Nowości w diagnostyce i leczeniu nadciśnienia tętniczego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nowości w diagnostyce i leczeniu nadciśnienia tętniczego"

Transkrypt

1 Nowości w diagnostyce i leczeniu nadciśnienia tętniczego Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii w Warszawie Ryn, 9 września 2011

2 ESH / ESC 2007 Zalecenia dotyczące postępowania w nadciśnieniu tętniczym Nowe badania kliniczne i ich metaanalizy Stanowiska ESH 2008 zespół metaboliczny ASH 2008 cukrzyca AHA 2008 oporne NT PTNT / KLR 2008 postępowanie w NT ESH aktualizacja ESH/ESC 2007 CHEP 2010 postępowanie w NT ASH 2010 leczenie skojarzone PTNT 2011 postępowanie w NT

3 Postępy w diagnostyce nadciśnienia tętniczego

4

5 Całodobowa rejestracja ciśnienia tętnicze - najbardziej dokładna ocena ryzyka s-n?

6 Pomiary ciśnienia kliniczne, domowe i ambulatoryjne - Ryzyko zgonu z przyczyn s-n Badanie PAMELA 11 lat obserwacji 70 Ambulatoryjne 60 % Noc 24h Dzień Domowe Kliniczne Wyjściowe skurczowe RR (mm Hg) Krzywa obrazująca ryzyko bardziej stroma Sega et al. Circulation 2005;111:

7 Zalecenia ESH/ESC 2007 Wartości graniczne w całodobowej rejestracji ciśnienia tętniczego RR skurczowe mm Hg RR rozkurczowe mm Hg Średnia z okresu 24h Średnia z okresu dnia Średnia z okresu nocy J Hypertens 2007

8 BP [mmhg] A Okres dnia Okres nocy Tętno [sk/min] 150 M RR [mm Hg] Obniżenie RR w nocy Thursday, August 03, 2006 Czas [godz.] Tętno [sk/min] RR w gabinecie lekarskim -zakładanie aparatu Poranny wzrost RR

9 Podwyższone wartości ciśnienia tętniczego w okresie nocy BP [mmhg] Tętno [sk/min] 200 M Podwyższone RR w nocy Brak spadku nocnego RR Zaburzenia snu: - OBPS - Bezsenność Thursday, June 29, 2006 Czas [godz.] Nieskuteczne leczenie hipotensyjne NT wtórne! Klinika Nadciśnienia Tętniczego, Instytut Kardiologii w Warszawie

10 Znaczenie predykcyjne wartości ciśnienia tętniczego w nocy Hansen TW i wsp. Hypertension 2011 Chorzy na nadciśnienie tętnicze Metaanaliza badań klinicznych chorych na NT osób populacja ogólna Wysokość RR w nocy Populacja ogólna Niezależny czynnik ryzyka: - śmiertelności ogólnej -zdarzeń s-n Wysokość RR w nocy - silniejszy czynnik ryzyka niż RR w dzień Hansen TW i wsp. Hypertension 2011

11 Możliwości klasyfikacji ciśnienia tętniczego Pomiar całodobowy / samodzielny Prawidłowe RR Podwyższone RR Pomiar kliniczny Prawidłowe RR Podwyższone RR Prawidłowe ciśnienie tętnicze Nadciśnienie ukryte Nadciśnienie Nadciśnienie białego fartucha Nadciśnienie tętnicze ukryte Odwrócone NT białego fartucha Izolowane ambulatoryjne NT

12 NADCIŚNIENIE TĘTNICZE UKRYTE Prawidłowe RR vs NT ukryte Populacja ogólna METAANALIZA 12 badań klinicznych chorych Podstawowa opieka zdrowotna Poradnie specjalistyczne Dwukrotny wzrost ryzyka zdarzeń s-n Fagard RH, Cornelissen VA. J Hypertens 2007

13 U kogo podejrzewać nadciśnienie tętnicze ukryte? Sporadycznie stwierdzane wysokie wartości RR w pomiarach klinicznych Wysokie prawidłowe RR w pomiarach klinicznych Występowanie NT w wywiadzie rodzinnym (zwłaszcza w młodym wieku) Palenie tytoniu Otyłość, zespół metaboliczny Zwiększona częstotliwość rytmu serca Przerost lewej komory Kabat i wsp., Terapia 2006, Prejbisz i wsp., MP 2007; Verberk WJ i wsp., Am J Hypertens 2008

14 Pomiary domowe ciśnienia tętniczego - podstawowa metoda w diagnostyce i ocenie skuteczności leczenia?

15 Metody pomiaru ciśnienia tętniczego pomiary domowe Journal of Human Hypertension 2010

16 Samodzielne pomiary ciśnienia tętniczego Diagnostyka Ocena skuteczności leczenia Długoterminowa obserwacja przed każdą wizytą 2 pomiary, rano i wieczorem przez 7 dni obliczenie średniej - pierwszego dnia nie uwzględnia się przed przyjęciem leku przed jedzeniem Długoterminowa obserwacja 1 lub 2 pomiary w tygodniu? Nie należy podejmować decyzji na podstawie pojedynczych pomiarów

17 Ocena skuteczności leków hipotensyjnych Ocena wartości RR związanych z codzienną aktywnością (nadciśnienie ukryte) Możliwość oceny porannego wzrostu RR Ocena skuteczności leków hipotensyjnych Obturacyjny bezdech senny Alkohol poprzedniego dnia wieczorem [mmhg] 200 Pomiary kliniczne Pomiary wieczorne Pomiary poranne 150 Skurczowe 100 Rozkurczowe 50 0 Lepsza korelacja z ryzykiem sercowonaczyniowym i powikłaniami narządowymi Sen

18 Pomiary samodzielne ESH 2010 Sytuacje kliniczne w których należy rozważyć wykonywanie samodzielnych pomiarów RR U wszystkich chorych otrzymujących leczenie hipotensyjne W celu rozpoznania nadciśnienia białego fartucha i nadciśnienia rzekomoopornego W celu rozpoznania ukrytego nadciśnienia tętniczego W celu oceny opornego nadciśnienia tętniczego W celu poprawy stopnia stosowania się do zaleceń W celu poprawy odsetka chorych skutecznie leczonych W sytuacjach, w których konieczna jest ścisła kontrola wartości ciśnienia tętniczego (u chorych wysokiego ryzyka i w czasie ciąży).

19 Hipotonia ortostatyczna - łatwy do oszacowania czynnik ryzyka s-n?

20 Hipotonia ortostatyczna jest silniejszym czynnikiem ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych niż brak spadku RR w nocy u osób w wieku podeszłym Fagard RH, De Cort P Hypertension chorych średnia wieku 70 lat Pod opieką 1 ośrodka POZ 11 lat obserwacji Częstość hipotonii ortostatycznej (obniżenie skurczowego RR 20mmHg) - tuż po pionizacji 24% - po 1 18% - po 2 12,4% niezależny czynnik ryzyka s-n silniejszy czynnik ryzyka niż brak spadku RR w nocy Hypertension 2010

21 Wpływ leków hipotensyjnych Diuretyki ++ Beta-adrenolityki + Antagoniści wapnia + Inhibitory konwertazy + Sartany + Alfa-adrenolityki ++ Częstość w zależności od wieku Am J Therap 2010; Am J Hypertens 2011

22 Nadciśnienie świeżo wykryte - czy konieczna jest ocena subklinicznych uszkodzeń narządowych?

23 Aktualizacja wytycznych ESH/ESC stanowisko ESH z 2009 roku Uszkodzenia narządowe nadciśnienia tętniczego, o udokumentowanym związku z wysokim ryzykiem s-n Przerost lewej komory Pogrubienie IMT lub zmiany miażdżycowe - tt szyjne Podwyższone stężenie kreatyniny Obniżone przesączanie kłębuszkowe Mikroalbuminuria Zwiększona szyjno-udowa prędkość fali tętna Obniżony wskaźnik kostka-ramię Mancia G i wsp., J Hypertens 2009

24 Aktualizacja wytycznych ESH/ESC Ocena przesączania kłębuszkowego (GFR) Wyniki kolejnych badań Niezależny czynnik ryzyka s-n Wczesne uszkodzenie nerek Stężenie kreatyniny (mg/dl) 10 1 Rozwój niewydolności nerek GFR (ml/min) Mancia G i wsp., J Hypertens 2009

25 Impact of Estimated GFR Reporting on Patients, Clinicians, and Health-Care Systems: A Systematic Review Kagoma YK i wsp. Am J Kid Dis 2010 Wprowadzenie egfr związane z częstości rozpoznawania przewlekłej choroby nerek Nephrology Visits and Health Care Resource Use Before and After Reporting Estimated Glomerular Filtration Rate Hemmelgarn BR i wsp. JAMA 2010 Wprowadzenie egfr związane z częstości konsultacji w poradniach nefrologicznych Advances in glomerular filtration rate-estimating equations Stevens LA i wsp. Curr Opin Nephr Hypertens 2010 egfr czynnik predysponujący do rozwoju NT opornego

26 Zaawansowanie NT Ryzyko s-n Prewencja Regresja Uszkodzenie nerek - Przewlekła choroba nerek Stopień 1 GFR = / Stopień 2 Niewielkie GFR Stopień 3 Umiarkowane GFR Stopień 4 Duże GFR Stopień 5 Schyłkowa NN GFR Stężenie kreatyniny Mikroalbuminuria Makroalbuminuria Diuretyki tiazydowe / tiazydopodbne Diuretyki pętlowe

27 Biomarkery nadciśnienia tętniczego wtórnego -zwężenie tętnicy nerkowej Uznane: - Wysokość RR / oporność NT - GFR / kreatynina / cystatyna C - Fibrynogen, homocysteina, hscrp, - BNP

28 Przydatność innych badań w diagnostyce NT

29 Badania rozszerzone PTNT / KLR 2008 Badanie echokardiograficzne Badanie dopplerowskie tętnic szyjnych Ocena mikroalbuminurii Ocena białkomoczu Ocena wskaźnika kostkowo-ramiennego Badanie dna oka Test doustnego obciążenia glukozą Całodobowa rejestracja RR Oszacowanie klirensu kreatyniny

30 Przypadek 22-letni mężczyzna Dotychczas nieleczony hipotensyjnie Pomiary kliniczne / mm Hg Rozpoczęto leczenie hipotensyjne

31 Przypadek RR okres dnia 179 / 110 RR okres nocy 167 / 95 Klinika Nadciśnienia Tętniczego, Instytut Kardiologii w Warszawie

32 Badanie dna oka OP retinopatia IIIº OP retinopatia IVº Dzięki uprzejmości dr A. Okruszko i prof. J. Szaflika

33 Badanie USG nerek i dopplerowskie tt. nerkowych

34 Doppler duplex: Podstawowe badanie nieinwazyjne u chorych z podejrzeniem ZTN Umożliwia lokalizację -tętnic zewnątrznerkowych -tętnic wewnątrznerkowych Odległa obserwacja - po korekcji ZTN - ocena progresji u chorych leczonych zachowawczo Stanowisko Ekspertów PTNT, PTN i PTK Nadciśnienie Tętnicze 2009

35 Nadciśnienie tętnicze - kiedy i jak należ prowadzić diagnostykę w kierunku obturacyjnego bezdechu podczas snu

36 Obturacyjny bezdech podczas snu Objawy Chrapanie Epizody bezdechu podczas snu Nadmierna senność w ciągu dnia Bóle głowy Zaburzenia sfery seksualnej Nykturia Uczucie zmęczenia po obudzeniu Wypadki komunikacyjne i w pracy Upośledzenie pamięci i koncentracji Pogorszenie jakości życia, dpersja

37 Nadciśnienie tętnicze - badania diagnostyczne w kierunku OBS Przesiewowe badania ankietowe Kwestionariusz Epworth Kwestionariusz Berliński Inne Inne Pomiar obwodu szyi Pulsoksymetria nocna Złoty standard Badanie polisomnograficzne Campos-Rodriguez F. 2008; Logan AG i wsp. 2001; Insalaco G i wsp. 2006; Goncalves SC i wsp. 2007

38 Skala Senności Epworth (SSE) Możliwość zaśnięcia w następujących sytuacjach 0 nigdy 1 mała 2 średnia 3 duża Siedząc lub czytając 2 Oglądając TV 2 Siedząc w miejscu publicznym np.w teatrze, na zebraniu 2 Podczas godzinnej, nie przerywanej jazdy samochodem jako pasażer 3 Po południu, leżąc 3 Podczas rozmowy, siedząc 0 Po obiedzie, siedząc w spokojnym miejscu 2 Prowadząc samochód, podczas oczekiwania w korku 1 SUMA 15 Nadmierna senność dzienna - SSE > 9

39 Częstość występowania OBS u chorych z opornym NT % umiarkowany / ciężki OBS 40 (%) ,3 19,8 24,7 22,2 Bez OBS Łagodny OBS Umiark. OBS Ciężki OBS Tylko < 20% chorych bez OBS Florczak et al. European Society of Hypertension 20th Meeting June 2010

40 Nowości w terapii NT Skuteczność leczenia NT w oparciu o wyniki najnowszych badań - czy istnieje postęp?

41 Tendencje w częstości występowania, świadomości, leczeniu i kontroli nadciśnienia tętniczego w Stanach Zjednoczonych w latach Egan BM i wsp. JAMA 2010 Najnowsza edycja NHANES NHANES częstość występowania NT 27,6% NHANES odsetek chorych z kontrolowanym NT 50,1% Osoby w wieku lat -najniższy odsetek chorych z kontrolowanym NT JAMA 2010

42 Zmiany w częstości rozpoznawania i skuteczności leczenia w Kanadzie na przestrzeni ostatnich dwóch dekad McAlister FA i wsp. CMAJ 2011 Badania przeprowadzone w latach Częstość występowania NT 19,7% - 21,6% Kontrola NT 13,2% 64,6% Populacja ogólna zmniejszenie średniej wysokości skurczowego RR korzystne zmiany w stylu życia CMAJ 2011

43 Nowości w terapii NT Modyfikacja stylu życia -niezbędny element leczenia NT i prewencji zdarzeń s-n - nacisk na ograniczenie ilości soli w diecie

44 Modyfikacja stylu życia i obniżenie RR - metaanaliza -6,0/4,8 Zmniejszenie spożycia sodu Techniki relaksacyjne Dieta -4,7/2,5-2,3/2,2 Supelementacja olei rybich Modyfikacja stylu życia Suplementacja potasu Suplementacja magnezu Zmniejszenie spożycia alkoholu -3,8/3,2 Aktywność fizyczna -6,1/3,0 Suplementacja wapnia Dickinson HO i wsp., J Hypertens 2006

45 Zmniejszenie zawartości sodu w diecie - sytuacje kliniczne ze szczególnie wyrażoną sodowrażliwością Chorzy w wieku średnim i podeszłym Chorzy z zespołem metabolicznym Dieta niskosodowa Skurczowe RR (mm Hg) Wiek Typowa dieta, bogatosodowa Dieta DASH, niskosodowa Zmiana wysokości skurczowego RR (mm Hg) Zmiana wysokości skurczowego RR (mm Hg) Dieta wysokosodowa ZM - ZM + ZM + ZM - NEJM 2010, Lancet 2009

46 Leczenie dietetyczne w nadciśnieniu tętniczym Sacks FM, Campos H N Engl J Med 2010 Dieta niskosodowa, niskokaloryczna wagi aktywności układu współczulnego ciśnienia tętniczego wagi, soli, zdrowa dieta sztywności dużych tętnic zdrowa dieta nerkowe wydalanie sodu wagi, soli, zdrowa dieta funkcji naczyń oporowych oporu obwodowego tłuszczu trzewnego NEJM 2010

47 Nowości w terapii NT Stosowanie leczenia skojarzonego w terapii NT - praktyczna konieczność

48 Duże program kliniczne Stosowania kilku leków hipotensyjnych w celu osiągnięcia docelowych wartości RR Badanie (uzyskane RR skurczowe) MDRD (132 mmhg) HOT (138 mmhg) RENAAL (141 mmhg) AASK (128 mmhg) ABCD (132 mmhg) IDNT (138 mmhg) - zdecydowana UKPDS (144 mmhg) większość chorych (wysokiego ryzyka s-n) wymaga leczenia skojarzonego (70-75%) ASCOT-BPLA (136.9 mmhg) ALLHAT (138 mmhg) ACCOMPLISH (132 mmhg) Od początku badania stosowano 2 leki Średnia ilość stosowanych leków hipotensyjnych Bakris 2004; Dahlöf 2005; Jamerson 2007; Jamerson 2008;

49 Leczenie skojarzone vs. monoterapia -wpływ na częstość zdarzeń s-n Zdarzenia związane z chorobą wieńcową Udar mózgu Zmniejszenie częstości zdarzeń (%) Monoterapia Dwa leki Law i wsp. BMJ 2009

50 Hypertension 2010 Stosowanie preparatów złożonych w NT Stosowanie się do zaleceń +21% Wytrwałość terapeutczyna +54% Dodatkowe obniżenie RR -4,1 / -3,1 mm Hg Działania niepożądane - 20 % Gupta AK i wsp., Hypertension Lancet

51 Rozpoczynanie leczenia NT - co determinuje wybór leczenia skojarzonego?

52 ESH / ESC 2007 Aktualizacja wytycznych ESH/ESC stanowisko ESH 2009 ROZPOCZYNANIE LECZENIA HIPOTENSYJNEGO Umiarkowanie RR Niskie / umiarkowane ryzyko s-n Konwencjonalne wartości docelowe Istotnie RR Wysokie/bardzo wysokie ryzyko s-n Konieczność szybszego RR Leczenie jednym lekiem w małej dawce Leczenie skojarzone 2 lekami w małych dawkach

53 Rozpoczynanie leczenia od leczenia skojarzonego Jeśli RR skurczowe > 20 mm Hg i/lub rozkurczowe > 10 mm Hg od zalecanych docelowych Ostatnie dane wskazują - przewaga leczenia skojarzonego także w NT stopnia 1

54 Czy tempo wdrażania leczenia skojarzonego odgrywa rolę? Tak

55 VALUE Valsartan Antihypertensive Long-term Use Evaluation GŁÓWNY PUNKT KOŃCOWY, RÓŻNICA RR, OKRES CZASU OKRES CZASU (miesiące) sys RR mmhg GŁÓWNY PUNKT KOŃCOWY OR i 95% CIs Całe badanie Chorzy 1.8 wysokiego ryzyka s-n Intensywne 1.4 leczenie hipotensyjne związane 48 koniec z ryzyka 1.7 s-n już od pierwszych miesięcy leczenia Terapia oparta na walsartanie Terapia oparta na amlodypinie - lepsza Julius S i wsp., Lancet 2004

56 Szybsze obniżenie RR w ciągu 6 miesięcy, najlepiej w ciągu 1-3 miesięcy szczególne korzyści u chorych z NT 2 i 3 stopnia i/lub wysokiego ryzyka s-n J Hum Hypertens 2011

57 Leczenie skojarzone NT - preferowane skojarzenia lekowe

58 Ponowna ocena wytycznych ESH/ESC stanowisko ESH 2009 Zalecane skojarzenia lekowe Diuretyki ADVANCE, HYVET, PROGRESS VALUE, LIFE Inhibitor konwertazy angiotensyny Antagoniści receptora angiotensyny II ASCOT, ACCOMPLISH, BENEDICT ALPINE, JIKEI Antagoniści wapnia

59 IKA + sartan - dlaczego należy unikać tego skojarzenia?

60 ONTARGET ONgoing Telmisartan Alone and in combination with Ramipril Global Endpoint Trial IKA vs. IKA + Sartan brak różnic w częstości zdarzeń s-n Ramipry (n=8576) % Ramipryl + Telmisartan (n=8502) % RR (95% CI) P value Jakakolwiek niewydolność nerek % < kreatynina x % Potas >5.5 mmol/l % < Niewydolność nerek x 2, Konieczność dializ % Zgon związany z niewydolnością nerek % Yusuf S i wsp., N Engl J Med 2008

61 ONTARGET ONgoing Telmisartan Alone and in combination with Ramipril Global Endpoint Trial IKA vs. IKA + Sartan brak różnic w częstości zdarzeń s-n Ramipry (n=8576) % Ramipryl + Telmisartan (n=8502) % RR (95% CI) P value Jakakolwiek niewydolność nerek % < Circulation 2011 kreatynina x % Potas >5.5 mmol/l % < Niewydolność nerek x 2, Konieczność dializ % Zgon związany z niewydolnością nerek Brak korzyści z leczenia skojarzonego IKA + sartan u chorych z obniżonym GFR lub makroalbuminurią % Yusuf S i wsp., N Engl J Med 2008

62 Ocena bezpieczeństwa leczenia IKA + sartan w populacji ogólnej osób w wieku podeszłym osób śr. wiek 76,1 lat - rozpoczynających terapię IKA/sartanem 5,4% osób leczenie skojarzone - IKA + sartan - 86,4% - bez niewydolności serca / białkomoczu ryzyko podwojenia stężenia kreatyniny, rozwoju schyłkowej niewydolności nerek i zgonu (HR 2,36) ryzyko hiperkaliemii CMAJ 2011

63 Nowości w terapii NT Leczenie nadciśnienia tętniczego w wieku bardzo podeszłym

64 Leczenie nadciśnienia tętniczego u chorych w wieku 80 lat i więcej: im niżej tym lepiej? Meta-analiza randomizowanych badań klinicznych Bejan-Angoulvant T i wsp. J Hypertens 2010 Skurczowe RR < 150 mm Hg rozsądny cel terapeutyczny Leki: diuretyki tiazydowe, antagoniści wapnia, IKA/sartany J Hypertens 2010

65 Nadciśnienie tętnicze oporne - obowiązujące definicje

66 Lata opinie lekarzy w Polsce: - NT oporne około 1% populacji chorych na NT Po 2005 roku: - Sesje na zjazdach PTK i PTNT - Edukacja lekarzy (m. in. zajęcia warsztatowe) - Artykuły poglądowe i rozdziały w monografiach - Programy badawcze

67 Nadciśnienie tętnicze źle kontrolowane Nadciśnienie tętnicze oporne Najczęściej niewłaściwy wybór leku/leków niewystarczające dawki niestosowanie się do zaleceń Ścisła definicja Stosowanie optymalnego leczenia 3 leki hipotensyjne w pełnych dawkach (w tym diuretyk) Alderman MH i wsp., Am J Hypertens 2008; Moser M, Setaro JF N Engl J Med 200

68 Nadciśnienie tętnicze oporne - zalecenia postępowania AHA przyjęte przez PTNT 2011 POTWIERDZENIE OPORNOŚCI NA LECZENIE RR > 140 / 90 mm Hg lub > 130 / 80 u chorych na cukrzycę lub przewlekłą chorobę nerek 3 leki hipotensyjne w odpowiednich dawkach i schematach, w tym diuretyk RR < docelowe ale wymaga 4 leków hipotensyjnych

69 Ponowna ocena wytycznych ESH/ESC stanowisko ESH 2009 Zalecane skojarzenia lekowe Diuretyki ADVANCE, HYVET, PROGRESS VALUE, LIFE Inhibitor konwertazy angiotensyny Antagoniści receptora angiotensyny II ASCOT, ACCOMPLISH, BENEDICT ALPINE, JIKEI Antagoniści wapnia

70 Nadciśnienie tętnicze oporne -częstość występowania - czy problem o rzeczywistym znaczeniu?

71 Częstość występowania opornego NT Badanie NHANES Stany Zjednoczone chorych na NT Hiszpania Leczeni chorzy na NT 12,8% Oporne NT (pomiary kliniczne) 12,2 % Częściej: - osoby starsze - osoby z wyższym BMI - wywiad powikłań s-n / cukrzycy Chorzy z prawdziwie opornym NT - gorszy profil ryzyka s-n Persell SD, Hypertension 2011; de la Sierra, Hypertension 2011

72 Nadciśnienie tętnicze oporne - jak scharakteryzować chorego?

73 Nadciśnienie tętnicze oporne - ABPM BP [mmhg] Tętno [sk/min] 220 MM 200 M M M M M E MEE Friday, April 29, 2005 Czas [godz.] Podwyższone wartości RR w okresie dnia i nocy Brak / zmniejszony spadek RR w nocy Klinika Nadciśnienia Tętniczego, Instytut Kardiologii w Warszawie

74 OPORNE NADCIŚNIENIE TĘTNICZE POWIKŁANIA NARZĄDOWE Grubość IMT P<0.001 Wskaźnik masy lewej komory P< Grubość IMT (mm) 1 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 IMLK (g/m KONTROLOWANE NT OPORNE NT KONTROLOWANE NT OPORNE NT Wydalanie albumin P= Wydalania albumin / 24h KONTROLOWANE NT OPORNE NT Cuspidi C i wsp., J Hypertens 2001

75 Nadciśnienie tętnicze oporne - charakterystyka chorych Chorzy w wieku podeszyłym szczególnie > 75 rż Otyłość Kobiety > Mężczyźni Częstsze u chorych rasy czarnej Spożycie sodu Powikłania narządowe NT - przerost LK - przewlekła choroba nerek Cukrzyca Miażdżyca Sztywność naczyń Wyjściowo podwyższone RR Przewlekle niekontrolowane NT Williams B, Lancet 2009

76 Nadciśnienie tętnicze oporne - rokowanie chorego?

77 Udar mózgu - występowanie w zależności od stopnia kontroli RR 3829 osób Malmö, Szwecja Leczenie hipotensyjne 11,8% < 140/90 mm Hg 80 Krwotoczny Niedokrwienny Podpajęczynówkowy Nieznany Częstość (%) % udarów mózgu 0 u chorych z źle kontrolowanym NT <130/ / /90-99 >160/100 Li C i wsp., Stroke 2005

78 Nadciśnienie tętnicze oporne -czy są przedmiotem opornych wytycznych?

79 Nadciśnienie tętnicze oporne - zalecenia postępowania AHA 2008 Artykuły poglądowe Resistant hypertension Andrzej Tykarski Blood Pressure 2006

80 POTWIERDZENIE OPORNOŚCI NA LECZENIE RR > 140 / 90 mm Hg lub > 130 / 80 u chorych na cukrzycę lub przewlekłą chorobę nerek 3 leki hipotensyjne w odpowiednich dawkach, w tym diuretyk RR < docelowe ale wymaga 4 leków hipotensyjnych WYKLUCZENIE RZEKOMEJ OPORNOŚCI Czy chory stosuje się do zaleceń? Wykonanie pomiarów samodzielnych (w domu, w pracy) lub ABPM OCENA I WPŁYW NA STYL ŻYCIA Otyłość Brak aktywności fizycznej Nadmierne spożycie alkoholu Wysoka podaż sodu OGRANICZENIE SUBSTANCJI MOGĄCYCH WPŁYWAĆ NA SKUTECZNOŚĆ HIPOTENSYJNĄ NLPZ, Sympatykomimetyki, Substancje stymulujące, Dousnta antykoncepcja, Pochodne efedryny, Preparaty lukrecji Nadciśnienie tętnicze oporne - zalecenia postępowania AHA 2008 Wytyczne przedstawiają złożony schemat postępowania Szczególny nacisk położony na wykluczenie wtórnych postaci NT Schemat postępowania przyjęty przez PTNT 2011 BADANIA W KIERUNKU WTÓRNYCH POSTACI NADCIŚNIENIA OBPS, pierwotny aldosteronizm, przewlekłe choroby nerek, ZTN, pheochromocytoma, zespół Cushinga, Koarktacja aorty LECZENIE FARMAKOLOGICZNE Modyfikacja leczenia diuretykiem, dołączenie antagonisty RM, odpowiednie leczenie skojarzone, diuretyki pętlowe SKIEROWANIE DO SPECJALISTY Podejrzenie wtórnej postaci nadciśnienia tętniczego Nadciśnienie oporne pomimo podjętych działań

81 Wytyczne AHA 2008 / PTNT od czego należy rozpocząć diagnostykę?

82 POTWIERDZENIE OPORNOŚCI NA LECZENIE RR > 140 / 90 mm Hg lub > 130 / 80 u chorych na cukrzycę lub przewlekłą chorobę nerek 3 leki hipotensyjne w odpowiednich dawkach, w tym diuretyk RR < docelowe ale wymaga 4 leków hipotensyjnych WYKLUCZENIE RZEKOMEJ OPORNOŚCI Czy chory stosuje się do zaleceń? Wykonanie pomiarów samodzielnych (w domu, w pracy) lub ABPM OCENA I WPŁYW NA STYL ŻYCIA Otyłość Brak aktywności fizycznej Nadmierne spożycie alkoholu Wysoka podaż sodu OGRANICZENIE SUBSTANCJI MOGĄCYCH WPŁYWAĆ NA SKUTECZNOŚĆ HIPOTENSYJNĄ NLPZ, Sympatykomimetyki, Substancje stymulujące, Dousnta antykoncepcja, Pochodne efedryny, Preparaty lukrecji BADANIA W KIERUNKU WTÓRNYCH POSTACI NADCIŚNIENIA OBPS, pierwotny aldosteronizm, przewlekłe choroby nerek, ZTN, pheochromocytoma, zespół Cushinga, Koarktacja aorty LECZENIE FARMAKOLOGICZNE Modyfikacja leczenia diuretykiem, dołączenie antagonisty RM, odpowiednie leczenie skojarzone, diuretyki pętlowe SKIEROWANIE DO SPECJALISTY Podejrzenie wtórnej postaci nadciśnienia tętniczego Nadciśnienie oporne pomimo podjętych działań

83 Częstość występowania opornego NT Badanie NHANES Stany Zjednoczone chorych na NT Hiszpania Leczeni chorzy na NT 12,8% Oporne NT (pomiary kliniczne) 12,2 % Prawdziwie oporne NT - potwierdzone ABPM 62,5% Częściej: - osoby starsze - osoby z wyższym BMI - wywiad powikłań s-n / cukrzycy Persell SD, Hypertension 2011; de la Sierra, Hypertension 2011

84 Nadciśnienie tętnicze oporne - konieczność wykluczenia wtórnego NT

85 NADCIŚNIENIE TĘTNICZE OPORNE WTÓRNE NADCIŚNIENIE TĘTNICZE CZĘSTE Pierwotny hiperaldosteronizm Miażdżycowe ZTN Obturacyjny bezdech Przewlekła choroba nerek RZADKIE Pheochormocytoma Koarktacja aorty Choroba Cushinga Nadczynność przytarczyc Williams B, Lancet 2009

86 Nadciśnienie tętnicze oporne - schematy leczenia

87 Nadciśnienie tętnicze oporne Wpływ zmniejszenia zawartości sodu w diecie na RR w ABPM Dieta o niskiej zawartości sodu vs. dieta o wysokiej zawartości sodu 170 Spożycie soli > 14,6 g Skurczowe RR (mm Hg) h RR - 20,1 / -9,8 Spożycie soli < 2,9 g Czas (godziny) Znakomity sposób przełamania oporności NT - bardzo trudno wykonalny w codziennej praktyce n=12 Pimenta E i wsp., Hypertension 2009

88 Ponowna ocena wytycznych ESH/ESC stanowisko ESH 2009 Zalecane skojarzenia lekowe Diuretyki ADVANCE, HYVET, PROGRESS VALUE, LIFE Inhibitor konwertazy angiotensyny Antagoniści receptora angiotensyny II ASCOT, ACCOMPLISH, BENEDICT ALPINE, JIKEI Antagoniści wapnia

89 PTNT 2011 Preferowane skojarzenia lekowe Przeciwskazane połączenia lekowe Betaadrenolityki Diuretyki Inhibitor konwertazy angiotensyny Antagoniści receptora angiotensyny II Antagoniści wapnia

90 Pierwsza generacja Druga generacja Trzecia generacja Beta-adrenolityki nieselektywne Beta-adrenolityki kardioselektywne Beta-adrenolityki naczyniorozszerzające Propranolol Timolol Atenolol Metoprolol Metoprolol CR Betaksolol Bisoprolol Celiprolol Nebiwolol Karwedilol

91 Czas na ponowną ocenę roli alfa 1 -adrenolityków w leczeniu nadciśnienia tętniczego? Chapman N i wsp. J Hypertens 2010 Badanie ASCOT - Doksazosyna GITS dołączona jako 3 lek hipotensyjny Alfa 1 -adrenolityki wpływ na parametry metaboliczne 160 Skurczowe RR 90 Rozkurczowe RR Wyjściowo Po 12 miesiącach Wyjściowo Po 12 miesiącach Umiarkowany ale istotny wpływ: Cholesterol całkowity Cholesterol LDL Triglicerydy Stężenie glukozy Obniżenie RR po 12 miesiącach -12/7 mm Hg Brak wpływu na częstość niewydolności serca Chapman N i wsp. J Hypertens 2010; Chapman N i wsp. Circulation 2008;

92 MECHANIZM DZIAŁANIA LEKÓW DZIAŁAJĄCYCH OŚRODKOWO Moksonidyna α-metylodopa Rilmienidyna selektywnie Receptor α2-adrenergiczny Klonidyn a nieselektywnie selektywnie Receptor imidazolowy I1 Ślinianki Jądro miejsca sinawego Jądro pasma samotnego Przednio-boczna część rdzenia przedłużonego (RVLM) Zahamowanie aktywności nerwów współczulnych Uwalnianie noradrenaliny Suchość w ustach Sedacja Rozkurcz naczyń obwodowych Ciśnienie tętnicze wg van Zwieten. J Hypertens 1999

93 Nadciśnienie tętnicze oporne Wpływ dołączenia spironolaktonu do schmeatu opartego na IKA/sartanie 133 chorych z opornym NT 190 Skurczowe RR 110 Rozkurczowe RR p<0, p<0,001 mm Hg H 160 mm Hg H RR 21,7 / 8,5 mm Hg Kreatynina - 19,3 Przed mol/l Po Potas - 0,3 mmol/l Potas > 6 mmol/l 2 z 119 chorych 70 Przed Lane DA i wsp., J Hypertens 2007 Po

94 ASPIRANT Spironolakton u chorych z opornym NT 111 chorych z opornym NT (3 leki hipotensyjne w tym diuretyk) Spironolakton vs placebo 8 tygodni obserwacji P<0,01 P<0,05 P<0,05 P<0,05 Vaclavik J i wsp. Hypertension 2011

95 Nadciśnienie tętnicze oporne Wpływ dołączenia eplerenonu do schmeatu zawierającego IKA/sartan 52 chorych z opornym NT ( 3 leki hipotensyjne) 0 Skurczow e Rozkurczow e 0 Skurczow e Rozkurczow e -5 Pomiary kliniczne -5 Pomiar 24h -10 p<0, p<0,0001 mm Hg H -15 mm Hg H Potas - 0,3 mmol/l Potas 5,5-6 mmol/l - 2 chorych -30 Calhoun D i wsp., J Am Soc Hypertens 2008

96 Badania z zastosowaniem antagonistów aldosteronu u chorych na nadciśnienie tętnicze oporne Januszewicz A, Prejbisz A 2009

97 LECZENIE NT Początek XXI wieku LECZENIE NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO LECZENIE ZABIEGOWE Denerwacja nerek MODYFIKACJA STYLU ŻYCIA Dieta DASH Aktywność fizyczna Zmniejszenie spożycia soli Ograniczenie spożycia alkoholu Zaprzestanie palenia Inne LECZENIE FARMAKOLOGICZNE 5 głównych grup leków Inne leki hipotensyjne Stosukowo niski odsetek chorych z dobrze kontrolowanym NT Nie stosowanie się do zaleceń przez chorych wg Chobanian AV 2009

98 Denerwacja nerek u chorych z NT opornym Chorzy otrzymujący 3 i więcej leków hipotensyjnych SYMPLICITY HTN 1 Lancet 2009 & Hypertension 2011 Prospektywna obserwacja SYMPLICITY HTN 2 Lancet 2010 Badanie z randomizacją Lancet 2009, Lancet 2010, Hypertension 2011

99 ETAP chorych z opornym NT wyselekcjonowanych z Krajowego Rejestru Nadciśnienia Tętniczego Potwierdzenie opornego charakteru NT w całodobowej rejestracji RR ETAP chorych z opornym NT Diagnostyka w kierunku wtórnych postaci nadciśnienia tętniczego Badanie poligraficzne (OBPS), badanie dopplerowskie tętnic nerkowych, badanie TK angio tt. nerkowych oraz nadnerczy, diagnostyka hormonalna (hiperaldosteronizm, pheochromocytoma, zespół Cushinga) Ocena powikłań narządowych NT Badanie echokardiograficzne, przepływów wewnątrznerkowych ETAP chorych u których wykluczono wtórne przyczyny NT Diagnostyka w kierunku nowych postulowanych przyczyn oporności nadciśnienia tętniczego oraz zmian narządowych NT Ocena występowania bezsenności, nasilenia depresji, aktywności motorycznej Ocena aktywności układu współczulnego Bezsenność /-/ Bezsenność /+/ Bezsenność /+/ Leczenie bezsenności Leczenie bezsenności Spironolakton (25-50mg) Spironolakton (25-50mg) Projekt MNiSzW - Florczak E. i wsp. Klinika Nadciśnienia Tętniczego, Instytut Kardiologii w Warszawie

100

Denerwacja nerek stan wiedzy 2013. Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii

Denerwacja nerek stan wiedzy 2013. Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii Denerwacja nerek stan wiedzy 2013 Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii Katowice, 21 listopada 2013 2009 Lancet. 2009;373:1275-1281 Pierwsza ocena

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks II Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta 7 Dla produktów zawierających inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (inhibitory ACE) benazepryl,

Bardziej szczegółowo

Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko

Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko Nadciśnienie Tętnicze Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko Definicja Nadciśnienie tętnicze, choroba nadciśnieniowa,

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia nadciśnienia tętniczego

Farmakoterapia nadciśnienia tętniczego Farmakoterapia nadciśnienia tętniczego Nadciśnienie tętnicze: cichy zabójca Zawał serca Udar mózgu Niewydolność nerek!!! Nadciśnienie tętnicze zwykle jest asymptomatyczne. Śmiertelność z nim związana wynika

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze Nadciśnienie tętnicze Ciśnienie tętnicze Pojemność minutowa = x Opór obwodowy Wysokość ciśnienia tętniczego zależy od: Pojemności minutowej serca Oporu dla przepływu krwi w układzie naczyniowym W rozwoju

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

UWAGA NADCIŚNIENIE TĘTNICZE 2015-04-23. Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego ( 140/90 mmhg) Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego

UWAGA NADCIŚNIENIE TĘTNICZE 2015-04-23. Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego ( 140/90 mmhg) Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego ( 140/90 mmhg) Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego UWAGA NATPOL 18-79 9,5 mln POLSENIOR

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Etiologia, farmakologia i profilaktyka

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Etiologia, farmakologia i profilaktyka NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Etiologia, farmakologia i profilaktyka praca specjalizacyjna z farmacji aptecznej mgr farm. Marta Anna Gwardyś opiekun specjalizacji: mgr farm. Marianna Stankiewicz Poznań 2013 Etiologia

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 1 Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego ( 140/90 mmhg) II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba niedokrwienna serca zapotrzebowanie na O2 > moŝliwości podaŝy O2 niedotlenienie upośledzenie czynności mięśnia sercowego przemijające trwałe

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Leczenie przewlekłej niewydolności serca Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Akademii Medycznej w Warszawie Cele leczenia 1. Zapobieganie a). Zapobieganie i leczenie

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Leczenie nadciśnienia tętniczego Leczenie nadciśnienia tętniczego Obniżenie ciśnienia tętniczego można uzyskać przez Zmniejszenie oporu naczyniowego uzyskane przez rozszerzenie naczyń na drodze neuronalnej, humoralnej i działania bezpośredniego

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO Dariusz Moczulski Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. WAM ul. Żeromskiego 113, Łódź Cukrzycowa choroba nerek

Bardziej szczegółowo

Próba komentarza na temat zmian i ich zasadności

Próba komentarza na temat zmian i ich zasadności ZALECENIA Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym 2011 rok Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego Zespół redagujący: Krystyna Widecka, Tomasz Grodzicki, Krzysztof Narkiewicz, Andrzej

Bardziej szczegółowo

Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym 2011 rok

Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym 2011 rok ZALECENIA Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym 2011 rok Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego Zespół redagujący: Krystyna Widecka, Tomasz Grodzicki, Krzysztof Narkiewicz, Andrzej

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Innowacje w kardiologii, Warszawa, 17 maja 2012 Potencjalny konflikt interesów NIE ZGŁASZAM

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27 Polfa Warszawa S.A. dziękuje Pani doc. dr hab. Idalii Cybulskiej wieloletniemu lekarzowi Instytutu Kardiologii w Aninie za pomoc w opracowaniu niniejszego materiału. ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze Seminarium IV rok 2011/2012 Nadciśnienie tętnicze Zbigniew Gaciong Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Zgony w zależnoś żności od

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH Sławomir Pynka PORADNIA DIABETOLOGICZNA I METABOLICZNA SPWSZ w SZCZECINIE Cukrzyca : Światowa Epidemia 1995

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA dr hab. med. Ewa Konduracka Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Szpital Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie HIPERTENSJOLOGII za okres od 1 stycznia do 15 października 2014 roku

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie HIPERTENSJOLOGII za okres od 1 stycznia do 15 października 2014 roku Warszawa, 11.02.2015 Andrzej Januszewicz Instytut Kardiologii, ul. Alpejska 42, 04-628 Warszawa tel.22 34 34 339; fax. 22 34 34 517; E-mail: a.januszewicz@ikard.pl Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego w XX i XXI wieku. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski I Klinika Kardiologii i Nadciśnienia Tętniczego IK CMUJ

Bardziej szczegółowo

Mefelor 50/5 mg Tabletka o przedłużonym uwalnianiu. Metoprololtartrat/Felodipi n AbZ 50 mg/5 mg Retardtabletten

Mefelor 50/5 mg Tabletka o przedłużonym uwalnianiu. Metoprololtartrat/Felodipi n AbZ 50 mg/5 mg Retardtabletten ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTACI FARMACEUTYCZNYCH, MOCY PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DRÓG PODANIA, WNIOSKODAWCÓW, POSIADACZY POZWOLEŃ NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH Państwo członkowskie Podmiot

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Nazwa programu: Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 załącznik nr 18 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca

Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca Zbigniew Gugnowski GRK Giżycko 2014 Opracowano na podstawie: Wytycznych ESC dotyczących rozpoznania oraz

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować. Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17

Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować. Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17 Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17 Farmakoterapia prewencyjna Jest obok zmiany stylu życia podstawową metodą prewencji chorób sercowonaczyniowych (ChSN)

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

HIPERTENSJOLOGIA Prof. dr hab. Krzysztof Narkiewicz

HIPERTENSJOLOGIA Prof. dr hab. Krzysztof Narkiewicz HIPERTENSJOLOGIA Prof. dr hab. Krzysztof Narkiewicz 1. Potrzeby w zakresie hipertensjologii w skali poszczególnych województw i kraju w latach 2010-2015 w odniesieniu do sytuacji w latach 2005-2009. Hipertensjologia

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 89/2013 z dnia 10 czerwca 2013 r. w sprawie zasadności wydawania zgody na refundację produktu leczniczego Loniten

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM Piątek 29.11.2013 Sala A Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do zmiany programu. 16:00-18:00 Sesja przy współpracy z Sekcją,, Choroby

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym 2015 rok

Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym 2015 rok Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym 2015 rok Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego Zespół redagujący: Andrzej Tykarski, Krzysztof Narkiewicz,

Bardziej szczegółowo

Przewlekła choroba nerek

Przewlekła choroba nerek KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA 04.03.2010 PCHN - EPIDEMIOLOGIA Prof. Bolesław Rutkowski Katedra i Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański Uniwersytet Medyczny 1 Przewlekła choroba

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Aktywność fizyczna na receptę Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Cel prezentacji Podzielenie się zdobytą wiedzą i doświadczeniem Przedstawienie programów treningowych dla poszczególnych grup docelowych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII?

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? ARTYKUŁ POGLĄDOWY BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? Wpływ walsartanu na zachorowalność i śmiertelność pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego w populacji japońskiej wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe?

Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe? Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe? co można jeszcze poprawić? Grzegorz Opolski I Katedra i Klinika Kardiologii WUM Porównanie liczby ppci/mln mieszkańców w 37 krajach (dane za 2007 i

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Telmizek, 20 mg, tabletki Telmizek, 40 mg, tabletki Telmizek, 80 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka zawiera 20

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

Dziecko z nadciśnieniem tętniczym. Mieczysław Litwin Klinika Nefrologii i Nadciśnienia Tętniczego Instytut Pomnik centrum Zdrowia Dziecka Warszawa

Dziecko z nadciśnieniem tętniczym. Mieczysław Litwin Klinika Nefrologii i Nadciśnienia Tętniczego Instytut Pomnik centrum Zdrowia Dziecka Warszawa Dziecko z nadciśnieniem tętniczym Mieczysław Litwin Klinika Nefrologii i Nadciśnienia Tętniczego Instytut Pomnik centrum Zdrowia Dziecka Warszawa Konsultacja w oddziale noworodkowym 10 dniowy noworodek

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Śląskie Centrum Chorób Serca Cukrzyca Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Warszawa 26.11.2014 Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia Neuropatia

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne spojrzenie na pierwotną prewencję sercowo-naczyniową

Nowoczesne spojrzenie na pierwotną prewencję sercowo-naczyniową VII Spotkania Sercowo-naczyniowe Warszawa 20.02.2016 r. Choroby układu sercowo-naczyniowego praktyczne podejście do najnowszych wytycznych Nowoczesne spojrzenie na pierwotną prewencję sercowo-naczyniową

Bardziej szczegółowo

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia

Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia mgr Anna Śliwka Projekt Twoje SERCE Twoim ŻYCIEM jest współfinansowany ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 oraz środków budżetu państwa w

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Każda tabletka produktu leczniczego COZAAR 100 mg zawiera 100 mg losartanu potasowego.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Każda tabletka produktu leczniczego COZAAR 100 mg zawiera 100 mg losartanu potasowego. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO COZAAR, 100 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka produktu leczniczego COZAAR 100 mg zawiera 100 mg losartanu

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO Dariusz Moczulski Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. WAM 90 549 Łódź, ul. Żeromskiego 113 Nadciśnienie tętnicze

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Pritor 20 mg tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka zawiera 20 mg telmisartanu. Substancje pomocnicze: Każda

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo