EWOLUCYJNA BIOLOGIA ROZWOJU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EWOLUCYJNA BIOLOGIA ROZWOJU"

Transkrypt

1 Ewolucja 9. EWOLUCYJNA BIOLOGIA ROZWOJU Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015

2 Carroll (2000) HOMOLOGIA genów homeotycznych Walter J. Gehring (1939-) geny segmentalne Hom/hox 1983 W.J. Gehring: segmentalne geny homeotyczne muchy i myszy są sobie homologiczne kolinearne czasowo i dlatego też przestrzennie mysz ma cztery serie paralogiczne skutek licznych duplikacji genów i odcinków chromosomów jak daleko modelowym zwierzętom do wspólnego przodka?

3 MYSZ modelem człowieka mysz Mus musculus Linné, 1758 Rodentia (Glires) gryzonie filogenetycznie bliskie naczelnym ale wśród nich mysz zaawansowana mimo pierwotnego uzębienia (jak i szczur) mysz szczur świnka morska fizjologią bliższa człowiekowi wiewiórka Blanga-Kanfi et al. (2009)

4 ŚWINKA MORSKA zastosowania świnka morska Cavia porcellus Linné, 1758 Rodentia (Glires) należy do osobnej gałęzi gryzoni południowoamerykańskich udomowiona przez Inków dla mięsa; łatwa w hodowli (niegdyś na statkach) świnka morska mysz i szczur ekologia owadów bardziej oportunistyczna Blanga-Kanfi et al. (2009)

5 MUSZKA OWOCOWA niezastąpiona muszka owocowa Drosophila (Sophophora) melanogaster Meigen, 1830 Diptera gatunek typowy rodzaju: D. funebris Fabricius, 1787 krótki cykl życiowy, łatwa hodowla gatunek modelowy od czasów T.H. Morgana ale muchówki są najbardziej zaawansowane wśród owadów beznoga larwa anatomicznie nieporównywalna z imago są bezkręgowce jeszcze łatwiejsze do hodowli i badań Machilis Thysanura

6 CAENORHABDITIS najpierwotniejsza? budowa gardzieli bakteriożerna, łatwa w hodowli tylko 1031 (959 u hermafrodyty) komórek somatycznych od pierwszego podziału los każdej komórki zdeterminowany Caenorhabditis elegans Maupas, 1900 Nematoda Rhabditida mimo prostoty to jeden z najbardziej zaawansowanych obleńców

7 ŻYWA SKAMIENIAŁOŚĆ wśród obleńców Priapulus caudatus Lamarck, 1816 Priapula morskie ryjące drapieżniki anatomia niezmieniona od kambru literalnie wtórouste erytrocyty i amebocyty w hemolimfie embrion w jaju larwa cenne źródło wiedzy o początkach ewolucji zwierząt Malakhov (2004)

8 EKSPRESJA genów homeotycznych regulacja rozwoju anatomii polega na wywołaniu ekspresji genów w określonym regionie zarodka geny te nadają grupom komórek właściwe cechy mutacja genu Eyeless Halder et al. (1995) (oko zamiast antenny) Drosophila mutacja genu Antennapedia (odnóże zamiast antenny) ekspresja Hox6 ptak wąż innym sposobem regulacji metylacja DNA

9 EPIGENETYCZNE wyciszanie genów DNA u ssaków 60-90% CpG metylowane; ale Caenorhabditis i drożdże nie wykazują metylacji metylacja cytozyny utrudnia transkrypcję PIWIbox unieczynniając gen w mitotycznych pokoleniach są białka zarządzające tym poprzez srna regulacja przez homeodomeny chyba bardziej uniwersalna białko Argonauta

10 MECHANIZM regulacji rozwoju domena homeobox Antennapedia na spirali DNA domena homeobox 60 aminokwasów domena MADSbox 57 aminokwasów domena T-box aminokwasów krótkie helisy domen białkowych czynników transkrypcyjnych służą do połączenia z DNA blokując wytwarzanie mrna sekwencje domen są homologiczne między roślinami i zwierzętami odziedziczone zostały zatem po pierwotniakach kluczowa funkcja wymusiła konserwatyzm struktury

11 KWIAT regulacja morfogenezy rzodkiewnik Arabidopsis thaliana (Linnaeus, 1753) Heynhold in Holl & Heynhold, 1842 Cruciferae (=Brassicaceae) kwiat rzodkiewnika Arabidopsis jest bardzo zaawansowany ewolucyjnie w morfogenezie elementów kwiatu nakładanie się stref ekspresji genów petalum (corolla) stamen sepalum (calyx) carpellum geny MADS-box Agamous Apetala 3 Apetala 3 Apetala 1 Apetala 1 Sepallata Sepallata Theißen & Saedler (2001) dlaczego płatki i pylniki nie są kontrolowane przez osobne geny?

12 Compositae WTÓRNA korona okwiatu Campanulaceae Rosa Rosaceae Rosaceae petala dwa owocolistki i czterokrotny okwiat krzyżowych są wynikiem redukcji kwiatu pięciokrotnego działki kielicha homologiczne pierwotnym płatkom płatki korony potomków pra-róży to dawne pylniki kwiatowe miały w ewolucji stadia wiatropylności sepala Acsmithia Cunoniaceae tepala złożona regulacja morfogenezy ma uzasadnienie historyczne Helleborus Ranunculaceae

13 Jager et al. (2006) MOLEKULARNA identyfikacja homologii skorupiaki wije owady pierwsza para odnóży pająków (chelicerae) chwytna pajęczaki skorupiaków (antennulae) i owadów (antennae) czuciowa lokalizacja zawiązków podobna, ale niejednoznaczna zasięgi ekspresji segmentalnych genów homeotycznych bezdyskusyjnym dowodem homologii ewolucyjne rozdzielenie ich funkcji i anatomii nastąpiło w kambrze

14 pleon pereion caput Ant 1 Ant 2 REGULACJA morfogenezy Md Mx 1 Mx 2 Mxpes 1 Mxpes 2 Mxpes 3 1 (4) 2 (5) cefalizacja skorupiaków przekracza granice tagmy głowowej przejawem tego zmiana zasięgu ekspresji genów homeotycznych homologiczne geny owadów mają odmienne działanie Barton et al. (2007) 3 (6) 4 (7) 5 (8) (6) uropoda regulacja polega na kombinowaniu genów w zestawy (bricolage)

15 REKAPITULACJA filogenezy w ontogenezie Ernst Haeckel ( ) "prawo" biogenetyczne wczesne stadia rozwojowe generalnie bardziej konserwatywne ewolucyjnie Haeckel (1867) przebieg ontogenezy odtwarza więc często zarys przebiegu ewolucji może się jednak istotnie zmieniać funkcja struktur zarodkowych

16 SKORUPKA JAJA a zapłodnienie osłonka jajowa koala Phascolarctos MARSUPIALIA "żółtko" Perameles MARSUPIALIA "żółtko" unaczyniona błona niefunkcjonalnego żółtka "żółtko" kolczatka Tachyglossus MONOTREMATA unaczyniona błona omoczni gady, ptaki i stekowce nie znoszą jaj, lecz embriony w osłonkach łożysko embriony stekowców i torbaczy odżywiane są w jajowodach łożyskowce cechuje długa ciąża "żółtko" pęcherzyk żółtkowy to jedynie ewolucyjny relikt człowiek Homo PLACENTALIA

17 SENS ewolucyjny życia płodowego Homo sapiens Primates rozwój zarodkowy organizmów wielokomórkowych powtarza proces wzrostu złożoności w ewolucji od jednokomórkowej zygoty przez kolonię niezróżnicowanych komórek po anatomię swoistą dla gatunku kiedy ludzki płód nabiera swoistości gatunkowej?

18 Schultz (1969) SWOISTOŚĆ ludzkiego płodu Homo 32 dni embrion delfina Stenella Felis 32 dni Macaca 44 dni Homo 49 dni wczesne stadia rozwoju człowieka są anatomicznie nieodróżnialne od odpowiednich stadiów innych zwierząt stopniowo tracimy podobieństwo do ryb, gadów i ssaków między 4 a 5 tygodniem życia człowiek ma małpi ogon dlaczego wczesne stadia ewoluują wolniej od późniejszych?

19 WZBOGACANIE ontogenezy od końca jeżowce "sand dollars" Scutellina (Clypeasterida) McNamara (1988) przemiany ontogenezy w linii Rotuloidea-Heliophora nowe cechy zwykle pojawiają się w stadiach dojrzałych i stopniowe ekspandują ku wczesnym balast magnetytowy (zdjęcia rentgenowskie) Seilacher (1979) peramorfoza ewolucyjna modyfikacja ontogenezy poczynając od jej końca to najczęstsza droga ewolucyjnego przekształcania ontogenezy

20 ZAPIS ONTOGENEZY w przyrostach muszli Zarajskites jura 145 mln lat szkielety z akrecyjnym przyrostem są potencjalnie najlepszym źródłem informacji o przebiegu ontogenezy główną przeszkodą jest zmienność osobnicza jej zapisu gęste żebrowanie przez zmienność biometria bywa trudno czytelna Dzik (1994)

21 PRZEKSZTAŁCENIA Palaeogoniatites Chlupač (1984) głębokiej ontogenezy dewon 380 mln lat przodek miał prostą muszlę ewolucja do ciasnego zwinięcia objęła stadia polarwalne i z opóźnieniem sięgnęła do larwy Mimagoniatites dewon 380 mln lat Klofak et al. (2007) wyklucie z jaja? metamorfoza zapis czytelny niekiedy co do dnia

22 Aegoceras-Oistoceras jura 180 mln lat WZBOGACANIE ontogenezy od jej początku Otto H. Schindewolf ( ) zdarza się wprowadzanie nowych cech od początkowych stadiów najlepiej udokumentowane w ewolucji głowonogów Dommergues (1987) progeneza ekspansja cech młodocianych na późne stadia proterogeneza wprowadzanie innowacji od wczesnych stadiów ontogenezy trudno ocenić, na ile powszechne poza głowonogami

23 POLARWALNA ekspansja i rewersja cech Colchidites kreda 125 mln lat w ewolucji amonitów kredowych odchodzenie od ciasnospiralnej muszli tuż po stadium embrionalnym Klinger et al. (1984) Leptoceras kreda 135 mln lat Wiedmann (1976) Paraspiticeras kreda 130 mln lat Aguire-Urreta (1993) złożona geometria rozszerzała się niekiedy na całą ontogenezę

24 REWERSJE ontogenezy dogłębne Oxybeloceras kreda 75 mln lat nierzadki powrót muszli polarwalnej do morfologii przedamonitowej ale muszla embrionalna pozostaje ciasnospiralna Neancyloceras kreda 75 mln lat Spirooxybeloceras kreda 75 mln lat Kennedy et al. (2000) zdarzało się to wielokrotnie poczynając od końca triasu Kennedy & Cobban (1993)

25 konodont Tripodellus dewon 365 mln lat EWOLUCJA LARWY drogą zmian tempa wzrostu rozmiar "larwy" wzrasta, choć czas wzrostu niezmienny przeciwne kierunki ewolucji stadiów młodocianego i dorosłego Dzik (2008)

26 METABOLIZM a wielkość genomu scenariusze ewolucji ewolucja ontogenezy Eukaryota rozmiary genomu Prokaryota Kozłowski et al. (2008) więcej DNA to większe rozmiary komórki ale niższy metabolizm strategie ekologiczne swoiste dla linii ewolucyjnych rzeczywiste zależności w poszczególnych taksonach wybór strategii nieprzewidywalny

27 Gliwicz (2008) UCIECZKA w rozmiar małe ofiary mają więcej wrogów ale duże rozmiary uzależniają od stabilnego dopływu pokarmu wielkość największych zwierząt charakteryzuje ekosystem

28 ROZMIAR a pole morfogenetyczne konodont Microzarkodina ordowik 460 mln lat Löfgren & Tolmachova (2008) rozrost wentralnej gałęzi ewolucyjne zmiany rozmiarów tworzą lub eliminują Anlagen małpiatka Tetonius eocen 40 mln lat Rose & Bown (1986) skracanie pyska rozmiary określają anatomię

29 EWOLUCJA to modyfikacje rozwoju rozwój jest realizacją zapisu informacji w genach który był rozbudowywany zwykle od końca ale każde stadium ontogenezy ma swoją funkcję i może osobno podlegać doborowi jeśli rozdzielona jest genetyczna kontrola stadiów

REGULACJA ROZWOJU (jak z genów odczytywana jest anatomia?)

REGULACJA ROZWOJU (jak z genów odczytywana jest anatomia?) Wstęp do biologii 7. REGULACJA ROZWOJU (jak z genów odczytywana jest anatomia?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015 WIELOKOMÓRKOWOŚĆ daje korzyści krasnorost sprzed 600 mln

Bardziej szczegółowo

REGULACJA ROZWOJU (jak z genów odczytywana jest anatomia?)

REGULACJA ROZWOJU (jak z genów odczytywana jest anatomia?) Wstęp do biologii 7. REGULACJA ROZWOJU (jak z genów odczytywana jest anatomia?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2016 WIELOKOMÓRKOWOŚĆ daje korzyści krasnorost sprzed 600 mln

Bardziej szczegółowo

Różnorodność życia na Ziemi

Różnorodność życia na Ziemi Różnorodność życia na Ziemi dr Joanna Piątkowska-Małecka Cechy istoty żywej Autoreplikacja zdolność do reprodukcji (samoodtwarzania) Autoregulacja zdolność do podtrzymywania wewnętrznych reakcji chemicznych

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Wprowadzenie i biologiczne bazy danych. 1 Wprowadzenie... 3. 2 Wprowadzenie do biologicznych baz danych...

Spis treści. Przedmowa... XI. Wprowadzenie i biologiczne bazy danych. 1 Wprowadzenie... 3. 2 Wprowadzenie do biologicznych baz danych... Przedmowa... XI Część pierwsza Wprowadzenie i biologiczne bazy danych 1 Wprowadzenie... 3 Czym jest bioinformatyka?... 5 Cele... 5 Zakres zainteresowań... 6 Zastosowania... 7 Ograniczenia... 8 Przyszłe

Bardziej szczegółowo

POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM

POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM DZIAŁ I, II i III: RÓŻNORODNOŚĆ ŻYCIA Uczeń umie wymienić niektóre czynności żywego organizmu. Uczeń wie, co to jest komórka. Uczeń umie wymienić niektóre czynności

Bardziej szczegółowo

Wykład 6. Jerzy Dzik. Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW. Warszawa 2006

Wykład 6. Jerzy Dzik. Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW. Warszawa 2006 Wykład 6. ZWIERZĘTA LINIEJĄCE Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW Warszawa 2006 PLAN BUDOWY a pokrewieństwa stawonogi pratchawce niesporczaki obleńce Ecdysozoa zwierzęta liniejące

Bardziej szczegółowo

Ewolucjonizm NEODARWINIZM. Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach

Ewolucjonizm NEODARWINIZM. Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach Ewolucjonizm NEODARWINIZM Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach Główne paradygmaty biologii Wspólne początki życia Komórka jako podstawowo jednostka funkcjonalna

Bardziej szczegółowo

Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego Biologia z tangramem

Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego Biologia z tangramem Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego iologia z tangramem Poniższy plan wynikowy dotyczy[ew. jest związany z] realizacji cyklu iologia z tangramem. Zawiera wykaz

Bardziej szczegółowo

Opracował Arkadiusz Podgórski

Opracował Arkadiusz Podgórski Ewolucja jako źródło róŝnorodności biologicznej Opracował Arkadiusz Podgórski Ewolucja Ewolucja (łac. evilutio rozwinięcie) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych

Bardziej szczegółowo

I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki. - podaje przykłady niezbędne do życia

I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki. - podaje przykłady niezbędne do życia BIOLOGIA KLASA I I PÓŁROCZE I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki niezbędne do życia zastosowania w życiu - przedstawia etapy wiedzy biologicznej

Bardziej szczegółowo

Wspólne pochodzenie. Ślady ewolucji.

Wspólne pochodzenie. Ślady ewolucji. Wspólne pochodzenie Ślady ewolucji. Wspólne pochodzenie Wspólni przodkowie Dla wszystkich organizmów na Ziemi można odnaleźć wspólnego przodka przeszłość Wspólny przodek Drzewo i klasyfikacja hierarchiczna

Bardziej szczegółowo

Ewolucja molekularna człowieka okiem bioinformatyka. Justyna Wojtczak Jarosław Jeleniewicz

Ewolucja molekularna człowieka okiem bioinformatyka. Justyna Wojtczak Jarosław Jeleniewicz Ewolucja molekularna człowieka okiem bioinformatyka Justyna Wojtczak Jarosław Jeleniewicz Informatyka w biologii - bioinformatyka Jest to szeroka dziedzina zajmująca się tworzeniem zaawansowanych baz danych,

Bardziej szczegółowo

Ślady wspólnego pochodzenia

Ślady wspólnego pochodzenia Ślady wspólnego pochodzenia Główne elementy teorii ewolucji Organizmy żywe są spokrewnione i połączone relacjami wspólnego pochodzenia (drzewo życia) Zmiany mają charakter stopniowy Podstawowym mechanizmem

Bardziej szczegółowo

Wykład Bioinformatyka 2012-09-24. Bioinformatyka. Wykład 7. E. Banachowicz. Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM. Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki

Wykład Bioinformatyka 2012-09-24. Bioinformatyka. Wykład 7. E. Banachowicz. Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM. Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki Bioinformatyka Wykład 7 E. Banachowicz Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM http://www.amu.edu.pl/~ewas 1 Plan Bioinformatyka Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki Filogenetyka Bioinformatyczne narzędzia

Bardziej szczegółowo

Sposoby determinacji płci

Sposoby determinacji płci Sposoby determinacji płci TSD thermal sex determination GSD genetic sex determination 26 o C Środowiskowa: ekspresja genu DMRT zależna jest od warunków środowiska ~30 o C ~33 o C ~35 o C n=16

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY BIOINFORMATYKI

PODSTAWY BIOINFORMATYKI PODSTAWY BIOINFORMATYKI Prowadzący: JOANNA SZYDA ADRIAN DROśDś WSTĘP 1. Katedra Genetyki badania bioinformatyczne 2. Tematyka przedmiotu 3. Charakterystyka wykładów 4. Charakterystyka ćwiczeń 5. Informacje

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I FUNKCJA GENOMU LUDZKIEGO

BUDOWA I FUNKCJA GENOMU LUDZKIEGO BUDOWA I FUNKCJA GENOMU LUDZKIEGO Magdalena Mayer Katedra i Zakład Genetyki Medycznej UM w Poznaniu 1. Projekt poznania genomu człowieka: Cele programu: - skonstruowanie szczegółowych map fizycznych i

Bardziej szczegółowo

I. Genetyka. Dział programu Lp. Temat konieczny podstawowy rozszerzający

I. Genetyka. Dział programu Lp. Temat konieczny podstawowy rozszerzający I. Genetyka 1. Czym jest genetyka? wymienia cechy gatunkowe i indywidualne podanych organizmów wyjaśnia, że jego podobieństwo do rodziców jest wynikiem dziedziczenia cech definiuje pojęcia genetyka oraz

Bardziej szczegółowo

Epigenetic modifications during oocyte growth correlates with extended parthenogenetic developement in the mouse

Epigenetic modifications during oocyte growth correlates with extended parthenogenetic developement in the mouse Epigenetic modifications during oocyte growth correlates with extended parthenogenetic developement in the mouse Tomohiro Kono, Yayoi Obata, Tomomi Yoshimzu, Tatsuo Nakahara & John Carroll Rozwój partenogenetyczny

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii dla klasy III AD. 7 godz / tyg rok szkolny 2016/17

Rozkład materiału z biologii dla klasy III AD. 7 godz / tyg rok szkolny 2016/17 Rozkład materiału z biologii dla klasy III AD zakres rozszerzony LO 7 godz / tyg rok szkolny 2016/17 Biologia na czasie 2 zakres rozszerzony nr dopuszczenia 564/2/2012 Biologia na czasie 3 zakres rozszerzony

Bardziej szczegółowo

BLIŻEJ BIOLOGII WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA 1

BLIŻEJ BIOLOGII WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA 1 BLIŻEJ BIOLOGII WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA 1 Wymagania podstawowe. Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe. Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra ocena celująca Dział I.

Bardziej szczegółowo

NUTRIGENOMIKA na co mają geny apetyt. Ewa Róg - Zielińska

NUTRIGENOMIKA na co mają geny apetyt. Ewa Róg - Zielińska NUTRIGENOMIKA na co mają geny apetyt Ewa Róg - Zielińska NUTRIGENOMIKA badanie zależności między żywieniem a odpowiedzią organizmu na poziomie ekspresji genów dieta ma wpływ na każdy etap ekspresji - na

Bardziej szczegółowo

Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II

Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II Zasady oceniania: Za rozwiązanie zadań z arkusza II można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale nie

Bardziej szczegółowo

Dział programu I. Biologia nauka o życiu

Dział programu I. Biologia nauka o życiu Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka konieczny podstawowy rozszerzający Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy rozróżnia próbę kontrolną i badawczą Uczeń:

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. Remodeling chromatyny

Wykład 5. Remodeling chromatyny Wykład 5 Remodeling chromatyny 1 Plan wykładu: 1. Przebudowa chromatyny 2. Struktura, funkcje oraz mechanizm działania kompleksów remodelujących chromatynę 3. Charakterystyka kompleksów typu SWI/SNF 4.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii do klasy III.

Rozkład materiału z biologii do klasy III. Rozkład materiału z biologii do klasy III. L.p. Temat lekcji Treści programowe Uwagi 1. Nauka o funkcjonowaniu przyrody. 2. Genetyka nauka o dziedziczności i zmienności. -poziomy różnorodności biologicznej:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA PODSTAWOWE. UCZEŃ: WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE. UCZEŃ: Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można użyć do danej obserwacji przedstawia etapy obserwacji

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU wyróżnia elementy żywe i nieożywione w obserwowanym ekosystemie oblicza zagęszczenie wybranej rośliny na badanym terenie określa znaczenie wiedzy ekologicznej w życiu

Bardziej szczegółowo

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach Ewolucja człowieka Ślady w ziemi i ślady w genach 1 Złożone zagadki } } Odnaleziono wiele skamieniałości naczelnych, różne gatunki w tym samym czasie Trudno ustalić relacje między nimi } Przodkowie, czy

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Choroby genetyczne o złożonym

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA

ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA 1. STANOWISKO SYSTEMATYCZNE CZŁOWIEKA Przedstaw systematykę człowieka, korzystając z przedstawionego poniżej schematu, ilustrującego uproszczone drzewo genealogiczne

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu: I. Biologia nauka o życiu II. Jedność i różnorodność organizmów Poziom wymagań podstawowy (oceny dopuszczający i dostateczny) ponadpodstawowy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1E

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1E Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1E Wymagania podstawowe. Uczeń: Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca Biologia nauka o życiu Jedność CIU rozróżnia elementy przyrody

Bardziej szczegółowo

Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU. Dział II. JEDNOŚĆ ORGANIZMÓW

Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU. Dział II. JEDNOŚĆ ORGANIZMÓW Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można użyć do danej -obserwacji

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA, KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA, KLASA I 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA, KLASA I Rozdział I. Biologia nauka o życiu II. Jedność i różnorodność konieczny (stopień dopuszczający) określa przedmiot badań biologii jako nauki podaje przykłady dziedzin

Bardziej szczegółowo

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne.

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne. WYMAGANIA EDUKACYJNE - BIOLOGIA - KLASA PIERWSZA DZIAŁY : I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU II. JEDNOŚĆ I ROŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW III.BAKTERIE A WIRUSY. ORGANIZMY BEZTKANKOWE Wiadomości i umiejętności ucznia na

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE I GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Temat konieczny( 2) podstawowy (3) rozszerzający(4) Opracowała mgr Agnieszka Para dopełniający(5)

Bardziej szczegółowo

II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK

II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK PRZEDMIOT: BIOLOGIA MEDYCZNA (CZĘŚĆ 1 GENETYKA) PROGRAM ĆWICZEŃ 2009/2010 L.p. Data zajęć Temat zajęć 1. 15.02 18.02 Podstawy genetyki klasycznej (podstawowe pojęcia i definicje

Bardziej szczegółowo

Późny paleozoik kręgowce

Późny paleozoik kręgowce Rozwój j ryb promieniopłetwych etwych Płazy Gady pojawiają się w późnym karbonie, w permie różnicujr nicują się i wypierają płazy z wielu nisz ekologicznych (pelikozaury (A) i terapsydy (B)) Późny paleozoik

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII POUFNE do dnia... godz.... KOD ZDAJĄCEGO IMIĘ NAZWISKO WPISUJE PISZĄCY PO OTRZYMANIU PRACY - - WPISAĆ PO ROZKODOWANIU PRACY ARKUSZ I PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII Czas pracy 90 minut Informacje :

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu II. Jedność i różnorodność Poziom wymagań dopuszczający dostateczny dobry Bardzo dobry potrafi korzystać z

Bardziej szczegółowo

NZ.1.3 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny Forma studiów

NZ.1.3 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny Forma studiów Tabela. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE NZ..3 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI:

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: 1. Szczeble organizacji materii żywej (komórki, tkanki roślinne i zwierzęce, narządy i układy narządów). 2. Budowa chemiczna

Bardziej szczegółowo

Genomika Porównawcza. Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski

Genomika Porównawcza. Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski Genomika Porównawcza Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski 1 Plan prezentacji 1. Rodzaje i budowa drzew filogenetycznych 2. Metody ukorzeniania drzewa

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z tzw. modelem interpunkcji trna, cząsteczki mt-trna wyznaczają miejsca

Zgodnie z tzw. modelem interpunkcji trna, cząsteczki mt-trna wyznaczają miejsca Tytuł pracy: Autor: Promotor rozprawy: Recenzenci: Funkcje białek ELAC2 i SUV3 u ssaków i ryb Danio rerio. Praca doktorska wykonana w Instytucie Genetyki i Biotechnologii, Wydział Biologii UW Lien Brzeźniak

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE GIMNAZJUM NR 2 W RYCZOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z BIOLOGII w klasie I gimnazjum str. 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE

Bardziej szczegółowo

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ekologia wyk. 1 wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ochrona środowiska Ekologia jako dziedzina nauki jest nauką o zależnościach decydujących

Bardziej szczegółowo

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne Embriologia roślin nasiennych A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

24. Przedziały wewnątrzkomórkowe i transport..(zaz) 25. Przekształcanie energii w mitochondriach i chloroplastach..(zaz) 26.

24. Przedziały wewnątrzkomórkowe i transport..(zaz) 25. Przekształcanie energii w mitochondriach i chloroplastach..(zaz) 26. Kierunek Biologia Zagadnienia egzaminacyjne do egzaminu licencjackiego dla kierunku Biologia przygotowane na podstawie przedmiotów kierunkowych zatwierdzonych przez Radę Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt

Bardziej szczegółowo

W y m a g a n i a e d u k a c y j n e z b i o l o g i i K l a s a I I I

W y m a g a n i a e d u k a c y j n e z b i o l o g i i K l a s a I I I D z i a ł : K R Ę G O W C E W y m a g a n i a e d u k a c y j n e z b i o l o g i i K l a s a I I I Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca cechy zwierząt kręgowych,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls autorstwa Anny Zdziennickiej Poziom

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa III

Wymagania edukacyjne z biologii klasa III Wymagania edukacyjne z biologii klasa III Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra DZIAŁ I. EKOLOGIA podaje przykłady

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 4

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 4 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Biomedyczne podstawy rozwoju Biomedical aspects of development Kod Punktacja ECTS* 4 Koordynator Dr hab. Robert Stawarz Zespół dydaktyczny Dr hab. Robert Stawarz Opis

Bardziej szczegółowo

Immunobiologia wybranych grup organizmów SYLABUS A. Informacje ogólne

Immunobiologia wybranych grup organizmów SYLABUS A. Informacje ogólne Immunobiologia wybranych grup organizmów A. Informacje ogólne Elementy sylabusa Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Rodzaj Rok

Bardziej szczegółowo

geograficzna pasożyta (nicień owadobójczy, Steinernema feltiae) jako czynniki wpływające na jego infekcyjność względem gospodarza (trojszyk gryzący,

geograficzna pasożyta (nicień owadobójczy, Steinernema feltiae) jako czynniki wpływające na jego infekcyjność względem gospodarza (trojszyk gryzący, Fluktuacje termiczne środowiska orazzmiennośćzmienność geograficzna pasożyta (nicień owadobójczy, Steinernema feltiae) jako czynniki wpływające na jego infekcyjność względem gospodarza (trojszyk gryzący,

Bardziej szczegółowo

klasyfikacja fenetyczna (numeryczna)

klasyfikacja fenetyczna (numeryczna) Teorie klasyfikacji klasyfikacja fenetyczna (numeryczna) systematyka powinna być wolna od wszelkiej teorii (a zwłaszcza od teorii ewolucji) filogeneza jako ciąg zdarzeń jest niepoznawalna opiera się na

Bardziej szczegółowo

Podziały komórkowe cz. I

Podziały komórkowe cz. I Podziały komórkowe cz. I Tam gdzie powstaje komórka, musi istnieć komórka poprzednia, tak samo jak zwierzęta mogą powstawać tylko ze zwierząt, a rośliny z roślin. Ta doktryna niesie głębokie przesłanie

Bardziej szczegółowo

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek Jak powstają nowe gatunki Katarzyna Gontek Powstawanie gatunków (specjacja) to proces biologiczny, w wyniku którego powstają nowe gatunki organizmów. Zachodzi na skutek wytworzenia się bariery rozrodczej

Bardziej szczegółowo

Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania w zakresie opanowania materiału w języku angielskim zakładają znajomość podstawowego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka

Bardziej szczegółowo

Teoria ewolucji. Ślady wspólnego pochodzenia. Dobór sztuczny i naturalny.

Teoria ewolucji. Ślady wspólnego pochodzenia. Dobór sztuczny i naturalny. Teoria ewolucji. Ślady wspólnego pochodzenia. Dobór sztuczny i naturalny. Dowody wspierające wspólne pochodzenie Skamieniałości Homologia Cechy szczątkowe Hierarchiczna klasyfikacja Zgodność drzew dla

Bardziej szczegółowo

WPŁYW WYBRANYCH ŻYCIOWEGO MUSZKI. Autor: Milena Leziak Klasa: 2e

WPŁYW WYBRANYCH ŻYCIOWEGO MUSZKI. Autor: Milena Leziak Klasa: 2e WPŁYW WYBRANYCH ŻYCIOWEGO MUSZKI Autor: Milena Leziak Klasa: 2e Opiekun: OLEJKÓW ETERYCZNYCH NA OWOCOWEJ (DROSOPHILA Grażyna Konik Szkoła: Liceum Ogólnokształcące PRZEBIEG I DŁUGOŚĆ CYKLU MELANOGASTER)

Bardziej szczegółowo

Geny i działania na nich

Geny i działania na nich Metody bioinformatyki Geny i działania na nich prof. dr hab. Jan Mulawka Trzy królestwa w biologii Prokaryota organizmy, których komórki nie zawierają jądra, np. bakterie Eukaryota - organizmy, których

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?)

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Wstęp do biologii 3. FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015 KOMÓRKA elementarnym osobnikiem wyodrębnienie błoną od środowiska przestrzenne

Bardziej szczegółowo

Temat: systematyczny podział organizmów. Ile gatunków organizmów żyje na Ziemi? W 1995r., z polecenia ONZ oszacowano, że na Ziemi żyje około 14

Temat: systematyczny podział organizmów. Ile gatunków organizmów żyje na Ziemi? W 1995r., z polecenia ONZ oszacowano, że na Ziemi żyje około 14 Temat: systematyczny podział organizmów. Ile gatunków organizmów żyje na Ziemi? W 1995r., z polecenia ONZ oszacowano, że na Ziemi żyje około 14 milionów gatunków organizmów żywych. Inne źródła podają,

Bardziej szczegółowo

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych Biologia- kl. 3 TŻ1, 3TŻ-2, 3 TA Numer Temat Zakres treści lekcji 1 1.Rośliny pierwotnie wodne cechy królestwa roślin formy organizacji budowy roślin pierwotnie wodnych sposoby rozmnażania się roślin pierwotnie

Bardziej szczegółowo

KARTA KONKURSOWA DLA GRUPY I

KARTA KONKURSOWA DLA GRUPY I Dane osoby do kontaktu KARTA KONKURSOWA DLA GRUPY I DANE O KLASIE/GRUPIE BIORĄCEJ UDZIAŁ W KONKURSIE Pełna nazwa placówki Ulica, nr Kod pocztowy Miasto Województwo www szkoły e-mail szkoły Dyrektor Imię

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap wojewódzki 2014/2015 Biologia. Przewidywana odpowiedź

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap wojewódzki 2014/2015 Biologia. Przewidywana odpowiedź Klucz i kryteria oceniania etap wojewódzki 2014/2015 Biologia Numer 1. A - torebka nefronu (kłębuszka), B kłębuszek nerkowy/kłębuszek naczyń włosowatych, C - kanalik nerkowy nazwy elementu A, B i C Proces

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń:

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Uczeń: potrafi korzystać

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Uczeń:

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum 2011/2012 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń:

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań konieczny podstawowy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na daną ocenę - biologii klasa I gimnazjum

Wymagania edukacyjne na daną ocenę - biologii klasa I gimnazjum Wymagania edukacyjne na daną ocenę - biologii klasa I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry Uczeń:

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Poziom wymagań ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka 2. Komórkowa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Konieczny (stopień dopuszczający)

Bardziej szczegółowo

Neurobiologia WYKŁAD 4

Neurobiologia WYKŁAD 4 Neurobiologia WYKŁAD 4 Rozwój układu nerwowego kręgowców i plastyczność rozwojowa Prof. dr hab. Krzysztof Turlejski Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Jak powstaje tak niezwykle skomplikowana

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Uczeń: potrafi korzystać

Uczeń: potrafi korzystać Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Mgr Lucyna Pięta Poziom wymagań

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia I. Biologia nauka o życiu Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls Dział Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy nauczania biologii w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym

Plan wynikowy nauczania biologii w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym Plan wynikowy nauczania biologii w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym CZĘŚĆ III Dział programowy: MATERIALNE PODSTAWY DZIEDZICZNOŚCI. NOWOCZESNE

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka

Bardziej szczegółowo

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji Plan wynikowy z biologii- zakres podstawowy, dla klasy III LO i III i IV Technikum LO im.ks. Jerzego Popiełuszki oraz Technikum w Suchowoli Nauczyciel: Katarzyna Kotiuk Nr programu: DKOS-4015-5/02 Dział

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy Część 1

Plan wynikowy Część 1 Plan wynikowy zęść 1 Numer ział I. IOLOGI NUK O ŻYIU 1. iologia jako nauka rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej określa cechy wymienia czynniki niezbędne do życia wyjaśnia, czego dotyczą wybrane

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY BIOINFORMATYKI 8 DOPASOWYWANIE SEKWENCJI AMINOKWASÓW

PODSTAWY BIOINFORMATYKI 8 DOPASOWYWANIE SEKWENCJI AMINOKWASÓW PODSTAWY BIOINFORMATYKI 8 DOPASOWYWANIE SEKWENCJI AMINOKWASÓW DOPASOWYWANIE SEKWENCJI 1. Miary podobieństwa sekwencji aminokwasów 2. Zastosowanie programów: CLUSTAL OMEGA BLAST Copyright 2013, Joanna Szyda

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne śródroczne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne śródroczne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne śródroczne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań Konieczny-dopuszczający Podstawowy-dostateczny Rozszerzający-

Bardziej szczegółowo