonal test STRESZCZENIE Niepłodność jest definiowana przez Światową Organizację Zdrowia jako niemożność zajścia w ciążę pomimo regularnych stosunków płciowych (4-5 w tygodniu), utrzymywanych powyżej 12 miesięcy bez stosowania jakichkolwiek metod antykoncepcyjnych. WHO określa niepłodność jako chorobę społeczną. Według szacunkowych statystyk światowych problem niepłodności dotyczy 10-18% par małżeńskich z czego wynika, iż co szóste małżeństwo na świecie ma kłopoty z rozrodem. Europejskie Towarzystwo Reprodukcji Człowieka i Embriologii określa częstość występowania niepłodności w Polsce na 10-15% par, co pozwala wnioskować, iż dotyczy ona około 1 miliona polskich małżeństw w wieku reprodukcyjnym. Jednocześnie okazuje się, iż tylko 19% par niepłodnych poszukuje specjalistycznej pomocy lekarskiej. W ocenie płodności kobiety zakres badań pierwszego rzutu obejmuje: pomiar podstawowej temperatury ciała, badania hormonalne, rozmaz cytologiczny szyjki macicy, badanie ultrasonograficzne głowicą dopochwową oraz test postkoitalny. Specjalistyczny etap diagnostyczny niepłodności żeńskiej obejmuje: histerosalpingografię, histeroskopię oraz laparoskopię. Zgodnie ze stanowiskiem UK Royal College of Obstetricians and Gynaecologists badaniem pierwszego rzutu w procesie diagnostycznym niepłodności u mężczyzn jest badanie nasienia. Kolejnym krokiem diagnostycznym (procedury zaawansowane) są: badania hormonalne, ocena kariotypu, oraz wykonanie biopsji jądra. SŁOWA KLUCZOWE: niepłodność, standard diagnostyczny, badanie nasienia, badanie hormonalne Adres do korespondencji: Lek. Agnieszka Drosdzol Katedra Zdrowia Kobiety Wydział Opieki Zdrowotnej Śl. AM ul. Medyków 12, Katowice Tel./faks: (+48 32) Annnales Academiae Medicae Silesiensis 2006, 60, 5, Copyright Śląska Akademia Medyczna ISSN

2 Ann. Acad. Med. Siles. 2006, 60, 5 Wstęp Niepłodność (sterilitas) według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World and Health Organization) to niemożność zajścia w ciążę mimo regularnych stosunków płciowych (4 5 w tygodniu) utrzymywanych powyżej 12 miesięcy bez stosowania jakichkolwiek metod antykoncepcyjnych [1 3]. Niepłodność dzieli się na pierwotną (sterilitas primaria) niemożność zajścia w ciążę i brak ciąży w wywiadzie; niepłodność wtórną (sterilitas secundaria) w wywiadzie ciąża zakończona porodem lub poronieniem (naturalnym lub sztucznym) i niemożność ponownego zajścia w ciążę oraz niemożność donoszenia ciąży (infertilitas) brak kłopotów z zajściem w ciążę, a w wywiadzie ciąże zakończone poronieniem lub porodem przedwczesnym [1, 3, 4]. Płodność pary jest wypadkową płodności obydwojga partnerów. W większości przypadków pary zgłaszające się do lekarza nie są niepłodne, lecz zdolność koncepcji jest u nich w różnym stopniu obniżona. Płodnością określa się prawdopodobieństwo poczęcia w przebiegu prawidłowego cyklu miesiączkowego dla pary przy regularnych stosunkach płciowych (4 5 w tygodniu). Średni wskaźnik koncepcji par w przedziale wiekowym lat wynosi odpowiednio: 20 25% (miesiąc regularnego współżycia), 57% (3 miesiące regularnego współżycia), 72% (6 miesięcy regularnego współżycia), 85% (12 miesięcy regularnego współżycia) oraz 93% (24 miesiące regularnego współżycia) [3]. Oszacowano również, że największe prawdopodobieństwo poczęcia przypada na 2 dni przed owulacją w przebiegu prawidłowego cyklu miesięcznego [5]. Światowa Organizacja Zdrowia określa niepłodność jako chorobę społeczną. Według szacunkowych statystyk światowych problem niepłodności dotyczy 10 18% par małżeńskich, z czego wynika, że co 6 małżeństwo na świecie ma kłopoty z rozrodem. W latach w wielu państwach europejskich przeprowadzono badania epidemiologiczne Fertility and Family Surveys w celu analizy występowania niepłodności [2, 6]. Częstość występowania niepłodności żeńskiej oszacowano na 5 8% w Norwegii, Rumunii, Czechach i Ukrainie, powyżej 10% w Danii, Finlandii, Szwecji i Kanadzie oraz 18% w Szwajcarii. Proporcje dla mężczyzn były porównywalne lub nieznacznie wyższe z wyjątkiem Finlandii i Szwajcarii, gdzie zaobserwowano wyraźną różnicę (odpowiednio 17% i 21%). W Wielkiej Brytanii stwierdzono występowanie niepłodności u 17% par (średni wiek kobiet 28 lat, mężczyzn 31 lat). Według wyników badania retrospektywnego przeprowadzonego we Francji szacunkowa ocena występowania niepłodności wśród par małżeńskich wynosi 16,4% [4]. Niepłodność pierwotna dominuje w krajach rozwiniętych, natomiast regiony rozwijające się charakteryzuje wysoki wskaźnik występowania niepłodności wtórnej (Zimbabwe 62%, Egipt, Turcja, Boliwia, Peru 15 20%, Bangladesz 20 25%, Indie, Indonezja, Nepal powyżej 25%) [6, 7]. Relatywnie niski współczynnik występowania niepłodności pierwotnej w krajach rozwijających się (około 3%) tłumaczy się młodym wiekiem, w którym zawiera się związki małżeńskie oraz podejmuje decyzje o pierwszej ciąży w porównaniu z państwami wysoko rozwiniętymi [6 8]. Najistotniejszymi czynnikami prowadzącymi do wysokiego wskaźnika niepłodności wtórnej w tak zwanych Krajach Trzeciego Świata są choroby przenoszone drogą płciową oraz wszelkie interwencje chirurgiczne przeprowadzane u kobiet w okresie poporodowym w warunkach pozbawionych podstawowych standardów sanitarno-epidemiologicznych [6 8]. Ponadto, w krajach rozwijających się niepłodność ma znacznie bardziej drastyczne kulturowe i społeczne konsekwencje, a dostępność i rozwój pomocy specjalistycznej oraz technik rozrodu wspomaganego są ograniczone czynnikami ekonomicznymi [6, 8]. Epidemiologii niepłodności w Polsce jednoznacznie nie określono ze względu na brak aktualnych danych statystycznych. Analizy epidemiologicznej tego zjawiska w Polsce należy dokonać na podstawie danych szacunkowych pochodzących z badań i opracowań Europejskiego Towarzystwa Reprodukcji Człowieka i Embriologii (ESHRE, European Society of Human Reproduction and Embryology), które oceniają częstość występowania niepłodności w Polsce na 10 15% par, czyli dotyczy ona około 1 miliona polskich małżeństw w wieku reprodukcyjnym. Jednocześnie okazuje się, że tylko 19% par niepłodnych poszukuje specjalistycznej pomocy lekarskiej [2, 9]. Na przełomie ostatnich lat zaburzenia płodności wykazują gwałtowną tendencję wzrostową i co roku na świecie przybywa około 2 milionów nowych niepłodnych par [1, 2, 4]. Powyższy fakt wiąże się z wieloma czynnikami, które w znaczny sposób mogą wpływać na płodność: wzrost zachorowalności na choroby przenoszone drogą płciową (STD, sexually transmitted diseases) głównie kraje rozwijające się [2, 6], częsta zmiana partnerów seksualnych, wczesna inicjacja seksualna młodzieży, opóźnienie wieku planowania rodziny, narażenie na duży stres w życiu codziennym, jak również większa świadomość społeczna, z czym wiąże się wcześniejsze poszukiwanie pomocy specjalistycznej przez pary małżeńskie [2]. Etiopatogeneza niepłodności Problem niepłodności dotyczy mężczyzn (niepłodność męska) i kobiet (niepłodność żeńska), ale często zjawisko zaburzeń płodności jest złożone i występuje u obojga partnerów (niepłodność małżeńska). W około 10% przypadków nie udaje się ustalić przyczyny niepłodności dostępnymi metodami diagnostycznymi wówczas niepłodność określamy jako idiopatyczną [3, 4, 10]. Główne przyczyny niepłodności żeńskiej to: zaburzenia owulacji (40%), patologia jajowodów i miednicy mniejszej (40%), niepłodność idiopatyczna (10%) oraz niepłodność spowodowana innymi czynnikami (10%) [3]. W niepłodności małżeńskiej przyczyny układają się w innych proporcjach: niepłodność męska (35%), patologia jajowodów i miednicy mniejszej (35%), zaburzenia owulacji (15%), niepłodność idiopatyczna (10%) oraz niepłodność spowodowana innymi czynnikami (5%) [3]. 434

3 Agnieszka Drosdzol i wsp., Diagnostyka niepłodności W podziale etiopatogenetycznym niepłodności żeńskiej należy uwzględnić: zaburzenia jajeczkowania, przyczyny anatomiczne, czynnik jajowodowy i szyjkowy, endometriozę oraz aspekty immunologiczne. Wśród przyczyn zaburzeń owulacji wyróżnia się: dysfunkcje układu podwórzowo-przysadkowego (zmiany czynnościowe i anatomiczne, hipogonadyzm hipogonadotropowy), hiperprolaktynemię, zaburzenia czynności jajników (pierwotna i wtórna niewydolność jajników, hipogonadyzm hipergonadotropowy, zespół Turnera, zaburzenia fazy lutealnej), hiperandrogenizm, w tym zespół policystycznych jajników (PCOS, polycystic ovary syndrome) i wrodzony przerost nadnerczy [3, 4, 10]. Diagnostyczne kryteria rozpoznania PCOS według znowelizowanych wytycznych Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego [11] oraz ESHRE [12] to: występowanie rzadkich miesiączek lub ich brak, obraz wielotorbielowatych jajników w badaniu ultrasonograficznym po wykluczeniu innej etiologii (obecność w każdym jajniku co najmniej 12 pęcherzyków o średnicy 2 9 mm lub/i zwiększona objętość jajnika > 10 ml) oraz kliniczne lub/i biochemiczne objawy hiperandrogenizmu (w celu rozpoznania PCOS muszą być spełnione 2 z 3 powyższych kryteriów). Anatomiczne przyczyny niepłodności kobiecej wiążą się z: wrodzonymi wadami narządów płciowych (np. brak pochwy i macicy, macica podwójna bez/lub z podwójną pochwą, macica dwurożna, jednorożna z/lub bez rogu szczątkowego, macica częściowo/całkowicie przegrodzona, macica dwuujściowa, agenezja szyjki macicy, agenezja pochwy, pochwa częściowo/całkowicie przegrodzona) oraz zmianami anatomicznymi o podłożu wtórnym (np. zrosty wewnątrzmaciczne, zrosty okołoprzydatkowe, zrosty miednicy mniejszej, podśluzówkowe mięśniaki macicy, zmiany pourazowe) [3, 4, 10]. Patologia jajowodu w etiopatogenezie niepłodności obejmuje zarówno jego drożność, jak również czynność. Niepłodność jajowodowa może dotyczyć: nieprawidłowej morfologii jajowodów (zmiany zwłóknieniowe, ostre i przewlekłe procesy zapalne, jajowodowa lokalizacja endometriozy, zaburzenia rozwojowe, czynniki jatrogenne) oraz zaburzeń czynności jajowodów (defekt błony śluzowej jajowodu, nadmierna czynność skurczowa jajowodu) [3, 4, 10]. Czynnik szyjkowy jako przeszkoda w migracji plemników może wiązać się z zaburzeniami drożności szyjki macicy (zrosty, przewężenia, polipy wewnątrzszyjkowe) lub z patologią śluzu szyjkowego (niedostateczna ilość i jakość śluzu szyjkowego, obecność przeciwciał przeciwplemnikowych) [3, 4, 10]. Endometrioza to jedna z najczęściej spotykanych jednostek chorobowych w ginekologii. Wśród mechanizmów negatywnie wpływających na płodność kobiety w przebiegu endometriozy wymienia się: zaburzone stosunki anatomiczne w miednicy mniejszej (torbiele endometrialne, zrosty), zaburzenia funkcji hormonalnych (nieprawidłowa owulacja i faza lutealna), zaburzenia funkcji odpornościowych (nieprawidłowość fazy implantacji zarodka) oraz zaburzenia mechanizmów wychwytywania komórki jajowej przez jajowód i procesu zapłodnienia związane z obecnością wolnego płynu, dużego stężenia prostaglandyn, interleukin, metaloproteinaz i czynnika martwicy nowotworów alfa (TNFa, tumor necrosis factor alpha) w miednicy mniejszej [3, 4, 10]. Niepłodność o podłożu immunologicznym może dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Okazuje się, że tło immunologiczne odgrywa znaczącą rolę w niepłodności o niewyjaśnionej etiologii (14 40%). Immunologiczne czynniki warunkujące niepowodzenie prokreacji mogą zakłócać każdy etap rozrodu poczynając od powstawania komórek rozrodczych przez proces zapłodnienia komórki jajowej, a kończąc na fazie implantacji zarodka. Do najlepiej poznanych i najczęściej występujących czynników immunologicznych zalicza się: przeciwciała przeciwplemnikowe, zaburzające prawidłową czynność plemników (lokalizacja przeciwciał systemowa i miejscowa w śluzie szyjkowym u kobiet i miąższu jądra u mężczyzn), przeciwciała antyfosfolipidowe (nieprawidłowości etapu implantacji i wczesnej fazy rozwoju zarodka, zaburzenia produkcji hormonów łożyskowych), przeciwciała przeciwjajnikowe (przeciw osłonce przejrzystej komórki jajowej, przeciw receptorom dla gonadotropin), przeciwciała przeciwendometrialne i inne przeciwciała przeciwnarządowe (np. przeciwtarczycowe, autoprzeciwciała przeciwjądrowe), limfocyty naturalni zabójcy (natural killer) oraz cytokiny [3, 4]. Naturalna płodność mężczyzny zależy od prawidłowej spermatogenezy, mechanizmów transportu gamet, prawidłowej czynności gruczołów dodatkowych oraz złożenia w pochwie nasienia podczas stosunku płciowego. Stąd też przyczyny niepłodności męskiej dzieli się na przedjądrowe, jądrowe i pozajądrowe. Wśród przedjądrowych przyczyn dysfunkcji rozrodczych u mężczyzn wyróżnia się: nieprawidłowości genetyczne (np. zespół Klinefeltera), zaburzenia hormonalne (hipogonadyzm hipogonadotropowy, hiperprolaktynemia), zaburzenia seksualne (erekcji i ejakulacji). Przyczyny jądrowe dzieli się na: wrodzone (np. zespół Kartagenera, kryptorchizm), zapalne, naczyniowe (np. żylaki powrózka nasiennego), immunologiczne i idiopatyczne. Natomiast przyczyny pozajądrowe to: zaporowe (nadjądrzowe, nasieniowodowe), infekcyjne i immunologiczne [3, 4, 10]. Metody diagnostyczne w niepłodności Diagnostykę kliniczną pary niepłodnej standardowo rozpoczyna się po upływie 12 miesięcy regularnego współżycia i niepowodzeniu w zajściu w ciążę. Wytyczne UK Royal College of Obstetricians and Gynaecologists zalecają jednak rozpoczęcie procesu diagnostycznego wcześniej po 6 miesiącach regularnego współżycia w wybranych przypadkach klinicznych: kobieta wiek powyżej 35 lat, ciąża ekotopowa w wywiadzie, zdiagnozowana patologia jajowodowa, STD lub stan zapalny narządów miednicy mniejszej, zabiegi chirurgiczne jajowodów lub narządów miednicy mniejszej w wywiadzie, brak lub rzadkie miesiączkowanie; mężczyzna stan po chemioterapii, radioterapii, zabiegach chirurgicznych układu moczowo-płciowego, 435

4 Ann. Acad. Med. Siles. 2006, 60, 5 STD oraz żylaki powrózka nasiennego potwierdzone badaniem klinicznym [13 15]. Pierwszym krokiem w diagnostyce niepłodnej pary jest dokładny wywiad lekarski, który powinien dostarczać istotnych informacji dotyczących: schorzeń ogólnoustrojowych, przebytych chorób, zabiegów chirurgicznych, historii położniczo-ginekologicznej, czynników psychologicznych, seksuologicznych, stosowanych leków, używek, narażenia na czynniki toksyczne, stresu oraz obciążeń rodzinnych. Kolejny etap diagnostyczny to całościowe badanie przedmiotowe w połączeniu z badaniem ginekologicznym i andrologicznym [4]. Diagnostyka niepłodności zawsze dotyczy pary małżeńskiej i dlatego powinna równocześnie obejmować kobietę i mężczyznę. Testy diagnostyczne w zależności od ich specyficzności i zaawansowania w prognozowaniu płodności dzieli się na dwie grupy: badania wstępne, inicjujące pierwszego rzutu oraz wysoce specjalistyczne badania drugiego rzutu [13, 14]. Standardowe badania diagnostyczne niepłodnej pary małżeńskiej obejmują laboratoryjną ocenę owulacji, badanie drożności jajowodów oraz analizę spermogramu. Ocena płodności kobiety Ocenę płodności kobiety i wyjaśnienie przyczyny jej zaburzeń należy rozpocząć od analizy cyklu miesiączkowego [3, 4, 10, 13 17]. Zakres badań pierwszego rzutu obejmuje pomiar podstawowej temperatury ciała (w celu pośredniej oceny występowania owulacji) oraz badania hormonalne [3, 4, 13, 14, 16]: stężenie estradiolu (faza folikularna i okołoowulacyjna około i dzień cyklu); stężenie gonadotropiny folitropiny (FSH, follide-stymulating hormone) i lutropiny (LH, luteinizing hormone) w celu oceny wydolności układu podwzgórzowoprzysadkowego (oznaczenia zalecane między i dniem cyklu); stężenie progesteronu ocena owulacji i wydolności ciałka żółtego (3-krotne oznaczenie między 20. a 23. dniem cyklu); stężenie prolaktyny (PRL), tyreotropiny (TSH, thyroid-stimulating hormone) i androgenów: testosteronu (T), androstendionu (A) i dehydroepiandrosteronu (DHEA, dehydroepiandrosterone) w przypadku nieregularnych cykli miesiączkowych i braku owulacji (potwierdzonym badaniem stężenia progesteronu). Dodatkowo w niektórych sytuacjach klinicznych zaleca się oznaczenie stężenia białka wiążącego steroidy płciowe (SHBG, sex hormone binding globulin) oraz inhibiny [4]. W następnej kolejności należy wykonać rozmaz cytologiczny szyjki macicy (jako badanie przesiewowe w profilaktyce raka szyjki macicy) oraz badanie ultrasonograficzne głowicą dopochwową (ocena anatomii narządów miednicy mniejszej, występowania fizjologicznych zmian w przebiegu cyklu oraz rozpoznawania zmian patologicznych) [3, 4, 10, 13 17]. Uzupełniającym elementem diagnostycznym niepłodności są testy: postkoitalny (PCT) i penetracyjny, aczkolwiek coraz częściej pojawiają się doniesienia o braku wiarygodności testu PCT i zgodnie z wytycznymi UK Royal College of Obstetricians and Gynaecologists nie zaleca się jego wykonywania w rutynowym postępowaniu [3, 4, 10, 13 15, 17]. Innym zalecanym, lecz rzadko stosowanym w polskich warunkach badaniem jest ocena występowania przeciwciał przeciwchlamydiowych i przeciwróżyczkowych w surowicy krwi wszystkich pacjentek, bez względu na fakt wcześniejszej immunizacji [13, 14, 17, 18]. Specjalistyczny etap diagnostyczny niepłodności żeńskiej (procedury drugiego rzutu) obejmuje [3, 4, 10, 13 18]: histerosalpingografię (HSG, hysterosalpinography) badanie umożliwiające ocenę jajowodów i jamy macicy, histeroskopię ocena kanału szyjki macicy i jamy macicy, ujść macicznych jajowodów i możliwość jednoczasowego leczenia zabiegowego (usunięcie przegrody jamy macicy, mięśniaków podśluzówkowych, celowana biopsja endometrium), laparoskopię ocena narządów miednicy mniejszej, drożności jajowodów z jednoczasową możliwością wykonania procedur operacyjnych. Ostatnio pojawiły się i są dostępne nowe, mniej inwazyjne metody diagnostyki macicy i jajowodów u niepłodnych kobiet. Należą do nich: histerosalpingosonografia (HSSG, hysterosalpingosonography) ultrasonograficzna ocena jamy macicy i drożności jajowodów po podaniu środka cieniującego oraz fertyloskopia połączenie hydropelwiskopii przezpochwowej z podaniem barwnika, salpingoskopii, mikrosalpingoskopii i histeroskopii. Histerosalpingosonografia może stanowić alternatywę klasycznego badania HSG. Natomiast fertyloskopia, jako minimalnie inwazyjna i bezpieczna procedura, umożliwiająca dokładną ocenę narządów rodnych u niepłodnych kobiet, powinna zająć miejsce laparoskopii w celu uzupełnienia diagnostyki [3, 4, 13, 18, 19]. Ocena płodności mężczyzny Udział mężczyzny w niepłodności pary może wynosić nawet 51 60%, dlatego też prawidłowo przeprowadzona ocena jego płodności to podstawowe zadanie przed wyborem metody leczenia i ustaleniem ewentualnych wskazań do procedur rozrodu wspomaganego. Integralną częścią procesu diagnostycznego u mężczyzny jest badanie nasienia (spermogram), stanowiące zgodnie ze stanowiskiem UK Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, badanie pierwszego wyboru. Zgodnie ze standardami postępowania, badanie nasienia przeprowadza się po 2 3 dniach abstynencji seksualnej, a w przypadku nieprawidłowego wyniku należy je powtórzyć po 6 tygodniach [3, 4, 10, 13, 20 23]. W tabeli I przedstawiono elementy, które składają się na prawidłowy wynik spermogramu zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia [20]. 436

5 Agnieszka Drosdzol i wsp., Diagnostyka niepłodności Tabela I. Prawidłowy wynik spermogramu zgodnie z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Table I. Correct result of sperm evaluation aceoraing to World Health Organization (WHO) Charakterystyka nasienia Wytyczne WHO Objętość ejakulatu > 2,0 ml ph 7,2 7,8 Liczba plemników na mililitr > 20 mln Całkowita liczba plemników w ejakulacie > 40 mln Ruchomość (w ciągu 60 min po ejakulacji) > 50% plemników o ruchu postępowym szybkim i ruchu postępowym wolnym (klasa A i B) lub > 25% o ruchu postępowym szybkim (klasa A) Morfologia > 15% form prawidłowych Żywotność > 50% form żywych Leukocyty < 1,0 mln/ml Cynk (całkowity) > 2,4 µmol/ejakulat Fruktoza (całkowita) > 13 µmol/ejakulat Test z immunokuleczkami (Immunobead test) < 50% opłaszczonych ruchomych plemników Test na obecność przeciwciał plemnikowych w nasieniu < 50% opłaszczonych ruchomych plemników Kolejnym krokiem diagnostycznym (procedury zaawansowane) po dokonaniu analizy spermogramu i stwierdzeniu azoospermii zaleca się pakiet badań hormonalnych: FSH, LH, testosteron łącznie z PRL, TSH w wybranych przypadkach klinicznych, ocena kariotypu gdy liczba plemników wynosi mniej niż 5 mln/ml (mutacje genu CFTR ryzyko wystąpienia mukowiscydozy i inne anomalie chromosomowe) oraz wykonanie biopsji jądra [13, 21, 23]. W przypadku rozpoznania oligozoospermii na podstawie wyniku spermogramu (liczba plemników < 20 mln/ml) lub stwierdzenia podczas badania przedmiotowego objawów hipogonadyzmu hipogonadotropowego należy wykonać standardowe badania hormonalne FSH, LH, testosteron, PRL oraz TSH [13, 21 23]. Jeżeli objętość uzyskanego ejakulatu wynosi mniej niż 1 ml, należy uwzględnić w diagnostyce różnicowej zjawisko ejakulacji wstecznej do pęcherza moczowego. Rutynowym postę- powaniem w tym przypadku jest badanie osadu odwirowanego moczu, oddanego bezpośrednio po ejakulacji na obecność plemników [3, 4, 10, 13, 21 23]. Po zakończeniu procesu diagnostycznego niepłodności, następny etap to ustalenie, czy podjęcie leczenia zwiększy prawdopodobieństwo zajścia w ciążę. Decydując się na leczenie, ostateczny wybór metody terapeutycznej, po przeanalizowaniu korzyści, powikłań i kosztów, należy wspólnie ustalić z parą niepłodną. Lekarz i niepłodna para powinni być partnerami w realizacji wspólnie ustalonego planu, który optymalnie zaspokoi ich oczekiwania. Wybór metody leczenia zależy w głównej mierze od zdiagnozowanej przyczyny niepłodności, wieku partnerów, przeszłości położniczej, liczby wcześniejszych niepowodzeń terapeutycznych, czasu trwania niepłodności i wielu innych istotnych czynników klinicznych. PIŚMIENNICTWO 1. Gnoth C., Godehardt E., Frank-Herrmann P., Triol K., Tigges J., Freundl G. Definition and prevalence of subfertility and infertility. Hum. Reprod. 2005; 20: The ESHRE Capri Workshop Group. Social determinants of human reproduction. Hum. Reprod. 2001; 16: Speroff L., Glass R.H., Kase N.G. Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility. Wyd. 6. Lillincott Williams and Wilkins, Baltimore 1999: Radwan J. Niepłodność i rozród wspomagany. Wyd. 2. Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań Evers J.L.H. Female subfertility. Lancet 2002; 360: Lunenfeld B., Van Steirteghem A. Infertility in the third millennium: implications for the individual, family and society. Condensed Meeting Report from the Bartarelli Foundation s Second Global Conference. Hum. Rep. Update 2004; 10: Larsen U. Primary and secondary infertility in sub-saharan Africa. Int. J. Epidemiol. 2000; 29: Van Balen F., Gerrits T. Quality of infertility care in poor-resource areas and the introduction of new reproductive technologies. Hum. Reprod. 2001; 16: ESHRE: The European IVF-monitoring programmme (EIM) for the European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE). Assisted reproductive technology in Europe, Results generated from European registers by ESHRE. Hum. Reprod. 2004; 19: Pisarski T., Szamatowicz M. Niepłodność. Wyd. 1. PZWL, Warszawa Standardy Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego. Zespół policystycznych jajników. Endokrynol. Pol. 2005; 56: The Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop Group. Revised 2003 consensus on diagnostic criteria and long-term health risk related to polycystic ovary syndrome. Fertil. Steril. 2004; 81: Taylor A. ABC of subfertility: Making a diagnosis. BMJ 2003; 327: Smith S., Pfeifer S.M., Collins J.A. Diagnosis and management of female infertility. JAMA 2003; 290: Brosens I., Gordts S., Valkenburg M., Puttemans P., Campo R., Gordts S. Investigation of the infertile couple: when is the appropriate time to explore female infertility? Hum. Reprod. 2004; 19: Skałba P. Endokrynologia ginekologiczna. Wyd. 2. PZWL, Warszawa 1998: ESHRE Capri Workshop Group. Diagnosis and management of the infertile couple: missing information. Hum Reprod Update 2004; 10: Khalaf Y. ABC of subfertility: Tubal subfertility. BMJ 2003; 327: Watrelot A., Hamilton J., Grudzinskas J.G. Advances in the assessment of the uterus and fallopian tube function. Best Practice Res. Clin. Obstet. Gynecol. 2003; 17: World Health Organization: Laboratory manual for the examination of human semen and sperm-cervical mucus interaction. World and Health Organization, Wyd. 4. Cambridge University Press, Cambridge 2003: Kolettis P.N. Evaluation of the subfertile man. Am. Fam. Physician. 2003; 67: Hirsh A. ABC of subfertility: Male subfertility. BMJ 2003; 327: Kurpisz M.K. New approaches to male infertility: Forum introduction. Reprod. Biol. Endocrinol. 2004; 2:

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu 2012 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Medycyny

Bardziej szczegółowo

Biblioteka ginekologa praktyka

Biblioteka ginekologa praktyka Biblioteka ginekologa praktyka pod redakcją prof. dr. hab. n. med. Mirosława Wielgosia Postępowanie z niepłodną parą 4 Postępowanie z niepłodną parą Gdańsk 2010 Redaktor prowadzący: Agnieszka Frankiewicz

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Epidemiologia niepłodności 11 Jerzy Radwan. Psychologiczny aspekt niepłodności 15 Jerzy Radwan

Spis treści. Epidemiologia niepłodności 11 Jerzy Radwan. Psychologiczny aspekt niepłodności 15 Jerzy Radwan Epidemiologia niepłodności 11 Psychologiczny aspekt niepłodności 15 Czynniki zawodowe i styl życia a płodność 19 Wojciech Hanke Czynniki chemiczne 19 Czynniki fizyczne 21 Czynniki psychologiczne 21 Nikotynizm

Bardziej szczegółowo

antyplemnikowych Test MAR (Mixed Antiglobulin Reaction) mniej niż 50% plemników opłaszczonych przeciwciałami

antyplemnikowych Test MAR (Mixed Antiglobulin Reaction) mniej niż 50% plemników opłaszczonych przeciwciałami Niepłodność męska a podstawowe badanie nasienia Nieodłącznym elementem minimum badania diagnostycznego niepłodności danej pary, obok wywiadu dotyczącego m.in. czynnika żeńskiego, badania przedmiotowego,

Bardziej szczegółowo

1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22. Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza?

1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22. Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza? SPIS TREŚCI Wstęp 10 1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22 Zagnieżdżenie 23 Prawdopodobieństwo zajścia w ciążę 23 Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza?

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka przyczyn niepłodności męskiej, badanie nasienia oraz interpretacja wyników.

Diagnostyka przyczyn niepłodności męskiej, badanie nasienia oraz interpretacja wyników. Diagnostyka przyczyn niepłodności męskiej, badanie nasienia oraz interpretacja wyników. Wywiad i badanie przedmiotowe Historia niepłodności: -czas trwania, wiek małżonków -Wywiad rodzinny -wywiad osobisty:

Bardziej szczegółowo

Definicja niepłodności:

Definicja niepłodności: Niepłodność kobieca Definicja niepłodności: Brak potomstwa po dwunastomiesięcznym okresie regularnego współżycia bez stosowania środków antykoncepcyjnych. W Polsce niepłodność dotyczy 14 % par. Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Nagroda Nobla w dziedzinie Fizjologii i Medcyny 2010 Człowiek należy do gatunku

Bardziej szczegółowo

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia KLINICZNE I

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia KLINICZNE I Nazwa modułu/przedmiotu Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia KLINICZNE I Grupa szczegółowych efektów kształcenia SPOŁECZNE ASPEKTY Kod grupy Nazwa grupy ROZRODCZOŚCI Nauki w zakresie CZŁOWIEKA

Bardziej szczegółowo

Niepłodność męska a nowe techniki selekcji plemników do zabiegu wspomaganego

Niepłodność męska a nowe techniki selekcji plemników do zabiegu wspomaganego Niepłodność męska a nowe techniki selekcji plemników do zabiegu wspomaganego rozrodu Prawidłowe wartości parametrów oceny nasienia, nie decydują ostatecznie o rzeczywistej płodności danego mężczyzny. Wyjątkami

Bardziej szczegółowo

GINEKOLOGIA I OPIEKA GINEKOLOGICZNA

GINEKOLOGIA I OPIEKA GINEKOLOGICZNA GINEKOLOGIA I OPIEKA GINEKOLOGICZNA dla studentów II ROKU Kierunku: Położnictwo - studia I stopnia licencjackie semestry IV, rok akad. 2013-2014 SYMBOL Wk1 +Wk7 Wk16 WYKŁADY LICZBA GODZIN Nieprawidłowości

Bardziej szczegółowo

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Ciąża ektopowa I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Definicja: ciąża ektopowa - to ciąża rozwijająca się poza jamą macicy. W ostatnim okresie stwierdza się

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych wwwaotmgovpl Rekomendacja nr 52/2014 z dnia 24 lutego 2014 r Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Gonapeptyl

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI

FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI Dodatkowe informacje: FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI DANE OSOBOWE lek. med. Laura Grześkowiak Data wypełnienia: Imiona (męża i żony):.. Nazwisko(a):. Adres:... Tel. kontaktowy: PESEL: CZĘŚD

Bardziej szczegółowo

Kwalifikowanie pacjentek do leczenia

Kwalifikowanie pacjentek do leczenia ROZDZIAŁ 1 Kwalifikowanie pacjentek do leczenia JANA SKRZYPCZAK, LECHOSŁAW PUTOWSKI Niepłodność jest definiowana jako brak ciąży po jednym roku regularnego niezabezpieczonego współżycia płciowego [8].

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU 1 ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU Żeby wziąć udział w zdrowotnym programie Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego, po jego rozpoczęciu 1 lipca br., para (kobieta i mężczyzna) powinna osobiście

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa 29 października 2012

Konferencja prasowa 29 października 2012 Konferencja prasowa 29 października 2012 Konferencja prasowa 29 października 2012 NAGRODA NOBLA ROBERT GEOFFREY EDWARDS 2010 Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii Twórca metody invitro, Laureat

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 123/2014 z dnia 19 maja 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Gonal-

Bardziej szczegółowo

Ginekologia. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące ginekologii pediatrycznej w WS 360. Klasyfikuj: Rozmnażanie człowieka w WQ 205.

Ginekologia. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące ginekologii pediatrycznej w WS 360. Klasyfikuj: Rozmnażanie człowieka w WQ 205. WP Ginekologia Klasyfikuj prace ogólne dotyczące ginekologii pediatrycznej w WS 360. Klasyfikuj prace dotyczące pielęgniarstwa ginekologicznego oraz opieki nad pacjentami z chorobami ginekologicznymi w

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU 1 ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU Żeby wziąć udział w zdrowotnym programie Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego, po jego rozpoczęciu 1 lipca br., para powinna osobiście zgłosić się do Kliniki

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 55/2014 z dnia 24 lutego 2014 r. w sprawie oceny leku Gonapeptyl Daily, EAN: 5909990707553, we wskazaniu dysensytyzacja

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 177/2015 z dnia 16 października 2015 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 189/2015 z dnia 26 października 2015 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI

ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI Rafał Kurzawa rafal.kurzawa@gmail.com Pomorski Uniwersytet Medyczny Sekcja Płodności i Niepłodności PTG Ośrodek Studiów nad Płodnością Człowieka IVF ma 35 lat

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie techniki ultrasonograficznej w diagnostyce i leczeniu niepłodności

Zastosowanie techniki ultrasonograficznej w diagnostyce i leczeniu niepłodności Zastosowanie techniki ultrasonograficznej w diagnostyce i leczeniu niepłodności Application of ultrasound in the diagnosis and treatment of infertility Joanna Piechowska 1, Elżbieta Roczon 1, Andrij Bazylewicz

Bardziej szczegółowo

Niepłodność: definicja, podział, metody leczenia. www.endogin.wum.edu.pl

Niepłodność: definicja, podział, metody leczenia. www.endogin.wum.edu.pl Niepłodność: definicja, podział, metody leczenia www.endogin.wum.edu.pl Definicja Niepłodność małżeńska (wg WHO) - niemożność zajścia w ciążę po roku regularnego współżycia bez stosowania antykoncepcji.

Bardziej szczegółowo

Podstawy Diagnostyki Płodności Kobiet

Podstawy Diagnostyki Płodności Kobiet Podstawy Diagnostyki Płodności Kobiet Trudności związane z poczęciem są istotnym i coraz częstszym problemem współczesnego świata. Wbrew powszechnie panującej opinii, od kilkudziesięciu lat występowanie

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

Bezpłodność. n Obwiniano kobiety n Tylko modlitwa n Mężczyźni nie rozumiano ich roli

Bezpłodność. n Obwiniano kobiety n Tylko modlitwa n Mężczyźni nie rozumiano ich roli IVF itd Bezpłodność n Obwiniano kobiety n Tylko modlitwa n Mężczyźni nie rozumiano ich roli Definicja n Niemożność zajścia w ciążę przez rok n 10-15% populacji n 15-20 % z tej grupy nie wiadomo dlaczego

Bardziej szczegółowo

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Ciąża ektopowa I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Definicja: ciąża ektopowa - to ciąża rozwijająca się poza jamą macicy. W ostatnim okresie stwierdza się

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Co to jest ciąża ektopowa? Ciąża ektopowa- lokalizacja Ciąża ektopowa - lokalizacja Najczęstsza lokalizacja bańka jajowodu

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Wytyczne WHO a rozrodczość mężczyzn

Wytyczne WHO a rozrodczość mężczyzn prof. dr hab. med. Krzysztof Kula Kier. Katedry Andrologii i Endokrynologii Płodności i Centrum Kształcenia Klin. Europejskiej Akademii Andrologii Wytyczne WHO a rozrodczość mężczyzn KONTEKST Wytyczne

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 111/2013 z dnia 26 sierpnia 2013 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Zoladex,

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

Wydawnictwo Lekarskie PZWL 11 Przegląd kliniczny: niepłodność 117 11 Przegląd kliniczny: niepłodność Stephen Cohen Zachowanie gatunku jest najbardziej podstawowym instynktem wszystkich zwierząt. Możliwość posiadania potomstwa jest

Bardziej szczegółowo

InviMed Poznań. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Poznań. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Poznań In vitro Pakiet IVF ICSI 6.700 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Zapłodnienie

Bardziej szczegółowo

Położnictwo i ginekologia

Położnictwo i ginekologia CRASH COURSE Redaktor serii Daniel Horton-Szar Położnictwo i ginekologia Nick Panay, Ruma Dutta, Audrey Ryan, J. A. Mark Broadbent Wydanie pierwsze polskie pod redakcją Jerzego Florjańskiego Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Doustna antykoncepcja hormonalna

Doustna antykoncepcja hormonalna Doustna antykoncepcja hormonalna Gdańsk 2013 Redaktor prowadzący: Agnieszka Frankiewicz Redakcja: Agnieszka Frankiewicz, Izabela Siemaszko Korekta: Agnieszka Frankiewicz, Izabela Siemaszko Projekt okładki

Bardziej szczegółowo

Zalecane postępowanie terapeutyczne w rozrodzie wspomaganym - stanowisko ESHRE

Zalecane postępowanie terapeutyczne w rozrodzie wspomaganym - stanowisko ESHRE Zalecane postępowanie terapeutyczne w rozrodzie wspomaganym - stanowisko ESHRE STRESZCZENIE W krajach rozwiniętych zwiększa się częstość występowania niepłodności. Tendencji tej sprzyjają takie zjawiska,

Bardziej szczegółowo

2. Jednostka organizacyjna realizująca program Realizatorami Programu będą podmioty lecznicze wybrane do jego realizacji w trybie konkursu ofert.

2. Jednostka organizacyjna realizująca program Realizatorami Programu będą podmioty lecznicze wybrane do jego realizacji w trybie konkursu ofert. ZAŁĄCZNIK DO UCHWAŁY NR... RADY MIASTA SZCZECIN z dnia... 2012 r. Gminny Program Leczenia Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013-2016 dla mieszkańców miasta Szczecina 1. Streszczenie

Bardziej szczegółowo

PROPEDEUTYKA POŁOŻNICTWA ROK V

PROPEDEUTYKA POŁOŻNICTWA ROK V PROPEDEUTYKA POŁOŻNICTWA ROK V 1. Jednostka uczelniana odpowiedzialna za nauczanie przedmiotu: Klinika Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej UMB 2. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Sławomir Wołczyński

Bardziej szczegółowo

OFERTA SPECJALNA LUX MED Program Zdrowie Piękno Harmonia

OFERTA SPECJALNA LUX MED Program Zdrowie Piękno Harmonia OFERTA SPECJALNA LUX MED Program Zdrowie Piękno Harmonia Wszystkim posiadaczom Karty Pacjenta LUX MED (po wcześniejszym okazaniu) przysługują następujące zniżki: 4201 PANEL SERCE. Predyspozycje do chorób

Bardziej szczegółowo

"Leczenie niepłodności metodami zapłodnienia pozaustrojowego na lata 2006-2008"

Leczenie niepłodności metodami zapłodnienia pozaustrojowego na lata 2006-2008 Projekt z dnia 14.10.2005 r. MINISTERSTWO ZDROWIA Program Polityki Zdrowotnej "Leczenie niepłodności metodami zapłodnienia pozaustrojowego na lata 2006-2008" Warszawa, październik 2005 I. STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO

ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO ŁAGODNE NOWOTWORY NARZĄDU RODNEGO *POLIP SZYJKI Łagodny polipowaty przerost błony śluzowej szyjki macicy Objawy: Nieprawidłowe krwawienia, krwawienia kontaktowe, upławy Najczęściej bezobjawowe Postępowanie:

Bardziej szczegółowo

InviMed Bydgoszcz. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Bydgoszcz. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Bydgoszcz In vitro Pakiet IVF 5.500 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury

Bardziej szczegółowo

Koryfolitropina alfa (Elonva ) w leczeniu niepłodności. Analiza wpływu na budżet

Koryfolitropina alfa (Elonva ) w leczeniu niepłodności. Analiza wpływu na budżet Koryfolitropina alfa (Elonva ) w leczeniu niepłodności Analiza wpływu na budżet Warszawa 2013 Zleceniodawca raportu/finansowanie projektu: MSD Polska Sp. z o.o. ul. Chłodna 51 00-867 Warszawa Polska 2/67

Bardziej szczegółowo

Układ rozrodczy samicy

Układ rozrodczy samicy Układ rozrodczy samicy ESPZiWP układ rozrodczy samicy jajniki, jajowody, macica, pochwa, srom 1 Jajniki Jajniki pełnią funkcje wewnątrzwydzielniczą (hormonalną) i rozrodczą, które są ze sobą ściśle powiązane.

Bardziej szczegółowo

M I N I S T E R Z D R O W I A. Program Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013-2016

M I N I S T E R Z D R O W I A. Program Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013-2016 20 marca 2013 r. M I N I S T E R Z D R O W I A Program Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013-2016 Podstawa prawna: Program ustanowiony na podstawie art. 48 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

REGULARNE WSPÓŁŻYCIE BEZ ZABEZPIECZEŃ PRZEZ ROK I BRAK EFEKTU W POSTACI CIĄŻY JEST PIERWSZYM SYGNAŁEM, ŻE MOŻEMY SIĘ SPODZIEWAĆ EWENTUALNYCH KŁOPOTÓW

REGULARNE WSPÓŁŻYCIE BEZ ZABEZPIECZEŃ PRZEZ ROK I BRAK EFEKTU W POSTACI CIĄŻY JEST PIERWSZYM SYGNAŁEM, ŻE MOŻEMY SIĘ SPODZIEWAĆ EWENTUALNYCH KŁOPOTÓW KIEDY POJAWIA SIĘ PROBLEM Tak jak do tanga trzeba dwojga, tak do poczęcia dziecka potrzeba kobiety i mężczyzny. Współżycie bez żadnych zabezpieczeń przez rok daje szanse na ciążę tylko w 80%. Ten wskaźnik

Bardziej szczegółowo

Cennik usług dla kobiet

Cennik usług dla kobiet Cennik usług dla kobiet Kliniki Zdrowia Kobiety Cena Profesorska Konsultacja kardiologiczna 150 200 Konsultacja urologiczna 150 200 Konsultacja chirurgiczna 150 200 Konsultacja ortopedyczna 150 200 Konsultacja

Bardziej szczegółowo

Tytuł: W trosce o płodność: NaProTechnology i Creighton Model System

Tytuł: W trosce o płodność: NaProTechnology i Creighton Model System Autor: Natalia Suszczewicz- lekarz, doktorant Zakładu Dydaktyki Ginekologiczno - Położniczej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, w trakcie specjalizacji z ginekologii i położnictwa w Szpitalu Specjalistycznym

Bardziej szczegółowo

ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA

ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA My imię i nazwisko imię i nazwisko PESEL: PESEL:... kod pocztowy i pełny adres zamieszkania pozostający w związku małżeńskim

Bardziej szczegółowo

NIEPŁODNOŚĆ I TECHNIKI ROZRODU WSPOMAGANEGO

NIEPŁODNOŚĆ I TECHNIKI ROZRODU WSPOMAGANEGO NIEPŁODNOŚĆ I TECHNIKI ROZRODU WSPOMAGANEGO Eli A. Rybak i Edward E. Wallach 31 I. Niepłodność A. Definicja. Mianem niepłodności określa się niemożność poczęcia przez parę w wieku rozrodczym, po co najmniej

Bardziej szczegółowo

InviMed Katowice. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Katowice. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Katowice In vitro Pakiet IVF ICSI 6.500 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem)

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 21/2014 z dnia 24 lutego 2014 r. o projekcie programu Leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego

Bardziej szczegółowo

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie.

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie. Wstęp Dzięki postępowi medycyny coraz większej liczbie pacjentów udaje się pokonać choroby onkologiczne. W grupie tych pacjentów są również osoby młode, w wieku rozrodczym, które pragną mieć dzieci po

Bardziej szczegółowo

Problem niepłodności w małżeństwie, a metoda in vitro

Problem niepłodności w małżeństwie, a metoda in vitro Problem niepłodności w małżeństwie, a metoda in vitro Definicja i skala zjawiska niepłodności na świecie i w Polsce Niepłodność rozpoznaje się u pary nie mogącej począć dziecka po 12 miesiącach regularnego

Bardziej szczegółowo

Wykłady ul. Medyków 14, sala CSK B. godz. 08.00-11.45 (5h) Lp. Data wykładu Temat wykładu

Wykłady ul. Medyków 14, sala CSK B. godz. 08.00-11.45 (5h) Lp. Data wykładu Temat wykładu Wykłady z przedmiotu Opieka specjalistyczna w położnictwie, neonatologii i ginekologii dla studentów I-go roku studiów II stopnia stacjonarnych Wydziału Nauk o Zdrowiu SUM w Katowicach roku akad. 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 65/2016 z dnia 29 kwietnia 2016 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ Z WYCHOWANIADO ŻYCIAW RODZINIE UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ. Temat: FIZJOLOGIA PŁODNOŚCI

SCENARIUSZ ZAJĘĆ Z WYCHOWANIADO ŻYCIAW RODZINIE UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ. Temat: FIZJOLOGIA PŁODNOŚCI SCENARIUSZ ZAJĘĆ Z WYCHOWANIADO ŻYCIAW RODZINIE DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Treści: fizjologia układu płciowego człowieka, fazy cyklu miesiączkowego kobiety, owulacja, fazy płodności i niepłodności

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. SYLABUS na rok 2014/2015

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. SYLABUS na rok 2014/2015 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego SYLABUS na rok 204/205 () Nazwa przedmiotu Ginekologia i opieka ginekologiczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej

Bardziej szczegółowo

InviMed Gdynia. In vitro. Wizyta kwalifikująca do procedury. Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Gdynia. In vitro. Wizyta kwalifikująca do procedury. Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Gdynia In vitro Pakiet IVF 5.500 PLN Wizyta kwalifikująca do procedury Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury embriologiczne

Bardziej szczegółowo

SYLABUS na rok 2013/2014

SYLABUS na rok 2013/2014 SYLABUS na rok 2013/2014 (1) Nazwa przedmiotu Ginekologia i opieka ginekologiczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego przedmiot Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia:

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia: Data:... ANKIETA DLA PACJENTKI Imię:. Nazwisko:.... Data urodzenia: Szanowna Pani, serdecznie prosimy o poświęcenie 15 minut na wypełnienie poniższego dokumentu. Zawiera on pytania, które bardzo pomogą

Bardziej szczegółowo

PO.1.OS-Ginekologia i opieka ginekologiczna 2013/2014

PO.1.OS-Ginekologia i opieka ginekologiczna 2013/2014 Efekty kształcenia dla przedmiotu GINEKOLOGIA I OPIEKA GINEKOLOGICZNA dla studentów II ROKU Kierunku: Położnictwo - studia I stopnia licencjackie ( 3 semestry I, II, III ) (zgodny z planem studiów w roku

Bardziej szczegółowo

Molekuły Miłości. Borys Palka Katarzyna Pyzik. www.agh.edu.pl

Molekuły Miłości. Borys Palka Katarzyna Pyzik. www.agh.edu.pl Molekuły Miłości Borys Palka Katarzyna Pyzik www.agh.edu.pl Zakochanie Przyczyną Hormonalnych Zmian Grupa zakochanych, 24 osoby (12 mężczyzn, 12 kobiet ) Grupa kontrolna, 24 osoby (12 mężczyzn, 12 kobiet)

Bardziej szczegółowo

Wady narządu rodnego Zaburzenia okresu pokwitania

Wady narządu rodnego Zaburzenia okresu pokwitania Wady narządu rodnego Zaburzenia okresu pokwitania Wady wrodzone żeńskich narządów płciowych Zarośnięcia (gynatresiae) Przegrody (septa) Zdwojenia(duplicationes) Narządy szczątkowe(organa rudimentaria)

Bardziej szczegółowo

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE Czynniki socjodemograficzne wpływające na poziom wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia w kontaktach niezwiązanych z procedurami medycznymi wśród pacjentów z WZW typu C Kamil Barański 1, Ewelina

Bardziej szczegółowo

InviMed Wrocław. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Wrocław. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Wrocław In vitro Pakiet IVF ICSI 7.400 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury

Bardziej szczegółowo

Leczenie niepłodności

Leczenie niepłodności Leczenie niepłodności Leczenie niepłodności Powinno być prowadzone po przeprowadzeniu podstawowych badań diagnostycznych Niepłodność może być trudna/niemożliwa do wyleczenia Mniej niż 50% par będzie miało

Bardziej szczegółowo

1. Niepłodność- definicja, epidemiologia, diagnostyka: str. 1

1. Niepłodność- definicja, epidemiologia, diagnostyka: str. 1 Rekomendacja Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu w sprawie leczenia niepłodności metodami rozrodu wspomaganego. (wersja przeznaczona

Bardziej szczegółowo

Fundacja Akademia Nowoczesnej Diagnostyki. zaprasza na

Fundacja Akademia Nowoczesnej Diagnostyki. zaprasza na zaprasza na Specjalistyczny kurs dla Diagnostów laboratoryjnych DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA MĘSKIEJ PŁODNOŚCI [ STANDARDOWE BADANIE NASIENIA ] Data/miejsce kursów: I termin: 21-23.10.2010, Kraków II termin:

Bardziej szczegółowo

Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu

Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu Warszawa, 7 lipca 2015 r. Szanowny Pan Bogdan Borusewicz, Marszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowne Panie Senator, Szanowni Panowie Senatorowie. List otwarty Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu

Bardziej szczegółowo

Endometrioza Gdańsk 2010

Endometrioza Gdańsk 2010 Endometrioza Gdańsk 2010 Redaktor prowadzący: Magdalena Czarnecka Seria wydawnicza rekomendowana przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Copyright Via Medica ul. Świętokrzyska 73, 80 180 Gdańsk tel.:

Bardziej szczegółowo

Podstawy i postępy andrologii Marek Mędraś

Podstawy i postępy andrologii Marek Mędraś Podstawy i postępy andrologii Marek Mędraś Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Hipogonadyzm męski - zaburzenie funkcji endokrynnej (obniżony

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego.

Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego. Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego. dr med. Monika Bociąga-Jasik 1981 stwierdza się liczne przypadki pneumocystozowego zapalenia płuc i mięska Kaposiego u młodych, dotychczas zdrowych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI Załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI ICD-10 E 22.8 Przedwczesne dojrzewanie płciowe

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU BIOMEDYCZNE ASPEKTY ANDROLOGII. 1. Nazwa przedmiotu. 2. Numer kodowy PHY06e. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski

KARTA PRZEDMIOTU BIOMEDYCZNE ASPEKTY ANDROLOGII. 1. Nazwa przedmiotu. 2. Numer kodowy PHY06e. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski Projekt OPERACJA SUKCES unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy współfinansowany ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Standardy prowadzenia ciąży

Standardy prowadzenia ciąży Standardy prowadzenia ciąży Gdańsk 2015 Redaktor prowadzący: Olga Strzelec Redakcja: Joanna Fiuk, Olga Strzelec Korekta: Joanna Fiuk, Olga Strzelec Projekt okładki: Andrzej Owsiany Skład: Iwona Łytkowska

Bardziej szczegółowo

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników.

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Sytuacja hormonalna przed i po menopauzie Względny hyperestrogenizm - zmiany przerostowe (polipy, mięśniaki, przerost śluzówki macicy, mastopatia) Hypoestrogenizm

Bardziej szczegółowo

Badania po poronieniu

Badania po poronieniu Badania po poronieniu TWOJE SZANSE NA DZIECKO PRZYCZYNY PORONIENIA Genetyczne Powodują około 70% poronień. Są one spowodowane aberracjami chromosomowymi, czyli nieprawidłowościami materiału genetycznego

Bardziej szczegółowo

MEDYCYNA ROZRODU Z SEKSUOLOGIĄ RÓŻNICOWANIE PŁCIOWE

MEDYCYNA ROZRODU Z SEKSUOLOGIĄ RÓŻNICOWANIE PŁCIOWE MEDYCYNA ROZRODU Z SEKSUOLOGIĄ RÓŻNICOWANIE PŁCIOWE Różnicowaniem płciowym nazywamy procesy zachodzące w okresie płodowym, które na podstawie płci genetycznej doprowadzają do powstania różnic w budowie

Bardziej szczegółowo

ANTYKONCEPCJA DORAŹNA OCTAN ULIPRYSTALU Stanisław Radowicki Konsultant Krajowy w dziedzinie położnictwa i ginekologii Warszawa 24 lutego 2015 r. Fizjologia cyklu miesiączkowego Okno płodności Cykl miesiączkowy

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

NaProTechnology- skuteczność i możliwości jej wykorzystania w Polsce

NaProTechnology- skuteczność i możliwości jej wykorzystania w Polsce 1 Biuro Analiz Sejmowych OPINIA ZLECONA Lublin 4 lipca 2009 NaProTechnology- skuteczność i możliwości jej wykorzystania w Polsce 1. Podsumowanie NaProTechnology stanowi innowacyjną i skuteczną metodę zapobiegania,

Bardziej szczegółowo

Leczenie niepłodności w Polsce - nadzieje i rozczarowania

Leczenie niepłodności w Polsce - nadzieje i rozczarowania Leczenie niepłodności w Polsce - nadzieje i rozczarowania Rozmowa z prof. dr hab. med. Romualdem Dębskim Rozmowa z prof. dr hab. med. Romualdem Dębskim, Kierownikiem Kliniki położnictwa i Ginekologii Samodzielnego

Bardziej szczegółowo

Leczenie niepłodności męskiej

Leczenie niepłodności męskiej Leczenie niepłodności męskiej MINISTERSTWO OCHRONY ZDROWIA FEDERACJI ROSYJSKIEJ NAUKOWO-BADAWCZY INSTYTUT KURORTOLOGII I FIZYKOTERAPII MOZ FR w. TOMSKU Rehabilitacja zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014-2015

Sylabus na rok 2014-2015 Sylabus na rok 2014-2015 (1) Nazwa przedmiotu Ginekologia i opieka ginekologiczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny Konferencja naukowa Wychowanie seksualne w szkole cele, metody, problemy. Lublin, 10 marca 2014 r. Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny dr n.med Ewa Baszak-Radomańska Gabinety TERPA ryzykowne

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu POŁOŻNICTWO I GINEKOLOGIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca

Bardziej szczegółowo

Płodny Polak. Podsumowanie badań opinii polskich mężczyzn nt. płodności

Płodny Polak. Podsumowanie badań opinii polskich mężczyzn nt. płodności Płodny Polak Podsumowanie badań opinii polskich mężczyzn nt. płodności Patroni honorowi Warszawa, 2015 O BADANIU Metodologia Badanie zostało przeprowadzone z wykorzystaniem ankiety internetowej, techniką

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie badań ultrasonograficznych w ginekologii

Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie badań ultrasonograficznych w ginekologii Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie badań ultrasonograficznych w ginekologii (2 grudnia 2011) Wprowadzenie Na spotkaniu Zarządu Sekcji Ultrasonografii

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. http://d-nb.info/1046600230 WIADOMOŚCI PODSTAWOWE I PLAN BADANIA. 4.2.2. Wirylizacja żeńskich narządów rozrodczych 21 CZĘSCI

Spis treści VII. http://d-nb.info/1046600230 WIADOMOŚCI PODSTAWOWE I PLAN BADANIA. 4.2.2. Wirylizacja żeńskich narządów rozrodczych 21 CZĘSCI CZĘSCI WIADOMOŚCI PODSTAWOWE I PLAN BADANIA 1. Praktyczne aspekty anatomi i i fizjologii narządów płciowych 3 1.1. Zewnętrzne narządy płciowe 3 1.1.1. Szpara sromowa 3 *1.2. Łechtaczka 4 1.1.3. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SPOSOBU ŻYWIENIA ORAZ WYBRANYCH PARAMETRÓW STYLU ŻYCIA NA PŁODNOŚĆ I ROZRODCZOŚĆ KOBIET

WPŁYW SPOSOBU ŻYWIENIA ORAZ WYBRANYCH PARAMETRÓW STYLU ŻYCIA NA PŁODNOŚĆ I ROZRODCZOŚĆ KOBIET Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Wydział Farmaceutyczny Ilona Górna WPŁYW SPOSOBU ŻYWIENIA ORAZ WYBRANYCH PARAMETRÓW STYLU ŻYCIA NA PŁODNOŚĆ I ROZRODCZOŚĆ KOBIET Rozprawa doktorska

Bardziej szczegółowo