PROCESY MEMBRANOWE W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM. opracowanie: P.Króliczak, T.Jankowski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROCESY MEMBRANOWE W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM. opracowanie: P.Króliczak, T.Jankowski"

Transkrypt

1 PROCESY MEMBRANOWE W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM opracowanie: P.Króliczak, T.Jankowski POZNAŃ 2008

2 2 Współczesna technologia zna wiele metod oczyszczania produktów, jak np. chromatografię wielkoskalową, wytrącanie, krystalizację, wirowanie, destylację, sedymentację i inne. Membranowe techniki rozdzielania mieszanin przez długi okres czasu traktowane były jako pomocnicze metody separacyjne w skali laboratoryjnej. Ostatnie lata sprawiły, że możliwym stało się stosowanie technik membranowych na dużą skalę. Związane to jest z rozwojem chemii tworzyw sztucznych, a szczególnie polimerów syntetycznych, z których zbudowana jest większość wysoce przepuszczalnych i selektywnych membran. W technologii żywności stosuje się z powodzeniem takie odmiany technik membranowych jak: mikrofiltracja, ultrafiltracja, odwrócona osmoza, elektrodializa, nanofiltracja. Korzyści wynikające ze stosowania wyżej wymienionych metod to przede wszystkim: -możliwość jednoczesnego zagęszczania, frakcjonowania i oczyszczania roztworów, -redukcja do minimum termicznej degradacji składników żywności i mikroorganizmów, -niskie zużycie energii, -eliminacja przemian fazowych rozdzielanych składników (jak np. przy destylacji), -prosta, modułowa budowa urządzeń. PODSTAWOWE POJĘCIA I PARAMETRY OPISUJĄCE TECHNIKI MEMBRANOWE Permeat - filtrat; roztwór przenikający przez membranę filtracyjną, zawierający rozpuszczalnik wraz z cząstkami, które nie zostały zatrzymane na filtrze. Retentat - roztwór zawierający zatrzymane na filtrze cząstki. Polaryzacja stężeniowa membrany - zjawisko adsorpcji drobin na powierzchni membrany, powodujące zalepianie się por. Pod wpływem działającego na membranę ciśnienia, zatrzymane na niej cząstki akumulują się tworząc warstwę żelową lub tzw. wtórną membranę. Powoduje to spadek szybkości filtrowania.

3 3 Strumień objętości (flux rate) Wyraża objętość otrzymanego permeatu na jednostkę powierzchni filtra. W początkowym etapie filtracji, gdy filtr nie jest jeszcze zapchany, przyjmuje wartość: J P R g R m gdzie: P - transmembranowa różnica ciśnień - różnica ciśnień osmotycznych filtrowanego roztworu i permeatu R g - opór hydrauliczny warstwy żelu R m - opór hydrauliczny membrany. Ponieważ ciśnienie osmotyczne dla makromolekuł w roztworze jest bardzo niskie i rośnie dopiero w przypadku wysokiej koncentracji warstwy żelowej na membranie, to wzór ten ma postać: J P R g R m Gdy membrana ulega polaryzacji, tworzy się na niej warstwa żelu, wówczas strumień objętości wyrażamy jako: J K lnc lnc gdzie: K - współczynnik przenikania masy C g - koncentracja warstwy żelu C s - koncentracja filtrowanego roztworu. Współczynnik odrzucenia (R) - wyraża ilość materiału, który przechodzi przez membranę lub jest przez nią odrzucany. Gdy R ma wartość równą l, to 100% materiału jest odrzucane, gdy wartość ta wynosi 0, to membrana jest całkowicie przepuszczalna. Wyraża to wzór: g s

4 4 ln(cf / Co ) R ln(vo / V f ) gdzie: C f - końcowa koncentracja roztworu w retentacie, C o - początkowa koncentracja roztworu, V o - początkowa objętość roztworu, V f - końcowa objętość retentatu. Równanie to jest prawidłowe przy założeniu, że retentat jest całkowicie homogenny, co jest jednak warunkiem trudnym do osiągnięcia z powodu tworzącej się na membranie warstwy żelowej. Wartość współczynnika R jest funkcją tych wszystkich czynników, które wpływają na polaryzację, jest też funkcją molekularnej wielkości i kształtu rozdzielanych cząstek. Punkt odcięcia (cut-off) - masa molekularna, przy której co najmniej 90% cząstek globularnych o tej właśnie masie jest na danym filtrze zatrzymywane. W wielu przypadkach punkt odcięcia jest właśnie tą wielkością, którą producent podaje na opakowaniu jako różnicującą poszczególne filtry. MODYFIKACJE PROCESÓW MEMBRANOWYCH Przeciwdziałanie, zjawiskom powodującym zanieczyszczenia membran spowodowało duży postęp w dziedzinie konfiguracji modułów membranowych, materiałów membran i optymalizacji dynamiki cieczy w sąsiedztwie membrany. Wydajność procesów membranowych znacznie się zwiększyła po opracowaniu systemu: wykorzystującego zasadę równoległego przepływu zawiesiny do powierzchni przegrody (cross-flow). Zasadę filtracji stycznej opisuje rysunek:

5 5 Jednym z parametrów charakterystycznych dla filtracji stycznej jest ciśnienie transmembranowe, które przyjmuje tu wartość: Pi Po PTM Pf 2 gdzie: P i - ciśnienie na wejściu, P o - ciśnienie na wyjściu, P f - ciśnienie filtratu. Zaletą tego układu jest stosunkowo wolniejsze niż w typowej filtracji zapychanie się membrany, a to dzięki temu, iż styczny ruch cieczy nieustannie zmywa tworzącą się na powierzchni filtra warstwę zanieczyszczeń. Wydajność i efektywność procesów membranowych jest dodatkowo polepszana poprzez niewielkie wymiary przekrojów przepływu zawiesin i roztworów. Zapewnia to burzliwy ruch cieczy i duże siły ścinające na powierzchni membrany. Znane są też rozwiązania konstrukcyjne mikrofiltrów z wirującymi powierzchniami filtrującymi, a także układy, w których zachodzi przepływ pulsacyjny lub też kierunek przepływu zawiesiny jest co pewien czas odwracany tak, aby zakłócić ustalony profil polaryzacji stężeniowej i usunąć cząstki z powierzchni membrany. RODZAJE FILTRÓW STOSOWANYCH W PROCESACH MEMBRANOWYCH. Filtry stosowane w procesach membranowych są zwykle wykonane z materiałów ceramicznych lub syntetycznych polimerów, takich jak polisulfon, teflon czy octan celulozy.

6 6 Materiały te nie są cytotoksyczne, ani też w żaden inny sposób nie wpływają na filtrowany roztwór. Ściany membran filtrów charakteryzują się anizotropową strukturą, tzn. kanały por rozszerzają się od powierzchni membrany w głąb jej struktury. Dzięki temu cząsteczki, które są zatrzymywane przez daną membranę, zatrzymują się na jej powierzchni i nie zapychają światła kapilar w jej wnętrzu (rysunek poniżej). Stosowane są podstawowe typy filtrów: -płaskie, -spiralne, -kapilarne. -rurowe Filtry płaskie (flat disk) stosuje się często w konfiguracji z innymi rodzajami separatorów, np. wirowaniem komórek. Filtry kapilarne zbudowane są z wiązki cienkich rurek umieszczonych w cylindrycznym pojemniku. Ciecz zawierająca oddzielane cząstki przepływa przez kapilary, gdzie ulega rozdzieleniu: cząsteczki małe przenikają przez ściany membrany na zewnątrz do przestrzeni międzykapilarnej, zaś cząsteczki duże opuszczają kapilary. Filtry spiralne zbudowane są z membran nawiniętych spiralnie na cylindryczny przewód odbierający filtrat.

7 7 Wybór stosowanej membrany zależy od wielu czynników, np. strumienia objętości przepływu, masy molekularnej odcinanych cząstek, lepkości roztworu, stopnia adsorpcji białek, itp. PODZIAŁ I CHARAKTERYSTYKA PROCESÓW MEMBRANOWYCH. Podział procesów membranowych przedstawiony poniżej opiera się na wielkości rozdzielanych w danej metodzie cząstek. Za pomocą tradycyjnych metod separacji można rozdzielić cząstki o wielkości nie mniejszej niż 2 m. Wszystkie mniejsze cząstki mogą być wydzielane z roztworów za pomocą technik membranowych. Wielkość rozdzielanych cząstek jest podstawą przedstawionego poniżej podziału. Mikrofiltracja (MF) W mikrofiltracji używa się membran o porach rzędu 0,l-5 m. Za pomocą mikrofiltracji usuwa się z roztworu drobne zawiesiny, komórki bakteryjne, niektóre wirusy, drobiny surowców roślinnych, cząstki tłuszczu w emulsjach (np. mleka). Wizualnym efektem tego procesu może być zmiana barwy filtratu, obniżenie się mętności, spadek intensywności rozpraszania światła. Głównym zastosowaniem mikrofiltracji jest więc klaryfikacja roztworów, wydzielanie biomas komórkowych, a także sterylizacja pożywek (tzw. sterylizacja "na zimno"). Siłą napędową procesu mikrofiltracji jest różnica ciśnień hydrostatycznych po obu stronach przegrody, rzędu 0,05-0,5MPa. Mikrofiltrację prowadzi się często w układzie stycznym (filtracja styczna, ang. "cross-flow", "tangential flow"), co w większej mierze zapobiega odkładaniu się osadu na powierzchni membrany. Ultrafiltracja (UF) Membrany stosowane w ultrafiltracji mają pory rzędu 0,005-0,1 m (5-100nm), a różnica ciśnień na membranie w tym procesie wynosi 0,2-1,0 MPa. Proces ultrafiltracji umożliwia jednoczesne frakcjonowanie i zagęszczanie wybranych składników cieczy. Permeat po UF nie zawiera już białek, polisacharydów, wirusów, niektórych

8 8 barwników, enzymów i witamin, natomiast pozostają w nim proste cukry, kwasy organiczne, zdysocjowane jony nieorganiczne i większość produktów degradacji cieplnej. Mętność ultrafiltratu całkowicie zanika i nie obserwuje się już zjawiska rozpraszania światła. Nanofiltracja (NF) Nanofiltracja to proces, który obejmuje zakres separacji substancji o wymiarach w granicach 0,001-0,005 m (l-5nm). Zatrzymywane są tu aminokwasy, proste cukry, enzymy i niektóre jony. Frakcja ta zawiera wiec większość substancji pochłaniających promieniowanie ultrafioletowe (cukry i produkty ich rozpadu), substancje odpowiedzialne za smak i zapach, substancje zabarwiające. Permeat jest jasno zabarwiony, klarowny, zawiera tylko niektóre sole i cząstki o małej masie cząsteczkowej (np. alkohole). Sposób separacji składników w procesie NF jest połączeniem przepływu kapilarnego, typowego dla MF i UF, z mechanizmem rozpuszczająco-dyfuzyjnym, charakterystycznym dla odwróconej osmozy (RO). Membrany nanofiltracyjne posiadają różne zakresy selektywności, począwszy od przegród o wysokiej nieprzepuszczalności dla NaCl, poprzez membrany wybiórczo zatrzymujące niektóre jony, do takich, które zatrzymują cząsteczki kwasów. Odwrócona osmoza (RO) Proces ten przebiega na membranach o średnicy por 0,0001-0,001 m (0,1-1,0nm). Przez taką przegrodę przenika wyłącznie rozpuszczalnik, tak więc RO może być uważana bardziej za proces zagęszczania niż separacji. Przepływ rozpuszczalnika następuje przeciwnie do ciśnienia osmotycznego, toteż aby proces RO mógł zajść musi być wytworzona duża różnica ciśnień po obu stronach membrany, rzędu 1-10MPa. Mechanizm selektywnego działania membran RO tłumaczy się modelem rozpuszczająco-dyfuzyjnym, gdzie znaczenie ma powinowactwo membrany i składników roztworu oraz szybkość ich transportu w membranie. Składniki o większym powinowactwie do materiału membrany, rozpuszczają się w niej łatwiej od innych składników, a membrana spełnia

9 9 funkcję fazy ekstrakcyjnej. W dalszym etapie procesu zachodzi transport składników w membranie na zasadzie dyfuzji molekularnej, zaś różnice w dyfuzyjności danego składnika decydują o przepuszczalności membrany. Selektywność membran RO jest więc połączonym efektem rozpuszczalności i dyfuzyjności składników zagęszczanego roztworu. Membrany stosowane w RO mają strukturę niesymetryczną, z warstewką selektywną o submikronowej grubości, wykonaną najczęściej z octanu i innych estrów celulozy oraz z poliamidów, naniesioną na drugą, grubszą warstwę podporową o większej porowatości. Proces RO stosuje się od wielu lat na dużą skalę do otrzymywania wody pitnej z wód morskich i wód zasolonych oraz do uzdatniania wody w przemyśle farmaceutycznym i elektronicznym. Perwaporacja (PV) Perwaporacja pozwala na rozdzielenie ciekłej mieszaniny z częściowym jej odparowaniem - permeat występuje w postaci pary. Membrany stosowane w PV mają porowatość podobną jak w RO, a transport masy zachodzi na zasadzie mechanizmu sorpcyjno-dyfuzyjnego. Tak więc po jednej stronie membrany następuje adsorpcja i rozpuszczanie się składników danego roztworu, następnie rozpuszczone cząsteczki dyfundują w membranie i z jej drugiej strony ulegają desorpcji ("odparowaniu"). Efekt rozdzielania składników roztworu wynika, podobnie jak w RO, z różnic sorpcji i rozpuszczalności w membranie. Różnice te są natomiast efektem specyficzności oddziaływań układu membrana-ciecz lub też wynikiem uprzywilejowanej sorpcji cząstek o mniejszym rozmiarze. Praktyczne zastosowanie procesu perwaporacji zmierza do zastąpienia tym procesem konwencjonalnej destylacji. Elektrodializa (ED) Elektrodializa to proces membranowego rozdzielania roztworów ciekłych, których składniki jonowe (sole, kwasy,

10 10 zasady) przenikają przez membrany pod wpływem różnicy potencjałów zewnętrznego pola elektrycznego. W procesie tym membrany są jonowymienne, mają albo ładunek dodatni (przepuszczalne dla anionów - anionity), albo ładunek ujemny (przepuszczalne dla kationów - kationity). Kationity wytwarzane są poprzez fizyczne lub chemiczne unieruchomienie w cienkich foliach wykonanych z polimerów, grup sulfonowych o właściwościach silnie kwaśnych lub grup karboksylowych o właściwościach słabo kwaśnych. Anionity natomiast mają unieruchomione grupy amoniowe, silnie zasadowe lub słabo zasadowe grupy aminowe czy też fenolowe. W ostatnich latach opracowano już membranę dwupolarną, umożliwiającą elektrodializę w pojedynczej membranie. Proces ED ma zastosowanie do odsalania wody morskiej oraz uzdatniania wody technologicznej, a także do innych procesów demineralizacji. Omówione wyżej procesy membranowe przedstawiono na schemacie, uwzględniając wymiarowe spektrum różnych substancji występujących w ciekłych artykułach żywnościowych.

11 11 KONSERWACJA MEMBRAN Ocena skuteczności czyszczenia (mycia) membrany odtworzenie przepuszczalności membrany dla wody destylowanej w danej temperaturze i dla danego ciśnienia transmembranowego Prędkość przepływu stycznego podczas czyszczenia powinna być równa lub większa niż prędkość podczas filtracji Zalecane stężenie środka myjącego powinno usuwać dany rodzaj zanieczyszczenia w ciągu minut Wpływ temperatury na mycie (wzrost temperatury obniża siłę wiązań zanieczyszczeń do powierzchni membrany, zwiększa rozpuszczalność słabo rozpuszczalnych zanieczyszczeń, zwiększa reaktywność środków myjących, których mechanizm działania opiera się na hydrolizie czy utlenianiu); w zakresie temperatur od 30 do 700C, wzrost temperatury o 200C w przybliżeniu zwiększy tempo czyszczenia dwukrotnie Woda używana do czyszczenia i płukania powinna być wysokiej jakości (odkładanie się na membranie zanieczyszczeń zawartych w wodzie; możliwość tworzenia się zanieczyszczeń, w wyniku reakcji składników zawartych w wodzie ( np. związki Mn i Fe) ze środkami myjącymi)

12 12 ZASTOSOWAJNIE PROCESÓW SEPARACJI MEMBRANOWEJ W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM Procesy membranowe są w technologii żywności bardzo atrakcyjną alternatywą do tradycyjnie stosowanych metod separacyjnych, a to ze względu na niedestrukcyjne oddziaływanie na produkt i niskie zużycie energii. W tabeli zestawiono przykłady zastosowania procesów membranowych w różnych działaniach towarzyszących produkcji żywności. Zastosowanie Produkt Proces membranowy "Zimna" sterylizacja Piwo, wino, mleko, moszcze, pożywki fermentacyjne MF Klarowanie Piwo, wino, soki owocowe MF,UF Białka, soki owocowe, kawa, Zagęszczanie barwniki, enzymy UF,RO Usuwanie alkoholu Piwo, wino RO,PV Białka, węglowodany, produkty Frakcjonowanie biotechnologii UF,RO Odzysk produktu Kwas mlekowy, kwas cytrynowy, ocet, alkohol etylowy UF, ED, PV Poprawa jakości produktu Substancje smakowo-zapachowe RO,PV Odsalanie, demineralizacja Woda, serwatka RO, NF, ED Przemysł mleczarski Pierwsze zastosowania procesów ultrafiltracji w mleczarstwie dotyczyły utylizacji serwatki. Serwatkę najpierw poddawano procesowi UF, w którym oddzielano frakcję białkową, a następnie RO, otrzymując zagęszczony roztwór laktozy oraz permeat o niskim BZT. Korzyści wynikające zatem ze stosowania procesów membranowych w tym przypadku polegają na możliwości otrzymywania 30-80% koncentratów białkowych pozbawionych laktozy, zagęszczonego do około 25% roztworu laktozy, a przy tym powstający ściek ma niskie BZT.

13 13 Stosując dalej odpowiednio dobrane membrany, białka można jeszcze rozdzielić na -laktoalbuminę i -laktoglobulinę, laktoferynę, laktoperoksydazę i glikomakropeptyd. Frakcjonowanie białek serwatkowych w procesie ultrafiltracji W serowarstwie powszechną praktyką jest wstępne zagęszczanie mleka przy użyciu UF, poprzedzające koagulację. Poprzez to wartość odżywcza sera jest wyższa dzięki wzbogaceniu go w białka, witaminy i niektóre substancje mineralne, tracone w serwatce w tradycyjnym procesie. Ważną zaletą technik membranowych jest możliwość "zimnej" sterylizacji. Mleko poddawane procesowi MF jest mikrobiologicznie czyste i nie jest wówczas wymagana typowa pasteryzacja. Pojawiają się jednak doniesienia mówiące o tym, że przy stosowaniu membran, które pozwalają na zachowanie przez mleko wszystkich jego białkowych składników, w permeacie zostaje część drobnoustrojów. Przemysł owocowo-warzywny W przemyśle tym procesy membranowe stosuje się do klarowania i zagęszczania soków, moszczów oraz wina, do wydzielania substancji aromatycznych z ekstraktów owocowych, do zagęszczania barwników roślinnych oraz do usuwania alkoholu z wina.

14 14 Dzięki technologiom membranowym można wyeliminować tak uciążliwe procesy jak filtracja przy użyciu ziemi okrzemkowej, bentonitu, zolu krzemionkowego i żelatyny. Jednocześnie, stosując instalacje membranowe, mniejsza jest powierzchnia produkcyjna, mniejsze jest zużycie energii, materiałów filtracyjnych czy też preparatów enzymatycznych. Połączone systemy UF i RO stosowane do odzyskiwania substancji aromatycznych zawartych w skórkach owoców cytrusowych, w dużej mierze wpływają na lepszą jakość produktu i wydajność procesu. Ultrafiltrację stosuje się też do pozyskiwania i zagęszczania naturalnych barwników roślinnych takich jak antocyjany i betanina. Zawartość tych składników w roztworach wodnych jest bardzo niska (ok. 0,1%), a w przewadze występują pektyny, białka i cukry. W tradycyjnym procesie sok lub ekstrakt jest filtrowany, zagęszczany na wyparkach i suszony rozpyłowo. Natomiast już jednokrotna ultrafiltracja pozwala dwukrotnie zwiększyć zawartość barwników w suchej masie. W produkcji winiarskiej zastosowanie mikrofiltracji i ultrafiltracji moszczów lub gotowego wina zapewnia z jednej strony usunięcie niepożądanej mikroflory, zaś z drugiej pozbawienie wina związków powodujących jego mętność. W ten sposób eliminuje się z procesu produkcyjnego uciążliwe etapy filtracji z użyciem środków klarujących oraz siarkowanie jako czynnik niszczący mikroflorę. Z kolei użycie membran RO umożliwia częściowe lub całkowite usunięcie alkoholu z wina lub też jego zagęszczenie. Otrzymuje się produkt o bardziej intensywnej barwie i zwiększonej zawartości alkoholu. Biotechnologia Biotechnologia, jako bardzo szeroka dziedzina, stwarza też bardzo szerokie możliwości stosowania technik membranowych. Począwszy od "zimnej" sterylizacji pożywek przy użyciu mikrofiltracji, moduły membranowe są zastosowane w reaktorach z recyrkulacją komórek i ciągłym odbieraniem produktów oraz do separacji i zagęszczania produktów fermentacji.

15 15 Na rysunku przedstawiono schemat tradycyjnego bioreaktora z dołączonym modułem membranowym i możliwością recyrkulacji komórek. Fermentor z recyrkulacją komórek Taki układ umożliwia ciągłość pracy fermentora, gdyż produkty procesu są w kontrolowany sposób odprowadzane i ich wzrastająca koncentracja nie inhibuje przebiegu prowadzonej reakcji. Dodatkowo też następuje ciągłe zawracanie komórek do reaktora, co zwiększa ich stężenie i powoduje tym samym wzrost wydajności procesu. Według podanego wyżej schematu przeprowadza się produkcję etanolu z surowców skrobiowych i serwatki, a także kwasu mlekowego, octowego i propionowego. Selektywne przegrody o różnych konfiguracjach, z unieruchomionymi komórkami lub enzymami, służą do budowy fermentorów nazywanych reaktorami membranowymi. Reaktory takie mogą być stosowane do prowadzenia fermentacji alkoholowej, mlekowej, octowej oraz do enzymatycznej hydrolizy sacharozy. W fermentacji alkoholowej aplikację zyskuje proces perwaporacji. Etanol odprowadzany w ten sposób z cieczy fermentacyjnej ma stężenie ok. 40%, a koszt jego produkcji jest o 29% niższy od produkowanego tradycyjnie.

16 16 Fermentacja alkoholowa z recyrkulacją komórek i ciągłym usuwaniem etanolu za pomocą perwaporacji. Przy użyciu PV można też odprowadzać z cieczy fermentacyjnej substancje zapachowe. Opracowana w ostatnich latach membrana dwupolarna, stosowana w elektrodializie, pozwala na otrzymywanie kwasu mlekowego bez konieczności jego oczyszczania, co jest wymagane w tradycyjnych metodach. Inne zastosowania procesów membranowych Techniki membranowe, przede wszystkim ultrafiltrację, stosuje się do zagęszczania białka jaja kurzego. Proces ten stosuje się też do odsalania białka jaja. Pozyskane w ten sposób czyste białko nie różni się wskaźnikami jakościowymi od białka natywnego. Ultrafiltrację stosuje się też w produkcji koncentratów białkowych z roślin oleistych. Dzięki technice membranowej, można usunąć z ekstraktu białkowego niepożądane niskocząsteczkowe składniki (przede wszystkim fenole), odpowiedzialne za nieprzyjemny zapach. Przemysł spożywczy stosuje też w niektórych przypadkach techniki membranowe na rzecz ochrony środowiska. Znane są przykłady poddawania procesowi MF solanek peklujących, w celu ich wielokrotnego użycia, a także przykłady membranowego oczyszczania wód odpadowych.

17 17 CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest: 1. Zapoznanie się z możliwościami separacyjnymi różnych technik membranowych, fizycznymi zasadami rozdziału w aparatach membranowych oraz podstawowymi, negatywnymi zjawiskami towarzyszącymi filtracji z użyciem membran. 2. Zapoznanie się z podstawowymi typami aparatów do prowadzenia filtracji membranowej, a w szczególności z mikrofiltrami i modułami do ultrafiltracji o różnej budowie (płytowy, rurowy, "hollow fiber") i zasadami ich obsługi. 3. Wykonanie doświadczenia - mikrofiltracja i ultrafiltracja wybranej cieczy spożywczej. Doświadczenie zostanie wykonane na modułach do mikrofiltracji i ultrafiltracji firmy Millipore. Typy stosowanych modułów: MF ceramiczny moduł rurowy UF - moduły płaskie Pellicon XL Rozdzielczość stosowanych membran: MF - 0,45pm UF Da Da Da Rodzaj cieczy: serwatka Przebieg ćwiczenia: -wykonanie mikro- i ultrafiltracji przy jednoczesnym pomiarze strumienia objętości filtratu (sporządzić wykres zależności strumienia filtratu od czasu filtracji), -ocena efektywności filtracji poprzez pomiar ilości pozostałego w permeacie i retentacie białka (spektrofotometr =280 nm), -przygotowanie środków czyszczących i mycie modułów MF i UF; moduł MF- woda destylowana (płukanie) i NaOH (10g/litr) moduły UF- woda destylowana, NaOH (4g/litr), H 3 PO 4 (0,1 N) nie przekraczać ciśnienia 30 psi podczas mycia membran Pellicon.

18 18 WYBRANE POZYCJE LITERATUROWE Anonim (1988): Ultrafiltracja w technologii żywności. Przem. ferm. i owocwarzyw., 5-6: 16. Belfort G. (1989): Membranes and bioreactors: A technical challenge in biotechnology. Biotechnol. Bioeng, 33:1048. Brown D.E., Kavanagh P.R. (1987): Cross-flow separation of cells. Process Biochem., 22(4): 96. Cheryan M. (1986): Ultrafiltration handbook. Lancaster, PA Technomics Publ. Co. Chmiel H., Gudernatsch W., Howaldt M. (1988): Integrated downstream processing with membranes. Chem. Biochem. Eng., Q2, 4:184. Cuperus F.P., Nijhuis H.H. (1993): Application of membranes technology to food processing. TFST, 4(9):277. Gallman P.U. (1990): Membrane technology, a challenge for the dairy industry. Lebensm. Technologie, 23:71. Hoffmann H., Scheper T., Schugerl K., Schmidt W. (1987): Use of membranes to improve bioreactor performance. Chem. Engng. J., 34:313. Honer C. (1990): Expanding membrane technology. Dairy Foods, 91:71. Lefebvre M.S. (1986): Membrane technology and food industry. ASEAN Food Journ.,2(2):51 Mehaia M.A., Cheryan M. (1984): Ethanol production in a hollow-fibre bioreactor using Saccharomyces cerevisiae. Appl. Microb.Biotechnol., 20:100. Moulder M.H.V. (1991): Basic Principles of Membrane Technology. Amsterdam. Kluwer Academic. Oelsen N., Jensen F. (1989): Microfiltration. The influence of operation parameters in the process. Milchwissenschaft, 44 (8): 476. Paulson D. J., Wilson R. L., Spatz D.D. (1984): Crossflow membrane technology and its applications. Food Technol. 38 (12): 77. Philip T. (1984): Purification and concentration of natural colorants by membranes. Food Techn., 38 (12): 107. Rautenbach R., Albrecht R. (1989): Membrane Processes. Chichester. J. Wiley. Sourirajan S. (1970): Reverse Osmosis. New York Academic Press. Wroński S., Rudniak L. (1990): Filtracja dynamiczna w biotechnologii. Biotechnologia 4 (10): 12.

Utylizacja i neutralizacja odpadów Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska. Ćwiczenie 14. Zastosowanie metod membranowych do oczyszczania ścieków

Utylizacja i neutralizacja odpadów Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska. Ćwiczenie 14. Zastosowanie metod membranowych do oczyszczania ścieków Utylizacja i neutralizacja odpadów Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska Ćwiczenie 14 Zastosowanie metod membranowych do oczyszczania ścieków Wstęp teoretyczny Opracowała: dr Elżbieta Megiel 1. Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2)

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Wykład 5 Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Opracowała dr Elżbieta Megiel Nanofiltracja (ang. Nanofiltration) NF GMM 200 Da rozmiar molekuły 1 nm, TMM 5 30 atm Membrany jonoselektywne Stopień zatrzymywania:

Bardziej szczegółowo

Technika membranowa MF UF NF - RO

Technika membranowa MF UF NF - RO Technika membranowa MF UF NF - RO AquaCare GmbH & Co. KG Am Wiesenbusch 11 (im Innovapark) 45966 Gladbeck, Germany +49-20 43-37 57 58-0 +49-20 43 37 57 58-90 www.aquacare.de e-mail: info@aquacare.de Autoryzowany

Bardziej szczegółowo

UZDATNIANIE WODY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM TECHNIKI MEMBRANOWE. 26 marca 2010 Woda i Ścieki w Przemyśle Spożywczym - Białystok 2010

UZDATNIANIE WODY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM TECHNIKI MEMBRANOWE. 26 marca 2010 Woda i Ścieki w Przemyśle Spożywczym - Białystok 2010 UZDATNIANIE WODY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM TECHNIKI MEMBRANOWE Obszar geograficzny działania EUROWATER Koncentracja na średnich wydajnościach stacji uzdatniania wody Małe przepływy Średnie przepływy Duże

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Spis treści Przedmowa 1. Woda w przyrodzie 1.1. Wprowadzenie 1.2. Fizyczne właściwości wody 1.3. Ogólna charakterystyka roztworów wodnych 1.3.1. Roztwory

Bardziej szczegółowo

Ewa Puszczało. Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki

Ewa Puszczało. Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Ewa Puszczało Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Substancje powierzchniowo czynne (SPC) to związki chemiczne, których cząsteczki są zbudowane z 2 elementów o przeciwnym

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie technik membranowych jako przyszłościowy kierunek w uzdatnianiu wody

Zastosowanie technik membranowych jako przyszłościowy kierunek w uzdatnianiu wody Zastosowanie technik membranowych jako przyszłościowy kierunek w uzdatnianiu wody XVI Sympozjum naukowo-techniczne WOD-KAN-EKO Wrocław 2013 r. Plan Prezentacji Wstęp Tło projektu Założenia techniczne Stacja

Bardziej szczegółowo

WODA I ŚCIEKI W PRZEMYŚLE MOŻLIWOŚĆ OBNIŻENIA KOSZTÓW EKSPLOATACYJNYCH W STACJI UZDATNIANIA WODY W PRZEMYŚLE

WODA I ŚCIEKI W PRZEMYŚLE MOŻLIWOŚĆ OBNIŻENIA KOSZTÓW EKSPLOATACYJNYCH W STACJI UZDATNIANIA WODY W PRZEMYŚLE WODA I ŚCIEKI W PRZEMYŚLE MOŻLIWOŚĆ OBNIŻENIA KOSZTÓW EKSPLOATACYJNYCH W STACJI UZDATNIANIA WODY W PRZEMYŚLE Obszar geograficzny działania EUROWATER Koncentracja na średnich wydajnościach stacji uzdatniania

Bardziej szczegółowo

Co to jest FERMENTACJA?

Co to jest FERMENTACJA? Co to jest FERMENTACJA? FERMENTACJA - rozkład niektórych monosacharydów, np. glukozy, pod wpływem enzymów wydzielanych przez drożdże lub bakterie. czyli tzw. biokatalizatorów. Enzymy (biokatalizatory)

Bardziej szczegółowo

Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych. Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny.

Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych. Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny. 1 Sposób otrzymywania białek o właściwościach immunoregulatorowych Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania fragmentów witellogeniny. Wynalazek może znaleźć zastosowanie w przemyśle spożywczym i

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol OTRZYMYWANIE BIOETANOLU ETAP II (filtracja) i III (destylacja) CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu filtracji brzeczki fermentacyjnej oraz uzyskanie produktu końcowego (bioetanolu)

Bardziej szczegółowo

Lublin 26.09.2012. Stacja Uzdatniania Wody w ZAK S.A.

Lublin 26.09.2012. Stacja Uzdatniania Wody w ZAK S.A. Lublin 26.09.2012 Stacja Uzdatniania Wody w ZAK S.A. W 2008 roku podpisano umowę na wykonanie SUW w ZAK S.A. Budowa instalacji trwała 2 lata. Głównym wykonawcą zadania był Polimex-Mostostal S.A., natomiast

Bardziej szczegółowo

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa

Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Oddział w Radomiu Andrzej Śliwa Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Projekt

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

Oszczędności płynące z odzysku wody i cennych surowców

Oszczędności płynące z odzysku wody i cennych surowców Oszczędności płynące z odzysku wody i cennych surowców NIJHUIS PODSTAWOWE LICZBY Ponad 80 lat doświadczenia Ponad 2400 instalacji na świecie Ponad 130 instalacji w Polsce w tym blisko 80% w branży spożywczej

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Czas trwania lekcji: 2x 45 minut Cele lekcji: 1. Ogólny zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Technologie membranowe w przygotowaniu wody duńska firma produkująca urządzenia do uzdatniania wody w oparciu o własne projekty i rozwiązania technologiczne obecnie 4 lokalizacje produkcyjne założona w

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. przemysłu spożywczego- wykład 5

Wykład 5. przemysłu spożywczego- wykład 5 Wykład spożywczego- wykład Katedra Inżynierii i Aparatury Przemysłu Spożywczego 4maja2014 1/1 Układy gaz-ciecz Rozpuszczalnośćwybranychgazówwcieczachw20 o Cw g/100g cieczy CIECZ H 2 N 2 O 2 CO 2 H 2 S

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189078

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189078 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189078 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 328647 (22) Data zgłoszenia: 17.09.1998 (51) IntCl7 C12P 1/02 A23L

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba

Biotechnologia w produkcji piwa. Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Biotechnologia w produkcji piwa Wykłady Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii Molekularnej dr Sławomir Wierzba Literatura Wolfgang Kunze - Technologia Piwa i Słodu, Piwochmiel, 1999 r. Treść wykładów

Bardziej szczegółowo

Wykład 8. Dyfuzyjne techniki membranowe (część 3) Opracowała dr Elżbieta Megiel

Wykład 8. Dyfuzyjne techniki membranowe (część 3) Opracowała dr Elżbieta Megiel Wykład 8 Dyfuzyjne techniki membranowe (część 3) Opracowała dr Elżbieta Megiel Dializa Dializa dla roztworów elektrolitów Równowaga Donnana, 1911 W warunkach równowagowych iloczyn jonowy każdego elektrolitu

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Temat lekcji Treści nauczania 1. Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH Temat: Badanie cyklonu ZAKŁAD APARATURY PRZEMYSŁOWEJ POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BMiP 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI MGR INŻ. ANNA MUSIELAK DI (FH) DR. TECHN. SIMON JABORNIG

Bardziej szczegółowo

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami.

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami. Cillit -Neutra Cillit-Neutra przeznaczony jest do neutralizacji zużytych roztworów Cillit (patrz: karta katalogowa L 06), szczególnie przed ich odprowadzeniem do kanalizacji, jak również do podwyższania

Bardziej szczegółowo

ODNOWA WODY. Wykład 11 PROCESY MEMBRANOWE

ODNOWA WODY. Wykład 11 PROCESY MEMBRANOWE ODNOWA WODY Wykład 11 PROCESY MEMBRANOWE Size ranges of dissolved and suspanded water constituents Klasyfikacja procesów membranowych wg rodzaju sily napędowej wywołującej transport substancji przez membranę

Bardziej szczegółowo

Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających

Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających Czynniki wpływające na wydatek serów dojrzewających Wydatek sera - jest to ilość kilogramów sera otrzymana ze 100 kilogramów mleka Wrz = MS/Mm *100 gdzie : Ms masa sera w kg Mm masa mleka w kg Określenie

Bardziej szczegółowo

tel: 56.611.43.15 fax: 56.654.24.77 Recenzja

tel: 56.611.43.15 fax: 56.654.24.77 Recenzja Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Wydział Chemii Katedra Chemii Fizycznej i Fizykochemii Polimerów Zespół Membran i Membranowych Procesów Rozdzielczych ul. Gagarina 7; 87-100 Toruń / Poland tel: 56.611.43.15

Bardziej szczegółowo

Automatyczne filtry samooczyszczające się

Automatyczne filtry samooczyszczające się Automatyczne filtry samooczyszczające się Różne rodzaje uszczelnień i układów sterowania do wyboru Zgarniacz tylko w filtrze siatkowym podczas czyszczenia Asymetryczny filtr siatkowy skuteczne czyszczenie

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy

Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy Metody zmniejszenia emisji CO 2 - technologia oxy-spalania Metoda ta polega na spalaniu paliwa w atmosferze o zwiększonej koncentracji

Bardziej szczegółowo

Para pozostająca w równowadze z roztworem jest bogatsza w ten składnik, którego dodanie do roztworu zwiększa sumaryczną prężność pary nad nim.

Para pozostająca w równowadze z roztworem jest bogatsza w ten składnik, którego dodanie do roztworu zwiększa sumaryczną prężność pary nad nim. RÓWNOWAGA CIECZ-PARA DLA UKŁADÓW DWUSKŁADNIKOWYCH: 1) Zgodnie z regułą faz Gibbsa układ dwuskładnikowy osiąga największą liczbę stopni swobody (f max ), gdy znajduje się w nim najmniejsza możliwa liczba

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Costa. Wyjdź myśleniem poza butle. ZASTOSOWANIE: RESTAURACJE, KAWIARNIE, PUBY, BARY, STOŁÓWKI, GABINETY LEKARSKIE, itp.

Costa. Wyjdź myśleniem poza butle. ZASTOSOWANIE: RESTAURACJE, KAWIARNIE, PUBY, BARY, STOŁÓWKI, GABINETY LEKARSKIE, itp. Costa Wyjdź myśleniem poza butle ZASTOSOWANIE: RESTAURACJE, KAWIARNIE, PUBY, BARY, STOŁÓWKI, GABINETY LEKARSKIE, itp. Merlin - RO system System do uzdatniania wody marki Merlin jest skrajnie nowatorskim

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY Zadanie 1216 (2 pkt) Przeczytaj poniższy tekst i zapisz poniżej nazwy cukrów X i Y, o których mowa. Kwasy nukleinowe są długimi łańcuchami poliestrowymi, zbudowanymi z połączonych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA TREŚĆ WYKŁADÓW Budowa i biologia skóry. Typy skóry. Funkcje skóry. Układ odpornościowy skóry. Starzenie się skóry. Przenikanie przez skórę. Absorpcja skórna.

Bardziej szczegółowo

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych Dział 9. Węglowodory rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne, zna nazwy czterech początkowych węglowodorów

Bardziej szczegółowo

Trociny, wióry, ścinki, drewno, płyta wiórowa i fornir zawierające substancje niebezpieczne 14. 03 01 82 Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków

Trociny, wióry, ścinki, drewno, płyta wiórowa i fornir zawierające substancje niebezpieczne 14. 03 01 82 Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków 1. 02 01 01 Osady z mycia i czyszczenia 2. 02 01 03 Odpadowa masa roślinna 3. 02 01 04 Odpady tworzyw sztucznych (z wyłączeniem opakowań) 4. 02 01 08* Odpady agrochemikaliów zawierające substancje, w tym

Bardziej szczegółowo

Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku

Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku i/lub siarkowodoru Te problemy często występują razem.

Bardziej szczegółowo

Węgiel aktywny - Elbar Katowice - Oddział Carbon. Węgle aktywne ziarniste produkowane są z węgla drzewnego w procesie aktywacji parą wodną.

Węgiel aktywny - Elbar Katowice - Oddział Carbon. Węgle aktywne ziarniste produkowane są z węgla drzewnego w procesie aktywacji parą wodną. Węgle aktywne - Węgle aktywne do uzdatniania wody i oczyszczania ściekãłw: - {jgbox linktext:=[węgiel aktywny ziarnisty 1-4,4-8 mm ]} Węgiel aktywny ziarnisty 1-4,4-8 mm Węgle aktywne ziarniste produkowane

Bardziej szczegółowo

SĄCZKI STRZYKAWKOWE www.alfachem.pl biuro@alfachem.pl sprzedaz@alfachem.pl

SĄCZKI STRZYKAWKOWE www.alfachem.pl biuro@alfachem.pl sprzedaz@alfachem.pl SĄCZKI STRZYKAWKOWE 233 Sączki strzykawkowe MicroPore standardowe Przeznaczone do filtracji próbek w procesie ich przygotowania do dalszych analiz, np. chromatograficznych. Membrany o różnej wielkości

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Apolinary L. Kowal, Maria Świderska-Bróż - Oczyszczanie wody

Księgarnia PWN: Apolinary L. Kowal, Maria Świderska-Bróż - Oczyszczanie wody Księgarnia PWN: Apolinary L. Kowal, Maria Świderska-Bróż - Oczyszczanie wody Przedmowa................................................ XIII 1. Woda w przyrodzie.........................................

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Klasyczna Analiza Jakościowa Organiczna, Ćw. 4 - Identyfikacja wybranych cukrów Ćwiczenie 4 Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Zagadnienia teoretyczne: 1. Budowa

Bardziej szczegółowo

Obserwacja zmian turgoru w komórkach korzenia marchwi

Obserwacja zmian turgoru w komórkach korzenia marchwi Doświadczenie 1 Obserwacja zmian turgoru w komórkach korzenia marchwi Materiał: duży, jędrny korzeń marchwi. Pomoce: nóż. Odczynniki: kryształy NaCl(soli kuchennej) Wykonanie: Wyniki: Kryształki soli uległy

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny

Wymagania programowe na poszczególne oceny Przedmiot: chemia Klasa: IIIa, IIIb Nauczyciel: Agata SROKA Wymagania programowe na poszczególne oceny VII. Węgiel i jego związki z wodorem podaje kryteria podziału chemii na organiczną i nieorganiczną

Bardziej szczegółowo

LIST NR 1. List Wspólnoty Europejskiej

LIST NR 1. List Wspólnoty Europejskiej 6.2.2009 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 37/9 POROZUMIENIE W FORMIE WYMIANY LISTÓW między Wspólnotą Europejską i Republiką Chile dotyczące zmian w dodatku V do Umowy w sprawie handlu winem załączonej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum. Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:

Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum. Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który: Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum Dział 1. WĘGLOWODORY rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne,

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

VarioDry SPN 0003-0063

VarioDry SPN 0003-0063 Technologie VarioDry Osuszania SPN 0003-0063 Membranowy Osuszacz Powietrza VarioDry SPN 0003-0063 GŁÓWNE CECHY I KORZYŚCI: Bardzo niskie straty powietrza Lekka konstrukcja 9 typów o dopuszczalnym przepływie

Bardziej szczegółowo

Hala technologiczna. Centrum Edukacyjno Badawczego Mleczarstwa

Hala technologiczna. Centrum Edukacyjno Badawczego Mleczarstwa Hala technologiczna Centrum Edukacyjno Badawczego Mleczarstwa Projekt: ROZBUDOWA, MODERNIZACJA I WYPOSAŻENIE ZESPOŁU LABORATORIÓW EDUKACYJNO- BADAWCZYCH TECHNOLOGII, JAKOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA ZDROWOTNEGO

Bardziej szczegółowo

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

Klimawent: Odpylacze cyklonowe Storm w instalacjach odciągów miejscowych

Klimawent: Odpylacze cyklonowe Storm w instalacjach odciągów miejscowych Klimawent: Odpylacze cyklonowe Storm w instalacjach odciągów miejscowych W artykule przedstawione zostały możliwości zastosowania odpylaczy cyklonowych Storm: w systemach instalacyjnych wentylacji wyciągowej

Bardziej szczegółowo

Stacje uzdatniania wody

Stacje uzdatniania wody Stacje uzdatniania wody Oferujemy: Instalacje do wody pitnej, procesowej i technologicznej pod klucz od projektowania do realizacji, Pomoc w wyborze optymalnego rozwiązania technologicznego, Gwarancje

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE TECHNIK MEMBRANOWYCH DO POZYSKIWANIA NISKOCZĄSTECZKOWYCH PROTEIN BIAŁKA JAJA KURZEGO

ZASTOSOWANIE TECHNIK MEMBRANOWYCH DO POZYSKIWANIA NISKOCZĄSTECZKOWYCH PROTEIN BIAŁKA JAJA KURZEGO ŻYWNOŚĆ 2(43)Supl., 05 ŁUKASZ BOBAK, TERESA SKIBA, WIESŁAW KOPEĆ ZASTOSOWANIE TECHNIK MEMBRANOWYCH DO POZYSKIWANIA NISKOCZĄSTECZKOWYCH PROTEIN BIAŁKA JAJA KURZEGO S t r e s z c z e n i e Celem pracy była

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie wiadomości z kl. I

Powtórzenie wiadomości z kl. I Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Powtórzenie wiadomości z kl. I Na początku kl. I po kilku lekcjach przypominających materiał w każdej klasie przeprowadzam mini konkurs chemiczny.

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Postęp techniczny w przemyśle cukrowniczym. Maj 2015

Postęp techniczny w przemyśle cukrowniczym. Maj 2015 Postęp techniczny w przemyśle cukrowniczym Maj 2015 Działalność EPURO POLSKA INDUSTRIAL WATER to 3 segmenty: Urządzenia przemysłowe Środki chemiczne Serwis techniczny projektowanie instalacji dobór, kompletacja

Bardziej szczegółowo

Procesy membranowe wprowadzenie

Procesy membranowe wprowadzenie 16 Nauka i technika Procesy membranowe wprowadzenie Membrane processes introduction Piotr Ratajczak Streszczenie Artykuł stanowi ogólne wprowadzenie do technologii oczyszczania ścieków i uzdatniania wody

Bardziej szczegółowo

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Marcin Cichosz, Roman Buczkowski Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Schemat ideowy pozyskiwania biometanu SUBSTRATY USUWANIE S, N, Cl etc. USUWANIE CO 2 PRZYGOTOWANIE BIOGAZ SUSZENIE

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Autor: Piotr Kirpsza - ENEA Wytwarzanie ("Czysta Energia" - nr 1/2015) W grudniu 2012 r. Elektrociepłownia Białystok uruchomiła drugi fluidalny

Bardziej szczegółowo

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Barwniki spożywcze Anna Rychter i Michalina Kolan II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Kopernika w Lesznie Czym są barwniki? To chemiczne związki organiczne

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Instytut Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej PRACOWNIA SPECJALISTYCZNA INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ Nr ćwiczenia TEMAT: Wyznaczanie porowatości objętościowej przez zanurzenie

Bardziej szczegółowo

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko Produkcja kompostu konrtola i zapewnianie jakości Krzysztof Pudełko Piła, 1 lutego 2007 Lokalizacja Kompostownia Co zostało zrobione? Dlaczego zostało zrobione? Zwiększenie produkcji kompostu Możliwość

Bardziej szczegółowo

Instytut Inżynierii Lotniczej, Procesowej i Maszyn Energetycznych Zakład Aparatury Procesowej

Instytut Inżynierii Lotniczej, Procesowej i Maszyn Energetycznych Zakład Aparatury Procesowej Instytut Inżynierii Lotniczej, Procesowej i Maszyn Energetycznych Zakład Aparatury Procesowej Seminarium z cyklu "Rozwiązania dla przemysłu" 23 września 2010 r. Filtracja ciśnieniowa i odwadnianie zawiesin

Bardziej szczegółowo

czyli Lepiej mniej a Lepiej

czyli Lepiej mniej a Lepiej Wysokie Ciśnienia w nowych technologiach przetwórstwa żywności czyli Lepiej mniej a Lepiej (konserwantów) Sylwester J. Rzoska Monika Fonberg-Broczek, Bożena Windyga, Małgorzata Rutkowska Instytut Wysokich

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia.

Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia. Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia. Cele dydaktyczno- wychowawcze: Wyjaśnienie mechanizmu reakcji estryfikacji Poznanie

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNE METODY PRZYGOTOWANIA WODY DLA MLECZARSTWA

INNOWACYJNE METODY PRZYGOTOWANIA WODY DLA MLECZARSTWA III Konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska. Woda i Ścieki w Przemyśle Spożywczym INNOWACYJNE METODY PRZYGOTOWANIA WODY DLA MLECZARSTWA Zygmunt Zander Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC

CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC MK-EG-AS Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Gdańsk 2009 Chromatograficzne układy faz odwróconych (RP) Potocznie: Układy chromatograficzne, w których

Bardziej szczegółowo

Magnez morski z obniżoną zawartością sodu

Magnez morski z obniżoną zawartością sodu Magnez morski z obniżoną zawartością sodu Płynny, skoncentrowany magnez pozyskany w procesie odsalania wody morskiej. W wyniku wykorzystania innowacyjnej metody pozyskania magnezu powstał preparat o natychmiastowej

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE WODY METODĄ ODWRÓCONEJ OSMOZY. 1. Wprowadzenie do technik membranowych

OCZYSZCZANIE WODY METODĄ ODWRÓCONEJ OSMOZY. 1. Wprowadzenie do technik membranowych Aktualizacja 14.02.2012r. OCZYSZCZANIE WODY METODĄ ODWRÓCONEJ OSMOZY 1. Wprowadzenie do technik membranowych Procesy membranowe są technikami pozwalającymi na separację zanieczyszczeń o wymiarach cząstek

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA Piotr KOWALIK Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Studenckie Koło Naukowe Informatyków KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA 1. Ciekłe układy niejednorodne Ciekły układ niejednorodny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY

Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY Wymagania na ocenę dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą wymienia odmiany pierwiastkowe wyjaśnia pochodzenie węgli węgla; kopalnych; wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

Substancje i ich właściwości

Substancje i ich właściwości Pierwsza partia materiału i dobrane do nich zadania typu egzaminacyjnego. Materia jest to wszystko co nas otacza. Materię tworzą substancje, posiadające określony stały skład i określone właściwości. Właściwości

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka ścieków mleczarskich oraz procesy i urządzenia stosowane do ich oczyszczania. dr inż. Katarzyna Umiejewska

Charakterystyka ścieków mleczarskich oraz procesy i urządzenia stosowane do ich oczyszczania. dr inż. Katarzyna Umiejewska Charakterystyka ścieków mleczarskich oraz procesy i urządzenia stosowane do ich oczyszczania dr inż. Katarzyna Umiejewska W 2011 r. wielkość produkcji wyniosła 11183 mln l mleka. Spożycie mleka w Polsce

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny Chemia Kl.1 I. Substancje chemiczne i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] zna zasady bhp obowiązujące w pracowni chemicznej nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

Program zajęć: Przedmiot Inżynieria procesowa w ochronie środowiska Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji (studia stacjonarne) II rok

Program zajęć: Przedmiot Inżynieria procesowa w ochronie środowiska Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji (studia stacjonarne) II rok Program zajęć: Przedmiot Inżynieria procesowa w ochronie środowiska Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji (studia stacjonarne) II rok Zaliczenie przedmiotu: zdanie pisemnego egzaminu testowego,

Bardziej szczegółowo

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej dr inż. Cezary Możeński prof. nadzw. Projekty PO RPW Wyposażenie Laboratorium Wysokich Ciśnień w nowoczesną infrastrukturę

Bardziej szczegółowo

KART A PRZ EDM IOTU. Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej. prof. nzw. dr hab. inż. Roman Gawroński

KART A PRZ EDM IOTU. Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej. prof. nzw. dr hab. inż. Roman Gawroński Politechnika Warszawska Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej KART A PRZ EDM IOTU Kod przedmiotu IC.MOS202 Nazwa przedmiotu w j. polskim Procesy oczyszczania cieczy 2 w j. angielskim Liquid Purification

Bardziej szczegółowo

Natryskowe systemy uszczelniające oraz powłoki poliuretanowo-betonowe. Rafał Błaszczyk 6-7.03.2014 Tarnowo Podgórne

Natryskowe systemy uszczelniające oraz powłoki poliuretanowo-betonowe. Rafał Błaszczyk 6-7.03.2014 Tarnowo Podgórne Natryskowe systemy uszczelniające oraz powłoki poliuretanowo-betonowe Rafał Błaszczyk 6-7.03.2014 Tarnowo Podgórne Masterseal Membrany Natryskowe Masterseal to systemy żywic polimocznikowych i poliuretanowych

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo zbożowe 1.1. Asortyment przetwórstwa zbożowego 1.2. Surowce

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

DESTYLACJA JAKO METODA WYODRĘBNIANIA I OCZYSZCZANIA ZWIĄZKÓW CHEMICZNYCH

DESTYLACJA JAKO METODA WYODRĘBNIANIA I OCZYSZCZANIA ZWIĄZKÓW CHEMICZNYCH DESTYLCJ JKO METOD WYODRĘNINI I OCZYSZCZNI ZWIĄZKÓW CHEMICZNYCH Zakres materiału: - metody rozdzielania substancji, - destylacja - charakter wykorzystywanych zjawisk, typy destylacji, zastosowanie, charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Chemia związków węgla

Chemia związków węgla strona 1/7 hemia związków węgla Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Węgiel i jego związki. Proste węglowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe,

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym:

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: 23 zadania z chemii Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: Estrem jest związek o wzorze: Zadanie 2 (0-1) Elementy kolejki

Bardziej szczegółowo

SERIA PRODUKTÓW DO ZABEZPIECZANIA OBIEGÓW CHŁODZĄCYCH

SERIA PRODUKTÓW DO ZABEZPIECZANIA OBIEGÓW CHŁODZĄCYCH SERIA PRODUKTÓW DO ZABEZPIECZANIA OBIEGÓW CHŁODZĄCYCH A/OCH/KOR/P Produkt przeznaczony do ochrony przemysłowych systemów chłodzących przed korozją i odkładaniem się kamienia. Odpowiednio dobrane związki

Bardziej szczegółowo