Dr inŝ. Joanna Myszkowska-Ryciak. Plan prezentacji (1 część)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dr inŝ. Joanna Myszkowska-Ryciak. Plan prezentacji (1 część)"

Transkrypt

1 Węglowodany Dr inŝ. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki, Katedra Dietetyki Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji, SGGW 1 Plan prezentacji (1 część) charakterystyka chemiczna węglowodanów źródła węglowodanów w Ŝywieniu rola i przemiany węglowodanów w organizmie spoŝycie węglowodanów a zdrowie zapotrzebowanie organizmu na węglowodany 2

2 Skład ciała białko 9% Kobieta tłuszcze 25% skł.min. i wit. 6% woda 59% węglowodany 1% skł.min. i wit. 7% MęŜczyzna węglowodany 1% tłuszcze 14% białko 16% woda 62% 3 Podział węglowodanów z punktu widzenia Ŝywienia węglowodany przyswajalne węglowodany nieprzyswajalne węglowodany włókno pokarmowe = błonnik pokarmowy 4

3 Węglowodany = sacharydy lub cukry związki organiczne składające się z C, H, O stosunek H/O jest taki sam jak w H 2 O cukry proste oraz ich polimery (oligosacharydy i polisacharydy), które mogą składać się: z jednego cukru prostego (homoglikany) z róŝnych cukrów prostych (heteroglikany) w strukturach komórkowych w połączeniu z białkami (glikoproteiny) z lipidami (glikolipidy) 5 Cukry proste (monosacharydy) rzadko występują w naturze w postaci wolnej klasyfikacja oparta na lp. atomów C w cząsteczce (np. triozy 3 atomy C) mają swoje miejsce w metabolizmie W; szczególna rola pentoz i heksoz pentozy np. ryboza składnik m.in. DNA, RNA, ATP i wit. B 2 4 heksozy (fruktoza, galaktoza, glukoza i mannoza) tylko fruktoza i glukoza występują w formie wolnej galaktoza - składnik laktozy, rafinozy i polisacharydu galaktanu mannoza składnik polisacharydu mannanu 6

4 7 Oligosacharydy 2-10 cukrów prostych w większości powstają w wyniku częściowego rozpadu polisacharydów dwucukry (disacharydy) są związkami składającymi się z dwóch cukrów prostych, połączonych wiązaniem glikozydowym najbardziej istotne w Ŝywieniu ludzi spośród dwucukrów są laktoza - cukier mleczny sacharoza (cukier trzcinowy/buraczany/cukier) maltoza 8

5 sacharoza C 12 H 22 O 11 laktoza C 12 H 22 O 11 9 Oligosacharydy trójcukry i czterocukry maltotrioza, maltotetroza produkty pośrednie w hydrolizie skrobi melezytoza, rafinoza, stachioza występują w roślinach nie są trawione przez układ enzymatyczny człowieka występują w strączkowych przyczyna wzdęć jako skutek wykorzystywania przez mikroflorę jelitową powstawania gazów 10

6 Polisacharydy wielkocząsteczkowe polimery cukrów prostych spełniają rolę strukturalną lub są formą zmagazynowania energii naleŝą tu pentozany i heksozany celuloza, glikogen i skrobia - główne polimery zbudowane z glukozy niestrawnym polimerem fruktozy jest inulina 11 Skrobia najczęściej spoŝywany polisacharyd polimer glukozy (amyloza + amylopektyna) w stanie surowym jest trudno strawna podatność na działanie enzymów trawiennych zwiększa się w wyniku pęcznienia, które zachodzi w wyŝszej temperaturze w środowisku wodnym 12

7 Glikogen występuje w świecie zwierzęcym analog skrobi podobnej do amylopektyny, ale o większym rozgałęzieniu i krótszych łańcuchach bocznych glikogen w wątrobie (ok.100g) regulacja: insulina, glukagon = regulacja poziomu glukozy we krwi glikogen w mięśniach (ok.150g) = paliwo energetyczne organizmu 13 Polisacharydy mieszane składają się z róŝnych cukrów prostych pełnią rolę strukturalną lub ochronną niektóre wykorzystywane są w produkcji Ŝywności, np. substancje zagęszczające, stabilizatory i in. Agar-agar (agar) E substancja zagęszczająca (zamiast Ŝelatyny) stosowana przy produkcji słodyczy (galaretki, ptasie mleczko, dŝemy) oraz napojów mlecznych, lodów, konserw mięsnych Pektyny E substancja zagęszczająca, przetwory owocowe 14

8 Pochodne cukrów prostych z grupami alkoholowymi uŝywane jako zamienniki sacharozy podobna siła słodzenia do glukozy w mniejszym stopniu wytwarzania kwasu przez bakterie próchnicotwórcze w j. ustnej sorbitol (E 420) i ksylitol (E 967) dodawane do: deserów (lody, galaretki), wyrobów cukierniczych, lodów, gum do Ŝucia bez cukru itp. 15 Węglowodany vs względna siła słodzenia Laktoza 16 Ksyloza 40 Ksylitol 40 Sorbitol 70 Glukoza 70 Sacharoza 100 Fruktoza środki słodzące naturalne lub sztuczne są charakteryzowane przez porównywanie ich siły słodzącej do słodkości sacharozy 16

9 Włókno pokarmowe (dietary fiber) Ŝywność pochodzenia roślinnego, która nie jest rozkładana przez enzymy trawienne w p.p. człowieka Trowell Błonnik pokarmowy - podział ROZPUSZCZALNY NIEROZPUSZCZALNY pektyny gumy kleje roślinne niektóre hemicelulozy celulozy ligniny niektóre hemicelulozy skrobia oporna 18

10 Błonnik pokarmowy rozpuszczalny opróŝnianie Ŝołądka czas pasaŝu jelitowego glikemię poposiłkową stęŝenie cholesterolu w surowicy krwi moŝe utrudniać/zaburzać absorpcję niektórych składników mineralnych wiąŝe wodę (zdolność formowania Ŝelu w p.p.) Źródła: owies, jęczmień, niektóre warzywa i owoce 19 Fizjologiczny efekt powstawania Ŝelu w przewodzie pokarmowym Opóźnianie opróŝniania Ŝołądka Zredukowane mieszanie treści pp z enzymami trawiennymi Ograniczona aktywność enzymów (binds with enzymes) ObniŜona absorpcja składników odŝywczych (binds with nutrient) 20

11 Fizjologiczny efekt powstawania Ŝelu w przewodzie pokarmowym utrudnia absorpcję tłuszczu zwiększa wydalanie soli kwasów Ŝółciowych z kałem w ten sposób mniej soli kwasów Ŝółciowych wraca do wątroby ObniŜa koncentrację cholesterolu w surowicy Zaburza równowagę mineralną 21 Błonnik rozpuszczalny cont Fermentacja Jelito cienkie i grube posiada bogatą mikroflorę zdolną do rozkładu (fermentacji) błonnika rozpuszczalnego Produkty fermentacji krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (masłowy, propionowy), wodór, CO 2, metan 22

12 Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe funkcje: Zwiększają absorpcję wody i sodu w jelicie Proliferacja komórek błony śluzowej Źródło energii dla komórek jelit Zakwaszanie środowiska wewnętrznego jelit zwiększona absorpcja wapnia 23 Błonnik pokarmowy nierozpuszczalny opróŝnianie Ŝołądka czas pasaŝu jelitowego objętość mas kałowych niewielki wpływ na glikemię poposiłkową Źródła: całe ziarno pszenicy, otręby, warzywa, owoce, orzechy 24

13 Przykładowe porcje wybranych grup produktów Produkty zboŝowe: 1 bułka typu kajzerka 1 kromka chleba 6 łyŝek gotowanej kaszy, ryŝu lub makaronu 3/4 szklanki płatków zboŝowych Warzywa i owoce: 1 średniej wielkości owoc (jabłko, gruszka, pomarańcza) 2-3 ziemniaki średniej wielkości 1 filiŝanka surowych, krojonych warzyw ½ filiŝanki warzyw gotowanych 125 ml (1/2 szklanki) soku 100g sałatki warzywnej lub owocowej 25 Produkty mleczne: 1 szklanka mleka 1 opakowanie kefiru lub jogurtu 150 g 2 plasterki (50g) Ŝółtego sera 50 g twarogu Mięso i ryby: 100 g mięsa, drobiu, ryby gotowanej 4 cienkie plasterki kiełbasy, szynki, polędwicy Inne: ½ gotowanej fasoli 1 jajko 1 łyŝka oleju, margaryny lub masła 26

14 Szybka metoda obliczania zawartości błonnika pokarmowego w diecie / na porcję liczba porcji warzyw i owoców + X 1,5 g błonnika liczba porcji produktów zboŝowych rafinowanych + X 1,0 g błonnika = liczba porcji produktów zboŝowych z całego ziarna X 2,5 g błonnika 27 Zalecenia dziennego spoŝycia błonnika pokarmowego w diecie ok. 30 g/d

15 PODAś BŁONNIKA POKARMOWEGO wg ADA min g/dobę lub g/1000 kcal cukrzyca typu 2-40 g/dobę otyłość / cukrzyca typu 2 25 g/1000 kcal nowotwory dietozaleŝne g/dobę hipercholesterolemia > 50 g/dobę 29 CHOROBY METABOLICZNE - Cukrzyca wpływ na glikemię poprzez wpływ na : szybkość opróŝniania Ŝołądka hydrolizę składników odŝywczych wchłanianie stęŝenie glukozy we krwi wydzielania insuliny 30

16 KaŜdy gram dodanego do diety błonnika rozpuszczalnego z produktów owsianych moŝe obniŝyć LDL cholesterol średnio o 2.2 mg/dl. Krauss et al., Circulation, 102: , Źródła błonnika produkty zboŝowe mąka z niskiego przemiału, pieczywo razowe, Ŝytnie, mieszane, chrupkie grube kasze, niełuskany ryŝ płatki zboŝowe pszenne, owsiane, kukurydziane otręby pszenne, owsiane 32

17 Źródła błonnika Warzywa wszystkie, ale najwięcej warzywa surowe spoŝywane ze skórką strączkowe (gumy) kapustne korzeniowe 33 Źródła błonnika owoce wszystkie, najwięcej owoce surowe, spoŝywane ze skórką i drobnymi pestkami jeŝyny, maliny, porzeczki, truskawki, agrest śliwki, Ŝurawiny, jabłka, gruszki, banany, morele suszone owoce śliwki, figi, morele, orzechy 34

18 Zawartość błonnika rozpuszczalnego w wodzie (pektyny) się w miarę dojrzewania owoców, się ilość frakcji nierozpuszczalnych Zawartość błonnika rozpuszczalnego w wodzie w miarę dojrzewania warzyw, a się zawartość frakcji nierozpuszczalnych 35 PRODUKTY SPOśYWCZE energia kcal ZAWARTOŚĆ WĘGLOWODANÓW (100 G PRODUKTU RYNKOWEGO) PRZETWORY ZBOśOWE węglowodany ogółem (g) błonnik pokarmowy (g) Chleb mieszany, pszenno-ŝytni ,7 2,7 Chleb pszenny razowy, "Graham" ,0 5,0 Makaron dwujajeczny ,0 5,3 Mąka pszenna typ ,9 2,6 Ryz ,9 2,4 WARZYWA Buraki 34 7,1 1,6 Cebula 33 6,1 1,5 Kapusta biała 32 6,2 2,1 Marchew 25 5,4 1,5 Ogórek 11 2,1 0,4 Pomidor 28 5,0 1,2 Ziemniaki 59 13,5 0,8 OWOCE Gruszka 47 10,9 1,6 Jabłko 42 8,8 1,3 Pomarańcza 37 8,1 1,4 Porzeczki czarne 81 16,9 7,7 NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH Fasola biała, ziarno suche ,6 15,7 36

19 Wzbogacanie racji pokarmowej w błonnik I etap 3 porcje owoców 1 filiŝanka gotowanych warzyw 1 porcja warzyw skrobiowych 4 porcje chleba z całego ziarna lub innych zboŝowych II etap dodać: 1 filiŝankę surowych warzyw 1/3 filiŝanki otrąb zboŝowych III etap dodać: 1/2 filiŝanki gotowanej fasoli / innych strączkowych Błonnik (g) Suma Suma Suma NIEBEZPIECZEŃSTWA Zbyt duŝe spoŝycie włókna pokarmowego wzdęcia, biegunki, podraŝnienia jelit aŝ do ich skrętu NaleŜy stopniowo zwiększać ilość włókna pok. w diecie, aby przewód pokarmowy mógł się zaadaptować Stosowanie preparatów błonnika zbyt duŝe spoŝycie Zwiększenie spoŝycia błonnika wymaga zwiększenia podaŝy płynów, szczególnie przy stosowaniu preparatów. Przy stosowaniu preparatów rozpuszczalnych frakcji błonnika nie wolno pić alkoholu Ŝel czopujący przewód pokarmowy 38

20 Źródła węglowodanów w Ŝywieniu Zawartość węglowodanów % - cukier rafinowany, mączka ziemniaczana i ich przetwory (np. sztuczny miód, cukierki, syrop ziemniaczany) oraz miód pszczeli i suszone owoce 50-80% skrobi - produkty zboŝowe (mąka, kasze, makarony, pieczywo, płatki) 40-70% - słodycze, pieczywo cukiernie, niektóre przetwory owocowe (dŝemy, konfitury, syropy), suche nasiona strączkowych 10-25% - ziemniaki, warzywa okopowe i korzeniowe oraz owoce i napoje 4-4.5% - mleko i napoje mleczne (laktoza) 40

21 W całodziennej diecie przeciętnego Polaka najwięcej węglowodanów pochodzi z: 41 Rola i przemiany węglowodanów w organizmie 42

22 Funkcje węglowodanów w organizmie człowieka regulacja metabolizmu źródło wł.pok detoksykacja organizmu strukturalne źródło energii WĘGLOWODANY funkcje specjalne (biologiczne) ochrona białka nadawanie cech organoleptycznych synteza aminokwasów bakteriostatyczna fizjologiczne glikozydy nasercowe heparyny glikozydy roślinne glikolipidy glikoproteiny antybiotyki 43 Wielkość spoŝycia węglowodanów i jego konsekwencje w organizmie Poziom glukozy we krwi ma ścisły związek z met.b i T spoŝycie W glukoneogeneza (gł. Ala,Gly, Glu) w mniejszym stopniu hyd. triacyloglicerolu (ok.130g glukozy/d) niepełne spalanie T ( ciała ketonowe kwasica) T spalają się w ogniu W (Lavoisier) spoŝycie W utl. W i tempo odkładania glikogenu przekształcanie w triacyloglicerole ( odkładania w tk.tł, głównie na d.bogatow ) 44

23 SpoŜycie węglowodanów a zdrowie 45 model Ŝywienia Polaków zbliŝony do modelu krajów wysoko rozwiniętych ilość i rodzaj W moŝe być czynnikiem ryzyka wielu chorób cywilizacyjnych spoŝycie Ŝywności wysoko przetworzonej, bogatej w cukier rafinowany i T dodatni bilans energetyczny otyłość pierwotna, cukrzyca 2 udział w diecie produktów roślinnych zachorowalność i umieralność na nowotwory j. grubego, przełyku i Ŝołądka 46

24 Niskie spoŝycie błonnika pok. wpływa na zwolnienie pasaŝu jelitowego, odgrywa istotną rolę w etiologii nie nowotworowych chorób jelita grubego: uchyłki (uchyłkowatości) Ŝylaki odbytu i zaparciach kamicy Ŝółciowej ( stęŝenia TC w Ŝółci i wytrącania kamieni Ŝółciowych) 47 Inne badania naukowe wskazują, Ŝe ograniczenie spoŝycia produktów zawierających cukier sporadyczne występowanie przypadków próchnicy zębów w krajach rozwijających się, spoŝycie cukru <10 kg/osobę/rok nietolerancja oligosacharydów (np. laktozy) - charakter pierwotny/wtórny znaczna część dorosłych ludzi na świecie nie toleruje laktozy ok. 5 g laktozy (do 100 ml mleka), moŝe być spoŝywana bez zaburzeń jelitowych 48

25 Zapotrzebowanie organizmu na węglowodany 49 brak wystarczających teoretycznych podstaw do ustalenia ścisłych fizjologicznych norm spoŝycia węglowodanów określa się zalecane wielkości ich spoŝycia ze względów praktycznych spoŝycie 50 do 100 g/dobę przyswajalnych węglowodanów zapobiega się nadmiernemu katabolizmowi białka tkankowego znaczenie praktyczne w okresie wzrostu organizmu i rekonwalescencji (odbudowa tkanek) 50

26 Proporcje B:T:W w diecie przyjmuje się, Ŝe jeśli zostanie zaspokojone zapotrzebowanie na B i T resztę stanowią W 10-15% energii z białek 25-30% energii z tłuszczów 50-65% energii węglowodanów w tym nawet do 70% węglowodanów złoŝonych ograniczenie cukrów prostych <10% energii 27-40g błonnika pokarmowego (ok. 30g) 51 Zalecana literatura Gawęcki J., Hryniewiecki L. (red.), śywienie człowieka. Podstawy nauki o Ŝywieniu. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998 Hasik J., Hryniewiecki L., Grzymisławski M., Dietetyka. PZWL, Warszawa,

27 CUKRZYCA definicja etiologia terminologia diagnostyka 53 Dane epidemiologiczne dotyczące rozprzestrzenienia się cukrzycy zarówno na świecie jak i w Polsce wyraźnie wskazują na narastającą tendencję zapadalności na cukrzycę 1 i 2. Według prognoz WHO w latach nastąpi podwojenie liczby chorych na cukrzycę typu 2 na świecie. 54

28 Epidemiologia Wg. danych FAO wśród 5 mld ludzi znajduje się 100 mln chorych na cukrzycę, z tego 15-20% leczonych jest insuliną. W Polsce 3% populacji choruje na cukrzycę (ok. 1,5 mln), z czego równieŝ 15% leczonych jest insuliną, w tym około 6 tysięcy dzieci. Wskaźnik chorobowości z powodu cukrzycy typu 2 w grupie osób powyŝej 65 r. Ŝycia wynosi 8,6%; z powodu upośledzenia tolerancji glukozy 14,2% (populacja Warszawy*). * Tatoń i wsp.; Medycyna Rodzinna 7 (3/1999) 55 Dane epidemiologiczne z 1994 r. i przewidywana zapadalność na cukrzycę obu typów na świecie do 2010 r. cukrzyca typu 1 11,5 mln 18,1 mln 23,7 mln cukrzyca typu 2 98,9 mln 157,3 mln 215,6 mln razem 110,4 mln 175,4 mln 239,3 mln Prognozy na rok mln 56

29 Liczba osób chorych na cukrzycę w krajach europejskich waha się w granicach 3-6% [King i Rewers 1993] W Polsce zachorowalność na cukrzycę wynosi 4 6%, przy czym około 50% chorych to osoby z cukrzycą znaną i leczoną, a około 50% to przypadki cukrzycy nieznanej, nierozpoznanej i nie leczonej [Tatoń, 2003] 57 W Polsce liczbę chorych na cukrzycę określa się na około 2 mln osób, w tym około 300 tys. to chorzy z cukrzycą typu 1 i około 1700 tys. to osoby cierpiące na cukrzycę typu 2 58

30 Definicja Cukrzyca jest schorzeniem metabolicznym, charakteryzującym się przewlekłą hiperglikemią z zaburzeniami metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białek powstającym na skutek defektu wydzielania i / lub działania insuliny [WHO, 1999] 59 Definicja ADA (American Diabets Association) - mianem cukrzycy określamy grupę chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z deficytu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąŝe się z uszkodzeniem, zaburzeniem funkcji oraz niewydolnością takich narządów jak: narząd wzroku (siatkówka retinopatia cukrzycowa), nerek (nefropatia cukrzycowa), układu nerwowego (neuropatia obwodowa i autonomiczna) oraz układu sercowo naczyniowego (choroba niedokrwienna serca i nadciśnienie tętnicze). 60

31 Insulina hormon wytwarzany przez komórki beta trzustki. Rola insuliny w organizmie człowieka: Pomaga glukozie wniknąć do komórek, Stymuluje magazynowanie glukozy w wątrobie, Pobudza wytwarzanie tłuszczu z nadwyŝki węglowodanów, Pobudza wytwarzanie związków białka. 61 Niedobór insuliny prowadzi do zaburzeń przemiany węglowodanowej charakteryzujących się hiperglikemią i cukromoczem zaburzeń przemiany tłuszczowej prowadzących do ketonurii (we krwi i w moczu zwiększa się ilość ciał ketonowych) zaburzeń przemiany białkowej, co objawia się zahamowaniem biosyntezy białka i jednocześnie zwiększonym rozpadem białka prowadzącym do ujemnego bilansu azotowego. 62

32 Średni przebieg krzywych glikemicznych w czasie próby obciąŝenia 100 g glukozy doustnie glikemia (mg/100ml) zdrowy cukrzyca czas w minutach 63 Terminologia cukrzycy Cukrzyca typ 1 Większość przypadków powstałych w wyniku uszkodzenia komórek ß wysp trzustkowych w przebiegu procesu autoimmunologicznego (obecność przeciwciał anty- GAD, przeciwwyspowych, przeciwinsulinowych). W typie tym występuje skłonność do kwasicy ketonowej. Obejmuje równieŝ przypadki destrukcji komórki ß, której etiologia nie jest znana (cukrzyca idiopatyczna). Nie zalicza się do tego typu cukrzycy spowodowanej zniszczeniem lub niewydolnością komórki ß o znanej przyczynie (np. mukowiscydoza). Cukrzyca typ 2 Jest ona wynikiem defektu (defektów) wydzielania insuliny prawie zawsze z duŝym udziałem insulinooporności. W cukrzycy klinicznie jawnej zazwyczaj obecne są oba te zaburzenia. Cukrzyca typu LADA /latent autoimmune diabetes of the adults/ Cukrzyca występująca w wieku lat, u osób bez nadwagi,często występuje insulinoporność, obecne są przeciwciała przeciwwyspowe, szybko dochodzi do wyczerpania komórki ß i konieczności leczenia insuliną.cukrzyca na pograniczu typu 1 i 2 cukrzycy. 64

33 Upośledzona tolerancja glukozy Jest to zaburzenie metabolizmu glukozy spełniające kryteria rozpoznania podane w diagnostyce. Rozpoznanie moŝliwe w wyniku wykonania wystandaryzowanej próby obciąŝenia glukozą /75 g/. Stanowi składnik zespołu metabolicznego i jest stanem przedcukrzycowym, w którym mogą być generowane przewlekłe powikłania cukrzycy o typie makroangiopatii. Nieprawidłowa glikemia na czczo Stan, w którym stęŝenie glukozy we krwi na czczo przekracza wartości prawidłowe, ale znajduje się poniŝej wartości diagnostycznej dla cukrzycy. Część osób w teście obciąŝenia glukozą będzie miała upośledzoną tolerancję glukozy lub cukrzycę. Wszystkim osobom z nieprawidłową glikemią na czczo zaleca się wykonanie tego testu. Cukrzyca cięŝarnych Jest to stan nietolerancji węglowodanów prowadzący do roŝnego stopnia hiperglikemii, który się pojawia lub zostaje rozpoznany po raz pierwszy w ciąŝy. Obowiązująścisłe kryteria rozpoznania tego stanu jak i zalecenia badania kobiet w ciąŝy w kierunku zaburzeń węglowodanowych. 65 Zespół metaboliczny Zespół czynników wymienionych poniŝej, które szczególnie usposabiają do wystąpienia powikłań o typie makroangiopatii /miaŝdŝyca/. Upośledzona regulacja metabolizmu glukozy lub cukrzyca lub/i Insulinooporność oraz conajmniej 2 czynniki z wymienionych poniŝej Ciśnienie tętnicze 140/90 mm Hg StęŜenie trójglicerydów w osoczu 1,7 mmol/l lub/i stęŝenie cholesterolu frakcji HDL <0,9 mmol/l u męŝczyzn i <1,0 mmol/l u kobiet Otyłość centralna /stosunek talia /biodra 0,9 u męŝczyzn, >0,85 u kobiet i lub/i BMI >30 kg/m2 Mikroalbuminuria /wydalanie albuminy z moczem >20 µg/min lub 30 mg/24 godz. lub stosunek stęŝenia albuminy do kreatyniny powyŝej 1,9 u męŝczyzn i 2,8 u kobiet (mg/mmol) Inne składowe niekonieczne do rozpoznania np. hiperurykemia (kwas moczowy w surowicy 7 mg/dl), zaburzenia krzepnięcia 66

34 Typy etiologiczne cukrzycy Typ 1 Typ 2 Inne określone typy (obejmują rzadsze przyczyny cukrzycy dające się wykryć w stosunkowo swoisty sposób) Defekty genetyczne czynności komórek ß Chromosom 20, HNF-4?(MODY 1 ) Chromosom 7,glukokinaza (MODY 2 ) Chromosom 12,HNF-1? (MODY 3) Chromosom 13,IPF-1 (MODY 4) DNA mitochondrialny, mutacja w pozycji 3243 Inne Defekty genetyczne działania insuliny Insulinooporność typu A Krasnoludkowatość (leprechaunizm) Zespół Rabsona i Mendenhalla Cukrzyca lipoatroficzna Inne Choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki Pankreatopatia włóknisto-wapniejąca Zapalenie trzustki Uraz lub pankreatektomia Nowotwór Mukowiscydoza Hemochromatoza Inne 67 Typy etiologiczne cukrzycy c.d. Endokrynopatie Zespół Cushinga Akromegalia Guz chromochłonny Glucagonoma Nadczynność tarczycy Somatostatinoma Inne Cukrzyca wywołana przez leki lub inne substancje chemiczne Kwas nikotynowy, glukosterydy, hormony tarczycy, beta-mimetyki, tiazydy, interferon Cukrzyca wywołana przez zakaŝenia RóŜyczka wrodzona Wirus cytomegalii Inne Rzadkie postacie cukrzycy wywołane przez proces immunologiczny Autoimmunologiczny zespół insulinowy Przeciwciała przeciw receptorowi insulinowemu Zespół uogólnionej sztywności Inne Inne zespoły genetyczne związane z cukrzycą Zespół Downa, ataksja Fredreicha, pląsawica Huntingtona, zespół Klinefeltera, zespół Turnera, porfiria, dystrofia miotoniczna Cukrzyca cięŝarnych 68

35 Klasyfikacje cukrzycy I. wg WHO 1985: 1. Cukrzyca insulinozaleŝna typu I (IDDM Insulin-Dependent Diabets Mellitus) 2. Cukrzyca insulinoniezaleŝna typu II (NIDDM) a. bez otyłości b. z otyłością c. MODY 3. Cukrzyca wtórna typu III a. trzustkowa b. hormonalna c. polekowa d. toksyczna e. genetyczna f. receptorowa g. inne 4. Cukrzyca cięŝarnych typu IV (GDM Gestational Diabetes Mellitus) 5. Upośledzona tolerancja glukozy (IGT Impaired Glucose Tolerance) 69 Klasyfikacje cukrzycy II. Etiologiczna wg ADA 1997 r. I. Cukrzyca typu I (destrukcja komórek beta, wiodąca do bezwzględnego deficytu insuliny) a. immunologiczna b. idiopatyczna II. Cukrzyca typu 2 (od przewagi insulinooporności ze względnym deficytem insuliny do przewagi deficytu insuliny i umiarkowanej insulinooporności) III. Inne typy cukrzycy a. defekty genetyczne funkcji komórek beta b. defekty genetyczne działania insuliny c. schorzenia zewnątrzwydzielniczej części trzustki d. endokrynopatie e. leki i substancje chemiczne f. zakaŝenia g. inne IV. Cukrzyca cięŝarnych (GDM) 70

36 Algorytm rozpoznania cukrzycy Na podstawie European Diabetes Policy Group / / 1999/ 71 Wartości diagnostyczne cukrzycy i innych kategorii hiperglikemii (mmol/l,mg/dl), Raport Grupy Konsultacyjnej WHO, 1999 Wyszczególnienie Cukrzyca na czczo 2 h po podaniu glukozy na czczo 2 h po podaniu glukozy na czczo 2 h po podaniu glukozy Ŝylna 6,1 (110) 10,0 (180) Upośledzona tolerancja glukozy (IGT) < 6,1 (110) oraz 6,7 (120) Nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG) 5,6 (100) oraz < 6,1 (110) < 6,7 (120) StęŜenie glukozy mmol/l (mg/dl) Krew pełna włośniczkowa 6,1 (110) 11,1 (200) < 6,1 (110) oraz 7,8 (140) 5,6 (100) oraz < 6,1 (110) < 7,8 (140) Ŝylnej 7,0 (126) 11,1 (200) < 7,0 (126) oraz 7,8 (140) 6,1 (110) oraz < 7,0 (126) < 7,8 (140) Osocze krwi włośniczkowej 7,0 (126) 12,2 (220) < 7,0 (126) oraz 8,9 (160) i < 12,2 (220) 6,1 (110) i < 7,0 (126) 8,9 (160) 72

37 Kontrola glikemii u dorosłych chorych na cukrzycę * * z wyjątkiem kobiet w ciąŝy Choroby współistniejące, bardzo młody lub podeszły wiek, a takŝe pewne nietypowe stany lub okoliczności mogą uzasadniać przyjęcie innych celów leczenia. Wyszczególnienie Norma StęŜenie glukozy w osoczu krwi Ŝylnej Wartość poŝądana Wskazanie do dodatkowej interwencji Średnia glikemia przed posiłkami < 6,1 (110) 4,9 7,2 (90 130) < 4,9 lub > 8,3 (< 90 lub > 150) Średnia glikemia wieczorna < 6,6 (120) StęŜenie glukozy we krwi pełnej włośniczkowej 6,1 8,3 ( ) < 6,1 lub > 9,9 (< 110 lub > 180) Średnia glikemia przed posiłkami < 5,5 (100) 4,4 6,6 (80 120) < 4,4 lub > 7,7 (< 80 lub > 140) Średnia glikemia wieczorna < 6,1 5,5 7,7 ( ) < 5,5 lub > 8,8 (< 100 lub > 160) (110) HbA 1c (%) < 6 < 7 > 8 73 Tabela 1. Charakterystyczne cechy cukrzycy typu 1 i 2 Typ 1 Typ 2 wiek w dzieciństwo momencie zachorowania odŝywienie, BMI szczupli początek nagły (szybkie narastanie objawów) czynniki patogenetyczne wraŝliwość na insulinę obecność przeciwciał autoimmunologiczne wraŝliwy obecne wiek dojrzały otyli powolny (często przypadkowe rozpoznanie) genetyczne insulinooporność nieobecne 74

38 Większość chorych z cukrzycą typu 2 to osoby z otyłością brzuszną Ponad 70% osób z zdiagnozowaną cukrzycą typu 2 ma BMI wyŝsze od 27kg/m 2 Prawdopodobieństwo rozwoju cukrzycy typu 2 wzrasta 8 krotnie u osób z BMI>25, a 40 krotnie u osób z BMI>40kg/m 2 [Astrup, Williams, 2004] 75 Podstawy leczenia cukrzycy dieta w przypadkach z nadwagą, łagodna hiperglikemią (stan przedcukrzycowy lub łagodna cukrzyca typu 2 dieta oraz leki doustne hipoglikemizujące w przypadkach z nadwagą, umiarkowaną hiperglikemią, niedoborem insuliny (cukrzyca typu 2) dieta oraz insulina zawsze w cukrzycy typu 1 oraz w typie 2, w stadium zaawansowanym dieta oraz insulina i leki doustne hipoglikemizujące w cukrzycy o chwiejnym i ostrym przebiegu, w zaawansowanej cukrzycy typu 2. 76

39 Rokowania Powszechnie uwaŝa się, Ŝe tylko 10% chorych z cukrzycą typu 2 moŝe być skutecznie leczonych niefarmakologicznie, a około 80% wymaga leczenia doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi. Ponadto, wraz z upływem czasu, pogarsza się czynność komórek, narasta hiperglikemia, pojawia się wtórna nieskuteczność leków doustnych (określa się ją na ok. 10% chorych rocznie) i konieczne staje się leczenie insuliną. Istnieje jednak grupa chorych, która moŝe być skutecznie leczona doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi mimo długiego trwania cukrzycy. 77 Doustne leki hipoglikemizujące Pochodne sulfonylomocznika i glinidy Mechanizm działania - stymulacja wydzielania insuliny, działanie obwodowe. Pochodne sulfonylomocznika Preparaty: stara generacja /obecnie niezalecane/ - karbutamid, tolbutamid, chlorpropamid nowa generacja - Glipizyd, Gliklazyd, Gliquidon, Glimepiryd preparaty o wolnym lub zmodyfikowanym uwalnianiu - Glipizyd GITS, Gliklazyd MR Glinidy Preparaty - Repaglinid; Mitiglinid, Nateglinid Leki blokujące alfa-glukozydazę jelitową Mechanizm działania - hamowanie wchłaniania węglowodanów w przewodzie pokarmowym Preparat - Acarboza; Biguanidy Mechanizm działania - hamowanie wątrobowej produkcji glukozy, zmniejszanie insulinooporności obwodowej, nieznaczne hamowanie wchłaniania węglowodanów. Preparat - Metformina Tiazolidinediony Mechanizm działania - zwiększenie obwodowego efektu działania insuliny, zmniejszenie insulinooporności, agonista receptorów PPAR-. Preparaty - Rosiglitazon, Pioglitazon 78

40 Jednostka insuliny jest to miara działania tego hormonu, odpowiadająca działaniu 1/24 mg międzynarodowego standardu insuliny, jest więc taka sama dla wszystkich rodzajów preparatów insuliny. Zapotrzebowanie na insulinę na początku leczenia ustala się na poziomie 0,2 j/kgmc/dobę, na dalszych etapach leczenia około 0,5-0,7 j/kgmc/dobę. Około 40%-50% zazwyczaj stanowi insulina o przedłuŝonym działaniu (baza), a pozostałe 50%-60% insulina szybko działająca, podawana w okresie okołoposiłkowym. 79 Idealna dawka insuliny to taka, która utrzymuje stęŝenie glukozy we krwi na czczo i w 2 godziny po posiłku poniŝej 140 mg%, a w 1 godzinę po posiłku poniŝej 200 mg%, zapobiega glukozurii zupełnie lub utrzymuje glukozurię w granicy g/dobę oraz nie powoduje tendencji do stanów hipoglikemii. Dawki podaje się w jednostkach insuliny. 80

41 Rodzaje preparatów insulinowych: Insuliny ludzkie Insuliny krótko działające Przezroczysty roztwór o szybkim początku i krótkim czasie działania (Actrapid). Szczyt działania pomiędzy 1. a 3. godz., działa do 8 godz. Insuliny o pośrednim czasie działania Zawiesina o nieco wolniejszym początku i dłuŝszym okresie działania (Insulatard). Wykazuje szczyt działania pomiędzy 4. a 12. godz., działa do 24 godz. Mieszanki insulinowe (np. Mixtard) Składają się z insuliny krótko działającej i insuliny o pośrednim czasie działania. Zawierają kilka róŝnych kombinacji insuliny krótko działającej (10%-50%) i insuliny o pośrednim czasie działania (90%-50%). Analogi insulin ludzkich Zachowują biologiczne cechy insuliny, dzięki modyfikacjom w cząsteczce mają bardziej fizjologiczny profil działania. Otrzymywane są metodą inŝynierii genetycznej. Dzielą się na: Szybko działające, Długo działające, Mieszanki analogowe. 81 Rodzaje insulinoterapii 1. Najprostsza insulinoterapia (konwencjonalna) - dwa wstrzyknięcia (rano i wieczorem) Poranna iniekcja pokrywa zapotrzebowanie na insulinę związane ze spoŝyciem śniadania i obiadu. Wieczorna - ze spoŝyciem kolacji i okresem spoczynku. W przypadku takiego planu wstrzyknięć naleŝy pilnować stałych godzin posiłków. 2. Intensywna insulinoterapia (basal-bolus) Ma na celu utrzymywanie poziomu cukru we krwi najbardziej zbliŝonego do normy. Intensywna insulinoterapia wymaga stałej kontroli poziomu cukru we krwi. Pozwala na elastyczne planowanie posiłków. Redukuje ryzyko występowania powikłań. 82

42 Sposoby i miejsca wstrzyknięć insuliny Zalecane jest podawanie insuliny podskórnie w okolice: brzucha, ramienia, ud i pośladków. Insulinę krótko działającą (np. Actrapid) podajemy w okolice brzucha lub ramienia - z tych miejsc wchłania się najszybciej. Insulinę o przedłuŝonym działaniu (np. Insulatard) - w uda, skąd wchłania się wolno i równomiernie. Mieszanki insulinowe (np. Mixtard) - w okolice brzucha, ramienia i uda. 83 Peny Lilly Insulin 84

43 CGMS Sensor CGMS 85 Ciągły monitoring poziomu glukozy 86

44 Czynniki ryzyka 87 Powikłania cukrzycy 88

45 Przewlekłe powikłania cukrzycy Powikłania cukrzycy stanowią główną przyczynę chorobowości i śmiertelności chorych. Etiopatogeneza przewlekłych powikłań RozwaŜane są czynniki genetyczne, metaboliczne /ostre stany hiperglikemii/, sumacyjny czas trwania choroby, inne czynniki jak dyslipidemia, nadciśnienie. Nefropatia cukrzycowa Charakteryzuje się stałym białkomoczem/wydalanie powyŝej 0,5 g białka/dobę, obniŝonym klirensem kłębkowym oraz podwyŝszonym ciśnieniem tętniczym. Poprzedza ją faza początkowa nefropatii, czyli okres mikroalbuminurii - wydalanie albuminy z moczem w zakresie mg/24 godz. lub µg/min. Prowadzi do terminalnej niewydolności nerek. 89 Retinopatia cukrzycowa Liczne zmiany w siatkówce takie jak: poszerzenie włośniczek, ich zamykanie się, mikrotętniaki, wybroczyny, zwyrodnienie siatkówki /miękkie i twarde wysięki/, patologia naczyńŝylnych i tętniczych, zmiany wewnątrzsiatkówkowe, rozrost tkanki włóknistej, nowotworzenie nowych nieprawidłowych naczyń. Zaawansowana retinopatia prowadzi do upośledzenia ostrości wzroku, ślepoty. Neuropatia cukrzycowa Zmiany w układzie nerwowym, głównie uszkodzenie obwodowego układu nerwowego, to znaczy nerwów, splotów, korzeni i układu autonomicznego. polineuropatie - zaburzenia czuciowo-ruchowe dystalnych, proksymalnych części kończyn (postać bólowa-przeczulica, postać bezbólowa) osłabienie siły mięśniowej miednicy i kończyn dolnych poliradikulopatia uogólniona i radikulopatia piersiowa mononeuropatia kończynowa moneuropatia czaszkowa neuropatia autonomiczna (układu sercowo naczyniowego/przewodu pokarmowego/układu moczowo płciowego) zespół stopy cukrzycowej (zmiany w zakresie mięśni, nerwów, naczyń i skóry. Powikłania - owrzodzenie, staw Charcota) 90

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

mgr Grzegorz Kępa Wykładowca AWF Warszawa Trener I klasy w kulturystyce i fitness Specjalista ds. żywienia i suplementacji w sporcie

mgr Grzegorz Kępa Wykładowca AWF Warszawa Trener I klasy w kulturystyce i fitness Specjalista ds. żywienia i suplementacji w sporcie mgr Grzegorz Kępa Wykładowca AWF Warszawa Trener I klasy w kulturystyce i fitness Specjalista ds. żywienia i suplementacji w sporcie Węglowodany są to związki organiczne składające się z węgla, wodoru

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca ciężarnych. Algorytm diagnostyczny cukrzycy ciężarnych

Cukrzyca ciężarnych. Algorytm diagnostyczny cukrzycy ciężarnych Cukrzyca ciężarnych to stan nietolerancji węglowodanów prowadzący do hiperglikemii o różnym nasileniu, który pojawia się lub zostaje po raz pierwszy rozpoznany w czasie ciąży. wg. WHO 1999 Występuje u

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Leczenie dietetyczne. Leczenie farmakologiczne leki doustne 2013-02-18. Leki stosowane w cukrzycy

Cukrzyca. Leczenie dietetyczne. Leczenie farmakologiczne leki doustne 2013-02-18. Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca Leki stosowane w cukrzycy Leczenie dietetyczne Regularność przyjmowanych posiłków Zbliżona łączna kaloryczność posiłków każdego dnia Zmniejszona kaloryczność posiłków u osób otyłych Skład jakościowy

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia CUKRZYCA ZAGROŻENIA W CHOROBIE Cukrzyca to poważna choroba. Ponieważ występuje dość często,

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Istota choroby... 23. Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17

Spis treści. Część I. Istota choroby... 23. Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17 Spis treści Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17 Część I Istota choroby... 23 Spotkanie 1. Przemiana materii i rola insuliny w jej regulacji... 25 Składniki organizmu i pożywienia...

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY.

STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. STRESZCZENIE WYNIKÓW RAPORTU Z PROGRAMU BADAWCZO-EDUKACYJNEGO NA TEMAT SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Wprowadzenie: Umiejętność samokontroli choroby wśród osób chorych na cukrzycę jest niezwykle istotną częścią

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii UM w Poznaniu 1. Adres jednostki: Adres: Szpital im. Fr. Raszei, ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

Via Medica. www.cukrzyca.info.pl

Via Medica. www.cukrzyca.info.pl Redaktor Naukowy: Prof. dr hab. med. Jacek Sieradzki Redaktor Prowadzący: Dr hab. med. Maciej Małecki Małopolski Oddział Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Katedra Chorób Metabolicznych 31 501 Kraków,

Bardziej szczegółowo

Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży. Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka

Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży. Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka Prawidłowe odżywianie to dostarczenia odpowiedniej ilości materiału energetycznego i budulcowego

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności Motto: Prawidłowe żywienie jest konieczne nie tylko dlatego, aby zapobiec chorobom, ale

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

W glowodany. Celuloza. Fruktooligosacharydy. Cukry. W glowodany. Mannooligosacharydy. Dro d e CHO CHO2OH CHOH CH2OH O CHOH CHOH CH 2 OH

W glowodany. Celuloza. Fruktooligosacharydy. Cukry. W glowodany. Mannooligosacharydy. Dro d e CHO CHO2OH CHOH CH2OH O CHOH CHOH CH 2 OH W glowodany CH 2 H H H H CH 2H H H CH 2 CH 2 H Celuloza H CH 2 H H Fruktooligosacharydy Cukry CH2H Mannooligosacharydy W glowodany CH CHH Glucose Mannose CHH CH2H CHH CHH CH2H CH2H 15 W G L W D A N Y ZDRWIE

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

Błonnik jako cudowny środek na odchudzanie?

Błonnik jako cudowny środek na odchudzanie? Błonnik jako cudowny środek na odchudzanie? Jednym z najbardziej skutecznych sposobów, aby stracić nadprogramowe kilogramy, to kontrolować własny apetyt. Łatwo powiedzieć, ciężej wykonać! Jednak gdy poznamy

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

a problemy z masą ciała

a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała Badanie NATPOL PLUS (2002): reprezentatywna grupa dorosłych Polek: wiek 18-94 lata Skutki otyłości choroby układu sercowo-naczyniowego cukrzyca

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Pokonać cukrzycę lek. med. Krzysztof Kubiak

Pokonać cukrzycę lek. med. Krzysztof Kubiak Pokonać cukrzycę lek. med. Krzysztof Kubiak Mielec, 12.04.2014 1. Cukry w ludzkim organizmie: niezbędny składnik diety cukry złożone trawione są do cukrów prostych i wchłaniane do krwi poziom głównego

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u

Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u chorych onkologicznie w dalszej części prezentacji. 1

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Powikłania ostre w cukrzycy typu 1. Anna Noczyńska

Powikłania ostre w cukrzycy typu 1. Anna Noczyńska Powikłania ostre w cukrzycy typu 1 Anna Noczyńska Cukrzycowa kwasica ketonowa Kwasica ketonowa w przebiegu cukrzycy jest ciężkim powikłaniem powodującym stan zagrożenia życia. Śmiertelność związana z

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH Sławomir Pynka PORADNIA DIABETOLOGICZNA I METABOLICZNA SPWSZ w SZCZECINIE Cukrzyca : Światowa Epidemia 1995

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Cukrzyca (wg WHO) Główne typy cukrzycy 2014-03-05. Leki stosowane w cukrzycy

Cukrzyca. Cukrzyca (wg WHO) Główne typy cukrzycy 2014-03-05. Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca (wg WHO) To grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Herwy Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Opolu 2011-06-13 1

Katarzyna Herwy Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Opolu 2011-06-13 1 WODA DLA ZDROWIA Katarzyna Herwy Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Opolu 2011-06-13 1 Jesteś tym co pijesz WODA główny składnik ciała i podstawowy składnik poŝywienia stanowi 50 80 % masy

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Postępowanie w stanach nagłych: I II III IV Hipoglikemia Cukrzycowa kwasica ketonowa

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

1 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ REKOMENDACJE. Mini kompendium wiedzy

1 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ REKOMENDACJE. Mini kompendium wiedzy 1 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ REKOMENDACJE Mini kompendium wiedzy 2 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ powinny -50% dziennego zapotrzebowania energetycznego, a o niskim IG 1, które należy ograniczyć

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze, gdy tylko jest

Bardziej szczegółowo

Dieta a prewencja nowotworów

Dieta a prewencja nowotworów Dieta a prewencja nowotworów Dieta moŝe być zarówno źródłem naszego zdrowia, jak i przyczyną choroby. Racjonalne odŝywianie dostarcza organizmowi niezbędnych składników odŝywczych i pozwala zachować dobrą

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Śląskie Centrum Chorób Serca Cukrzyca Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Warszawa 26.11.2014 Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia Neuropatia

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

SAMOKONTROLA CUKRZYCY

SAMOKONTROLA CUKRZYCY SAMOKONTROLA CUKRZYCY Alicja Szewczyk Klinika Endokrynologii i Diabetologii Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Polska Federacja Edukacji w Diabetologii Uniwersytet Zdrowia 2015r. Problem 1 Jak

Bardziej szczegółowo

Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom

Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom VI WARSZTATY SZKOLENIOWE 29 maja 2015 Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom Agata Zając Zaspakajanie głodu należy do podstawowych potrzeb człowieka. Jedzenie jest jednak ważne

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY. Marlena Rożen

CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY. Marlena Rożen CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY Marlena Rożen CO TO JEST CUKRZYCA? Cukrzyca łacińska nazwa: Diabetes mellitus, ma związek z metabolizmem organizmu to choroba związana z odżywianiem, trawieniem i

Bardziej szczegółowo

Odkrycie insuliny było jednym

Odkrycie insuliny było jednym INSULINOTERAPIA Maciej Pawłowski Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Odkrycie insuliny było jednym z najważniejszych odkryć współczesnej medycyny. Po raz pierwszy insulinę

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI

WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI Kiedy rośniesz i rozwijasz się, Twój organizm potrzebuje szczególnie duŝo róŝnych składników odŝywczych. Od tego co wybierasz do jedzenia zaleŝy, czy Twój organizm

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo