PROCESY MEMBRANOWE W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM. opracowanie: P.Króliczak, T.Jankowski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROCESY MEMBRANOWE W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM. opracowanie: P.Króliczak, T.Jankowski"

Transkrypt

1 PROCESY MEMBRANOWE W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM opracowanie: P.Króliczak, T.Jankowski POZNAŃ 2008

2 2 Współczesna technologia zna wiele metod oczyszczania produktów, jak np. chromatografię wielkoskalową, wytrącanie, krystalizację, wirowanie, destylację, sedymentację i inne. Membranowe techniki rozdzielania mieszanin przez długi okres czasu traktowane były jako pomocnicze metody separacyjne w skali laboratoryjnej. Ostatnie lata sprawiły, że możliwym stało się stosowanie technik membranowych na dużą skalę. Związane to jest z rozwojem chemii tworzyw sztucznych, a szczególnie polimerów syntetycznych, z których zbudowana jest większość wysoce przepuszczalnych i selektywnych membran. W technologii żywności stosuje się z powodzeniem takie odmiany technik membranowych jak: mikrofiltracja, ultrafiltracja, odwrócona osmoza, elektrodializa, nanofiltracja. Korzyści wynikające ze stosowania wyżej wymienionych metod to przede wszystkim: -możliwość jednoczesnego zagęszczania, frakcjonowania i oczyszczania roztworów, -redukcja do minimum termicznej degradacji składników żywności i mikroorganizmów, -niskie zużycie energii, -eliminacja przemian fazowych rozdzielanych składników (jak np. przy destylacji), -prosta, modułowa budowa urządzeń. PODSTAWOWE POJĘCIA I PARAMETRY OPISUJĄCE TECHNIKI MEMBRANOWE Permeat - filtrat; roztwór przenikający przez membranę filtracyjną, zawierający rozpuszczalnik wraz z cząstkami, które nie zostały zatrzymane na filtrze. Retentat - roztwór zawierający zatrzymane na filtrze cząstki. Polaryzacja stężeniowa membrany - zjawisko adsorpcji drobin na powierzchni membrany, powodujące zalepianie się por. Pod wpływem działającego na membranę ciśnienia, zatrzymane na niej cząstki akumulują się tworząc warstwę żelową lub tzw. wtórną membranę. Powoduje to spadek szybkości filtrowania.

3 3 Strumień objętości (flux rate) Wyraża objętość otrzymanego permeatu na jednostkę powierzchni filtra. W początkowym etapie filtracji, gdy filtr nie jest jeszcze zapchany, przyjmuje wartość: J P R g R m gdzie: P - transmembranowa różnica ciśnień - różnica ciśnień osmotycznych filtrowanego roztworu i permeatu R g - opór hydrauliczny warstwy żelu R m - opór hydrauliczny membrany. Ponieważ ciśnienie osmotyczne dla makromolekuł w roztworze jest bardzo niskie i rośnie dopiero w przypadku wysokiej koncentracji warstwy żelowej na membranie, to wzór ten ma postać: J P R g R m Gdy membrana ulega polaryzacji, tworzy się na niej warstwa żelu, wówczas strumień objętości wyrażamy jako: J K lnc lnc gdzie: K - współczynnik przenikania masy C g - koncentracja warstwy żelu C s - koncentracja filtrowanego roztworu. Współczynnik odrzucenia (R) - wyraża ilość materiału, który przechodzi przez membranę lub jest przez nią odrzucany. Gdy R ma wartość równą l, to 100% materiału jest odrzucane, gdy wartość ta wynosi 0, to membrana jest całkowicie przepuszczalna. Wyraża to wzór: g s

4 4 ln(cf / Co ) R ln(vo / V f ) gdzie: C f - końcowa koncentracja roztworu w retentacie, C o - początkowa koncentracja roztworu, V o - początkowa objętość roztworu, V f - końcowa objętość retentatu. Równanie to jest prawidłowe przy założeniu, że retentat jest całkowicie homogenny, co jest jednak warunkiem trudnym do osiągnięcia z powodu tworzącej się na membranie warstwy żelowej. Wartość współczynnika R jest funkcją tych wszystkich czynników, które wpływają na polaryzację, jest też funkcją molekularnej wielkości i kształtu rozdzielanych cząstek. Punkt odcięcia (cut-off) - masa molekularna, przy której co najmniej 90% cząstek globularnych o tej właśnie masie jest na danym filtrze zatrzymywane. W wielu przypadkach punkt odcięcia jest właśnie tą wielkością, którą producent podaje na opakowaniu jako różnicującą poszczególne filtry. MODYFIKACJE PROCESÓW MEMBRANOWYCH Przeciwdziałanie, zjawiskom powodującym zanieczyszczenia membran spowodowało duży postęp w dziedzinie konfiguracji modułów membranowych, materiałów membran i optymalizacji dynamiki cieczy w sąsiedztwie membrany. Wydajność procesów membranowych znacznie się zwiększyła po opracowaniu systemu: wykorzystującego zasadę równoległego przepływu zawiesiny do powierzchni przegrody (cross-flow). Zasadę filtracji stycznej opisuje rysunek:

5 5 Jednym z parametrów charakterystycznych dla filtracji stycznej jest ciśnienie transmembranowe, które przyjmuje tu wartość: Pi Po PTM Pf 2 gdzie: P i - ciśnienie na wejściu, P o - ciśnienie na wyjściu, P f - ciśnienie filtratu. Zaletą tego układu jest stosunkowo wolniejsze niż w typowej filtracji zapychanie się membrany, a to dzięki temu, iż styczny ruch cieczy nieustannie zmywa tworzącą się na powierzchni filtra warstwę zanieczyszczeń. Wydajność i efektywność procesów membranowych jest dodatkowo polepszana poprzez niewielkie wymiary przekrojów przepływu zawiesin i roztworów. Zapewnia to burzliwy ruch cieczy i duże siły ścinające na powierzchni membrany. Znane są też rozwiązania konstrukcyjne mikrofiltrów z wirującymi powierzchniami filtrującymi, a także układy, w których zachodzi przepływ pulsacyjny lub też kierunek przepływu zawiesiny jest co pewien czas odwracany tak, aby zakłócić ustalony profil polaryzacji stężeniowej i usunąć cząstki z powierzchni membrany. RODZAJE FILTRÓW STOSOWANYCH W PROCESACH MEMBRANOWYCH. Filtry stosowane w procesach membranowych są zwykle wykonane z materiałów ceramicznych lub syntetycznych polimerów, takich jak polisulfon, teflon czy octan celulozy.

6 6 Materiały te nie są cytotoksyczne, ani też w żaden inny sposób nie wpływają na filtrowany roztwór. Ściany membran filtrów charakteryzują się anizotropową strukturą, tzn. kanały por rozszerzają się od powierzchni membrany w głąb jej struktury. Dzięki temu cząsteczki, które są zatrzymywane przez daną membranę, zatrzymują się na jej powierzchni i nie zapychają światła kapilar w jej wnętrzu (rysunek poniżej). Stosowane są podstawowe typy filtrów: -płaskie, -spiralne, -kapilarne. -rurowe Filtry płaskie (flat disk) stosuje się często w konfiguracji z innymi rodzajami separatorów, np. wirowaniem komórek. Filtry kapilarne zbudowane są z wiązki cienkich rurek umieszczonych w cylindrycznym pojemniku. Ciecz zawierająca oddzielane cząstki przepływa przez kapilary, gdzie ulega rozdzieleniu: cząsteczki małe przenikają przez ściany membrany na zewnątrz do przestrzeni międzykapilarnej, zaś cząsteczki duże opuszczają kapilary. Filtry spiralne zbudowane są z membran nawiniętych spiralnie na cylindryczny przewód odbierający filtrat.

7 7 Wybór stosowanej membrany zależy od wielu czynników, np. strumienia objętości przepływu, masy molekularnej odcinanych cząstek, lepkości roztworu, stopnia adsorpcji białek, itp. PODZIAŁ I CHARAKTERYSTYKA PROCESÓW MEMBRANOWYCH. Podział procesów membranowych przedstawiony poniżej opiera się na wielkości rozdzielanych w danej metodzie cząstek. Za pomocą tradycyjnych metod separacji można rozdzielić cząstki o wielkości nie mniejszej niż 2 m. Wszystkie mniejsze cząstki mogą być wydzielane z roztworów za pomocą technik membranowych. Wielkość rozdzielanych cząstek jest podstawą przedstawionego poniżej podziału. Mikrofiltracja (MF) W mikrofiltracji używa się membran o porach rzędu 0,l-5 m. Za pomocą mikrofiltracji usuwa się z roztworu drobne zawiesiny, komórki bakteryjne, niektóre wirusy, drobiny surowców roślinnych, cząstki tłuszczu w emulsjach (np. mleka). Wizualnym efektem tego procesu może być zmiana barwy filtratu, obniżenie się mętności, spadek intensywności rozpraszania światła. Głównym zastosowaniem mikrofiltracji jest więc klaryfikacja roztworów, wydzielanie biomas komórkowych, a także sterylizacja pożywek (tzw. sterylizacja "na zimno"). Siłą napędową procesu mikrofiltracji jest różnica ciśnień hydrostatycznych po obu stronach przegrody, rzędu 0,05-0,5MPa. Mikrofiltrację prowadzi się często w układzie stycznym (filtracja styczna, ang. "cross-flow", "tangential flow"), co w większej mierze zapobiega odkładaniu się osadu na powierzchni membrany. Ultrafiltracja (UF) Membrany stosowane w ultrafiltracji mają pory rzędu 0,005-0,1 m (5-100nm), a różnica ciśnień na membranie w tym procesie wynosi 0,2-1,0 MPa. Proces ultrafiltracji umożliwia jednoczesne frakcjonowanie i zagęszczanie wybranych składników cieczy. Permeat po UF nie zawiera już białek, polisacharydów, wirusów, niektórych

8 8 barwników, enzymów i witamin, natomiast pozostają w nim proste cukry, kwasy organiczne, zdysocjowane jony nieorganiczne i większość produktów degradacji cieplnej. Mętność ultrafiltratu całkowicie zanika i nie obserwuje się już zjawiska rozpraszania światła. Nanofiltracja (NF) Nanofiltracja to proces, który obejmuje zakres separacji substancji o wymiarach w granicach 0,001-0,005 m (l-5nm). Zatrzymywane są tu aminokwasy, proste cukry, enzymy i niektóre jony. Frakcja ta zawiera wiec większość substancji pochłaniających promieniowanie ultrafioletowe (cukry i produkty ich rozpadu), substancje odpowiedzialne za smak i zapach, substancje zabarwiające. Permeat jest jasno zabarwiony, klarowny, zawiera tylko niektóre sole i cząstki o małej masie cząsteczkowej (np. alkohole). Sposób separacji składników w procesie NF jest połączeniem przepływu kapilarnego, typowego dla MF i UF, z mechanizmem rozpuszczająco-dyfuzyjnym, charakterystycznym dla odwróconej osmozy (RO). Membrany nanofiltracyjne posiadają różne zakresy selektywności, począwszy od przegród o wysokiej nieprzepuszczalności dla NaCl, poprzez membrany wybiórczo zatrzymujące niektóre jony, do takich, które zatrzymują cząsteczki kwasów. Odwrócona osmoza (RO) Proces ten przebiega na membranach o średnicy por 0,0001-0,001 m (0,1-1,0nm). Przez taką przegrodę przenika wyłącznie rozpuszczalnik, tak więc RO może być uważana bardziej za proces zagęszczania niż separacji. Przepływ rozpuszczalnika następuje przeciwnie do ciśnienia osmotycznego, toteż aby proces RO mógł zajść musi być wytworzona duża różnica ciśnień po obu stronach membrany, rzędu 1-10MPa. Mechanizm selektywnego działania membran RO tłumaczy się modelem rozpuszczająco-dyfuzyjnym, gdzie znaczenie ma powinowactwo membrany i składników roztworu oraz szybkość ich transportu w membranie. Składniki o większym powinowactwie do materiału membrany, rozpuszczają się w niej łatwiej od innych składników, a membrana spełnia

9 9 funkcję fazy ekstrakcyjnej. W dalszym etapie procesu zachodzi transport składników w membranie na zasadzie dyfuzji molekularnej, zaś różnice w dyfuzyjności danego składnika decydują o przepuszczalności membrany. Selektywność membran RO jest więc połączonym efektem rozpuszczalności i dyfuzyjności składników zagęszczanego roztworu. Membrany stosowane w RO mają strukturę niesymetryczną, z warstewką selektywną o submikronowej grubości, wykonaną najczęściej z octanu i innych estrów celulozy oraz z poliamidów, naniesioną na drugą, grubszą warstwę podporową o większej porowatości. Proces RO stosuje się od wielu lat na dużą skalę do otrzymywania wody pitnej z wód morskich i wód zasolonych oraz do uzdatniania wody w przemyśle farmaceutycznym i elektronicznym. Perwaporacja (PV) Perwaporacja pozwala na rozdzielenie ciekłej mieszaniny z częściowym jej odparowaniem - permeat występuje w postaci pary. Membrany stosowane w PV mają porowatość podobną jak w RO, a transport masy zachodzi na zasadzie mechanizmu sorpcyjno-dyfuzyjnego. Tak więc po jednej stronie membrany następuje adsorpcja i rozpuszczanie się składników danego roztworu, następnie rozpuszczone cząsteczki dyfundują w membranie i z jej drugiej strony ulegają desorpcji ("odparowaniu"). Efekt rozdzielania składników roztworu wynika, podobnie jak w RO, z różnic sorpcji i rozpuszczalności w membranie. Różnice te są natomiast efektem specyficzności oddziaływań układu membrana-ciecz lub też wynikiem uprzywilejowanej sorpcji cząstek o mniejszym rozmiarze. Praktyczne zastosowanie procesu perwaporacji zmierza do zastąpienia tym procesem konwencjonalnej destylacji. Elektrodializa (ED) Elektrodializa to proces membranowego rozdzielania roztworów ciekłych, których składniki jonowe (sole, kwasy,

10 10 zasady) przenikają przez membrany pod wpływem różnicy potencjałów zewnętrznego pola elektrycznego. W procesie tym membrany są jonowymienne, mają albo ładunek dodatni (przepuszczalne dla anionów - anionity), albo ładunek ujemny (przepuszczalne dla kationów - kationity). Kationity wytwarzane są poprzez fizyczne lub chemiczne unieruchomienie w cienkich foliach wykonanych z polimerów, grup sulfonowych o właściwościach silnie kwaśnych lub grup karboksylowych o właściwościach słabo kwaśnych. Anionity natomiast mają unieruchomione grupy amoniowe, silnie zasadowe lub słabo zasadowe grupy aminowe czy też fenolowe. W ostatnich latach opracowano już membranę dwupolarną, umożliwiającą elektrodializę w pojedynczej membranie. Proces ED ma zastosowanie do odsalania wody morskiej oraz uzdatniania wody technologicznej, a także do innych procesów demineralizacji. Omówione wyżej procesy membranowe przedstawiono na schemacie, uwzględniając wymiarowe spektrum różnych substancji występujących w ciekłych artykułach żywnościowych.

11 11 KONSERWACJA MEMBRAN Ocena skuteczności czyszczenia (mycia) membrany odtworzenie przepuszczalności membrany dla wody destylowanej w danej temperaturze i dla danego ciśnienia transmembranowego Prędkość przepływu stycznego podczas czyszczenia powinna być równa lub większa niż prędkość podczas filtracji Zalecane stężenie środka myjącego powinno usuwać dany rodzaj zanieczyszczenia w ciągu minut Wpływ temperatury na mycie (wzrost temperatury obniża siłę wiązań zanieczyszczeń do powierzchni membrany, zwiększa rozpuszczalność słabo rozpuszczalnych zanieczyszczeń, zwiększa reaktywność środków myjących, których mechanizm działania opiera się na hydrolizie czy utlenianiu); w zakresie temperatur od 30 do 700C, wzrost temperatury o 200C w przybliżeniu zwiększy tempo czyszczenia dwukrotnie Woda używana do czyszczenia i płukania powinna być wysokiej jakości (odkładanie się na membranie zanieczyszczeń zawartych w wodzie; możliwość tworzenia się zanieczyszczeń, w wyniku reakcji składników zawartych w wodzie ( np. związki Mn i Fe) ze środkami myjącymi)

12 12 ZASTOSOWAJNIE PROCESÓW SEPARACJI MEMBRANOWEJ W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM Procesy membranowe są w technologii żywności bardzo atrakcyjną alternatywą do tradycyjnie stosowanych metod separacyjnych, a to ze względu na niedestrukcyjne oddziaływanie na produkt i niskie zużycie energii. W tabeli zestawiono przykłady zastosowania procesów membranowych w różnych działaniach towarzyszących produkcji żywności. Zastosowanie Produkt Proces membranowy "Zimna" sterylizacja Piwo, wino, mleko, moszcze, pożywki fermentacyjne MF Klarowanie Piwo, wino, soki owocowe MF,UF Białka, soki owocowe, kawa, Zagęszczanie barwniki, enzymy UF,RO Usuwanie alkoholu Piwo, wino RO,PV Białka, węglowodany, produkty Frakcjonowanie biotechnologii UF,RO Odzysk produktu Kwas mlekowy, kwas cytrynowy, ocet, alkohol etylowy UF, ED, PV Poprawa jakości produktu Substancje smakowo-zapachowe RO,PV Odsalanie, demineralizacja Woda, serwatka RO, NF, ED Przemysł mleczarski Pierwsze zastosowania procesów ultrafiltracji w mleczarstwie dotyczyły utylizacji serwatki. Serwatkę najpierw poddawano procesowi UF, w którym oddzielano frakcję białkową, a następnie RO, otrzymując zagęszczony roztwór laktozy oraz permeat o niskim BZT. Korzyści wynikające zatem ze stosowania procesów membranowych w tym przypadku polegają na możliwości otrzymywania 30-80% koncentratów białkowych pozbawionych laktozy, zagęszczonego do około 25% roztworu laktozy, a przy tym powstający ściek ma niskie BZT.

13 13 Stosując dalej odpowiednio dobrane membrany, białka można jeszcze rozdzielić na -laktoalbuminę i -laktoglobulinę, laktoferynę, laktoperoksydazę i glikomakropeptyd. Frakcjonowanie białek serwatkowych w procesie ultrafiltracji W serowarstwie powszechną praktyką jest wstępne zagęszczanie mleka przy użyciu UF, poprzedzające koagulację. Poprzez to wartość odżywcza sera jest wyższa dzięki wzbogaceniu go w białka, witaminy i niektóre substancje mineralne, tracone w serwatce w tradycyjnym procesie. Ważną zaletą technik membranowych jest możliwość "zimnej" sterylizacji. Mleko poddawane procesowi MF jest mikrobiologicznie czyste i nie jest wówczas wymagana typowa pasteryzacja. Pojawiają się jednak doniesienia mówiące o tym, że przy stosowaniu membran, które pozwalają na zachowanie przez mleko wszystkich jego białkowych składników, w permeacie zostaje część drobnoustrojów. Przemysł owocowo-warzywny W przemyśle tym procesy membranowe stosuje się do klarowania i zagęszczania soków, moszczów oraz wina, do wydzielania substancji aromatycznych z ekstraktów owocowych, do zagęszczania barwników roślinnych oraz do usuwania alkoholu z wina.

14 14 Dzięki technologiom membranowym można wyeliminować tak uciążliwe procesy jak filtracja przy użyciu ziemi okrzemkowej, bentonitu, zolu krzemionkowego i żelatyny. Jednocześnie, stosując instalacje membranowe, mniejsza jest powierzchnia produkcyjna, mniejsze jest zużycie energii, materiałów filtracyjnych czy też preparatów enzymatycznych. Połączone systemy UF i RO stosowane do odzyskiwania substancji aromatycznych zawartych w skórkach owoców cytrusowych, w dużej mierze wpływają na lepszą jakość produktu i wydajność procesu. Ultrafiltrację stosuje się też do pozyskiwania i zagęszczania naturalnych barwników roślinnych takich jak antocyjany i betanina. Zawartość tych składników w roztworach wodnych jest bardzo niska (ok. 0,1%), a w przewadze występują pektyny, białka i cukry. W tradycyjnym procesie sok lub ekstrakt jest filtrowany, zagęszczany na wyparkach i suszony rozpyłowo. Natomiast już jednokrotna ultrafiltracja pozwala dwukrotnie zwiększyć zawartość barwników w suchej masie. W produkcji winiarskiej zastosowanie mikrofiltracji i ultrafiltracji moszczów lub gotowego wina zapewnia z jednej strony usunięcie niepożądanej mikroflory, zaś z drugiej pozbawienie wina związków powodujących jego mętność. W ten sposób eliminuje się z procesu produkcyjnego uciążliwe etapy filtracji z użyciem środków klarujących oraz siarkowanie jako czynnik niszczący mikroflorę. Z kolei użycie membran RO umożliwia częściowe lub całkowite usunięcie alkoholu z wina lub też jego zagęszczenie. Otrzymuje się produkt o bardziej intensywnej barwie i zwiększonej zawartości alkoholu. Biotechnologia Biotechnologia, jako bardzo szeroka dziedzina, stwarza też bardzo szerokie możliwości stosowania technik membranowych. Począwszy od "zimnej" sterylizacji pożywek przy użyciu mikrofiltracji, moduły membranowe są zastosowane w reaktorach z recyrkulacją komórek i ciągłym odbieraniem produktów oraz do separacji i zagęszczania produktów fermentacji.

15 15 Na rysunku przedstawiono schemat tradycyjnego bioreaktora z dołączonym modułem membranowym i możliwością recyrkulacji komórek. Fermentor z recyrkulacją komórek Taki układ umożliwia ciągłość pracy fermentora, gdyż produkty procesu są w kontrolowany sposób odprowadzane i ich wzrastająca koncentracja nie inhibuje przebiegu prowadzonej reakcji. Dodatkowo też następuje ciągłe zawracanie komórek do reaktora, co zwiększa ich stężenie i powoduje tym samym wzrost wydajności procesu. Według podanego wyżej schematu przeprowadza się produkcję etanolu z surowców skrobiowych i serwatki, a także kwasu mlekowego, octowego i propionowego. Selektywne przegrody o różnych konfiguracjach, z unieruchomionymi komórkami lub enzymami, służą do budowy fermentorów nazywanych reaktorami membranowymi. Reaktory takie mogą być stosowane do prowadzenia fermentacji alkoholowej, mlekowej, octowej oraz do enzymatycznej hydrolizy sacharozy. W fermentacji alkoholowej aplikację zyskuje proces perwaporacji. Etanol odprowadzany w ten sposób z cieczy fermentacyjnej ma stężenie ok. 40%, a koszt jego produkcji jest o 29% niższy od produkowanego tradycyjnie.

16 16 Fermentacja alkoholowa z recyrkulacją komórek i ciągłym usuwaniem etanolu za pomocą perwaporacji. Przy użyciu PV można też odprowadzać z cieczy fermentacyjnej substancje zapachowe. Opracowana w ostatnich latach membrana dwupolarna, stosowana w elektrodializie, pozwala na otrzymywanie kwasu mlekowego bez konieczności jego oczyszczania, co jest wymagane w tradycyjnych metodach. Inne zastosowania procesów membranowych Techniki membranowe, przede wszystkim ultrafiltrację, stosuje się do zagęszczania białka jaja kurzego. Proces ten stosuje się też do odsalania białka jaja. Pozyskane w ten sposób czyste białko nie różni się wskaźnikami jakościowymi od białka natywnego. Ultrafiltrację stosuje się też w produkcji koncentratów białkowych z roślin oleistych. Dzięki technice membranowej, można usunąć z ekstraktu białkowego niepożądane niskocząsteczkowe składniki (przede wszystkim fenole), odpowiedzialne za nieprzyjemny zapach. Przemysł spożywczy stosuje też w niektórych przypadkach techniki membranowe na rzecz ochrony środowiska. Znane są przykłady poddawania procesowi MF solanek peklujących, w celu ich wielokrotnego użycia, a także przykłady membranowego oczyszczania wód odpadowych.

17 17 CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest: 1. Zapoznanie się z możliwościami separacyjnymi różnych technik membranowych, fizycznymi zasadami rozdziału w aparatach membranowych oraz podstawowymi, negatywnymi zjawiskami towarzyszącymi filtracji z użyciem membran. 2. Zapoznanie się z podstawowymi typami aparatów do prowadzenia filtracji membranowej, a w szczególności z mikrofiltrami i modułami do ultrafiltracji o różnej budowie (płytowy, rurowy, "hollow fiber") i zasadami ich obsługi. 3. Wykonanie doświadczenia - mikrofiltracja i ultrafiltracja wybranej cieczy spożywczej. Doświadczenie zostanie wykonane na modułach do mikrofiltracji i ultrafiltracji firmy Millipore. Typy stosowanych modułów: MF ceramiczny moduł rurowy UF - moduły płaskie Pellicon XL Rozdzielczość stosowanych membran: MF - 0,45pm UF Da Da Da Rodzaj cieczy: serwatka Przebieg ćwiczenia: -wykonanie mikro- i ultrafiltracji przy jednoczesnym pomiarze strumienia objętości filtratu (sporządzić wykres zależności strumienia filtratu od czasu filtracji), -ocena efektywności filtracji poprzez pomiar ilości pozostałego w permeacie i retentacie białka (spektrofotometr =280 nm), -przygotowanie środków czyszczących i mycie modułów MF i UF; moduł MF- woda destylowana (płukanie) i NaOH (10g/litr) moduły UF- woda destylowana, NaOH (4g/litr), H 3 PO 4 (0,1 N) nie przekraczać ciśnienia 30 psi podczas mycia membran Pellicon.

18 18 WYBRANE POZYCJE LITERATUROWE Anonim (1988): Ultrafiltracja w technologii żywności. Przem. ferm. i owocwarzyw., 5-6: 16. Belfort G. (1989): Membranes and bioreactors: A technical challenge in biotechnology. Biotechnol. Bioeng, 33:1048. Brown D.E., Kavanagh P.R. (1987): Cross-flow separation of cells. Process Biochem., 22(4): 96. Cheryan M. (1986): Ultrafiltration handbook. Lancaster, PA Technomics Publ. Co. Chmiel H., Gudernatsch W., Howaldt M. (1988): Integrated downstream processing with membranes. Chem. Biochem. Eng., Q2, 4:184. Cuperus F.P., Nijhuis H.H. (1993): Application of membranes technology to food processing. TFST, 4(9):277. Gallman P.U. (1990): Membrane technology, a challenge for the dairy industry. Lebensm. Technologie, 23:71. Hoffmann H., Scheper T., Schugerl K., Schmidt W. (1987): Use of membranes to improve bioreactor performance. Chem. Engng. J., 34:313. Honer C. (1990): Expanding membrane technology. Dairy Foods, 91:71. Lefebvre M.S. (1986): Membrane technology and food industry. ASEAN Food Journ.,2(2):51 Mehaia M.A., Cheryan M. (1984): Ethanol production in a hollow-fibre bioreactor using Saccharomyces cerevisiae. Appl. Microb.Biotechnol., 20:100. Moulder M.H.V. (1991): Basic Principles of Membrane Technology. Amsterdam. Kluwer Academic. Oelsen N., Jensen F. (1989): Microfiltration. The influence of operation parameters in the process. Milchwissenschaft, 44 (8): 476. Paulson D. J., Wilson R. L., Spatz D.D. (1984): Crossflow membrane technology and its applications. Food Technol. 38 (12): 77. Philip T. (1984): Purification and concentration of natural colorants by membranes. Food Techn., 38 (12): 107. Rautenbach R., Albrecht R. (1989): Membrane Processes. Chichester. J. Wiley. Sourirajan S. (1970): Reverse Osmosis. New York Academic Press. Wroński S., Rudniak L. (1990): Filtracja dynamiczna w biotechnologii. Biotechnologia 4 (10): 12.

Wykład 1. Wprowadzenie do metod membranowych

Wykład 1. Wprowadzenie do metod membranowych Wykład 1 Wprowadzenie do metod membranowych Cele metod rozdzielania: 1) 2) 3) zatężania oczyszczanie frakcjonowanie Historia 1855 A. Fick membrany kolodionowe 1866 T. Graham membrany kauczukowe 1950/1960

Bardziej szczegółowo

ODWRÓCONA OSMOZA. Separacja laktozy z permeatu mikrofiltracyjnego serwatki

ODWRÓCONA OSMOZA. Separacja laktozy z permeatu mikrofiltracyjnego serwatki Wrocław, 01.12.16 ODWRÓCONA OSMOZA Separacja laktozy z permeatu mikrofiltracyjnego serwatki 1. OPIS PROCESU Podstawowym elementem odróżniającym procesy osmozy od ultrafiltracji są znacznie mniejsze rozmiary

Bardziej szczegółowo

ODWRÓCONA OSMOZA ODSALANIE SOLANKI

ODWRÓCONA OSMOZA ODSALANIE SOLANKI Wrocław, 24.11.15 ODWRÓCONA OSMOZA ODSALANIE SOLANKI 1. OPIS PROCESU Podstawowym elementem odróżniającym procesy osmozy od ultrafiltracji są znacznie mniejsze rozmiary cząstek substancji rozpuszczonych

Bardziej szczegółowo

Ciśnieniowe techniki membranowe

Ciśnieniowe techniki membranowe Wykład 4 Ciśnieniowe techniki membranowe Opracowała dr Elżbieta Megiel Pressure driven processes P= MF 10-300 kpa UF 50-500 kpa NF 0.5-1.5 MPa RO 0.5-1.5 MPa Bacteria, parasites, High molecular particles

Bardziej szczegółowo

Utylizacja i neutralizacja odpadów Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska. Ćwiczenie 14. Zastosowanie metod membranowych do oczyszczania ścieków

Utylizacja i neutralizacja odpadów Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska. Ćwiczenie 14. Zastosowanie metod membranowych do oczyszczania ścieków Utylizacja i neutralizacja odpadów Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska Ćwiczenie 14 Zastosowanie metod membranowych do oczyszczania ścieków Wstęp teoretyczny Opracowała: dr Elżbieta Megiel 1. Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI ROZDZIELANIA

TECHNIKI ROZDZIELANIA TECHNIKI ROZDZIELANIA Ćwiczenie 2 Techniki wzbogacania i prekoncentracji: Membrany stałe/odparowanie próżniowe Politechnika Gdańska Wydział Chemiczny Katedra Inżynierii Chemicznej i Procesowej Prowadzący

Bardziej szczegółowo

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2)

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Wykład 5 Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Opracowała dr Elżbieta Megiel Nanofiltracja (ang. Nanofiltration) NF GMM 200 Da rozmiar molekuły 1 nm, TMM 5 30 atm Membrany jonoselektywne Stopień zatrzymywania:

Bardziej szczegółowo

4 Ogólna technologia żywności

4 Ogólna technologia żywności Spis treści Przedmowa 7 1. Operacje membranowe, Krzysztof Surówka 9 1.1. Wstęp 9 1.2. Zasada krzyżowej filtracji membranowej 9 1.3. Ogólna charakterystyka operacji membranowych 10 1.4. Membrany - klasy

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11)

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185682 (2 1) Numer zgłoszenia: 317784 (22) Data zgłoszenia: 30.12.1996 (13) B1 (51) IntCl7 C02F 1/44 B01D

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Wprowadzenie do metod membranowych (część 2)

Wykład 2. Wprowadzenie do metod membranowych (część 2) Wykład 2 Wprowadzenie do metod membranowych (część 2) Mechanizmy filtracji membranowej Model kapilarny Model dyfuzyjny Model dyfuzyjny Rozpuszczalność i szybkość dyfuzji Selektywność J k D( c c ) / l n

Bardziej szczegółowo

Procesy membranowe (membrane processes)

Procesy membranowe (membrane processes) Procesy membranowe (membrane processes) ROZDZIAŁ STRUMIENIA W PROCESIE MEMBRANOWYM Koncentrat CELE: zatężanie oczyszczanie frakcjonowanie Membrana Pod pojęciem membrany rozumiano pierwotnie półprzepuszczalną

Bardziej szczegółowo

Spis treści. asf;mfzjf. (Jan Fiedurek)

Spis treści. asf;mfzjf. (Jan Fiedurek) asf;mfzjf Spis treści 1. Informacje wstępne 11 (Jan Fiedurek) 1.1. Biotechnologia w ujęciu historycznym i perspektywicznym... 12 1.2. Biotechnologia klasyczna i nowoczesna... 18 1.3. Rozwój biotechnologii:

Bardziej szczegółowo

Technika membranowa MF UF NF - RO

Technika membranowa MF UF NF - RO Technika membranowa MF UF NF - RO AquaCare GmbH & Co. KG Am Wiesenbusch 11 (im Innovapark) 45966 Gladbeck, Germany +49-20 43-37 57 58-0 +49-20 43 37 57 58-90 www.aquacare.de e-mail: info@aquacare.de Autoryzowany

Bardziej szczegółowo

UZDATNIANIE WODY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM TECHNIKI MEMBRANOWE. 26 marca 2010 Woda i Ścieki w Przemyśle Spożywczym - Białystok 2010

UZDATNIANIE WODY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM TECHNIKI MEMBRANOWE. 26 marca 2010 Woda i Ścieki w Przemyśle Spożywczym - Białystok 2010 UZDATNIANIE WODY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM TECHNIKI MEMBRANOWE Obszar geograficzny działania EUROWATER Koncentracja na średnich wydajnościach stacji uzdatniania wody Małe przepływy Średnie przepływy Duże

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Spis treści Przedmowa 1. Woda w przyrodzie 1.1. Wprowadzenie 1.2. Fizyczne właściwości wody 1.3. Ogólna charakterystyka roztworów wodnych 1.3.1. Roztwory

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI MEMBRANOWE W PRZETWÓRSTWIE MLEKA Lidia Zander, Zygmunt Zander

TECHNIKI MEMBRANOWE W PRZETWÓRSTWIE MLEKA Lidia Zander, Zygmunt Zander Artykuł opublikowany z niewielkimi zmianami w Ogólnopolskim Informatorze Mleczarskim nr 11/2004 (95) TECHNIKI MEMBRANOWE W PRZETWÓRSTWIE MLEKA Lidia Zander, Zygmunt Zander Uniwersytet Warmińsko-Mazurski

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZDOLNOŚCI PERMEACJI GAZU PRZEZ MEMBRANĘ POROWATĄ

BADANIE ZDOLNOŚCI PERMEACJI GAZU PRZEZ MEMBRANĘ POROWATĄ Ćwiczenie 14: BADANIE ZDOLNOŚCI PERMEACJI GAZU PRZEZ MEMBRANĘ POROWATĄ 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z budową i zasadą działania modułów membranowych oraz eksperymentalne wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Wykład 7: Metody permeacyjne - wiadomości wstępne

Wykład 7: Metody permeacyjne - wiadomości wstępne Wykład 7: Metody permeacyjne - wiadomości wstępne Zastrzeżenie Niektóre materiały graficzne zamieszczone w tym dokumencie oraz w łączach zewnętrznych mogą być chronione prawem autorskim i jako takie są

Bardziej szczegółowo

Bioreaktor membranowy. Produkcja alkoholu przez drożdże Saccharomyces cerevisiae z permeatu serwatki

Bioreaktor membranowy. Produkcja alkoholu przez drożdże Saccharomyces cerevisiae z permeatu serwatki Wrocław, 4.01.17 Bioreaktor membranowy Produkcja alkoholu przez drożdże Saccharomyces cerevisiae z permeatu serwatki (zajęcia odbywać się będą w sali nr 32 C6) 1. Wstęp Reaktor membranowy jest rodzajem

Bardziej szczegółowo

Ewa Puszczało. Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki

Ewa Puszczało. Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Ewa Puszczało Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Substancje powierzchniowo czynne (SPC) to związki chemiczne, których cząsteczki są zbudowane z 2 elementów o przeciwnym

Bardziej szczegółowo

Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06

Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06 Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06 Granulowany Węgiel Aktywny GAC (GAC - ang. Granular Activated Carbon) jest wysoce wydajnym medium filtracyjnym.

Bardziej szczegółowo

Technologie membranowe w przemyśle mleczarskim Propozycja firmy A-Lima Bis

Technologie membranowe w przemyśle mleczarskim Propozycja firmy A-Lima Bis 1 Technologie membranowe w przemyśle mleczarskim Propozycja firmy A-Lima Bis Wszystkie zakłady przetwórcze, w tym także zakłady przetwarzające mleko, aby móc skutecznie konkurować na rynku zmuszone są

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2: Właściwości osmotyczne koloidalnych roztworów biopolimerów.

Ćwiczenie 2: Właściwości osmotyczne koloidalnych roztworów biopolimerów. 1. Część teoretyczna Właściwości koligatywne Zjawiska osmotyczne związane są z równowagą w układach dwu- lub więcej składnikowych, przy czym dotyczy roztworów substancji nielotnych (soli, polisacharydów,

Bardziej szczegółowo

Systemy membranowe Pall Microflow do pielęgnacji solanek serowarskich. M. Jastrzębski, P. Ziarko Pall Poland, Warszawa

Systemy membranowe Pall Microflow do pielęgnacji solanek serowarskich. M. Jastrzębski, P. Ziarko Pall Poland, Warszawa Systemy membranowe Pall Microflow do pielęgnacji solanek serowarskich. M. Jastrzębski, P. Ziarko Pall Poland, Warszawa Pielęgnacja solanek serowarskich Objętość solanki od kilkudziesięciu m3 wzwyż Zanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

Co to jest FERMENTACJA?

Co to jest FERMENTACJA? Co to jest FERMENTACJA? FERMENTACJA - rozkład niektórych monosacharydów, np. glukozy, pod wpływem enzymów wydzielanych przez drożdże lub bakterie. czyli tzw. biokatalizatorów. Enzymy (biokatalizatory)

Bardziej szczegółowo

WODA I ŚCIEKI W PRZEMYŚLE MOŻLIWOŚĆ OBNIŻENIA KOSZTÓW EKSPLOATACYJNYCH W STACJI UZDATNIANIA WODY W PRZEMYŚLE

WODA I ŚCIEKI W PRZEMYŚLE MOŻLIWOŚĆ OBNIŻENIA KOSZTÓW EKSPLOATACYJNYCH W STACJI UZDATNIANIA WODY W PRZEMYŚLE WODA I ŚCIEKI W PRZEMYŚLE MOŻLIWOŚĆ OBNIŻENIA KOSZTÓW EKSPLOATACYJNYCH W STACJI UZDATNIANIA WODY W PRZEMYŚLE Obszar geograficzny działania EUROWATER Koncentracja na średnich wydajnościach stacji uzdatniania

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Anna Ptaszek. 7 października Katedra Inżynierii i Aparatury Przemysłu Spożywczego. Chemia fizyczna - wykład 2. Anna Ptaszek 1 / 1

Wykład 2. Anna Ptaszek. 7 października Katedra Inżynierii i Aparatury Przemysłu Spożywczego. Chemia fizyczna - wykład 2. Anna Ptaszek 1 / 1 Wykład 2 Katedra Inżynierii i Aparatury Przemysłu Spożywczego 7 października 2015 1 / 1 Zjawiska koligatywne Rozpuszczenie w wodzie substancji nielotnej powoduje obniżenie prężności pary nasyconej P woda

Bardziej szczegółowo

METODY DEMINERALIZACJA SERWATKI

METODY DEMINERALIZACJA SERWATKI POLSKI KONGRES SEROWARSKI METODY DEMINERALIZACJA SERWATKI ZAWIERCIE 2016 Dr inż. Janusz Kroll Standardowa serwatka w proszku (WP) jest nadal głównym produktem z serwatki (masowo) Globalna produkcja produktów

Bardziej szczegółowo

Pytania do egzaminu z przedmiotu Gospodarka wodno ściekowa w sektorze paliwowo energetycznym

Pytania do egzaminu z przedmiotu Gospodarka wodno ściekowa w sektorze paliwowo energetycznym I Budowa i właściwości fizykochemiczne wody 1. Budowa cząsteczki H 2 O a) klasyczny model budowy cząsteczki H 2 O, b) budowa cząsteczki H 2 O na gruncie teorii kwantowej, c) cząsteczka H 2 O jako dipol,

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA 1. 2. 3. 4. 5. Ogólne podstawy biologicznych metod oczyszczania ścieków. Ścieki i ich rodzaje. Stosowane metody analityczne. Substancje biogenne w ściekach. Tlenowe procesy przemiany

Bardziej szczegółowo

PL B1. ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY W SZCZECINIE, Szczecin, PL BUP 21/13

PL B1. ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY W SZCZECINIE, Szczecin, PL BUP 21/13 PL 220892 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 220892 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 398748 (22) Data zgłoszenia: 06.04.2012 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych. Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny.

Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych. Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny. 1 Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny. Wynalazek może znaleźć zastosowanie w przemyśle spożywczym i

Bardziej szczegółowo

Recenzja pt.: Separacje membranowe w regeneracji odpadowych kąpieli marynujących z przetwórstwa rybnego Ogólna charakterystyka rozprawy

Recenzja pt.: Separacje membranowe w regeneracji odpadowych kąpieli marynujących z przetwórstwa rybnego Ogólna charakterystyka rozprawy Prof. dr hab. Tomasz Jankowski Wydział Nauk o Żywności i Żywieniu Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu ul. Wojska Polskiego 48 60-627 Poznań Poznań, 12 lutego 2015 Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż.

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie technik membranowych jako przyszłościowy kierunek w uzdatnianiu wody

Zastosowanie technik membranowych jako przyszłościowy kierunek w uzdatnianiu wody Zastosowanie technik membranowych jako przyszłościowy kierunek w uzdatnianiu wody XVI Sympozjum naukowo-techniczne WOD-KAN-EKO Wrocław 2013 r. Plan Prezentacji Wstęp Tło projektu Założenia techniczne Stacja

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

Wykład 9: Dializa i Elektrodializa

Wykład 9: Dializa i Elektrodializa Wykład 9: Dializa i Elektrodializa Zastrzeżenie Niektóre materiały graficzne zamieszczone w tym dokumencie oraz w łączach zewnętrznych mogą być chronione prawem autorskim i jako takie są przeznaczone jedynie

Bardziej szczegółowo

Bioreaktor membranowy. Biodegradacja serwatki

Bioreaktor membranowy. Biodegradacja serwatki Wrocław, 4.12.15 Bioreaktor membranowy Biodegradacja serwatki 1. Wstęp Reaktor membranowy jest rodzajem reaktora działającego w trybie ciągłym, który ma na celu immobilizację objętościową katalizatora.

Bardziej szczegółowo

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol OTRZYMYWANIE BIOETANOLU ETAP II (filtracja) i III (destylacja) CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu filtracji brzeczki fermentacyjnej oraz uzyskanie produktu końcowego (bioetanolu)

Bardziej szczegółowo

Stacje odwróconej osmozy Technika membranowa

Stacje odwróconej osmozy Technika membranowa Stacje odwróconej osmozy Technika membranowa Przemysłowe stacje odwróconej osmozy Watersystem. Działając od przeszło 20 lat na rynku uzdatniania wody, oferujemy klientom sprawdzone jednostki odwróconej

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego:

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1943907 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 06.12.2005 05815928.6

Bardziej szczegółowo

(54) Sposób przerobu zasolonych wód odpadowych z procesu syntezy tlenku etylenu

(54) Sposób przerobu zasolonych wód odpadowych z procesu syntezy tlenku etylenu RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186722 (21) Numer zgłoszenia: 327212 (22) Data zgłoszenia: 03.07.1998 (13) B1 (51) IntCl7 C07C 31/20 C07C

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

Lublin 26.09.2012. Stacja Uzdatniania Wody w ZAK S.A.

Lublin 26.09.2012. Stacja Uzdatniania Wody w ZAK S.A. Lublin 26.09.2012 Stacja Uzdatniania Wody w ZAK S.A. W 2008 roku podpisano umowę na wykonanie SUW w ZAK S.A. Budowa instalacji trwała 2 lata. Głównym wykonawcą zadania był Polimex-Mostostal S.A., natomiast

Bardziej szczegółowo

METODY PRZECHOWYWANIA I UTRWALANIA BIOPRODUKTÓW METODY ODWADNIANIA

METODY PRZECHOWYWANIA I UTRWALANIA BIOPRODUKTÓW METODY ODWADNIANIA METODY PRZECHOWYWANIA I UTRWALANIA BIOPRODUKTÓW Opracował: dr S. Wierzba Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej Uniwersytetu Opolskiego Usunięcie wilgoci z materiału bez zmian jej postaci fizycznej:

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój przemysłowych procesów pralniczych. Moduł 1 Zastosowanie wody. Rozdział 3b. Zmiękczanie wody

Zrównoważony rozwój przemysłowych procesów pralniczych. Moduł 1 Zastosowanie wody. Rozdział 3b. Zmiękczanie wody Projekt Leonardo da Vinci Zrównoważony rozwój przemysłowych procesów pralniczych Moduł 1 Zastosowanie wody Rozdział 3b Zmiękczanie wody Moduł 1 Zastosowanie wody Rozdział 3 Zmiękczanie wody 1 Treść Twardość

Bardziej szczegółowo

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Projekt

Bardziej szczegółowo

Filtracja prowadzona pod stałą różnicą ciśnień

Filtracja prowadzona pod stałą różnicą ciśnień Filtracja prowadzona pod stałą różnicą ciśnień Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest: 1. Zapoznanie się z aparaturą do procesu filtracji plackowej prowadzonej przy stałej różnicy ciśnień. Opis procesu filtracji

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Biotechnologia Kod przedmiotu: 4.3 Rodzaj przedmiotu: treści kierunkowych. Poziom kształcenia: II stopnia. Liczba godzin/tydzień: 1W, 1Ć

Kierunek: Biotechnologia Kod przedmiotu: 4.3 Rodzaj przedmiotu: treści kierunkowych. Poziom kształcenia: II stopnia. Liczba godzin/tydzień: 1W, 1Ć Nazwa przedmiotu: Procesy jednostkowe w biotechnologii Unit processes in biotechnology Załącznik nr do procedury nr W_PR_ Kierunek: Biotechnologia Kod przedmiotu: 4.3 Rodzaj przedmiotu: treści kierunkowych

Bardziej szczegółowo

KINETYKA HYDROLIZY SACHAROZY

KINETYKA HYDROLIZY SACHAROZY Ćwiczenie nr 2 KINETYKA HYDROLIZY SACHAROZY I. Kinetyka hydrolizy sacharozy reakcja chemiczna Zasada: Sacharoza w środowisku kwaśnym ulega hydrolizie z wytworzeniem -D-glukozy i -D-fruktozy. Jest to reakcja

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Czas trwania lekcji: 2x 45 minut Cele lekcji: 1. Ogólny zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Oszczędności płynące z odzysku wody i cennych surowców

Oszczędności płynące z odzysku wody i cennych surowców Oszczędności płynące z odzysku wody i cennych surowców NIJHUIS PODSTAWOWE LICZBY Ponad 80 lat doświadczenia Ponad 2400 instalacji na świecie Ponad 130 instalacji w Polsce w tym blisko 80% w branży spożywczej

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE I - BIAŁKA. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z właściwościami fizykochemicznymi białek i ich reakcjami charakterystycznymi.

ĆWICZENIE I - BIAŁKA. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z właściwościami fizykochemicznymi białek i ich reakcjami charakterystycznymi. ĆWICZENIE I - BIAŁKA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z właściwościami fizykochemicznymi białek i ich reakcjami charakterystycznymi. Odczynniki: - wodny 1% roztwór siarczanu(vi) miedzi(ii), - 10% wodny

Bardziej szczegółowo

Dezintegracja osadów planowane wdrożenia i oczekiwane efekty

Dezintegracja osadów planowane wdrożenia i oczekiwane efekty Dezintegracja osadów planowane wdrożenia i oczekiwane efekty Poznań, 23-24.10.2012r. Plan prezentacji I. Wstęp II. III. IV. Schemat Wrocławskiej Oczyszczalni Ścieków Gospodarka osadowa Lokalizacja urządzeń

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MEMBRAN DO OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO

ZASTOSOWANIE MEMBRAN DO OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO ZASTOSOWANIE MEMBRAN DO OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO Ewa Puszczało Instytut Inżynierii Wody i Ścieków Politechnika Śląska SCHEMAT UBOJU Rozładunek i rozmieszczenie zwierzyny ubojowej Ogłuszanie

Bardziej szczegółowo

PL B1. GRABEK HALINA, Warszawa, PL BUP 23/06. KAZIMIERZ GRABEK, Warszawa, PL WUP 06/11. rzecz. pat.

PL B1. GRABEK HALINA, Warszawa, PL BUP 23/06. KAZIMIERZ GRABEK, Warszawa, PL WUP 06/11. rzecz. pat. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 208934 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 375011 (51) Int.Cl. C09H 3/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 12.05.2005

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne. Z CHEMII W KLASIE III gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne. Z CHEMII W KLASIE III gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z CHEMII W KLASIE III gimnazjum Program nauczania chemii w gimnazjum autorzy: Teresa Kulawik, Maria Litwin Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. przemysłu spożywczego- wykład 5

Wykład 5. przemysłu spożywczego- wykład 5 Wykład spożywczego- wykład Katedra Inżynierii i Aparatury Przemysłu Spożywczego 4maja2014 1/1 Układy gaz-ciecz Rozpuszczalnośćwybranychgazówwcieczachw20 o Cw g/100g cieczy CIECZ H 2 N 2 O 2 CO 2 H 2 S

Bardziej szczegółowo

Dobór systemów filtracji do produkcji naturalnych wód mineralnych, źródlanych i stołowych oraz do produkcji napojów.

Dobór systemów filtracji do produkcji naturalnych wód mineralnych, źródlanych i stołowych oraz do produkcji napojów. Dobór systemów filtracji do produkcji naturalnych wód mineralnych, źródlanych i stołowych oraz do produkcji napojów. Marek Jastrzębski Piotr Ziarko Life Sciences Pall Poland Wody naturalne z naturalnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do wydania trzeciego /11 CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE / Procesy podstawowe w technologii żywności /14

Spis treści. Przedmowa do wydania trzeciego /11 CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE / Procesy podstawowe w technologii żywności /14 Spis treści Przedmowa do wydania trzeciego /11 CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE /13 1. Procesy podstawowe w technologii żywności /14 1.1. Pojęcie procesu podstawowego / 14 1.2. Przenoszenie pędu, energii i masy /

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych CHEMIA klasa III Oceny śródroczne:

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych CHEMIA klasa III Oceny śródroczne: Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych CHEMIA klasa III Oceny śródroczne: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: -określa, co to są

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 3 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 3 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 3 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Węgiel i jego związki. określa, czym zajmuje się chemia organiczna definiuje

Bardziej szczegółowo

Waldemar Wojcieszek Huber Technology Sp. z o.o.

Waldemar Wojcieszek Huber Technology Sp. z o.o. Technologie Membranowe Waldemar Wojcieszek Huber Technology Sp. z o.o. Filtracja membranowa Ścieki białka, polisacharydy zawiesina, koloidy koncentracja membrana woda sole cukry, aminokwasy permeat, filtrat

Bardziej szczegółowo

PL B1. B & P ENGINEERING Spółka z o.o. Spółka Komandytowa,Przeworsk,PL BUP 18/08

PL B1. B & P ENGINEERING Spółka z o.o. Spółka Komandytowa,Przeworsk,PL BUP 18/08 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 202012 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 382712 (22) Data zgłoszenia: 21.06.2007 (51) Int.Cl. A23N 1/00 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

ul. Grabska 15A, Niepołomice NIP Niepołomice, DOTYCZY: zakupu Elektrodializera pilotowego ED/EDR

ul. Grabska 15A, Niepołomice NIP Niepołomice, DOTYCZY: zakupu Elektrodializera pilotowego ED/EDR Niepołomice, 18.05.2016 ZAPYTANIE OFERTOWE DOTYCZY: zakupu Elektrodializera pilotowego ED/EDR w ramach projektu: Odzysk niklu z odpadowych kąpieli galwanicznych w układzie zintegrowanym elektrodializa-elektroliza.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 8: 1. CEL ĆWICZENIA

Ćwiczenie 8: 1. CEL ĆWICZENIA Ćwiczenie 8: BADANIE PROCESU FILTRACJI ZAWIESINY 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z przebiegiem procesu filtracji izobarycznej oraz wyznaczenie stałych filtracji i współczynnika ściśliwości

Bardziej szczegółowo

Podstawy biogospodarki. Wykład 7

Podstawy biogospodarki. Wykład 7 Podstawy biogospodarki Wykład 7 Prowadzący: Krzysztof Makowski Kierunek Wyróżniony przez PKA Immobilizowane białka Kierunek Wyróżniony przez PKA Krzysztof Makowski Instytut Biochemii Technicznej Politechniki

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11

SPIS TREŚCI 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA 9 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11 1.1. Zakres chemii żywności 11 1.2. Zarys rozwoju 12 1.2.1. Początki wiedzy o żywności 12 1.2.2. Zaczątki chemii żywności 13 1.2.3.

Bardziej szczegółowo

Technologie membranowe w przygotowaniu wody duńska firma produkująca urządzenia do uzdatniania wody w oparciu o własne projekty i rozwiązania technologiczne obecnie 4 lokalizacje produkcyjne założona w

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE GIMNAZJUM NR 2 W RYCZOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z CHEMII w klasie II gimnazjum str. 1 Wymagania edukacyjne niezbędne do

Bardziej szczegółowo

Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych

Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych Stanisław Wawro, Radosław Gruska, Agnieszka Papiewska, Maciej Stanisz Instytut Chemicznej Technologii Żywności Skład chemiczny korzeni dojrzałych buraków

Bardziej szczegółowo

ZAMRAŻANIE PODSTAWY CZ.1

ZAMRAŻANIE PODSTAWY CZ.1 METODY PRZECHOWYWANIA I UTRWALANIA BIOPRODUKTÓW ZAMRAŻANIE PODSTAWY CZ.1 Opracował: dr S. Wierzba Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej Uniwersytetu Opolskiego Zamrażaniem produktów nazywamy proces

Bardziej szczegółowo

(21) Numer zgłoszenia: (54) Sposób wytwarzania preparatu barwników czerwonych buraka ćwikłowego

(21) Numer zgłoszenia: (54) Sposób wytwarzania preparatu barwników czerwonych buraka ćwikłowego RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)167526 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292733 (22) Data zgłoszenia: 10.12.1991 (51) IntCl6: C12P 1/00 C12N

Bardziej szczegółowo

Czy równowaga jest procesem korzystnym? dr hab. prof. nadzw. Małgorzata Jóźwiak

Czy równowaga jest procesem korzystnym? dr hab. prof. nadzw. Małgorzata Jóźwiak Czy równowaga jest procesem korzystnym? dr hab. prof. nadzw. Małgorzata Jóźwiak 1 Pojęcie równowagi łańcuch pokarmowy równowagi fazowe równowaga ciało stałe - ciecz równowaga ciecz - gaz równowaga ciało

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189078

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189078 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189078 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 328647 (22) Data zgłoszenia: 17.09.1998 (51) IntCl7 C12P 1/02 A23L

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Temat lekcji Treści nauczania 1. Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania

Bardziej szczegółowo

Część I. Wprowadzenie. Część II. Procesy mechaniczne. Zawartość. 1. Procesy podstawowe w technologii żywności Pojęcie procesu podstawowego

Część I. Wprowadzenie. Część II. Procesy mechaniczne. Zawartość. 1. Procesy podstawowe w technologii żywności Pojęcie procesu podstawowego 140596 Zawartość Część I. Wprowadzenie 1. Procesy podstawowe w technologii żywności 1.1. Pojęcie procesu podstawowego 1.2. Przenoszenie pędu, energii i masy 1.3. Bilansowanie procesów 1.4. Powiększanie

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Filtracja membranowa w procesach sanitarnych. Kompletna oferta Alfa Laval

Filtracja membranowa w procesach sanitarnych. Kompletna oferta Alfa Laval Filtracja membranowa w procesach sanitarnych Kompletna oferta Alfa Laval Doskonała filtracja Alfa Laval jest jednym z wiodących dostawców urządzeń do przemysłowego rozdziału faz (separacji). Urządzenia

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

Przedmiot wybieralny Typ przedmiotu. Informacje ogólne. Nazwa. Kod przedmiotu WB-BTP-PW15-W-S14_pNadGen498OU. Wydział

Przedmiot wybieralny Typ przedmiotu. Informacje ogólne. Nazwa. Kod przedmiotu WB-BTP-PW15-W-S14_pNadGen498OU. Wydział Przedmiot wybieralny 15... opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Przedmiot wybieralny 15... Kod przedmiotu 13.9-WB-BTP-PW15-W-S14_pNadGen498OU Wydział Kierunek Wydział Nauk Biologicznych Biotechnologia

Bardziej szczegółowo

a) proces denaturacji białka następuje w probówce: b) proces zachodzący w probówce nr 1 nazywa się:

a) proces denaturacji białka następuje w probówce: b) proces zachodzący w probówce nr 1 nazywa się: Zadanie 1. (4 pkt) Zaprojektuj doświadczenie chemiczne, za pomocą którego można wykryć siarkę w związkach organicznych. a) opisz przebieg doświadczenia b) zapisz przewidywane spostrzeżenia c) napisz równanie

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie wody i jej ponowne użycie w Gazie. NFO igw, Forum XXVII 18/11/2011

Oczyszczanie wody i jej ponowne użycie w Gazie. NFO igw, Forum XXVII 18/11/2011 Oczyszczanie wody i jej ponowne użycie w Gazie niekonwencjonalnym NFO igw, Forum NFOŚiGW, Forum XXVII 18/11/2011 Gospodarka wodna w szczelinowaniu ciśnieniowym Warianty procesów wodnych wybrane przypadki

Bardziej szczegółowo

PRASA FILTRACYJNA. płyta. Rys. 1 Schemat instalacji prasy filtracyjnej

PRASA FILTRACYJNA. płyta. Rys. 1 Schemat instalacji prasy filtracyjnej PRASA FILTRACYJNA Podstawy procesu filtracji Podstawy procesu filtracji obowiązujące dla przystępujących do tego ćwiczenia podane są w instrukcji do ćwiczenia " Filtracja prowadzona przy stałej różnicy

Bardziej szczegółowo

Od czystego do sterylnego - filtracja procesowa

Od czystego do sterylnego - filtracja procesowa Od czystego do sterylnego - filtracja procesowa GŁÓWNE CECHY I KORZYŚCI: Wysoka zdolność zatrzymywania zanieczyszczeń przy wysokiej różnicy ciśnień i dużych przepływach Regenerowalne przy płukaniu w kierunku

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwórstwa spożywczego

Podstawy przetwórstwa spożywczego Podstawy przetwórstwa spożywczego Dział 4 Utrwalanie żywności Metody utrwalania żywności Technikum agrobiznesu Metody utrwalania żywności Metody utrwalania żywności Metody utrwalania żywności Fizyczne

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA ĆWICZENIA 3 ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA ĆWICZENIA 3 ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA 1 ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM I EKOLOGISTYKA ĆWICZENIA 3 EKOLOGISTYKA W PRODUKCJI: Bilans ekologiczny Koncepcja czystej produkcji BILANS EKOLOGICZNY 3 Bilans ekologiczny systematyczna analiza, identyfikująca

Bardziej szczegółowo

masy cząsteczkowej polimerów nisko i średnio polarnych, a także lipidów, fosfolipidów itp.. silanizowanyżel krzemionkowy

masy cząsteczkowej polimerów nisko i średnio polarnych, a także lipidów, fosfolipidów itp.. silanizowanyżel krzemionkowy CHROMATOGRAFIA WYKLUCZANIA (dawniej ŻELOWA PC/SEC) Układy chromatograficzne typu GPC / SEC 1. W warunkach nie-wodnych - eluenty: THF, dioksan, czerochloroetylen, chlorobenzen, ksylen; fazy stacjonarne:

Bardziej szczegółowo

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/EP03/02749 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/EP03/02749 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203697 (21) Numer zgłoszenia: 371443 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 17.03.2003 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska

Inżynieria Środowiska ROZTWORY BUFOROWE Roztworami buforowymi nazywamy takie roztwory, w których stężenie jonów wodorowych nie ulega większym zmianom ani pod wpływem rozcieńczania wodą, ani pod wpływem dodatku nieznacznych

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI MGR INŻ. ANNA MUSIELAK DI (FH) DR. TECHN. SIMON JABORNIG

Bardziej szczegółowo

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami.

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami. Cillit -Neutra Cillit-Neutra przeznaczony jest do neutralizacji zużytych roztworów Cillit (patrz: karta katalogowa L 06), szczególnie przed ich odprowadzeniem do kanalizacji, jak również do podwyższania

Bardziej szczegółowo

Wykład 8. Dyfuzyjne techniki membranowe (część 3) Opracowała dr Elżbieta Megiel

Wykład 8. Dyfuzyjne techniki membranowe (część 3) Opracowała dr Elżbieta Megiel Wykład 8 Dyfuzyjne techniki membranowe (część 3) Opracowała dr Elżbieta Megiel Dializa Dializa dla roztworów elektrolitów Równowaga Donnana, 1911 W warunkach równowagowych iloczyn jonowy każdego elektrolitu

Bardziej szczegółowo

Wykład 9. Membrany jonowymienne i prądowe techniki membranowe (część 1) Opracowała dr Elżbieta Megiel

Wykład 9. Membrany jonowymienne i prądowe techniki membranowe (część 1) Opracowała dr Elżbieta Megiel Wykład 9 Membrany jonowymienne i prądowe techniki membranowe (część 1) Opracowała dr Elżbieta Megiel Membrany jonowymienne Membrany jonowymienne heterogeniczne i homogeniczne. S. Koter, Zastosowanie membran

Bardziej szczegółowo

Biopaliwo do silników z zapłonem samoczynnym i sposób otrzymywania biopaliwa do silników z zapłonem samoczynnym. (74) Pełnomocnik:

Biopaliwo do silników z zapłonem samoczynnym i sposób otrzymywania biopaliwa do silników z zapłonem samoczynnym. (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 197375 (21) Numer zgłoszenia: 356573 (22) Data zgłoszenia: 10.10.2002 (13) B1 (51) Int.Cl. C10L 1/14 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających

Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających Wydatek sera - jest to ilość kilogramów sera otrzymana ze 100 kilogramów mleka Wrz = MS/Mm *100 gdzie : Ms masa sera w kg Mm masa mleka w kg Określenie

Bardziej szczegółowo

tel: 56.611.43.15 fax: 56.654.24.77 Recenzja

tel: 56.611.43.15 fax: 56.654.24.77 Recenzja Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Wydział Chemii Katedra Chemii Fizycznej i Fizykochemii Polimerów Zespół Membran i Membranowych Procesów Rozdzielczych ul. Gagarina 7; 87-100 Toruń / Poland tel: 56.611.43.15

Bardziej szczegółowo

Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II

Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II Szczegółowe kryteria oceniania po pierwszym półroczu klasy II: III. Woda i roztwory wodne charakteryzuje rodzaje wód występujących

Bardziej szczegółowo