KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INśYNIERII ROLNICZEJ. INśYNIERIA ROLNICZA. Rok X 9(84)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INśYNIERII ROLNICZEJ. INśYNIERIA ROLNICZA. Rok X 9(84)"

Transkrypt

1 KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INśYNIERII ROLNICZEJ INśYNIERIA ROLNICZA Rok X 9(84) Kraków 2006

2 RADA PROGRAMOWA czł. rzecz. PAN prof. dr hab. inŝ. Janusz Haman czł. rzecz. PAN prof. dr hab. inŝ. Rudolf Michałek prof. dr hab. inŝ. Małgorzata Bzowska-Bakalarz prof. dr hab. inŝ. Stanisław Pabis prof. dr hab. inŝ. Robert Rowiński prof. dr hab. inŝ. Józef Szlachta prof. dr hab. inŝ. Zdzisław Wójcicki prof. dr hab. inŝ. Jan Dawidowski prof. dr hab. inŝ. Jerzy Weres przewodniczący wiceprzewodniczący CZŁONKOWIE ZAGRANICZNI prof. Gerard Wiliam Isaacs (USA) czł. zagr. PAN prof. Stefan Cenkowski (Kanada) prof. Jürgen Hahn (Niemcy) prof. Radomir Adamovsky (Rep. Czeska) prof. Oleg Sidorczuk (Ukraina) KOMITET REDAKCYJNY czł. rzecz. PAN prof. dr hab. inŝ. Rudolf Michałek czł. rzecz. PAN prof. dr hab. inŝ. Janusz Haman prof. dr hab. inŝ. Janusz Laskowski dr hab. inŝ. Sławomir Kurpaska redaktor naczelny sekretarz RECENZENCI prof. dr hab. inŝ. Zdzisław Wójcicki dr hab. inŝ. Andrzej W. Marciniak Wydawca Polskie Towarzystwo InŜynierii Rolniczej Praca wykonana w Katedrze InŜynierii Rolniczej i Informatyki Akademii Rolniczej w Krakowie Druk i oprawa: S.C. DRUKROL (Kraków, al. 29 Listopada 46) Nakład: 150 egzemplarzy

3 Rozprawy habilitacyjne Nr 22 Michał Cupiał GmghYa²kgdcaU[Ub]U²XYWmn^]²² X`U²[cgdcXUfghk²fc`b]WnmW\² ² ÝebmceTjT [TU\_\gTVl]aTÞ

4

5 Spis treści 1. WSTĘP Wprowadzenie Uzasadnienie problemu Rola informacji w rolnictwie Metody wspomagania decyzji Wspomaganie zarządzania gospodarstwem Cel i zakres pracy WSPOMAGANIE PODEJMOWANIA DECYZJI W GOSPODARSTWIE ROLNYM Istniejące oprogramowanie wspomagające funkcjonowanie gospodarstw Programy rachunkowe (księgowe) Projektowanie gospodarstw Programy specjalistyczne Bazy maszyn rolniczych Pomoc w wypełnianiu druków, wniosków Internet (strony i portale internetowe dla rolników) Sterowniki maszyn i urządzeń Systemy informacji przestrzennej Inne programy Programy komputerowe w rolnictwie innych krajów Doradztwo rolnicze Instytucje doradztwa rolniczego Szkoły, uczelnie i instytucje naukowe Instytucje rządowe i samorządowe Pozostałe instytucje związane z rolnictwem SYSTEM INFORMACJI TECHNICZNEJ W ROLNICTWIE Stan istniejący Charakterystyka badanych obiektów Nośniki informacji technicznej w rolnictwie Pozyskiwanie informacji Opinia o źródłach informacji Potrzeby informacyjne rolników... 72

6 3.3. Rolnicy a informatyka WyposaŜenie gospodarstw w sprzęt informatyczny Zapotrzebowanie na programy komputerowe Opinia o komputerach i informatyce Badania własne a dane GUS SYSTEM WSPOMAGANIA DECYZJI W GOSPODARSTWIE ZałoŜenia systemu System dla rolnika - właściciela gospodarstwa System dla doradcy Zestawienie elementów koniecznych do funkcjonowania systemu Ogólna budowa systemu MoŜliwość wykorzystania w systemie istniejących elementów Elementy dotychczas nieistniejące lub źle funkcjonujące Implementacja WdroŜenie systemu Istniejące ryzyka WŁASNE PRZYCZYNKI DO UTWORZENIA SYSTEMU Autorski system na bazie programu OTR Krótka charakterystyka systemu Weryfikacja systemu Wyniki symulacji w gospodarstwie nr Wyniki symulacji w gospodarstwie nr Podsumowanie wyników weryfikacji PODSUMOWANIE I WNIOSKI BIBLIOGRAFIA SUMMARY

7 SYSTEM WSPOMAGANIA DECYZJI DLA GOSPODARSTW ROLNICZYCH Streszczenie W pracy przedstawione zostały załoŝenia systemu wspomagania decyzji dla gospodarstw rolnych. Autor wykorzystał własne doświadczenia z zakresu tworzenia i wdraŝania programów komputerowych z dziedziny rolnictwa, działalności dydaktycznej, własnej praktyki rolniczej, licznych badań terenowych oraz materiały dostępne w literaturze oraz w internecie. Badania ankietowe przeprowadzone w gospodarstwach rolnych połoŝonych na terenie Polski Południowej dotyczyły systemu informacji technicznej w rolnictwie oraz zapotrzebowania na programy komputerowe. Ankietowani przedstawili swą opinię na temat zastosowania komputerów i informatyki w rolnictwie. Koncepcja systemu wspomagania decyzji przeznaczonego dla producentów rolnych uwzględnia moŝliwość wykorzystania istniejącego oprogramowania oraz określa elementy, które muszą zostać utworzone. Praktycznym zastosowaniem przedstawionej koncepcji jest autorski system przeznaczony dla gospodarstw rolnych, składający się z szeregu własnych programów komputerowych. Przedstawiony pakiet oprogramowania jest darmowy i dostępny w internecie na stronie Słowa kluczowe: system wspomagania decyzji, inŝynieria Rolnicza, programy komputerowe dla rolnictwa, system informacyjny, wolne oprogramowanie, Internet, źródła danych, zarządzanie gospodarstwem, rolnicy, maszyny rolnicze

8 DECISION SUPPORT SYSTEM FOR FARM ENTERPRISES Summary The analysis contains the requirements for Decision Support System for farm enterprises. Author has taken advantage of his experience in creating and deploying computer programs for agriculture, the educational practice, his own farming practice, many research studies conducted "in the field" as well as printed and internet sources. The polls conducted in the farms located in southern Poland regarded creating technical information system in agriculture as well as software needs. People polled have presented their views on using IT in agriculture. The concept of Decision Support System designed for agricultural producers accounts for using existing software and defines the elements that have to be specifically created. The practical application of the concept is author s system designed for farm enterprises that consists a range of programs. The software package is free and available in the internet on page Key words: Decision Support System, agricultural engineering, computer programs for agriculture, information system, free software, internet, data sources, farm enterprises, farmers, farm machinery.

9 System wspomagania decyzji WSTĘP 1.1. Wprowadzenie Po wejściu do Unii Europejskiej polski rolnik musi konkurować z producentem żywności z Europy Zachodniej. Ten natomiast jest lepiej wyposażony w sprzęt, zasoby materialne, posiada ukształtowane rynki zbytu, wyższe dotacje a także lepiej rozwinięty system informacji i doradztwa. Polski rolnik jest też z reguły słabo wykształcony, a średnia powierzchnia gospodarstwa w granicach 8,5 ha użytków rolnych [GUS 2005] [27] nie sprzyja racjonalnej gospodarce. Wymieniona powyżej liczba odnosi się jedynie do gospodarstw o powierzchni powyżej 1 ha, jeśli zaś uwzględnione zostaną również mniejsze obiekty to okazuje się, że średnia powierzchnia nie przekracza 5,8 ha użytków rolnych. Nowoczesne systemy informatyczne istnieją już w większości przedsiębiorstw, jednak nie istnieje system, który mógłby być zastosowany w gospodarstwie rolnym. Systemy stosowane w przemyśle są przystosowane do zupełnie innych warunków i przez rolnika praktycznie nie mogą być wykorzystane. Właściciele gospodarstw w wielu przypadkach posiadają komputery, a często również połączenie z internetem, jednak urządzenie to nie pomaga w prowadzeniu gospodarstwa (lub pomaga w bardzo ograniczonym zakresie). Tymczasem, w przypadku istnienia odpowiedniego systemu informatycznego, komputer może stać się narzędziem, które będzie dla rolnika bardziej przydatne niż niejeden składnik parku maszynowego. W obecnej sytuacji istnieją pojedyncze programy, portale internetowe i strony www zawierające wybrane informacje z dziedziny rolnictwa. Szereg firm związanych z rolnictwem prezentuje w internecie lub na płytach CD swoją ofertę. Już niedługo rolnik, który nie będzie korzystał z osiągnięć informatyki, nie będzie mógł efektywnie produkować i sprzedawać swoich produktów, nie będzie konkurencyjny. Członkostwo w Unii Europejskiej wymaga od rolników wypełniania wielu różnych dokumentów. Dla otrzymania dodatkowych funduszy rolnik musi wypełniać bardzo rozbudowane formularze. Konieczne staje się też prowadzenie różnego rodzaju ewidencji. 7

10 Michał Cupiał Aby polski rolnik mógł konkurować z farmerami innych państw Unii Europejskiej, oprócz odpowiednich narzędzi musi posiadać odpowiedni zasób informacji. Informacja ta powinna być aktualna, dokładna i tak przetworzona, aby umożliwić wyciąganie prawidłowych wniosków i podejmowanie właściwych decyzji produkcyjnych. Umożliwić to może jedynie sprawnie działający system informatyczny. W wielu źródłach można spotkać różne definicje systemu. Encyklopedia PWN podaje m.in., że system to wszelki skoordynowany wewnętrznie i wykazujący określoną strukturę układ elementów lub zespół sposobów (metod) działania, wykonywania złożonych czynności [Encyklopedia PWN 1976]. Z kolei internetowa encyklopedia Wikipedia podaje za Tomaszewskim, że system to zbiór elementów, powiązanych ze sobą relacjami w taki sposób, że stanowią one całość zdolną do funkcjonowania w określony sposób [Tomaszewski 1998]. Z kolei Macutkiewicz proponuje, aby pojęcie systemu było pojęciem pierwotnym (niedefiniowalnym). Podaje natomiast jego cechy: elementy systemu oddziałują na siebie, system realizuje określone funkcje, w systemie można wyróżniać mniejsze elementy spełniające założenia systemu podsystemy [3]. System informatyczny - jest to zbiór powiązanych ze sobą elementów, którego funkcją jest przetwarzanie danych przy użyciu techniki komputerowej. Systemy informatyczne mogą być bardzo proste - systemem takim może być na przykład edytor tekstu uruchamiany na jednym komputerze, oraz złożone - jak na przykład system kontroli lotów na lotnisku, system bankowy, system zarządzający produkcją w mleczarni itp. Miarą złożoności systemu może być na przykład ilość elementów systemu połączona ze złożonością stosowanego oprogramowania mierzoną w ilości punktów funkcyjnych [3] Uzasadnienie problemu Rola informacji w rolnictwie Informacja (łac. informatio - wyobrażenie, pojęcie) to pojęcie o wielu definicjach w różnych dziedzinach. Zasadniczo mamy dwa podstawowe punkty widzenia na informację. Pierwszy, można nazwać obiektywnym i wywodzi się z fizyki i matematyki, gdzie termin informacja jest używany jako własność fizyczna lub strukturalna obiektów, np. miara uporządkowania i drugi subiektywny (kogniwistyczny), gdzie informacją jest to, co umysł jest w stanie przetworzyć i wykorzystać do własnych celów [3]. Informacja w najbardziej ogólnym sensie to wszelka treść zaczerpnięta ze świata zewnętrznego. Definicję tę zaproponował Norbert Wiener, który informacją w 8

11 System wspomagania decyzji... tym sensie nazywał wszystko, co oddziałuje na receptory [Wiener 1960]. W węższym znaczeniu informacja jest treścią, którą przekazuje nadawca do odbiorcy. Pomiędzy nadawcą a odbiorcą nierzadko istnieje dystans czasowy lub przestrzenny. Inne określenie informacji to: wiedza zdobyta w jakikolwiek sposób [Kotler 1999]. Według Griffina informacja rolnicza - będąca częścią składową informacji ogól - nej, jest działalnością zajmującą się gromadzeniem, opracowywaniem i upowszechnianiem wyników badań nauki rolniczej (krajowej i światowej) w celu wykorzystania tych zdobyczy dla dalszego rozwoju rolnictwa. Wyznacznikiem informacji jest jej wartość dla odbiorcy, a zależy ona od wielu różnorodnych czyn - ników takich jak jakość, ilość i kompletność, aktualność itp. [Griffin 2000]. Rola informacji naukowo-technicznej i ekonomicznej we współczesnym rolnictwie sukcesywnie rośnie. Nie można sobie bez niej wyobrazić sprawnego zarzą - dzania, które gwarantowałoby racjonalne wykorzystanie czynników produkcji, z uwzględnieniem poszanowania środowiska, zapewnienia wysokiej jakości produktów oraz zaspokojenia wymagań rynku [Pawlak 1998, Pawlak 1999]. Informacja niezbędna jest zarówno producentom rolnym, jak i wytwórcom i dostawcom środków produkcji oraz odbiorcom produktów rolniczych. Aktualna infor - macja naukowo-techniczna i handlowa potrzebna jest przede wszystkim rozwojo - wym gospodarstwom rolnym, modernizującym swoją produkcję i wprowadzającym nowoczesne technologie w produkcji roślinnej i zwierzęcej w oparciu o właściwy dobór i racjonalną eksploatację środków technicznych i energetycznych [Michałek i in. 1998, Kowalski i in. 2002, Szeptycki, Wójcicki 2003] Metody wspomagania decyzji Ogromna dynamika rozwoju technik informatycznych i technologii informacyjnych jednocześnie powoduje i umożliwia istotne zmiany jakościowe, również w zakresie inżynierii rolniczej. Oprócz takich zastosowań, jak automatyzacja procesów roboczych w środkach technicznych, informacyjne wspieranie procesów planistyczno - decyzyjnych, rolnictwo precyzyjne itd. obszarem zastosowań są również zintegrowane analizy systemowe (tj. analizy techniczne, ekonomiczne czy energetyczne) [Roszkowski 2001, 2003, 2005]. Rozwój technik komputerowych umożliwia jakościową zmianę procesu projektowania systemów technicznych. Metody przechowywania i odtwarzania informacji, modele matematyczne i odpowiednie algorytmy umożliwiają nie tylko pełny opis projektowanych systemów, ale również ogromnie rozszerzają możliwość szybkiej ich optymalizacji [Burski Z, Krasowski 2000]. 9

12 Michał Cupiał Mówiąc o systemach wspomagania decyzji ma się na myśli system informatyczny, który pomaga w zarządzaniu. Zapomina się często o tym, że aby system infor - matyczny funkcjonował prawidłowo potrzebna jest potężna baza danych, a także ciągły dopływ nowych informacji docierających w sposób niezakłócony. Jedynie właściwe połączenie tych elementów (informacja + system przetwarzający) może przynieść odpowiednie efekty. Systemy wspomagania decyzji więc, to systemy komputerowe wyposażone w interaktywny dostęp do danych i modeli, wspomagające rozwiązywanie specyficznych sytuacji decyzyjnych, które nie dają się roz - wiązać automatycznie z użyciem komputera [Bielecki 2001]. W dotychczasowym rozwoju zastosowań systemów informatycznych wspomagających procesy zarządzania (SIZ) w przedsiębiorstwie można wyodrębnić podstawowe generacje SIZ, ukazujące ich ewolucyjny charakter: systemy ewidencyjno - transakcyjne - SET (ang. TPS - Transaction Processing Systems), systemy informatyczno - decyzyjne - SID (ang. MIS - Management Information Systems), systemy wspomagania decyzji - SWD (ang. DSS - Decision Support Systems), systemy eksperckie - SE (ang. Expert Systems), systemy informowania kierownictwa - SIK (ang. EIS - Executive Information Systems), utożsamiane niekiedy z systemami wspomagania kierownictwa - SWK (ang. ESS - Executive Support Systems), systemy sztucznej inteligencji - SSI (ang. AIS - Artificial Intelligence Systems), utożsamiane często z systemami sieci neuronowych - SSN (ang. ANN Artificial Neuron Networks), zintegrowane systemy informatyczne - ZSI (ang. IMIS - Integrated Management Information Systems). Mówiąc o zintegrowanym systemie informatycznym (ZSI) przedsiębiorstwa należy mieć na uwadze modułowo zorganizowany system informatyczny, obsługujący wszystkie sfery jego działalności, począwszy od marketingu i planowania oraz zaopatrzenia, poprzez techniczne przygotowanie produkcji i jej sterowanie, dystrybucję, sprzedaż, gospodarkę remontową, aż do prac finansowo-księgowych i gospodarki zasobami ludzkimi. Modułowa budowa systemu umożliwia etapowe wdrażanie tych składowych, które są niezbędne z uwagi na charakter obiektu i specyfikę jego działalności. Systemy te pozwalają urzeczywistniać ideę integracji kompleksowych systemów informatycznego wspomagania procesów zarządzania w przedsiębiorstwie z kompleksowymi systemami komputerowego wytwarzania (ang. CIM - Computer Integrated Manufacturing). 10

13 System wspomagania decyzji... Systemy wspomagania decyzji stosuje się w wielu przedsiębiorstwach. Jednak są one z reguły bardzo drogie i na zakup mogą sobie pozwolić jedynie duże, dobrze prosperujące firmy. Małe firmy muszą się zadowolić oprogramowaniem, które posiada jedynie część możliwości dużych systemów informatycznych. Jednak należy zauważyć, że część elementów w małych przedsiębiorstwach nie jest potrzebna. Istnieje wiele różnorodnych systemów wspomagających zarządzanie w firmach i przedsiębiorstwach, praktycznie nie ma jednak takich rozwiązań przeznaczonych dla gospodarstw rolnych. Przyczyny braku zainteresowania produ - centów oprogramowania tym sektorem są następujące: 1. Często nawet niewielkie gospodarstwo jest bardziej złożone niż duża firma. Na sposób funkcjonowania wpływa tu bardzo wiele różnorodnych czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Często duże znaczenie mają również czynniki losowe (np. pogoda), 2. Rolnictwo dysponuje znacznie mniejszymi zasobami pieniędzy, które mogłyby być przeznaczone na zakup oprogramowania, 3. Słabsze wykształcenie informatyczne rolników. Właściciela gospodarstwa z reguły nie stać na zatrudnienie informatyka do obsługi systemu (co często ma miejsce w dużej firmie), 4. Rolnicy nie zgłaszają zapotrzebowania na tego typu oprogramowanie, choć bardzo chętnie skorzystaliby z niego gdyby było darmowe lub w niskiej cenie. Wszystko to sprawia, że w najbliższej przyszłości prawdopodobnie nie powstanie żaden system informatyczny, który może być wykorzystany w rolnictwie. Żadna duża firma informatyczna nie zainwestuje w takie przedsięwzięcie nie mając gwarancji zysku. W efekcie więc, w dalszym ciągu powstawać będą pojedyncze, nie współpracujące ze sobą, programy realizujące wybrane zadania z dziedziny rol - nictwa Wspomaganie zarządzania gospodarstwem Prawidłowe zarządzanie gospodarstwem rolnym wymaga dużej wiedzy oraz dysponowaniem aktualnymi informacjami. Jednym z najważniejszych czynników wpływających na kondycję gospodarstwa jest zastosowanie odpowiednich technologii prac polowych, które jest możliwe w przypadku optymalnie dobranego zestawu maszyn. Niewłaściwie dobrany park maszynowy może być źródłem niepotrzebnych kosztów, które mogą sprawić, że produkcja rolnicza będzie nieopłacalna. Dodatkowym czynnikiem podkreślającym ważność problemu jest to, że zakup maszyn wiąże się ze znacznymi wydatkami, a ich użytkowanie (i amortyzacja ) trwa przez wiele lat. Projektowaniem mechanizacji w gospodarstwie rolnym zajmowało się wielu autorów [Wójcicki 1993, 1997, Marks 1978, Cupiał 1992, Kwieciński 1996, Siarkowski 1996, 1998, 2002, Głuski 1996, Michałek i in., 1998, Banasiak 1999,

14 Michał Cupiał ] i wielu innych. Wśród metod, najczęściej wyróżnia się: wskaźnikowe, czynnikowe, technologiczne oraz optymalizacyjne. Poszczególne sposoby projektowania różnią się pracochłonnością, dokładnością i zakresem zastosowań. Generalnie można przyjąć, że metody najprostsze są zarazem najmniej dokładne, zaś te, które pozwalają na precyzyjne obliczenia są jednocześnie skomplikowane i praco - chłonne. Zastosowanie informatyki w obliczeniach sprawia jednak, że pracochłonność metody przestaje mieć znaczenie, ponieważ większość obliczeń może wykonać komputer. Stąd też w obecnej sytuacji możliwe (i celowe) jest stosowanie precyzyjnych metod obliczeń. Należy zaznaczyć, że dla pojedynczego gospodarstwa nie każda metoda może być zastosowana. IBMER zaleca stosowanie technologicznej modernizacji gospodarstw, prowadzonej na podstawie kart technologicznych opracowywanych dla poszczególnych rodzajów produkcji rolniczej [Szeptycki, Wójcicki 2003]. Poza kryteriami ekonomicznymi, które z reguły są dla rolnika najważniejsze, mogą istnieć również inne. Grieger zaproponował kilka grup czynników mających znaczenie dla rolnika: techniczne (związane z konstrukcja i jakością wykonania maszyny), użytkowe (związane z wykorzystaniem maszyny), obsługowe (związane z obsługiwaniem maszyny), wpływu na środowisko, prawne i ekonomiczne (związane z ograniczeniami prawnymi i nakładami w czasie wykorzystywania maszyny), poziom wiedzy użytkownika [Grieger 2005, Grieger, Rynkiewicz 2005 ]. Podejście takie, mimo iż zaniża znaczenie czynników ekonomicznych (poprzez przyjęcie niskich wag), jednocześnie uwzględnia wiele innych, które nie były brane pod uwagę w klasycznych metodach doboru parku maszynowego. Metoda została zweryfikowana na 195 obiektach badawczych oraz utworzony został model matematyczny, wydaje się jednak, że aby mogła być zastosowana przez rolników w praktyce, wymaga jeszcze wiele uzupełnień. W tradycyjnych metodach projektowania każda wariantowa zmiana sposobu produkcji powoduje konieczność przeliczeń nakładów i efektów danej technologii i ich uwzględnienie w bilansie działalności całego gospodarstwa. Dlatego dużym udogodnieniem są programy komputerowe ułatwiające wielowariantowe projektowanie urządzania i zmechanizowania modernizowanego obiektu [Wójcicki 2003]. Jedną z dziedzin sztucznej inteligencji jest inżynieria wiedzy, a jednym z głów - nych jej celów jest właściwa organizacja procesu budowy dziedzinowych systemów ekspertowych, uwzględniająca przejmowanie wiedzy od ekspertów, systematyzowanie oraz zapis zgodnie z przyjętym formalizmem opisu bazy wiedzy. Ważnym obszarem zastosowań inżynierii wiedzy w rolnictwie jest dostar - czanie rolnikom zaawansowanych usług sieciowych, wspomagających wchodze- 12

15 System wspomagania decyzji... nie w przewidywalne i stabilne powiązania kooperacyjne z dostawcami środków produkcji i odbiorcami produktów gospodarstwa oraz przetwarzanie wymagań od - biorców w działania produkcyjne - organizacyjne i technologiczne. Prace nad konceptualizacją produkcji rolniczej prowadzone były przez Marciniaka, w trakcie realizacji tematu badawczego Rolnictwo oparte na wiedzy i informacji [Marciniak ]. Koncepcja projektowania systemu reprezentacji wiedzy o rolniczym systemie produkcyjnym oraz założenia do tworzenia baz wiedzy z zakresu inżynierii rolniczej przedstawione zostały w jego pracy [Marciniak 2005]. W polskim rolnictwie nie istnieje system wspomagania decyzji dla rolnika - właściciela gospodarstwa rolnego. Rolnik na każdym kroku musi podejmować decyzje, mające wpływ na funkcjonowanie gospodarstwa, a tym samym polepszające lub pogarszające sytuację materialną jego oraz rodziny. Mimo istnienia szeregu elementów, które można byłoby wykorzystać do stworzenia takiego systemu, nie ma jak dotąd żadnego rozwiązania ujmującego to zagadnienie kompleksowo. System wspomagania decyzji, bazując na odpowiednich informacjach powinien ułatwić rolnikowi wybranie optymalnego w danej sytuacji sposobu postępowania. Podejmowanie decyzji odbywa się na podstawie dostępnych informacji. Im lepszy system ich pozyskiwania tym trafniejsze decyzje można podjąć. System funkcjo - nujący w Polsce daleki jest jednak od ideału. Rolnik nie otrzymuje informacji na czas, dostaje ją niepełną lub zafałszowaną. Często sam nie szuka informacji i nie wie gdzie może ją uzyskać. To sprawia, że podejmowane decyzje często są błędne - nie przynoszą korzyści, lecz powodują straty. Obecnie jesteśmy na początku informacyjnej i elektronicznej rewolucji w rolnictwie i w rolniczych gospodar - stwach domowych. Bardzo szybko narasta liczba telefonów (stacjonarnych i komórkowych), komputerów, gospodarstw z dostępem do internetu, a nawet telewizorów z telegazetą - która również może służyć do przekazywania rolniczych informacji. Równolegle w naszym rolnictwie zachodzą przemiany agrarne i negatywna polaryzacja gospodarstw w zakresie zmniejszania się towarowych i rozwojowych gospodarstw rodzinnych. Wszystko to sprawia, że konieczne jest podjęcie działań mających na celu stworzenie odpowiednich narzędzi informacyjnych (informatycznych), które pozwolą polskiemu producentowi rolnemu skutecznie konkurować z farmerami z innych krajów. Należy tu nadmienić, że nie jest możliwe bezpośrednie przeniesienie tego typu rozwiązań opracowanych za granicą. Specyfika produkcji rolnej w poszczególnych krajach, struktura agrarna, uwarunkowania prawne, ekonomiczne oraz społeczne sprawiają, że aplikacje sprawdzające się we Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii czy USA, w Polsce nie znajdą zastosowania. Brak kompleksowych rozwiązań przeznaczonych dla polskich rolników sprawia, że nasze rolnictwo bę- 13

16 Michał Cupiał dzie coraz bardziej opóźnione w stosunku do przodujących krajów Unii Europejskiej, stąd też prace nad utworzeniem systemu wspomagania decyzji przeznaczonego dla polskich rolników muszą być rozpoczęte jak najszybciej. Dotyczy to szczególnie tys. potencjalnie rozwojowych gospodarstw rodzinnych, które chcąc prowadzić konkurencyjną produkcję muszą stosować właściwe środ - ki biologiczne, chemiczne, techniczne i energetyczne, dla pozyskiwania opłacalnej i wysokojakościowej produkcji, z poszanowaniem energii i środowiska natu - ralnego Cel i zakres pracy Ponieważ w Polsce nie istnieje zintegrowany system wspomagania decyzji dla rolnika, działania podejmowane przez producentów rolnych bardzo często nie są racjonalne i ekonomicznie uzasadnione. Programy, które rolnik może wykorzystać do lepszego zorganizowania produkcji w swym gospodarstwie są nieliczne, nie współpracują ze sobą i w konsekwencji są mało popularne. W obecnej chwili nie jest również możliwe zastosowanie oprogramowania zagranicznego. Niewłaściwe decyzje produkcyjne powodują pogorszenie i tak nie najlepszej efektywności i opłacalności gospodarowania. Brak jest także zorganizowanego systemu dostarczającego informację dla rolników. Celem pracy jest stworzenie założeń do systemu wspomagania decyzji w gospodarstwie rolnym oraz określenie, jakie istniejące już elementy można w nim wykorzystać. W dalszej kolejności konieczne jest również określenie składników, których w systemie brakuje, a także przyjęcie założeń, jakie powinny spełniać. Jako cel cząstkowy przyjęto próbę scharakteryzowania systemu informacji technicznej w zakresie inżynierii rolniczej oraz określenie sposobów jego poprawy. Mimo wątpliwości czy istniejący sposób przekazywania informacji producentom rolnym można nazwać systemem, jest to najlepsze określenie infrastruktury oraz metod dostarczania danych potrzebnych do prowadzenia działalności rolniczej. Dla określenia istniejącego stanu konieczne było przeprowadzenie badań wśród rolników. Badaniami (w formie wywiadu kierowanego) objętych zostało łącznie 600 rolników z rejonu Polski Południowej, z czego po zweryfikowaniu uzyskano 412 prawidłowo wypełnionych ankiet. Badania przeprowadzone zostały w dwóch etapach: pierwszy przeprowadzony w latach , dotyczył potrzeb informacyjnych rolników (312 respondentów), drugi w roku 2005 dotyczył informatyzacji gospodarstw rolnych, oraz potrzeb rolników w zakresie informatyki i programów komputerowych (100 respondentów). 14

17 System wspomagania decyzji... Zastosowano losowy dobór gospodarstw do badań, ankiety były anonimowe, zawierające jednocześnie informacje pozwalające przyporządkować respondentów do odpowiednich grup. Poza pytaniami dotyczącymi informacji oraz informatyki w rolnictwie, w ankietach zawarte były pytania na temat wyposażenia gospodarstw w sprzęt techniczny oraz określające zakres produkcji. Wyniki badań opracowane zostały przy pomocy arkusza kalkulacyjnego oraz programu statystycznego. Przegląd dostępnych programów komputerowych (które potencjalnie mogą być wykorzystane w tworzonym systemie) dokonany został na podstawie dostępnej literatury, przeszukiwanych zasobów internetowych, czasopism rolniczych, informacji zawartych w ankietach, wywiadów z rolnikami oraz wieloletniego doświadczenia autora niniejszego opracowania, będącego twórcą oraz użytkownikiem licznych programów komputerowych (przede wszystkim z zakresu inżynierii rolniczej). W pracy wykorzystana została wiedza uzyskana w trakcie pisania programów użytkowych oraz ich modyfikacji. Uwagi na temat funkcjonalności oraz użyteczności programów zebrane zostały zarówno od studentów Wydziału Agroinżynierii AR w Krakowie, którzy przy ich pomocy wykonywali projekty gospodarstw (łącznie kilka tysięcy projektów), jak i od innych użytkowników przesyłane drogą elektroniczną do autora. Uwzględnione zostały również doświadczenia związane z publikowaniem materiałów w internecie (wieloletnie prowadzenie stron internetowych związanych z techniką rolniczą) oraz nauczaniem przy pomocy platformy e-learningowej, a także doświadczenia z własnej praktyki rolniczej (prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego). Podsumowaniem opracowania jest zaprezentowanie autorskiego systemu składającego się z kilku programów oraz przedstawienie wyników jego weryfikacji na dwóch rzeczywistych obiektach położonych na terenie Polski Południowej. Jest to praktyczne potwierdzenie rozwiązań opracowanych w teoretycznej części pracy. 15

18 System wspomagania decyzji WSPOMAGANIE PODEJMOWANIA DECYZJI W GOSPODARSTWIE ROLNYM 2.1. Istniejące oprogramowanie wspomagające funkcjonowanie gospodarstw Aby komputer mógł być wykorzystywany do wspomagania działalności gospo darstwa niezbędne jest odpowiednie oprogramowanie oraz umiejętność korzysta nia z niego. Nie ulega wątpliwości, że programy specjalistyczne mogą być wykorzy stywane w tym zakresie. Jednak poza tą grupą oprogramowania istnieje olbrzymia liczba programów, które wprawdzie mają inne przeznaczenie, lecz z powodze niem mogą pomagać rolnikowi. Oprócz programów specjalistycznych rolnik może korzystać (do celów związanych z działalnością gospodarstwa) z edytorów tekstu, arkusza kalkulacyjnego, przeglądarki stron internetowych, programów graficznych, odtwarzaczy multimedialnych, a nawet gier. W dalszej części opra cowania przedstawione zostanie uzasadnienie, że wszystkie te grupy programów mogą i powinny być używane przez rolnika. W kolejnych podrozdziałach scharaktery zowane zostaną poszczególne grupy programów przydatnych w gospodarstwie oraz zaprezentowane wybrane programy. Należy nadmienić, że istnieje także gru pa programów, które nie są przeznaczone bezpośrednio dla rolnika. Są to progra my specjalistyczne, często pisane na zamówienie, przeznaczone dla instytucji i firm związanych z rolnictwem. Z uwagi na fakt, że rolnik nie styka się z nimi bezpośrednio nie będą tu omawiane. Autor niniejszego opracowania jest jednocześnie twórcą wielu wdrożonych programów komputerowych. Część tych aplikacji zostanie scharakteryzowanych w dalszej części pracy. Pojedyncze programy mogą być przydatne producentom rolnym, mimo iż ich funkcjonalność sprowadza się najczęściej do realizacji wyspecjalizowanych za dań. Jednak fakt ich istnienia dowodzi, że są potrzebne i mogą stać się cegiełka mi, z których zbudowany może być jednolity system. Należy tu zwrócić uwagę, że część producentów oprogramowania a nawet auto rów stron www nazywa swoje produkty systemami. Obszerna definicja tego 17

19 Michał Cupiał pojęcia pozwala na taką interpretację, ale sugeruje, że rozwiązania realizujące wybrane funkcje są czymś więcej niż tylko aplikacjami. Podnosi to rangę ofero wanych programów, lecz jednocześnie wprowadza użytkownika w błąd i jest przede wszystkim zabiegiem marketingowym. Zdaniem autora niniejszego opracowania, prawdziwy SYSTEM dla rolnika powinien mieć znacznie większą funkcjonalność oraz kompleksowo obejmować i zaspokajać potrzeby producentów rolnych Programy rachunkowe (księgowe) Jednym ze źródeł informacji przydatnych w prowadzeniu gospodarstwa może być rachunkowość. Prowadzenie regularnych zapisów księgowych pozwala na bieżącą analizę funkcjonowania gospodarstwa, sporządzanie zestawień rocznych pozwalających na analizę zmian zachodzących w obiekcie, a także porównywanie kilku obiektów między sobą. Prawidłowo prowadzona rachunkowość jest podstawą do sporządzania dokumentów umożliwiających rozliczanie się z różny mi instytucjami takimi jak urzędy skarbowe, banki udzielające kredytu i inne. Prowadzenie księgowości w gospodarstwie ma niewątpliwie wiele zalet, wiąże się jednak ze znacznymi nakładami pracy oraz wymaga wysokich kwalifikacji. W obecnej sytuacji większość gospodarstw nie jest zobowiązana do prowadzenia księgowości i jej nie prowadzi. Wprowadzony w naszym kraju przed kilku laty Zunifikowany System Rachunko wości Gospodarstw Rolniczych (ZSRGR) ujednolicił sposób prowadzenia rachunkowości w gospodarstwach rolnych. Wprowadzenie ZSRGR wymusiły banki i ARiMR u rolników korzystających z kredytów preferencyjnych, co sprawiło, że system ten pojawił się w wielu gospodarstwach. Program Obsługi Rachunkowości Rolnej Program Obsługi Rachunkowości Rolnej (PORR) jest bezpłatnym programem pozwalającym na prowadzenie rachunkowości rolnej zgodnie z ZSRGR. Program został wykonany w ramach projektu PHARE i jest udostępniany nieodpłatnie wszystkim zainteresowanym podmiotom w Polsce [26]. Zapisane w książkach, zakodowane i wprowadzone do programu PORR dane, pozwalają na stworzenie komputerowej bazy danych, opracowanie raportów gospodarstw rolnych i zbior czych analiz. Raport indywidualny gospodarstwa rolniczego zawiera informacje o gospodarstwie oraz wyniki ekonomiczno - finansowe w formie 14-tu tabel. Pro wadzona rachunkowość ma służyć przede wszystkim poprawie jakości podejmo wanych decyzji, ale również zwiększaniu wiarygodności rolników wobec banków i agencji, a także oceny skuteczności realizowanych programów dopłat preferen 18

20 System wspomagania decyzji... cyjnych. O zaletach programu pisało wielu autorów [Goraj 2000, Dziduch 2000, Tomasiak 2002], jednak posiada on również szereg niedoskonałości i o ile jego przydatność dla instytucji kontrolujących jest niewątpliwa, to z punktu widzenia rolnika korzyści nie są zbyt wielkie. Zapisy wprawdzie są zgodne ze ZSRGR, nie umożliwiają jednak przeprowadzenia żadnych dodatkowych analiz. Tymczasem okazuje się, że niewielkim nakładem sił można byłoby prowadzić znacznie bardziej obszerną dokumentację, która pozwoliłaby na wyliczenie wielu wskaźników przydatnych dla rolnika - właściciela gospodarstwa [Cupiał, Molenda 2003]. Program WinAgro Program WinAgro służy również do rejestrowania danych dotyczących działal ności produkcyjnej i finansowej gospodarstw rodzinnych. Układ programu jest zgodny ze Zunifikowanym Systemem Rachunkowości Gospodarstw Rolnych. Prowadzenie rachunkowości przy pomocy programu polega na zapisywaniu informacji składających się na: książkę inwentarzową (sporządzany raz w roku spis wszystkich składników majątku gospodarstwa oraz posiadanych przez gospodar stwo zobowiązań), książkę wpłat i wypłat (rejestr transakcji dokonywanych przez gospodarstwo umożliwiający obliczenie miesięcznych przepływów pieniężnych), książkę obrotów i zaszłości (zasoby i nakłady pracy własnej, miesięczne stany zwierząt, powierzchnia zasiewów, uzyskane plony, zużycie produkcyjne własnych produktów potencjalnie towarowych, zyski i straty losowe, podział kosz tów wspólnych). Program rozpowszechniany jest przez bydgoską firmę Elmax i jest programem komercyjnym (płatnym) [13]. Również w tym przypadku do używania programu konieczne jest przygotowanie ekonomiczno - księgowe. Mimo iż jest to oprogramowanie pozwalające na samodzielne prowadzenie ksiąg: inwentarzowej, wpłat i wypłat oraz obrotów i zaszłości, to niewielu rolników decyduje się na samodzielne wprowadzanie danych do komputera. W większości przypadków zlecają to wyspecjalizowanym firmom, gdyż tabele i zestawienia generowane w programach, są dla osoby, która nie posiada przeszkolenia księgowego, mało czytelne. W praktyce okazuje się, że uzyskiwane wyniki przydatne są jedynie dla banków, zaś większość wskaźników jest dla rolnika zupełnie niezro zumiała. Wskaźniki ekonomiczne, które dla banku lub instytucji sporządzającej zestawienia z wielu gospodarstw są informacją o kondycji badanego obiektu, dla rolnika są zupełnie nieprzydatne. Wszystko to sprawia, że rachunkowość trakto wana jest przez rolników jako zło konieczne Projektowanie gospodarstw Ta grupa programów pozwala na zaprojektowanie produkcji w gospodarstwie w sposób umożliwiający osiągnięcie pożądanych wyników przy określonych wcześniej założeniach wejściowych. Programy tego typu pozwalają analizować 19

KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INśYNIERII ROLNICZEJ. INśYNIERIA ROLNICZA. Rok X 9(84)

KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INśYNIERII ROLNICZEJ. INśYNIERIA ROLNICZA. Rok X 9(84) KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INśYNIERII ROLNICZEJ INśYNIERIA ROLNICZA Rok X 9(84) Kraków 2006 RADA PROGRAMOWA czł. rzecz. PAN prof. dr hab. inŝ. Janusz Haman czł. rzecz. PAN prof.

Bardziej szczegółowo

InŜynieria Rolnicza 14/2005. Streszczenie

InŜynieria Rolnicza 14/2005. Streszczenie Michał Cupiał Katedra InŜynierii Rolniczej i Informatyki Akademia Rolnicza w Krakowie PROGRAM WSPOMAGAJĄCY NAWOśENIE MINERALNE NAWOZY 2 Streszczenie Przedstawiono program Nawozy 2 wspomagający nawoŝenie

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE WPŁYWAJĄCE NA DECYZJĘ O ZAKUPIE ŚRODKÓW TECHNICZNYCH W GOSPODARSTWACH ROLNICZYCH MAŁOPOLSKI

INFORMACJE WPŁYWAJĄCE NA DECYZJĘ O ZAKUPIE ŚRODKÓW TECHNICZNYCH W GOSPODARSTWACH ROLNICZYCH MAŁOPOLSKI Inżynieria Rolnicza 1(119)/2010 INFORMACJE WPŁYWAJĄCE NA DECYZJĘ O ZAKUPIE ŚRODKÓW TECHNICZNYCH W GOSPODARSTWACH ROLNICZYCH MAŁOPOLSKI Michał Cupiał, Anna Szeląg-Sikora Instytut Inżynierii Rolniczej i

Bardziej szczegółowo

ZAPOTRZEBOWANIE NA PROGRAMY KOMPUTEROWE W ROLNICTWIE NA PRZYKŁADZIE GOSPODARSTW WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

ZAPOTRZEBOWANIE NA PROGRAMY KOMPUTEROWE W ROLNICTWIE NA PRZYKŁADZIE GOSPODARSTW WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Inżynieria Rolnicza 9(107)/2008 ZAPOTRZEBOWANIE NA PROGRAMY KOMPUTEROWE W ROLNICTWIE NA PRZYKŁADZIE GOSPODARSTW WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Michał Cupiał Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

DOBÓR ŚRODKÓW TRANSPORTOWYCH DLA GOSPODARSTWA PRZY POMOCY PROGRAMU AGREGAT - 2

DOBÓR ŚRODKÓW TRANSPORTOWYCH DLA GOSPODARSTWA PRZY POMOCY PROGRAMU AGREGAT - 2 InŜynieria Rolnicza 14/2005 Michał Cupiał, Maciej Kuboń Katedra InŜynierii Rolniczej i Informatyki Akademia Rolnicza im. Hugona Kołłątaja w Krakowie DOBÓR ŚRODKÓW TRANSPORTOWYCH DLA GOSPODARSTWA PRZY POMOCY

Bardziej szczegółowo

KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INŻYNIERII ROLNICZEJ INŻYNIERIA ROLNICZA. Rok XI 4(92)

KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INŻYNIERII ROLNICZEJ INŻYNIERIA ROLNICZA. Rok XI 4(92) KOMITET TECHNIKI ROLNICZEJ PAN POLSKIE TOWARZYSTWO INŻYNIERII ROLNICZEJ INŻYNIERIA ROLNICZA Rok XI 4(92) Kraków 2007 RADA PROGRAMOWA czł. rzecz. PAN prof. dr hab. inż. Janusz Haman czł. rzecz. PAN prof.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPOMAGAJĄCY OCENĘ INWESTYCJI MECHANIZACYJNYCH DOZEM 2

PROGRAM WSPOMAGAJĄCY OCENĘ INWESTYCJI MECHANIZACYJNYCH DOZEM 2 InŜynieria Rolnicza 6/2005 Michał Cupiał, Sylwester Tabor Katedra InŜynierii Rolniczej i Informatyki Akademia Rolnicza w Krakowie PROGRAM WSPOMAGAJĄCY OCENĘ INWESTYCJI MECHANIZACYJNYCH DOZEM 2 Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYKORZYSTANIA PRZEZ ROLNIKÓW PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH DO WSPOMAGANIA DECYZJI

ANALIZA WYKORZYSTANIA PRZEZ ROLNIKÓW PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH DO WSPOMAGANIA DECYZJI Inżynieria Rolnicza 7(25)/200 ANALIZA WYKORZYSTANIA PRZEZ ROLNIKÓW PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH DO WSPOMAGANIA DECYZJI Sławomir Francik Katedra Inżynierii Mechanicznej i Agrofizyki, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Technika rolnicza R.C2

KARTA PRZEDMIOTU. Technika rolnicza R.C2 KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu: Prowadzący

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POWIERZCHNI UŻYTKÓW ROLNYCH ORAZ WYKSZTAŁCENIA WŁAŚCICIELA NA SPOSOBY POZYSKIWANIA INFORMACJI W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI

WPŁYW POWIERZCHNI UŻYTKÓW ROLNYCH ORAZ WYKSZTAŁCENIA WŁAŚCICIELA NA SPOSOBY POZYSKIWANIA INFORMACJI W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI Inżynieria Rolnicza 4(102)/2008 WPŁYW POWIERZCHNI UŻYTKÓW ROLNYCH ORAZ WYKSZTAŁCENIA WŁAŚCICIELA NA SPOSOBY POZYSKIWANIA INFORMACJI W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI Michał Cupiał, Anna Szeląg-Sikora

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH

WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Inżynieria Rolnicza 6(131)/2011 WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Sławomir Kocira, Edmund Lorencowicz Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Informatyczny (ZSI)

Zintegrowany System Informatyczny (ZSI) Zintegrowany System Informatyczny (ZSI) ZSI MARKETING Modułowo zorganizowany system informatyczny, obsługujący wszystkie sfery działalności przedsiębiorstwa PLANOWANIE ZAOPATRZENIE TECHNICZNE PRZYGOTOWANIE

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 8. Określanie

Bardziej szczegółowo

KOSZTY PRODUKCJI ROŚLINNEJ PRZY WYKONYWANIU PRAC CIĄGNIKIEM ZAKUPIONYM W RAMACH PROGRAMU SAPARD

KOSZTY PRODUKCJI ROŚLINNEJ PRZY WYKONYWANIU PRAC CIĄGNIKIEM ZAKUPIONYM W RAMACH PROGRAMU SAPARD Problemy Inżynierii Rolniczej nr 4/2006 Jacek Skudlarski Katedra Organizacji i Inżynierii Produkcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie KOSZTY PRODUKCJI ROŚLINNEJ PRZY WYKONYWANIU PRAC CIĄGNIKIEM

Bardziej szczegółowo

Wzrost efektywności ekonomicznej w rolnictwie

Wzrost efektywności ekonomicznej w rolnictwie Wzrost efektywności ekonomicznej w rolnictwie Podejmowanie decyzji i procesy w gospodarstwie Prowadzenie firmy to ciągłe podejmowanie decyzji w warunkach niepewności. Na osiągnięty wynik ekonomiczny gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki. Opinia małopolskich rolników na temat zastosowania komputerów w produkcji rolniczej

Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki. Opinia małopolskich rolników na temat zastosowania komputerów w produkcji rolniczej Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki Akademia Rolnicza im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Opinia małopolskich rolników na temat zastosowania komputerów w produkcji rolniczej Michał Cupiał W roku 2005

Bardziej szczegółowo

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Sławomir Kocira, Józef Sawa Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

SKUTECZNOŚĆ WYSZUKIWANIA W INTERNECIE INFORMACJI ZWIĄZANYCH Z INŻYNIERIĄ ROLNICZĄ

SKUTECZNOŚĆ WYSZUKIWANIA W INTERNECIE INFORMACJI ZWIĄZANYCH Z INŻYNIERIĄ ROLNICZĄ Inżynieria Rolnicza 6(104)/2008 SKUTECZNOŚĆ WYSZUKIWANIA W INTERNECIE INFORMACJI ZWIĄZANYCH Z INŻYNIERIĄ ROLNICZĄ Michał Cupiał Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Sławomir Kocira, Edmund Lorencowicz Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE SPOSOBÓW POZYSKIWANIA INFORMACJI O MASZYNACH ROLNICZYCH W GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI

PORÓWNANIE SPOSOBÓW POZYSKIWANIA INFORMACJI O MASZYNACH ROLNICZYCH W GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI Inżynieria Rolnicza 9(107)/2008 PORÓWNANIE SPOSOBÓW POZYSKIWANIA INFORMACJI O MASZYNACH ROLNICZYCH W GOSPODARSTWACH MAŁOPOLSKI Michał Cupiał, Anna Wnęk Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

Prowadzący Andrzej Kurek

Prowadzący Andrzej Kurek Prowadzący Andrzej Kurek Centrala Rzeszów Oddziały Lublin, Katowice Zatrudnienie ponad 70 osób SprzedaŜ wdroŝenia oprogramowań firmy Comarch Dopasowania branŝowe Wiedza i doświadczenie Pełna obsługa: Analiza

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin szkolenia. Planowane środki dydaktyczne 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1 godzina (45 min)

Liczba godzin szkolenia. Planowane środki dydaktyczne 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1 godzina (45 min) Lp. Zakres programowy szkolenia Liczba godzin szkolenia Planowane środki dydaktyczne Planowane materiały szkoleniowe Formy i metody szkolenia (kursy/warsztaty/wyjazd studyjny/inne) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1

Bardziej szczegółowo

Technikum - informacje

Technikum - informacje Technikum - informacje Czteroletnie technikum, którego ukończenie umożliwia uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu odpowiednich kwalifikacji, a także uzyskanie świadectwa dojrzałości

Bardziej szczegółowo

Wykaz tematów prac inżynierskich dla studentów studiów stacjonarnych kierunku Informatyka i agroinżynieria w roku akademickim 2014/2015

Wykaz tematów prac inżynierskich dla studentów studiów stacjonarnych kierunku Informatyka i agroinżynieria w roku akademickim 2014/2015 Wykaz tematów prac inżynierskich dla studentów studiów stacjonarnych kierunku Informatyka i agroinżynieria w roku akademickim 2014/2015 Lp. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Imię i nazwisko: dyplomanta promotora recenzenta

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Efekty dla programu : Kierunek: Zarządzanie i inżynieria produkcji Specjalności: Inżynieria produkcji surowcowej, Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

3.1. Na dobry początek

3.1. Na dobry początek Klasa I 3.1. Na dobry początek Regulamin pracowni i przepisy BHP podczas pracy przy komputerze Wykorzystanie komputera we współczesnym świecie Zna regulamin pracowni i przestrzega go. Potrafi poprawnie

Bardziej szczegółowo

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa Warszawa, 30.09.2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych Niniejsze opracowanie przedstawia wyniki ankiety

Bardziej szczegółowo

Informatyczne systemy wsparcia agrofirmy

Informatyczne systemy wsparcia agrofirmy Michał Cupiał * Anna Szeląg-Sikora ** Informatyczne systemy wsparcia agrofirmy Wstęp Nowoczesne systemy informatyczne istnieją już w większości przedsiębiorstw, jednak ciągle brakuje programów przeznaczonych

Bardziej szczegółowo

OPTYMALIZACJA WYPOSAŻENIA TECHNICZNEGO WYBRANYCH GOSPODARSTW PRZY POMOCY PROGRAMU OTR-7

OPTYMALIZACJA WYPOSAŻENIA TECHNICZNEGO WYBRANYCH GOSPODARSTW PRZY POMOCY PROGRAMU OTR-7 Inżynieria Rolnicza 8(133)/2011 OPTYMALIZACJA WYPOSAŻENIA TECHNICZNEGO WYBRANYCH GOSPODARSTW PRZY POMOCY PROGRAMU OTR7 Michał Cupiał, Marcin Kobuszewski Instytut Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II. Uczeń umie: Świadomie stosować się do zasad regulaminów (P).

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II. Uczeń umie: Świadomie stosować się do zasad regulaminów (P). PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II DZIAŁ I: KOMPUTER W ŻYCIU CZŁOWIEKA. 1. Lekcja organizacyjna. Zapoznanie uczniów z wymaganiami edukacyjnymi i PSP. 2. Przykłady zastosowań komputerów

Bardziej szczegółowo

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa Warszawa, 30.09.2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych Niniejsze opracowanie przedstawia wyniki ankiety

Bardziej szczegółowo

AKTYN PŁACE-KADRY PRO (rozszerzony pakiet funkcjonalny)

AKTYN PŁACE-KADRY PRO (rozszerzony pakiet funkcjonalny) AKTYN PŁACE-KADRY PRO (rozszerzony pakiet funkcjonalny) Aktyn Płace-Kadry Pro jest oparty na programie płacowo-kadrowym Aktyn i rozszerzony o funkcje kadrowe przeznaczone dla średnich i większych firm.

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW POMOCOWYCH UE DO MODERNIZACJI GOSPODARSTW ROLNYCH

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW POMOCOWYCH UE DO MODERNIZACJI GOSPODARSTW ROLNYCH Inżynieria Rolnicza 5(103)/2008 WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW POMOCOWYCH UE DO MODERNIZACJI GOSPODARSTW ROLNYCH Stanisław Kowalski Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl .firma Dostarczamy profesjonalne usługi oparte o nowoczesne technologie internetowe Na wstępie Wszystko dla naszych Klientów Jesteśmy świadomi, że strona internetowa to niezastąpione źródło informacji,

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Rolnictwo precyzyjne R.D2.6

KARTA PRZEDMIOTU. Rolnictwo precyzyjne R.D2.6 KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Specjalność: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Koordynator przedmiotu: Prowadzący

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Korzyści odnoszone przez rolników z prowadzenia rachunkowości

Korzyści odnoszone przez rolników z prowadzenia rachunkowości Zarządzanie gospodarstwem rolnym ze szczególnym uwzględnieniem korzyści z prowadzenia rachunkowości rolniczej w gospodarstwie rolnym Korzyści odnoszone przez rolników z prowadzenia rachunkowości 1 Zarządzający

Bardziej szczegółowo

Jak uporządkować dokumenty w gospodarstwie rolnym?

Jak uporządkować dokumenty w gospodarstwie rolnym? Jak uporządkować dokumenty w gospodarstwie rolnym? Z roku na rok w gospodarstwie rolnym przybywa dokumentów często mamy z tego powodu sporo kłopotów zwłaszcza, gdy szybko musimy znaleźć jakiś dokument.

Bardziej szczegółowo

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analizę wykonalności dla wskaźnika dostępności obszarów pod zabudowę wykonamy zgodnie z przedstawionym schematem postępowania rozpoczynając

Bardziej szczegółowo

MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH

MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH 1. Przedmiot nie wymaga przedmiotów poprzedzających 2. Treść przedmiotu Proces i cykl decyzyjny. Rola modelowania matematycznego w procesach decyzyjnych.

Bardziej szczegółowo

Katalog handlowy e-production

Katalog handlowy e-production 1 / 12 Potęga e-innowacji Katalog handlowy e-production 2 / 12 e-production to zaawansowany system informatyczny przeznaczony do opomiarowania pracy maszyn produkcyjnych w czasie rzeczywistym. Istotą systemu

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy kierunku ZARZĄDZANIE, I 0 licencjat Wiedza o zarządzaniu 1. Przegląd funkcji kierowniczych. 2. Teorie motywacyjne i przywódcze. 3. Współczesne koncepcje zarządzania.

Bardziej szczegółowo

Biznesplan. Budowa biznesplanu

Biznesplan. Budowa biznesplanu BIZNESPLAN Biznesplan dokument zawierający ocenę opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego [. Sporządzany na potrzeby wewnętrzne przedsiębiorstwa, jest także narzędziem komunikacji zewnętrznej m.in. w

Bardziej szczegółowo

Firma ACEL J.M. Ciskowscy Sp. K. powstała w 1987 roku w Gdańsku. Obecnie. posiada oddziały w Rumi, Gdyni i Warszawie. Zajmuje się hurtową sprzedażą

Firma ACEL J.M. Ciskowscy Sp. K. powstała w 1987 roku w Gdańsku. Obecnie. posiada oddziały w Rumi, Gdyni i Warszawie. Zajmuje się hurtową sprzedażą Dane Klienta: ACEL J.M. Ciskowscy Sp. K. ul. Twarda 6C 80-871 Gdańsk www.acel.pl Firma ACEL J.M. Ciskowscy Sp. K. powstała w 1987 roku w Gdańsku. Obecnie posiada oddziały w Rumi, Gdyni i Warszawie. Zajmuje

Bardziej szczegółowo

Istnieje możliwość prezentacji systemu informatycznego MonZa w siedzibie Państwa firmy.

Istnieje możliwość prezentacji systemu informatycznego MonZa w siedzibie Państwa firmy. system informatyczny wspomagający monitorowanie i planowanie zapasów w przedsiębiorstwie System informatyczny MonZa do wspomagania decyzji managerskich w obszarze zarządzania zapasami jest odpowiedzią

Bardziej szczegółowo

Informatyka w zarządzaniu. Wstęp do informatyki. Dr inż. Andrzej Czerepicki WSM, 2015

Informatyka w zarządzaniu. Wstęp do informatyki. Dr inż. Andrzej Czerepicki WSM, 2015 Informatyka w zarządzaniu Wstęp do informatyki Dr inż. Andrzej Czerepicki WSM, 2015 Plan wykładu Wprowadzenie. Pojęcie Informatyki Systemy informatyczne w zarządzaniu. Przeznaczenie, charakterystyki oraz

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Cel i przeznaczenie kredytu

Rozdział I. Cel i przeznaczenie kredytu ączni1 do zarządzenia Nr.../2010 Prezesa ARiMR z dnia... Dział XII Warunki i zasady udzielania kredytów na realizację inwestycji w ramach Branżowego programu mleczarstwa - symbol nbr15 - program branżowy

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

> funkcjonalność aplikacji

> funkcjonalność aplikacji Oferowane przez Bankier.pl narzędzie umożliwia pracownikom Banku porównanie jakości i istotnych cech swoich produktów z podobnymi oferowanymi przez inne Banki. Bazy danych o produktach finansowych aktualizowane

Bardziej szczegółowo

E-commerce w exporcie

E-commerce w exporcie E-commerce w exporcie Radosław BARTOCHOWSKI International Trade Technologies Sp. z o.o. Jasionka 954, 36-002 Jasionka Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny www.itt-poland.com 1. Możliwości automatyzacji

Bardziej szczegółowo

...Finanse Księgowość Koszty

...Finanse Księgowość Koszty 1 Środki Trwałe 3 Ewidencja obrotów 4 Kartoteka elementów majątku trwałego 4 Amortyzacja 4 Księgowanie 5 Przeszacowanie 5 Inwentaryzacja 5 Kartoteki pomocnicze 6 Raporty 6 2 Środki Trwałe Wysokie koszty

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

System CMMS Profesal Maintenance wspiera prace UR w firmie MC Bauchemie

System CMMS Profesal Maintenance wspiera prace UR w firmie MC Bauchemie System CMMS Profesal Maintenance wspiera prace UR w firmie MC Bauchemie Firma MC Bauchemie Firma MC Bauchemie w Środzie Wielkopolskiej to wyspecjalizowany zakład produkcyjny dodatków do betonu, produktów

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Samokontrola postępów w nauce z wykorzystaniem Internetu. Wprowadzenie

Samokontrola postępów w nauce z wykorzystaniem Internetu. Wprowadzenie mgr Piotr Gaś, dr hab. inż. Jerzy Mischke Ośrodek Edukacji Niestacjonarnej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie Samokontrola postępów w nauce z wykorzystaniem Internetu Wprowadzenie W każdym systemie

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Efekty dla programu : Kierunek: Odnawialne źródła energii i gospodarka odpadami Specjalności: Stopień : studia II stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III 0. Logo [6 godz.] PODSTAWA PROGRAMOWA: Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji z wykorzystaniem komputera, stosowanie podejścia algorytmicznego.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla programu kształcenia: Kierunek: OGRODNICTWO Stopień kształcenia: II (MAGISTERSKI) Profil kształcenia: ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla programu kształcenia: Kierunek: OGRODNICTWO Stopień kształcenia: II (MAGISTERSKI) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Załącznik 1 do Zarządzenia Rektora Uniwersytetu Rolniczego nr 23/2015 z dnia 29 kwietnia 2015 Efekty kształcenia dla programu kształcenia: Kierunek: OGRODNICTWO Stopień kształcenia: II (MAGISTERSKI) Profil

Bardziej szczegółowo

Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych

Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych Projektowanie instalacji solarnych I. S t o s o w a n i e k o l e k t o r ó w w b u d o w n i c t w i e 1. r o d z a j e s y s

Bardziej szczegółowo

Wykaz tematów prac inżynierskich dla studentów studiów stacjonarnych kierunku Informatyka i agroinżynieria w roku akademickim 2013/2014

Wykaz tematów prac inżynierskich dla studentów studiów stacjonarnych kierunku Informatyka i agroinżynieria w roku akademickim 2013/2014 Wykaz tematów prac inżynierskich dla studentów studiów stacjonarnych kierunku Informatyka i agroinżynieria w roku akademickim 2013/2014 Lp. 1. 2. 3. 4. 5. Imię i nazwisko: dyplomanta promotora recenzenta

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny klucz do optymalnej termomodernizacji budynków. Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych

Audyt energetyczny klucz do optymalnej termomodernizacji budynków. Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych Audyt energetyczny klucz do optymalnej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych Krzysztof Szczotka PRZEDSIĘWZIĘCIA DLA POPRAWY EFEKTYWNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej FiM Consulting Sp. z o.o. Szymczaka 5, 01-227 Warszawa Tel.: +48 22 862 90 70 www.fim.pl Spis treści

Bardziej szczegółowo

Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN.

Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN. Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN. Niniejszy artykuł oparty jest na danych prezentowanych w opracowaniu Wyniki standardowe uzyskane przez indywidualne gospodarstwa rolne uczestniczące

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z Technologii Informacyjnej

Kryteria oceniania z Technologii Informacyjnej IV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Sosnowcu Kryteria oceniania z Technologii Informacyjnej Kryteria na ocenę dopuszczającą 1. Uczeń potrafi wymienić niektóre z elementów budowy komputera.

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Spółdzielcza Baza Nieruchomości. Realizacja postanowień Rekomendacji J

Spółdzielcza Baza Nieruchomości. Realizacja postanowień Rekomendacji J Spółdzielcza Baza Nieruchomości Realizacja postanowień Rekomendacji J Spółdzielcza Baza Nieruchomości PODSTAWOWE INFORMACJE O SYSTEMIE: System Spółdzielcza Baza Nieruchomości realizuje wytyczne Komisji

Bardziej szczegółowo

Jerzy Berdychowski. Informatyka. w turystyce i rekreacji. Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu. Microsoft Excel

Jerzy Berdychowski. Informatyka. w turystyce i rekreacji. Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu. Microsoft Excel Jerzy Berdychowski Informatyka w turystyce i rekreacji Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu Microsoft Excel Warszawa 2006 Recenzenci prof. dr hab. inż. Tomasz Ambroziak prof. dr hab. inż. Leszek

Bardziej szczegółowo

TECZKA PRASOWA. Czym jest FINANCE-TENDER.COM?

TECZKA PRASOWA. Czym jest FINANCE-TENDER.COM? Czym jest FINANCE-TENDER.COM? FINANCE-TENDER.COM jest pierwszą w Polsce platformą przetargową i ogłoszeniową oferującą nowoczesną metodę przeprowadzania przetargów elektronicznych oraz umożliwiającą przedsiębiorstwom

Bardziej szczegółowo

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska Techniki CAx dr inż. Michał Michna 1 Komputerowe techniki wspomagania projektowania 2 Techniki Cax - projektowanie Projektowanie złożona działalność inżynierska, w której przenikają się doświadczenie inżynierskie,

Bardziej szczegółowo

Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki. Tematyka lekcji. Rok I. Liczba godzin. Blok

Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki. Tematyka lekcji. Rok I. Liczba godzin. Blok Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki Blok Liczba godzin I rok II rok Na dobry początek 7 Internet i gromadzenie danych 6 2 Multimedia 5 3 Edytory tekstu i grafiki 6 4 Arkusz kalkulacyjny 7 4

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie Internetu @ charakterystyka ekonomiczna gospodarstw rolnych Mazowsza

Wykorzystanie Internetu @ charakterystyka ekonomiczna gospodarstw rolnych Mazowsza POLSKA AKADEMIA NAUK Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława awa Leszczyckiego Konrad Ł.. CZAPIEWSKI Wykorzystanie Internetu @ charakterystyka ekonomiczna gospodarstw rolnych

Bardziej szczegółowo

COFACE CONTACT ROZBUDUJ BAZĘ WIARYGODNYCH KONTAKTÓW, KTÓRE POPRAWIĄ TWOJE WYNIKI FINANSOWE

COFACE CONTACT ROZBUDUJ BAZĘ WIARYGODNYCH KONTAKTÓW, KTÓRE POPRAWIĄ TWOJE WYNIKI FINANSOWE COFACE CONTACT ROZBUDUJ BAZĘ WIARYGODNYCH KONTAKTÓW, KTÓRE POPRAWIĄ TWOJE WYNIKI FINANSOWE Coface Contact to unikalna aplikacja umożliwiająca pobranie informacji na temat firm polskich bezpośrednio z serwisu

Bardziej szczegółowo

Tytuł zawodowy: Technik mechanik podbudowa Zasadniczej Szkoły Zawodowej

Tytuł zawodowy: Technik mechanik podbudowa Zasadniczej Szkoły Zawodowej Tytuł zawodowy: Technik mechanik podbudowa Zasadniczej Szkoły Zawodowej Cykl kształcenia: 3 lata 6 semestrów Technik mechanik to zawód, którym zainteresowanie obejmuje niemal wszystkie działy gospodarki

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. Streszczenie. Czas realizacji. Podstawa programowa

SCENARIUSZ LEKCJI. Streszczenie. Czas realizacji. Podstawa programowa SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM

PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki Blok Liczba godzin I rok II rok Na dobry początek 7 Internet i gromadzenie danych 6 2 Multimedia 5 3 Edytory

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI dr hab. Zbigniew Brodziński Katedra Ekonomiki Przestrzennej i Środowiskowej Centrum Rozwoju Obszarów Wiejskich UWM

Bardziej szczegółowo

Dane Klienta: PUW Torpol Sp. z o.o. ul. Wały Piastowskie 1. 80-855 Gdańsk. www.torpol.eu

Dane Klienta: PUW Torpol Sp. z o.o. ul. Wały Piastowskie 1. 80-855 Gdańsk. www.torpol.eu Dane Klienta: PUW Torpol Sp. z o.o. ul. Wały Piastowskie 1 80-855 Gdańsk www.torpol.eu PUW Torpol Sp. z o.o. rozpoczęło działalność w 1987 roku. W branży tekstylnej obecni są od 1994 roku. Torpol jest

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

System ienergia -narzędzie wspomagające gospodarkę energetyczną przedsiębiorstw

System ienergia -narzędzie wspomagające gospodarkę energetyczną przedsiębiorstw System ienergia -narzędzie wspomagające gospodarkę energetyczną przedsiębiorstw Pracownia Informatyki Numeron Sp. z o.o. ul. Wały Dwernickiego 117/121 42-202 Częstochowa Pracownia Informatyki Numeron Sp.

Bardziej szczegółowo

Emapa GeoMarketing. Opis produktu

Emapa GeoMarketing. Opis produktu Emapa GeoMarketing Opis produktu Spis treści: 1. Opis produktu... 3 1.1 Korzyści związane z posiadaniem aplikacji... 3 2. Zastosowania... 3 3. Moduły funkcjonalne... 4 4. Zasoby mapowe... 5 5. Przykładowe

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie szkolnych pracowni komputerowych w nauczaniu przedmiotów ogólnokształcących i zawodowych

Wykorzystanie szkolnych pracowni komputerowych w nauczaniu przedmiotów ogólnokształcących i zawodowych Wykorzystanie szkolnych pracowni komputerowych w nauczaniu przedmiotów ogólnokształcących i zawodowych (dla nauczycieli przedmiotów matematyczno-przyrodniczych) Przeznaczenie Szkolenie przeznaczone jest

Bardziej szczegółowo

Księgowość w chmurze

Księgowość w chmurze Księgowość w chmurze Chwilowa moda czy przyszłość finansów? KRZYSZTOF MADEJCZYK EKSPERT OŚWIATOWY Co to jest chmura obliczeniowa? Co to jest chmura obliczeniowa? Co to jest chmura obliczeniowa? Co to jest

Bardziej szczegółowo

Mega Projekt. Projekt badawczy wykorzystania nawozów azotowych na doświadczalnych poletkach obszaru Polski, Niemiec i Czech

Mega Projekt. Projekt badawczy wykorzystania nawozów azotowych na doświadczalnych poletkach obszaru Polski, Niemiec i Czech Mega Projekt Projekt badawczy wykorzystania nawozów azotowych na doświadczalnych poletkach obszaru Polski, Niemiec i Czech W 5-letnim cyklu badani oceniany jest wpływ nawożenia nawozami azotowo siarkowymi

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych

Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych Potencjał efektywności energetycznej w przemyśle Seminarium Stowarzyszenia Klaster 3x20 Muzeum Górnictwa

Bardziej szczegółowo

Controlling operacyjny i strategiczny

Controlling operacyjny i strategiczny Controlling operacyjny i strategiczny dr Piotr Modzelewski Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć 1, 2. Wprowadzenie do zagadnień

Bardziej szczegółowo

WIELOKRYTERIALNY DOBÓR MASZYN I URZĄDZEŃ DO PRZYGOTOWYWANIA PASZ DLA BYDŁA

WIELOKRYTERIALNY DOBÓR MASZYN I URZĄDZEŃ DO PRZYGOTOWYWANIA PASZ DLA BYDŁA Inżynieria Rolnicza 8(96)/2007 WIELOKRYTERIALNY DOBÓR MASZYN I URZĄDZEŃ DO PRZYGOTOWYWANIA PASZ DLA BYDŁA Andrzej Kwieciński, Zbigniew Siarkowski Katedra Maszyn i Urządzeń Rolniczych, Akademia Rolnicza

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Program specjalności dla studentów studiów stacjonarnych I stopnia Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ nt. EKONOMIKA I FINANSOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Opiekun specjalności: dr Artur Sajnóg Katedra

Bardziej szczegółowo

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej.

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. Wstęp SigmaMRP to nowość na polskim rynku, która jest już dostępna w ofercie firmy Stigo. Program MRP (ang. Material Requirements

Bardziej szczegółowo

KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ECTS) KIERUNEK INFORMATYKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ECTS) KIERUNEK INFORMATYKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ECTS) KIERUNEK INFORMATYKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Legnica 2011/2012 Kierunek Informatyka Studiowanie na kierunku Informatyka daje absolwentom dobre podstawy

Bardziej szczegółowo