Definicja bezpośrednich inwestycji zagranicznych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Definicja bezpośrednich inwestycji zagranicznych"

Transkrypt

1 t. 4 STUDIA Z ZAKRESU PRAWA, ADMINISTRACJI I ZARZĄDZANIA UKW 2013 Grzegorz Górniewicz Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych Definicja bezpośrednich inwestycji zagranicznych Literatura przedmiotu prezentuje wiele definicji bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Wśród nich szczególne miejsce zajmuje tzw. wzorcowa definicja BIZ, którą opracowała Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Według niej inwestycją zagraniczną jest przedsiębiorstwo, w którym jeden inwestor zagraniczny uzyskuje lub posiada trwały wpływ (ang. lasting interest), wyrażony posiadaniem minimum 10% akcji zwykłych tego przedsiębiorstwa lub 10% głosów na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy, co według OECD daje efektywny wpływ na zarządzanie przedsiębiorstwem. 1 Często cytowana jest także bardziej ogólna, choć zgodna z powyższą, definicja Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW). Brzmi ona następująco: inwestycją bezpośrednią jest inwestycja podejmowana w celu zdobycia trwałego udziału w przedsiębiorstwie działającym w gospodarce innej, niż gospodarka inwestora, przy czym celem inwestora jest uzyskanie efektywnego wpływu na zarządzanie przedsiębiorstwem 2. Jak widać definicja ta nie wyznacza dolnego progu udziałów w przedsiębiorstwie, dającego efektywny wpływ na podejmowane w nim decyzje. Część autorów próbuje konstruować własne definicje, które w gruncie rzeczy pokrywają się w dużej mierze z zaprezentowanymi powyżej. Wśród BIZ wyróżnia się inwestycje typu greenfield i brownfield. Pierwsze z nich to inwestycje tworzone od podstaw. Polegają one na budowie całkowicie nowych przedsiębiorstw. Greenfield są charakterystyczne przede wszystkim dla krajów rozwijających się. Z kolei inwestycje typu brownfield występują na ogół w krajach wysoko rozwiniętych. Polegają one na przejęciach przedsiębiorstw już istniejących lub przyjmują postać fuzji 3. 1 Zob. Benchmark Definition of Foreign Direct Investment, Third Edition, OECD, Paris 1996, s B. Jasiński, L. Mesjasz, Rola finansowania zewnętrznego w procesie restrukturyzacji przemysłu krajów CEFTA, w pracy zbior: Zadłużenie zewnętrzne a rozwój przemysłu kraju dłużniczego, Kraków G. Górniewicz, Konsekwencje międzynarodowych przepływów kapitału dla gospodarki światowej ze szczególnym uwzględnieniem Polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2007, s

2 Grzegorz Górniewicz Skala zjawiska Po rekordowym 2007 r., gdy łączna wartość bezpośrednich inwestycji na świecie wyniosła ponad 2 biliony USD, w następnych latach, głównie ze względu na światowy kryzys, BIZ przyjmowały niższe wartości (zob. tab. 1). Na koniec 2012 na całym świecie zanotowano przepływ BIZ na sumę przekraczającą 1,35 biliona USD. Tab. 1. Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na świecie w latach (w mln USD) Region / kraj Ś w i a t Kraje rozwinięte Europa Wielka Bryt Irlandia Luksemburg Hiszpania Francja Ameryka Północna USA Kanada Pozostałe rozwinięte kraje Australia Kraje rozwijające się Afryka Azja Chiny Hong Kong Singapur Indie Ameryka Południowa Brazylia Chile Meksyk Gospodarki transorfmujące się Rosja Źródło: Opracowanie własne na podstawie: World Investment Report 2013: Global Value Chains: Investment and Trade for Development, United Nations, New York and Geneva 2013, s

3 Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych W latach zmniejszył się udział krajów rozwiniętych w światowym napływie BIZ. W 2007 r. wynosił on ok. 66%, a w 2012 roku tylko 41,5%. Zdecydowana większość tych inwestycji wpłynęła do Europy (zwłaszcza do Wielkiej Brytanii, Irlandii, Luksemburga, Hiszpanii i Francji) oraz do Ameryki Północnej. W rozpatrywanym okresie dynamicznie wzrastał natomiast udział krajów rozwijających się w światowych BIZ. W 2007 roku wynosił on tylko 29%, a w 2012 aż 52% światowych bezpośrednich inwestycji zagranicznych. W tej grupie państw zdecydowanie dominowała Azja, w tym przede wszystkim Chiny, Hongkong, Singapur i Indie. Należy zwrócić też uwagę na widoczny przyrost napływu BIZ do Ameryki Południowej. Szczególnie dotyczył on gospodarki brazylijskiej. Inwestycje bezpośrednie podobnie jak w poprzednich latach omijały na Afrykę. Na ten kontynent w 2012 roku przypadło tylko 3,7% wszystkich światowych BIZ. W klasyfikacji krajów, pod względem przyjętych inwestycji bezpośrednich zdecydowanie dominują USA (167,6 mld USD) i Chiny (121 mld USD). Kolejne miejsca zajęły: Hongkong, Brazylia i Wielka Brytania. Tab. 2. Najwięksi dostawcy bezpośrednich inwestycji zagranicznych w latach (w mln USD) Kraj USA Japonia Chiny Hong Kong Wielka Bryt Niemcy Kanada Rosja Francja Szwecja Źródło: Opracowanie własne na podstawie: World Investment Report 2013: Global Value Chains: Investment and Trade for Development, United Nations, New York and Geneva 2013, s Największym inwestorem bezpośrednim na świecie pozostają od lat Stany Zjednoczone. W 2012 roku ulokowały one w formie BIZ prawie 323 mld USD (zob. tab.2). Drugą pozycję zajęła Japonia (ponad 122 mld USD), a na trzecim miejscu uplasowały się Chiny (ok. 84 mld USD). Gdyby dołączyć do nich wynik Hong Kongu kraj ten byłby drugim inwestorem świata. 63

4 Grzegorz Górniewicz Determinanty bezpośrednich inwestycji zagranicznych Planowanie i późniejsze podejmowanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych związane jest z występowaniem oraz analizą różnorodnych czynników i uwarunkowań stanowiących determinanty określające tę działalność. 4 Przedsiębiorca, aby odpowiednio zaplanować inwestycję musi zidentyfikować wiele cech środowiska inwestycyjnego w obszarach, które stanowią o późniejszym powodzeniu przedsięwzięcia. Wielu badaczy tematu, z uwagi na mnogość owych czynników próbuje je sklasyfikować. Stosunkowo popularny jest podział omawianych determinantów na cztery grupy: instytucjonalne, kulturowe, społeczno-ekonomiczne i polityczno-prawne 5. Inni dzielą powyższe czynniki na podażowe i popytowe 6, jeszcze inni na geograficzne, ekonomiczne, polityczne oraz prawne. 7 W początkowej fazie procesu klasyfikacji determinantów bezpośrednich inwestycji zagranicznych należy wyróżnić dwie ich ogólne grupy. Pierwszą stanowią determinanty powodujące podjęcie decyzji o dokonaniu inwestycji bezpośredniej za granicą, czy też inaczej czynniki towarzyszące takiej decyzji, determinujące ten krok. Drugą z wyróżnionych grup powinny stanowić determinanty inwestycji już podjętej, czyli czynniki warunkujące bieżącą działalność inwestorów zagranicznych. Dopiero rozróżnienie tych dwóch rodzajów determinantów BIZ daje podstawy do dalszej ich klasyfikacji. Grupę determinantów powodujących, czy warunkujących podjęcie inwestycji bezpośredniej dzieli się zwykle na czynniki zewnętrzne i wewnętrzne 8. Determinanty wewnętrzne wynikają z charakteru działalności przedsiębiorstwa, posiadanych zasobów i są przez niekontrolowane. Natomiast determinanty zewnętrzne nie podlegają kontroli przedsiębiorstwa a obejmują czynniki związane z jego otoczeniem, zarówno krajowym jak i zagranicznym 9. Stosując kryterium kierunku przepływu BIZ niektórzy ekonomiści dzielą determinanty inwestycji na powodujące ich wypływ (outward foreign direct investment) oraz napływ (inward foreign direct inwestment) do gospodarki krajowej 10. Pierwsza grupa determinantów powoduje, iż przedsiębiorstwa decydują się na wychodzenie z gospodarki krajowej i przenoszenie całej dotychczasowej działalności lub pewnych jej obszarów do gospodarek innych krajów. Grupa druga natomiast, to determinanty powodujące przyciąganie zagranicznych inwestorów i zachęcanie ich do ulokowania inwestycji w kraju lokaty. 4 E. Sitek, Determinanty bezpośrednich inwestycji zagranicznych, Politechnika Częstochowska, Częstochowa 1997, s Zob. N. Bandelj, Embedded Economies: Determinants of Foreign Direct Investment in Central and Eastern Europe, Princeton 1999, s H.J. Tuselmann, German Direct Foreign investment in Eastern and Central Europe: Relocation of German Industry?, European Business Review 1999, Vol. 99, nr 6, s R. Coskun, Determinants of Direct Foreign Investment in Turkey, European Business Review 2001, Vol. 13, nr 4, s E. Sitek, Determinanty bezpośrednich, op. cit., s Ibidem. 10 Ibidem. 64

5 Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych Rys. 1. Klasyfikacja determinantów napływu bezpośrednich inwestycji napływających Determinanty inwestycji napływających 1. Ekonomiczne 1.1 IInfrastruktura 1.2. Stan gospodarki i perspektywy jej rozwoju 2. Formalno-instytucjonalne 2.1. Warunki wpływające na ogólną stabilność systemu politycznego kraju przyjmującego a) uprzednie zachowania polityczne b) fnorma ustroju politycznego c) sstabilność rządu i jego program d) ideologia i siła ugrupowań opozycyjnych e) konflikty polityczne, społeczne, etniczne i inne f) udział w stowarzyszeniach integracyjnych (UE, CEFTA) i organizacjach międzynarodowych (MFW, GATT) 2.2. warunki wynikające z polityki gospodarczej rządu, które mogą być przyczyną strat dla inwestorów a) polityka gospodarcza wobec inwestycji zagranicznych - bodźce zachęcające - czynniki utrudniające - traktowanie narodowe a) stosunek rządu do inwestycji zagranicznych b) formy zachęty i ograniczenia dla zagranicznych inwestorów c) porozumienia i układy zagranicznych inwestorów z rządem e) ograniczenia w zatrudnianiu cudzoziemców f) ograniczenia wywozu zysku, kapitału i wynagrodzeń g) stosunek władz lokalnych do inwestycji zagranicznych h) inne formy polityki gospodarczej - polityka podatkowa - polityka monetarna - polityka celna, restrykcje importowe i inne bariery utrudniające dostęp do rynku - kontrola cen - polityka walutowa 2.3. regulacje prawne a) kodeks handlowy b) kodeks pracy c) prawo patentowe, autorskie, ochrona znaku handlowego d) ustawodawstwo antymonopolowe e) regulacje prawne wejścia inwestycyjnego f) orzecznictwo i egzekwowanie w sporach prawnych g) różnice prawne w traktowaniu podmiotów publicznych, prywatnych, krajowych, zagranicznych 1 Naturalne 1.1 położenie geograficzne 65

6 Grzegorz Górniewicz 1.2 zasoby naturalne 1.3 klimat 1.4 inne warunki naturalne 2 Społeczno-kulturowe 2.1. różnice językowe 2.2. religijne 2.3. rasowe 2.1 nacjonalizm i jego wpływ na postawy społeczne 2.2 obyczaje handlowe i społeczne 2.3 struktura społeczeństwa według wieku i wykształcenia 2.4 polityka socjalna państwa 2.5 tempo przemian społecznych i poziom urbanizacji 2.6 struktura klasowa społeczeństwa 2.7 wzorce działań (korupcja, respektowanie prawa, etyka pracy) Źródło: Opracowanie własne na podst.: N. Bandelj, Embedded Economies: Determinants of Foreign, op. cit., s. 8-14; R. Coskun, Determinants of Direct Foreign, op. cit., s oraz E. Sitek, Determinanty zagranicznych, op. cit., s.75 i nast. Determinanty napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych definiowane są na ogół jako: zespół czynników i uwarunkowań występujących w zagranicznym otoczeniu przedsiębiorstwa, które zachęcają (przyciągają) do podejmowania w nim działalności gospodarczej ( ) to czynniki lokalizacyjne w krajach przyjmujących, które w porównaniu z krajem macierzystym stwarzają potencjalne korzyści inwestorom zagranicznym 11. Z makroekonomicznego punktu widzenia determinanty inwestycji napływających (czyli warunki w kraju przyjmującym inwestycje) można podzielić na cztery grupy: warunki ekonomiczne, formalno-instytucjonalne, naturalne oraz społeczno-kulturowe (zob. rys.1). Wśród warunków ekonomicznych wymienia się zazwyczaj infrastrukturę ekonomiczną. Analizuje się takie jej rodzaje jak infrastruktura transportowa, telekomunikacyjna, energetyczna, funkcjonowanie administracji państwowej oraz instytucji obsługujących obrót gospodarczy. Obok infrastruktury w tej grupie czynników omawia się także stan gospodarki i perspektywy jej rozwoju. Szczególną uwagę zwraca się tutaj na stopę wzrostu gospodarczego, tempo wzrostu inwestycji, stopę bezrobocia i inflacji a także wielkość deficytu budżetowego. Najszerzej ujęte zostały w klasyfikacji determinanty formalno-instytucjonalne, uwarunkowane przede wszystkim aktualnym układem sił politycznych. Do tej grupy zaliczane są czynniki wpływające na ogólną stabilność systemu politycznego kraju przyjmującego, uwarunkowania wynikające z polityki gospodarczej rządu, (mogące stanowić przyczynę strat dla inwestorów) oraz regulacje prawne. W grupie determinantów politycznych najważniejsze są czynniki dotyczące polityki gospodarczej rządu. Zalicza się tutaj na przykład politykę gospodarczą wobec inwestycji zagranicznych, przy czym rząd może w tym przypadku stosować pewne zachęty w celu przyciągnięcia większej licz- 11 Ibidem, s

7 Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych by inwestorów zagranicznych, może także utrudniać napływ inwestycji lub traktować inwestorów na równi z przedsiębiorstwami krajowymi. W tej grupie znalazły się także ograniczenia w zatrudnianiu cudzoziemców oraz w nabywaniu przez nich nieruchomości. Te dwa rodzaje uwarunkowań są jednymi z kluczowych determinantów inwestycji zagranicznych, często stanowią one poważne ograniczenie napływu inwestycji. 12 Jeszcze jedną istotną kwestią w powyższej grupie są ograniczenia wywozu zysku, kapitału oraz wynagrodzeń. W wypadku zastosowania poważnych restrykcji również skutecznie ona zniechęca inwestorów do podejmowania inwestycji. Trzecia grupa, determinanty formalno-instytucjonalne to regulacje prawne takie jak kodeksy handlowy i pracy, prawo patentowe, autorskie, ustawodawstwo antymonopolowe oraz ogólna sytuacja systemu sądowego w kwestiach gospodarczych. Jakość powyższych aktów prawnych może równie skutecznie zniechęcać co przyciągać inwestorów. Trzecia, grupa determinantów inwestycji napływających to warunki naturalne takie jak położenie geograficzne, występowanie zasobów naturalnych oraz klimat. Ostatnia grupa uwarunkowań makroekonomicznych to determinanty społeczno-kulturowe. Wśród nich wskazuje się na różnice językowe religijne i rasowe. Istotne są również postawy społeczne, w tym postawy i ruchy nacjonalistyczne. Napływ inwestycji determinuje także bieżąca struktura demograficzna, kraju przyjmującego, zwłaszcza według wieku i wykształcenia. Stosowane modele edukacji wpływają m.in. na jakość kadry pracowniczej w przyszłości. Pozostałe czynniki z powyższej grupy to polityka socjalna państwa, tempo przemian społecznych, poziom urbanizacji oraz tak zwane wzorce działań, takie jak występowanie zjawiska korupcji, respektowanie prawa oraz etyka pracy zawodowej. Zaprezentowane determinanty są niezwykle istotne, zarówno z punktu widzenia przedsiębiorstwa, które zamierza dokonać inwestycji za granicą, jak również z punktu widzenia gospodarki, która zaprasza zagraniczną korporację do zainwestowania w danym kraju. Dla inwestora odpowiednia konfiguracja owych determinantów ma kluczowy wpływ na rentowność całego przedsięwzięcia, przy czym pomiędzy poszczególnymi krajami występują znaczne różnice w atrakcyjności pakietu determinantów. Dla gospodarki przyjmującej natomiast zestawienie powyższych czynników jest istotne z uwagi na ich kluczową rolę w przyciąganiu zagranicznych inwestorów. Odpowiednio skonfigurowany pakiet determinantów powoduje, iż kapitał zagraniczny może przypłynąć szerokim strumieniem. Nie zadbanie o determinanty powoduje natomiast, iż stają się one barierami dla inwestorów i odstraszają ich wręcz od podejmowania przedsięwzięć gospodarczych w danym kraju. Konsekwencje przepływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych Wzrost znaczenia BIZ w gospodarce światowej rodzi pytanie o zyski i zagrożenia, jakie z nich wynikają zarówno dla kraju wywożącego kapitał, jak i dla kraju, w któ- 12 Świadczy o tym chociażby stanowisko Polski w negocjacjach o przystąpienie do Unii Europejskiej. W interesie Polski było wydłużenie, a w interesie piętnastki skrócenie okresu przejściowego na zakup ziemi. 67

8 68 Grzegorz Górniewicz rym jest on lokowany 13. Chociaż określenie wszystkich pozytywnych i negatywnych aspektów przepływu inwestycji jest z pewnością niemożliwe, warto przyjrzeć się tym najistotniejszym, do których można zakwalifikować: 1. bilans płatniczy, 2. zatrudnienie, 3. rynki zbytu, 4. zasoby czynników produkcji, 5. PNB, 6. infrastrukturę, 7. technologię, 8. konkurencyjność, 9. budżet państwa, 10. przepisy prawa, 11. wizerunek kraju na arenie międzynarodowej, 12. rozwój regionów, 13. koszty prowadzenia działalności gospodarczej 14. W kraju przyjmującym kapitał zagraniczny napływ BIZ (księgowany na rachunku finansowym) w krótkim okresie wpłynie pozytywnie na bilans płatniczy. W związku z prawdopodobną zwiększoną skłonnością do eksportu spółek z kapitałem zagranicznym, powinien on się poprawiać również w długim okresie. Istnieją jednak także istotne obawy. Pierwszą z nich jest możliwość dokonywania transferu wypracowanych środków za granicę, czyli do krajów macierzystych, a drugą wzrost importu zasobów i produktów niezbędnych do prowadzenia działalności. W krótkim okresie inwestycje dokonywane za granicą mogą prowadzić do pogorszenia się bilansu płatniczego w kraju eksportującym kapitał, ponieważ do tego, żeby założyć nowe przedsiębiorstwo lub zagraniczną filię istniejącego już przedsiębiorstwa (wykup istniejących przedsiębiorstw lub budowa nowych), niezbędny jest transfer środków finansowych. Jednak w dłuższej perspektywie, gdy przedsiębiorstwa zaczną przynosić zyski, a ich część będzie wpływała do macierzystego kraju, jego bilans płatniczy ulegnie poprawie 15. W kraju przyjmującym kapitał napływ BIZ może spowodować bezpośrednio tworzenie nowych miejsc pracy w powstających przedsiębiorstwach 16. Napływające z zagranicy inwestycje mogą także oddziaływać pośrednio na wzrost zatrudnienia 13 G. Górniewicz, P. Siemiątkowski, Wprowadzenie do międzynarodowych przepływów kapitału, Towarzystwo Organizacji i Kierownictwa Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności DOM ORGANIZATORA, Toruń 2006, s G. Górniewicz, P. Siemiątkowski, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne na świecie, Ekonomista 2007 (3), s A. Budnikowski, Międzynarodowe obroty czynnikami produkcji, w pracy zbior. pod red. A. Budnikowskiego i E. Kaweckiej-Wyrzykowskiej, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE, Warszawa 1997, s. 138 oraz G. Górniewicz, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne Polski,[w:] pr. zbior. pod red. L. M. Pacholskiego, S. Trzcielińskiego, Przedsiębiorstwo konkurencyjne, Poznań 2005, s J. J. W. van Hastenberg, Foreign Direct Investment in Hungary. The Effects on the Modernization of the Manufacturing Industry and the Demand for Labor, Utrecht 1999, s. 48.

9 Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych w kraju lokaty kapitału poprzez jego zwiększenie w sferze otoczenia biznesu, a także u dostawców półfabrykatów, surowców i materiałów 17. Istnieje jednak równocześnie niebezpieczeństwo, iż nastąpi zmniejszenie zatrudnienia w przedsiębiorstwach krajowych, które dzięki ekspansji zagranicznych korporacji mogą zostać wyparte przez obcy kapitał. Prawdopodobne jest zmniejszenie produkcji w podmiotach, których produkcja jest wypierana z rynku, a tym samym spadek zatrudnienia. Możliwy jest także spadek zatrudnienia związany z formą bezpośrednich inwestycji zagranicznych typu brownfield. Przejmowanie funkcjonujących już w kraju lokaty przedsiębiorstw związane jest zwykle z ich restrukturyzacją. Ta z kolei często w pierwszej fazie polega na redukcji zatrudnienia. Określenie wpływu BIZ na wielkość zatrudnienia w kraju pochodzenia kapitału jest skomplikowane. W krótkim okresie wpływ ten zależy przede wszystkim od tego, czy wywożony kapitał byłby zastosowany w kraju, gdyby do wywozu nie doszło. Jeżeli tak by się stało, to wywóz oznaczałby utratę potencjalnych miejsc pracy. Jeśli jednak w danym kraju istnieje nadwyżka kapitału, to rzecz jasna zagrożenie takie nie istnieje. BIZ wpływają również na wielkość zatrudnienia w kraju wywożącym kapitał w sposób pośredni, poprzez wpływ na wielkość eksportu. Podczas tworzenia za granicą filii lub nowego przedsiębiorstwa na ogół rośnie wielkość produkcji i zatrudnienia w kraju pochodzenia kapitału (przeważnie znacząca część wyposażenia powstającego przedsiębiorstwa pochodzi z macierzystego kraju). W dłuższym okresie wywóz kapitału może jednak spowodować zmiany w eksporcie kraju pochodzenia, które mogą odbić się niekorzystnie na wielkości zatrudnienia. Stanie się tak wtedy, gdy istniejące za granicą przedsiębiorstwo rozpocznie produkcję dóbr wypierających z rynku światowego dobra tradycyjnie eksportowane przez kraj pochodzenia kapitału. Powyższe zjawisko może doprowadzić do zmniejszenia produkcji w tymże kraju, a tym samym do redukcji zatrudnienia. Jednak możliwa jest również sytuacja, gdy produkcja uruchomiona za granicą dzięki inwestycjom bezpośrednim stymuluje eksport i produkcję w kraju pochodzenia kapitału. Do takiej sytuacji może dojść, gdy koncern samochodowy uruchamia montownię w kraju, w którym sprzedaż jego pojazdów była nie możliwa ze względu na ograniczenia importowe. Powstanie tego zakładu spowoduje wzrost eksportu z kraju, gdzie znajduje się siedziba koncernu, a w konsekwencji wzrost produkcji i zatrudnienia 18. Dzięki napływowi BIZ rodzimi wykonawcy mogą zyskać dostęp do rynków zbytu inwestorów zagranicznych 19. Istnieje jednak poważne niebezpieczeństwo dotyczące 17 V. Szmyt-Radošević, P. Siemiątkowski, Wpływ członkostwa w Unii Europejskiej na polski rynek pracy wybrane aspekty, Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej w Toruniu 2003/2004, nr 3(3), s. 207 i n. 18 Szer. A. Budnikowski, Międzynarodowe, op. cit., s Zob. G. Agiomirgianakis, D. Asteriou, K. Papathoma, The Determinants of Foreign Direct Investment: A Panel Data Study for the OECD Countries, City University London, Department of Economics, Discussion Paper Series, No. 03/06, London 2003, s. 6. Przykładem mogą być sieci zagranicznych supermarketów działające w Polsce, za pomocą których dystrybuowane są na dużą skalę polskie produkty. 69

10 Grzegorz Górniewicz utraty zarówno krajowego rynku zbytu, jak i rynków zagranicznych przez podmioty funkcjonujące w gospodarce przyjmującej inwestycje. Z punktu widzenia kraju eksportującego kapitał jest zdecydowanie więcej pozytywnych aspektów związanych z inwestowaniem za granicą. Przede wszystkim BIZ powinny wpłynąć na pozyskanie nowych rynków zbytu i związaną z tym ekspansję. Fakt ten jest podstawowym motywem podejmowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych 20. Dodatkową korzyścią jest możliwość zwiększenia konkurencyjności na rynkach macierzystych za sprawą niższych kosztów wytwarzania dóbr za granicą, co z kolei pozwala na poszerzenie krajowego rynku zbytu. Dla kraju eksportera kapitału możliwe jest także wystąpienie negatywnych następstw wypływu BIZ. Jednym z nich jest sytuacja, w której inwestor całkowicie przenosi działalność za granicę, tracąc jednocześnie udziały w rodzimym rynku zbytu. Skrajnym przypadkiem tej sytuacji jest całkowita utrata rynku zbytu w kraju macierzystym. Dla kraju przyjmującego kapitał korzyścią będzie z pewnością pozyskanie nowych środków, wypracowanych za granicą. Zwiększy to kapitał w kraju biorcy, który zwłaszcza w przypadku krajów rozwijających się i Europy Środkowo-Wschodniej nie jest wystarczający do szybkiego zwiększenia poziomu rozwoju. Ponadto korzyścią może się okazać nabywanie potrzebnych doświadczeń przez krajowych pracowników, zatrudnionych w filiach podmiotów zagranicznych. Kraj eksportujący kapitał pozyska nowe czynniki produkcji, ale jednocześnie dla gospodarki może to okazać się negatywne. Krajowe czynniki mogą bowiem zostać wyparte przez tańsze, pochodzące z kraju lokaty. W przypadku biorcy BIZ należy oczekiwać zwiększenia produkcji w przedsiębiorstwach z kapitałem zagranicznym, a tym samym bezpośredniego powiększenia krajowego produktu globalnego. Może także uwidocznić się pośredni wpływ BIZ na wysokość produktu globalnego w kraju lokaty. Prawdopodobny jest bowiem wzrost produkcji w przedsiębiorstwach kooperujących a także w tzw. sferze otoczenia biznesu. Jak to zwykle bywa, może ujawnić się także negatywny wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na PNB kraju lokaty kapitału. Przejawia się on w wypieraniu krajowej produkcji przez spółki z kapitałem zagranicznym, tak więc powoduje to wprost zmniejszenie PNB 21. Produkcja podzespołów do produktów wytwarzanych za granicą i dochody obywateli kraju eksportera wliczane do PNB to niewątpliwe pozytywne efekty dla kraju eksportującego kapitał. Negatywnym zjawiskiem okazuje się prawdopodobne zmniejszenie produkcji w kraju ze względu na przeniesienie jej części za granicę. Z punktu widzenia infrastruktury w kraju pozyskującym kapitał obcy trudno wskazać na zagrożenia. Jedynym może być szybsze zużycie dróg, jednak to akurat jest 20 Zob. P. Siemiątkowski, Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz motywy i bariery inwestowania w Polsce, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu, nr 4 (4), Wyd. Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu, Wrocław 2004, s. 255 i n. 21 E. Mączyńska, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Światowe i lokalne czynniki dynamizujące, Ekonomista 1999, nr 1-2,

11 Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych naturalnym następstwem rozwoju działalności gospodarczej, niezależnie od źródła pochodzenia kapitału. Korzyści z tego tytułu wydają się za to oczywiste 22. Poprawa sytuacja w zakresie infrastruktury może być spowodowana na przykład realizacją strategii przyciągania inwestorów, w której zwykle zawarte są założenia o rozwoju infrastruktury wokół terenów inwestycyjnych. Kolejnym krokiem zwykle jest rozwój infrastruktury towarzyszący rozwojowi działalności spółek z udziałem kapitału zagranicznego. Z kolei kraj inwestujący raczej nie może liczyć na poprawę dzięki eksportowi BIZ za granicę własnej infrastruktury, ale dzięki poprawie jej stanu w kraju biorcy ułatwiona zostanie komunikacja międzynarodowa dla innych przedsiębiorstw pochodzących z kraju eksportera kapitału. Wpływ napływu BIZ do kraju może mieć zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje w dziedzinie rozwiązań technologicznych. Może on przyczynić się do napływu nowoczesnych, ale i tzw. brudnych (przestarzałych, kapitałochłonnych i degradujących środowisko naturalne) technologii 23. Ponadto napływ BIZ może oznaczać wzrost wydatków na B&R w krajowych jednostkach kooperujących z inwestorami. Inwestorzy mogą dofinansować działalność badawczą w kraju lokaty, aby transferować jej efekty na własny użytek. Efektem BIZ może być także powstawanie zagranicznych centrów naukowo-badawczych, których efekty promieniują na gospodarkę kraju lokaty. Czasami zdarza się niestety tak, że lokalne centra są likwidowane pod naporem zagranicznej konkurencji. Podobnie, jeżeli wprowadzona do danej gospodarki technologia okaże się zbyt nowoczesną, pozytywnych skutków jej napływu nie należy oczekiwać, gdyż krajowe podmioty nie poradzą sobie z jej wykorzystaniem 24. Również w przypadku kraju eksportującego kapitał można wskazać na pozytywne i negatywne aspekty. Wśród tych pierwszych należy wymienić m.in. tworzenie zaplecza badawczo-rozwojowego za granicą, co w dłuższym okresie może powodować transfer technologii z filii do jednostki macierzystej, co jest jednak relatywnie mało prawdopodobne. Bardziej prawdopodobne jest za to zasilanie korporacji macierzystej w specjalistów wysokiej klasy, pochodzących z kraju lokaty. W ostatnich latach trendy takie 22 P. Siemiątkowski, Potencjalne korzyści i zagrożenia dla kraju importera bezpośrednich inwestycji zagranicznych, [w:] pr. zbior. pod red. S. Pangsy-Kania i G. Szczodrowskiego, Polityka i rozwój gospodarczy Polski w UE. Ocena i perspektywy, Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2004, s. 400 i n. oraz S. Umiński, Znaczenie zagranicznych inwestycji bezpośrednich dla transferu technologii do Polski, Organizacja i Kierowanie 2000, nr 4, s P. Siemiątkowski, Wybrane następstwa napływu kapitału zagranicznego do Polski, w pracy zbior. Problemy integracji europejskiej, t. 3, Bydgoski Dom Wydawniczy MARGRAFSEN s. c., Bydgoszcz 2005, s. 61 in. 24 Nieuwzględnienie powyższych założeń jest przyczyną krytyki kilku teorii BIZ, np. koncepcji żabiego skoku autorstwa W.L. Gardinera, która jest krytycznie oceniana ze względu na pominięcie założenia, iż kapitał ludzki jest na ogół niedostosowany do odpowiedniego wykorzystania nowoczesnych technologii. Zob. i por. G. Górniewicz, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w europejskich krajach postsocjalistycznych ze szczególnym uwzględnieniem Polski, [w:] pracy zbior. pod red. S. Swadźby, Systemy gospodarcze i ich ewolucja. Kraje postsocjalistyczne, Katowice 2004, s. 301 oraz G. Górniewicz, Wpływ, op. cit., s

12 Grzegorz Górniewicz ujawniają się w przypadku przepływu lekarzy czy informatyków z krajów nowoprzyjętych do UE do krajów tzw. starej Unii. Kraj przyjmujący kapitał obcy może liczyć na wzrost konkurencyjności na własnym rynku poprzez zwiększenie potencjalnych konkurentów. Istnieje też obawa, że konkurencyjność zmniejszy się, gdyż kapitał zagraniczny może wyprzeć krajowy, a nawet doprowadzić do monopolizacji danej gałęzi 25. Dawca kapitału musi spodziewać się pewnego zmniejszenia konkurencyjności na własnym rynku (w najlepszym razie żadnych zmian w tej dziedzinie) w krótkim okresie. Jednak w długim okresie można oczekiwać poprawy sytuacji zwłaszcza, gdy produkty wytworzone w zagranicznych filiach trafią na rynek krajowy. Wpływ BIZ na budżet państwa kraju przyjmującego jest wielowymiarowy. Jako pierwszy i najważniejszy kierunek oddziaływania inwestycji w tym zakresie można wskazać potencjalny wzrost wpływów do budżetu z tytułu płaconych podatków związanych z powstaniem nowych podmiotów gospodarczych 26. Chodzi zarówno o podatki bezpośrednie, płacone przez przedsiębiorstwo oraz zatrudnionych w nim pracowników, ale także podatki pośrednie, związane ze sprzedażą wytworzonych produktów. Co więcej, bezpośrednie inwestycje zagraniczne przyczyniając się do zwiększenia zatrudnienia w gospodarce wprost odciążają budżet państwa. Zmniejsza się bowiem kwota pomocy ze środków publicznych, jaką państwo musi wypłacać osobom bezrobotnym w postaci zasiłków dla bezrobotnych, czy później w postaci tzw. zasiłków socjalnych. Wzrost liczby podmiotów gospodarczych, niezależnie od źródła własności, jeżeli nie w krótkim okresie to z pewnością w średnim i długim przełoży się na zwiększenie wpływów do budżetu. Innym kierunkiem oddziaływania inwestycji bezpośrednich napływających z zagranicy na budżet państwa jest zmniejszenie obciążeń tego budżetu w przypadku, gdy inwestor zagraniczny partycypuje w kosztach inwestycji, która w przeciwnym wypadku byłaby zrealizowana wyłącznie ze środków publicznych (bądź niezrealizowana w ogóle, w przypadku braku środków). Chodzi tutaj głównie o kwestie infrastruktury, na przykład transportowej. Inwestor przykładowo, aby ułatwić komunikację klientom decyduje się na uczestnictwo w kosztach inwestycji polegającej na przebudowie okolicznych ulic, skrzyżowań itp. Oprócz niewątpliwie pozytywnych, wskazanych wyżej, kierunków oddziaływania bezpośrednich inwestycji zagranicznych na budżet państwa kraju przyjmującego kapitał w takiej postaci można także niestety wskazać wpływ negatywny. Przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego mogą bowiem, chcąc zrekompensować sobie wysokie koszty realizacji inwestycji poza macierzystą gospodarką, unikać płacenia podatków w kraju lokaty. Mechanizm taki może funkcjonować na przykład na zasadzie zawyżania kosztów działalności i niewykazywania zysków. Wówczas to budżet kraju przyjmującego kapitał ponosi ewidentne straty. Być może skala tego typu procederów wśród spół- 25 Zob. i por. A. Budnikowski, Międzynarodowe stosunki..., op. cit., s Zob. i por. P. Bożyk, J. Misala, M. Puławski, Międzynarodowe stosunki ekonomiczne, PWE, Warszawa 1998, s

13 Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych ek z kapitałem zagranicznym jest większa aniżeli w przypadku podmiotów krajowych, albowiem przedsiębiorstwa zagraniczne mają większą możliwość regulowania kosztów poprzez umowy z macierzystymi korporacjami. Trzeba jednak pamiętać, iż generalnie większość podmiotów gospodarczych dąży do tego, aby płacić jak najmniej podatków, przedsiębiorstwa o kapitale wyłącznie krajowym nie są z tej zasady wyłączone. Jeszcze jeden, potencjalnie negatywny wpływ BIZ na budżet kraju przyjmującego ujawnia się wówczas, kiedy spółki z kapitałem zagranicznym transferują wypracowane zyski za granicę, nieopodatkowując ich uprzednio w kraju lokaty kapitału. Niekiedy pozwalają na to przepisy podatkowe, nakierowane na zachęcanie inwestorów zagranicznych do podejmowania inwestycji w danym kraju, a niekiedy ponownie spółki z kapitałem zagranicznym wprowadzają fikcyjne koszty, polegające np. na zawyżaniu opłat na rzecz korporacji macierzystych za dzierżawę marki, wynajem technologii produkcji, patentów itp. Analiza gospodarki kraju eksportera kapitału pod kątem oddziaływania wypływających inwestycji bezpośrednich na budżet państwa pozwala wysnuć przypuszczenie, iż łączny bilans w powyższym zakresie będzie dla tego kraju negatywny. Co prawda, jak wcześniej wspomniano, istnieje możliwość napływu zysków wypracowanych przez zagraniczne filie, jednak wydaje się, iż skala tego zjawiska nie zbilansuje strat budżetowych, jakie ponosi kraj eksportera w związku z wypływem inwestycji za granicę. Oprócz bezpośredniej utraty wpływów podatkowych z przedsiębiorstw, przeniesionych do innych krajów, budżet dodatkowo jest także obciążany świadczeniami związanymi z utratą miejsc pracy przez pracowników w kraju eksportera. Straty budżetu kraju wywożącego kapitał można także rozpatrywać w ujęciu potencjalnym. Trzeba bowiem stwierdzić, iż gdyby eksportowany kapitał został zainwestowany na miejscu (co nie jest jednoznacznie przesądzone) mogło by to przyczynić się do znacznego odciążenia krajowego budżetu, w sposób, który omówiono wyżej dla kraju przyjmującego kapitał. Niewątpliwie istotnym kierunkiem oddziaływania bezpośrednich inwestycji na gospodarki poszczególnych krajów jest obszar legislacyjny. Szczególnie intensywny wpływ uwidacznia się w przypadku kraju przyjmującego kapitał. Trzeba powiedzieć jednoznacznie, że dobre ustawodawstwo jest jednym z wyznaczników napływu kapitału zagranicznego do gospodarki. Tym samym ustawodawstwo, które krępuje działalność podmiotów gospodarczych staje się automatycznie barierą napływu kapitału zagranicznego 27. Oczywiście rządy poszczególnych krajów doskonale zdają sobie z tego sprawę. Zakładając zatem, że napływ kapitału zagranicznego jest procesem pożądanym w danej gospodarce, należy przypuszczać, iż władza (wykonawcza i ustawodawcza) zrobi wszystko, aby dostosować krajowe ustawodawstwo do wymogów i standardów międzynarodowych. Przejście inwestora na rynek zagraniczny powinno być zatem pod tym względem 27 Zob. i por. P. Siemiątkowski, Determinanty ekonomiczne napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski, w pracy zbior. pod red. E. Urbańczyka, Strategie wzrostu wartości przedsiębiorstwa. Teoria i praktyka, tom 1, Wydawnictwo KREOS, Szczecin 2005, s.331 in. 73

14 Grzegorz Górniewicz jak najmniej bolesne, co oznacza, że przepisy prawne w kraju lokaty winny być zgodne z międzynarodowymi standardami i porozumieniami nie tylko na papierze, ale także w praktyce gospodarczej. Oprócz samego dostosowania prawa do międzynarodowych wymogów należy zadbać także o to, aby prawo było spójne, tzn. aby poszczególne przepisy nie wykluczały się wzajemnie i nie dawały możliwości podwójnej ich interpretacji. Jeszcze jednym, potencjalnie pozytywnym kierunkiem oddziaływania BIZ na ustawodawstwo kraju przyjmującego kapitał jest podpisywanie dwu- lub wielostronnych umów w zakresie wzajemnej wymiany gospodarczej pomiędzy krajami. Umowy te mogą dotyczyć zarówno wymiany handlowej, unikania podwójnego opodatkowania, zakupu nieruchomości, zatrudnienia itp. System takich umów powinien być przejrzysty, zrozumiały dla podmiotów gospodarczych, tak aby na ich podstawie można było łatwo zorientować się na jakich zasadach można w danym kraju funkcjonować. Fakt ten jest także pozytywnym zjawiskiem w odniesieniu do kraju eksportującego kapitał 28. Wreszcie warto wspomnieć, iż w zakresie prawodawstwa napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych może wywołać także niepożądane następstwa. Rząd kraju przyjmującego kapitał przyjmując zasadę bezwzględnej walki o inwestora zagranicznego może posunąć się do złamania zasady równouprawnienia w dziedzinie działalności gospodarczej. Może zatem przypisać inwestorom zagranicznym większe przywileje (tym samym dyskryminując podmioty krajowe). Kolejnym obszarem, w jakim BIZ mogą wpłynąć negatywnie na ustawodawstwo kraju przyjmującego jest ograniczenie prawa własności, będącego podstawą gospodarki rynkowej. Chodzi mianowicie o sytuacje, w których na przykład właściciele gruntów przeznaczonych pod inwestycje nie zechcą sprzedać tych gruntów inwestorowi czy samorządom. Zgodnie z wcześniej wspomnianą strategią za wszelką cenę może dojść do ustawowego ograniczenia prawa własności. Analizując kwestie oddziaływania bezpośrednich inwestycje zagranicznych na gospodarki poszczególnych krajów nie sposób nie wspomnieć o możliwości ograniczenia swobody działalności gospodarczej w kraju eksportera kapitału. Chodzi o sytuacje, w których rząd kraju, z którego wywożony jest kapitał dąży do ograniczenia tego procesu, zarówno na poziomie krajowego ustawodawstwa jak również na poziomie międzynarodowym. Obszarem, w którym ujawniają się niewątpliwie pozytywne następstwa napływu do gospodarki bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest prestiż i poprawa wizerunku gospodarki na arenie międzynarodowej. Zwiększony napływ BIZ powoduje, iż kraj zyskuje w oczach menedżerów, polityków i przedsiębiorców. Naturalnym wnioskiem, który wypływa ze zwiększonego napływu inwestycji jest bowiem przeświadczenie o stabilności gospodarki oraz o dobrej koniunkturze na danym rynku. Powyższe czynniki implikują kolejne, w postaci zwiększenia wiarygodności gospodarki, co skutkuje na przykład zyskaniem lepszej pozycji w międzynarodowych rankingach konkurencyjności. Efektem 28 Zob. i por. N. Bandelj, Embedded, op. cit., s

15 Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych takich zdarzeń może być jeszcze większy napływ inwestycji, co z kolei potencjalnie przyczynia się do rozwoju całej gospodarki. Wpuszczając inwestorów zagranicznych do gospodarki rząd bierze jednak na siebie dużą odpowiedzialność. Podmiot zagraniczny funkcjonując w realiach ekonomicznych danego kraju kreuje bowiem opinię odnośnie warunków prowadzenia działalności w miejscu, w którym zainwestował. Opinia taka odbija się szerokim echem wśród korporacji transnarodowych. Zakładając, że warunki prowadzenia działalności gospodarczej nie sprostają wymogom inwestorów możliwa jest sytuacja, w której opinia o gospodarce pogorszy się pomimo zwiększonego napływu inwestycji. Podejmowanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych ma także istotny wpływ na wizerunek gospodarki, z której wywodzi się kapitał. Przyjmuje się bowiem, iż kapitał zwykle wypływa z gospodarek o wysokim stopniu rozwoju, tak więc zwiększony wypływ kapitału skutkuje zwiększeniem prestiżu gospodarki na arenie międzynarodowej oraz wytworzeniem opinii o przeskoku na wyższy poziom rozwoju. Następuje także zwiększenie prestiżu poszczególnych przedsiębiorstw, które dokonują BIZ, co również przekłada się na opinię o całej gospodarce dawcy. Bywają także przypadki, w których wizerunek kraju pochodzenia kapitału cierpi na zwiększonym wypływie inwestycji bezpośrednich. Sytuacje takie mają miejsce wówczas, kiedy przyczyną BIZ jest chęć pozbycia się z własnego terytorium tzw. brudnych technologii. Problem ten jest szczególnie dotkliwy w krajach Afryki, gdzie kraje rozwinięte często umieszczają przedsiębiorstwa emitujące szczególnie szkodliwe i niebezpieczne odpady procesów produkcji. W tej sytuacji wizerunek kraju na arenie międzynarodowej zazwyczaj się pogarsza. Potęgują to dodatkowo różnego rodzaju organizacje proekologiczne, szeroko informując międzynarodową opinię publiczną o szczegółach dokonywanych przez dany kraj inwestycji i ich efektach ubocznych. Przepływy bezpośrednich inwestycji zagranicznych mogą wywierać istotny wpływ na rozwój poszczególnych regionów gospodarek, do których napływają, ale także regionów gospodarek, z których wypływają. W przypadku kraju przyjmującego kapitał niezwykle istotne jest odpowiednie ukierunkowanie polityki przyciągania inwestycji zagranicznych. Polityka ta powinna sprzyjać inwestycjom na obszarach, które są gospodarczo opóźnione, co pozwoliłoby na przyspieszenie wyrównywania poziomu rozwoju tych regionów. Zachęcanie inwestorów może przybierać różne formy: oferowania uzbrojonych terenów inwestycyjnych, tworzenia parków technologicznych z rozwiniętą infrastrukturą, zachęt podatkowych itp. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż brak odpowiedniej polityki w powyższym zakresie może spowodować wręcz znaczne pogłębienie się różnic w rozwoju poszczególnych regionów oraz zapaść gospodarczą regionów najbiedniejszych. Następuje wówczas koncentracja kapitału z reguły wokół dużych aglomeracji miejskich, natomiast pozostałe regiony są marginalizowane przez inwestorów. Duża rola w tym zakresie przypada samorządom, które nie czekając na decyzje na szczeblu centralnym we własnym zakresie mogą podejmować działanie nakierowane na przyciąganie inwestorów zagranicznych. 75

16 Grzegorz Górniewicz Wpływ BIZ na rozwój regionów kraju pochodzenia inwestora zagranicznego jest także poważny. Pozytywne oddziaływanie przejawia się przede wszystkim w promowaniu regionu, z którego pochodzi inwestor za granicą. Możliwy jest także, za pośrednictwem inwestora zagranicznego, rozwój współpracy pomiędzy samorządami różnych regionów, promowanie produktów regionalnych czy dokonywanie wymiany młodzieży. Niestety odpływ inwestycji z regionu, z którego pochodzi inwestor oznacza zmniejszenie nakładów inwestycyjnych w regionie inwestora. Oznacza to także brak finansowania inwestycji w pozostałych regionach kraju, z którego pochodzi inwestor. Jak wiadomo sytuacja taka przekłada się na kolejne obszary, chociażby zatrudnienie, co z kolei pośrednio wpływa na kondycję całego regionu. Jednym z istotniejszych parametrów gospodarki są koszty prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwa. Również na ten czynnik istotny wpływ wywierają bezpośrednie inwestycje zagraniczne, zarówno od strony kraju przyjmującego inwestycje jak i od strony kraju eksportera kapitału. Pozytywne oddziaływanie na gospodarkę kraju lokaty w tym zakresie może przejawiać się w następstwach realizacji strategii przyciągania inwestycji zagranicznych. Rząd dążąc do zachęcenia jak największej liczby inwestorów do ulokowania w swoim kraju kapitału zapewne będzie chciał stworzyć dogodne warunki prowadzenia działalności dla zagranicznych przedsiębiorstw również w zakresie kosztów. Tym samym możliwe jest zmniejszenie obciążeń wszystkich podmiotów gospodarczych. Jednocześnie może zdarzyć się sytuacja, w której zwiększony popyt na usługi otoczenia biznesu spowoduje wzrost cen tych usług, co w rezultacie doprowadzi do zwiększenia kosztów prowadzenia działalności gospodarczej ogółem. W rezultacie rzeczywistych lub prawdopodobnych bezpośrednich inwestycji za granicą zyskać mogą także podmioty gospodarcze w kraju eksportującym kapitał. Przede wszystkim możliwe są motywy kosztowe podejmowania inwestycji za granicą. Wówczas celem inwestora jest zmniejszenie kosztów działalności poprzez przeniesienie załóżmy części produkcji do innego kraju. Widmo odpływu kapitału z gospodarki może powodować, iż rząd chcąc zachęcić przedsiębiorstwa do inwestowania w kraju zamiast wywożenia kapitału do innych gospodarek będzie podejmował działania zmierzające do obniżenia kosztów działalności gospodarczej na swoim terytorium. Niestety możliwości w tym zakresie są w przypadku wielu gospodarek ograniczone. Wreszcie zwiększony odpływ kapitału z danego kraju może spowodować, iż rząd będzie próbował zrekompensować sobie utratę części dochodów z podatków poprzez zwiększanie obciążeń podatkowych. Również tego rodzaju ruchy są znacznie ograniczone, szczególnie w gospodarkach o wysokich stopach opodatkowania (np. Szwecja), jednak nie niemożliwe do zrealizowania. Należy podkreślić, że państwo zezwalające na podejmowanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych posiada dużą swobodę regulowania warunków działania obcego kapitału. Wydając odpowiednie przepisy dany kraj może nie dopuszczać do tworzenia działalności gospodarczej, uznawanej za szkodliwą dla interesów narodowych. Jednakże, trzeba mieć na uwadze, że restrykcyjne wobec inwestorów zagranicznych prawo może 76

17 Determinanty i konsekwencje bezpośrednich inwestycji zagranicznych ich całkowicie lub częściowo zniechęcić, szczególnie wówczas, gdy pozostałe czynniki (np. bogactwa naturalne, położenie, rozmiary rynku i stan gospodarki) nie równoważą trudności wynikających z ograniczeń 29. Jednym ze skutków dopływu do kraju BIZ jest występowanie obawy przed politycznymi następstwami zdominowania gospodarki narodowej przez obcych właścicieli, reprezentujących (jak się często uważa) w pierwszej kolejności interes narodowy kraju, z którego pochodzi kapitał. Przykładowo, w kraju silnie rozwiniętym, jakim jest Kanada, lokująca znaczny kapitał amerykański, istnieje zagrożenie, że w przypadku prowadzenia przez USA polityki sankcji ekonomicznych wobec krajów trzecich mogą być czynione naciski na włączenie do tego rodzaju akcji również zagranicznych przedsiębiorstw o kapitale amerykańskim, co może okazać się sprzeczne z interesem narodowym Kanadyjczyków. Z kolei w bogatych w surowce mineralne krajach rozwijających się powszechne są obawy, że BIZ, a w szczególności działalność wielkich koncernów, mogą prowadzić do nadmiernej i sprzecznej z długookresowym interesem tych państw eksploatacji złóż. Natomiast w krajach rozwijających się, mających ambicje stania się kontynentalnymi mocarstwami (np. Brazylia, Indie, Iran), ogranicza się udział obcego kapitału w przedsiębiorstwach (na ogół na 50%, a czasem nawet do zera) 30. Wnioski końcowe Bezpośrednie inwestycje zagraniczne stanowią istotną część współczesnych międzynarodowych przepływów czynników produkcji. Świadczy o tym relatywnie duża skala zjawiska. Mimo pewnego załamania spowodowanego ogólnoświatowym kryzysem gospodarczym, poziom BIZ jest nadal wysoki. Chociaż, BIZ napływają do wszystkich kontynentów, to wielkość ich bardzo zróżnicowana. Generalnie najwięcej BIZ ulokowano w silnie rozwiniętych krajach europejskich (Wielka Brytania, Niemcy, Francja) i północnoamerykańskich. Znacząca część inwestycji trafiła też do krajów azjatyckich (szczególnie do Japonii i Chin). BIZ omijały na ogół tereny słabo rozwinięte, co dotyczy szczególnie Afryki. Należy spodziewać się, że w najbliższych latach skala bezpośrednich inwestycji zagranicznych będzie się nadal powiększać. Przyczyny tego zjawiska należy upatrywać w otwieraniu się gospodarki światowej i postępujących procesach globalizacyjnych. Ważną kwestią związaną z BIZ są konsekwencje, jakie pojawiają się w związku z ich przepływem. Mogą być one pozytywne i negatywne zarówno dla krajów lokujących kapitał za granicą, jak i dla krajów, do których on napływa. Do głównych korzyści i zagrożeń zalicza się na ogół wpływ BIZ na: bilans płatniczy, zatrudnienie, rynek zbytu, zasoby czynników produkcji, produkt narodowy brutto, infrastrukturę, technologię, konkurencyjność, budżet państwa i rozwój regionów. 29 A. Budnikowski, Międzynarodowe stosunki..., op. cit. s Ibidem, s

18 Grzegorz Górniewicz Streszczenie Publikacja została poświęcona ważnej części współczesnych międzynarodowych przepływów czynników produkcji jaką stanowią bezpośrednie inwestycje zagraniczne. W pracy skoncentrowano uwagę przede wszystkim na determinantach napływu inwestycji, a także na wynikających z nich konsekwencjach. Ponadto opracowanie zawiera dane statystyczne dotyczące bezpośrednich inwestycji zagranicznych na świecie. Słowa kluczowe: bezpośrednie inwestycje zagraniczne, determinanty, konsekwencje Determinants and consequences of direct foreign investments Summary That paper is devoted to the major part of the modern international flow of factors of production, that is direct foreign investments. The paper focuses mainly on the determinations of the inflow of investments as well as the consequences resulting from them. Furthermore, the paper contains some statistical data related to foreign direct investments in the world. Key words: foreign direct investments, determinants, consequences 78

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach 2006-2009 SPIS TREŚCI

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach 2006-2009 SPIS TREŚCI mgr Anna Górska Doktorant SGH referat nt. Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach -2009 SPIS TREŚCI WSTĘP... 2 1. POJĘCIE I FORMY BIZ... 2 2. BIZ NA ŚWIECIE... 3 WNIOSKI...

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

International Tax Services. Regulacje CFC. Kogo obejmą nowe przepisy. 18 marca 2014

International Tax Services. Regulacje CFC. Kogo obejmą nowe przepisy. 18 marca 2014 International Tax Services Regulacje CFC Kogo obejmą nowe przepisy i jakie będą miały skutki? 18 marca 2014 Czym są regulacje CFC? CFC (ang. Controlled Foreign Corporations) zagraniczne spółki kontrolowane.

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Ranking gospodarek świata 2010

Ranking gospodarek świata 2010 Drukuj zamknij Ranking gospodarek świata 2010 03.11.2010, 12:04 Instytut Globalizacji ogłosił III edycję rankingu najszybciej rozwijających się państw, z którego wynika, że Państwo Środka posiada najbardziej

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Cytowanie bez ograniczeń pod warunkiem podania źródła: Jak konkurować na rynkach zagranicznych, badanie Fundacji Kronenberga przy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Elżbieta Ostrowska Uniwersytet Wrocławski Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Napływ kapitału zagranicznego regulowany jest w każdym kraju goszczącym przez pakiet aktów prawnych dotyczących różnych

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015 P1. Proszę zaznaczyć poniżej, jaka jest forma prawna Państwa firmy? 1. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą 2. Spółka jawna 3. Spółka partnerska 4. Spółka komandytowa 5. Spółka komandytowo-akcyjna

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 2 Wielka Brytania plasuje się w czołówce globalnych inwestorów. Według danych OECD zajmuje 5. miejsce na świecie. Według wstępnych danych OECD w 2012 r. poziom

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 4. Procesy demograficzne a polityka społeczna Averting... rozdz. 1, Clark et al. (2004) Społeczeństwo się starzeje. Coraz więcej osób dożywa starości, ale również

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2008 roku

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2008 roku Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2008 roku Warszawa, styczeń 2010r. 2 3 Strona WSTĘP 9 SYNTEZA 11 1 Napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich do Polski w 2008 roku 15 2 z tytułu zagranicznych

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami?

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? W przeciągu ostatnich 20 lat, polskie firmy znacząco powiększyły swoje możliwości finansowe i wiele z nich zdecydowało się wyjść

Bardziej szczegółowo

Aktywność inwestycyjna największych

Aktywność inwestycyjna największych III PRZEDSIĘBIORSTWO NA RYNKU INWESTYCYJNYM Małgorzata Jaworek, Marcin Kuzel Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Aktywność inwestycyjna największych przedsiębiorstw w Polsce Wprowadzenie Według jednego

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

WORLD INVESTMENT REPORT

WORLD INVESTMENT REPORT WORLD INVESTMENT REPORT Światowy Raport Inwestycyjny 2015 REFORMING INTERNATIONAL INVESTMENT GOVERNANCE REFORMA ZARZĄDZANIA ŚWIATOWYMI INWESTYCJAMI Zbigniew Zimny, Ekspert ONZ Akademia Finansów i Biznesu

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13 SPIS TREŚCI Wprowadzenie............................................... 13 ROZDZIAŁ I Wzrost roli usług w gospodarce Unii Europejskiej................ 13 1. Teoretyczne podstawy rozwoju usług.........................

Bardziej szczegółowo

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Proces budowania strategii Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Strategia nie jest badaniem obecnej sytuacji, ale ćwiczeniem polegającym na wyobrażaniu

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A.

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. Współpraca Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych z samorządami gminnymi i specjalnymi strefami ekonomicznymi w kontekście pozyskiwania

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 LP Działanie Dotychczasowe brzmienie w brzmieniu zaakceptowanym przez KM 1. 4.5 W projekcie przewidziano komponent B+R - (utworzenie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku Informacja o zagranicznych inwestycjach bezpośrednich w Polsce w 2013 roku została przygotowana po raz pierwszy w oparciu o nowe standardy Organizacji

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

S.Wasyluk. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

S.Wasyluk. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu S.Wasyluk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Długoterminowe decyzje w zakresie finansów przedsiębiorstw na przykładzie przedsiębiorstwa w branży produkcji wyrobów mięsnych Working paper JEL Classification:

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Egzekucja sądowa i ograniczenie prawa wyboru komornika sądowego. Sylwester Bobowski, Kancelaria Prawna Raven

Egzekucja sądowa i ograniczenie prawa wyboru komornika sądowego. Sylwester Bobowski, Kancelaria Prawna Raven Egzekucja sądowa i ograniczenie prawa wyboru komornika sądowego Sylwester Bobowski, Kancelaria Prawna Raven ZAKRES PROPONOWANYCH ZMIAN Aktualne brzmienie przepisu Art. 8. 5. Wierzyciel ma prawo wyboru

Bardziej szczegółowo

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka 24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka Okres subskrypcji: 25.05.2010-08.06.2010 Okres trwania lokaty: 9.06.2010-08.06.2012 Aktywo bazowe: kontrakt terminowy na WIG20 Minimalna kwota wpłaty:

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku. Warszawa, 14 listopada 2013 r.

Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku. Warszawa, 14 listopada 2013 r. Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku Warszawa, 14 listopada 2013 r. 2 Spis treści Rynek budowlany w Polsce w III kw. 2013 3 Wyniki finansowe w III kwartale 2013 r. 11

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Pomoc publiczna dla inwestorów zagranicznych 2015-06-15 12:48:33

Pomoc publiczna dla inwestorów zagranicznych 2015-06-15 12:48:33 Pomoc publiczna dla inwestorów zagranicznych 2015-06-15 12:48:33 2 Za promocję i przyciąganie inwestycji zagranicznych do Irlandii odpowiada Investment and Development Agency (IDA Ireland). Agencja może

Bardziej szczegółowo

lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna

lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku

Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku Analiza dotychczasowej działalności i perspektywy funkcjonowania Paweł Tynel Czy Europa oraz Polska jest atrakcyjnym miejscem na lokalizację inwestycji? Który

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku MSG (Wydział NE) Katedra Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Nr 146 / 2013 22 11 13 INSTYTUT ZACHODNI im. Zygmunta Wojciechowskiego Instytut Naukowo-Badawczy, Poznań Autor: Piotr Misztal Handel

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH Stawki w podatkach dochodowych od osób prawnych i fizycznych w niektórych państwach Unii Europejskiej, ulgi inwestycyjne w podatku

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie biznesu i inwestowanie na Białorusi

Prowadzenie biznesu i inwestowanie na Białorusi Warszawa, dnia 26 lutego roku Prowadzenie biznesu i inwestowanie na Białorusi Nowe możliwości dla polskiego biznesu 1 Białoruś. Fakty Stolica Mińsk Powierzchnia całkowita 207 600 km² Liczba ludności ()

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Doing business in Poland

Doing business in Poland Doing business in Poland Dlaczego warto inwestować w Polsce Polska zajmuje 13. miejsce na świecie i 5. w Europie wśród krajów najbardziej atrakcyjnych dla inwestorów zagranicznych - wynika z ogłoszonego

Bardziej szczegółowo