Ultradźwiękowe badania spoin austenitycznych

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ultradźwiękowe badania spoin austenitycznych"

Transkrypt

1 Ultradźwiękowe badania spoin austenitycznych Sławomir Mackiewicz IPPT PAN 1. Wstęp Badania ultradźwiękowe spoin austenitycznych wiązane są najczęściej z sektorem energetyki atomowej gdzie występuje duża ilość odpowiedzialnych elementów reaktorów i instalacji towarzyszących wykonanych ze stali austenitycznych. Z uwagi na to, że przez wiele lat w naszym kraju rozwój energetyki atomowej był wstrzymywany również badania nieniszczące charakterystyczne dla tego sektora nie były rozwijane i są stosunkowo mało znane polskim specjalistom. Brak jest również przepisów i unormowań w tym zakresie, zaś na kursach badań ultradźwiękowych techniki badań spoin austenitycznych omawiane są bardzo pobieżnie. Ponieważ w ostatnim czasie pojawiły się sygnały o możliwości budowy elektrowni jądrowych w Polsce tematyka ta wydaje się godna przypomnienia i dokładniejszego omówienia. Jest to istotne z uwagi na możliwość udziału polskich firm i specjalistów badań nieniszczących w budowie planowanych elektrowni. Dobrym punktem wyjścia do dyskusji o badaniach spoin austenitycznych jest pytanie dlaczego standardowe techniki badań złączy spawanych (np. wg EN 1714) nie mogą być zastosowane również do badań tego typu spoin. Sam skład chemiczny czy też struktura krystalograficzna stali austenitycznych nie stanowią przeszkody w stosowaniu standardowych technik badań ultradźwiękowych. Wiele elementów kutych, walcowanych, tłoczonych czy ciągnionych wykonanych ze stali austenitycznych bada się tak samo jak elementy wykonane ze stali ferrytycznych [1]. Problemy pojawiają się wówczas gdy w wyniku zastosowanego procesu technologicznego w materiale austenitycznym powstaje gruboziarnista struktura krystalitów słupkowych. Sytuacja taka zachodzi np. w odlewach a także w spoinach austenitycznych wykonywanych technikami spawalniczymi charakteryzującymi się dużą energią liniową. Istotna różnica w stosunku do stali ferrytycznych polega tutaj na tym, że powstająca w procesie krzepnięcia struktura gruboziarnista nie może ulec wtórnemu rozdrobnieniu w wyniku przemiany fazowej austenitu w ferryt, jak to ma miejsce podczas stygnięcia zwykłych stali ferrytycznych. Struktura krystalitów słupkowych ma charakter silnie ukierunkowany i prowadzi do anizotropii właściwości sprężystych materiału. W konsekwencji to właśnie anizotropia, obok gruboziarnistości, jest głównym źródłem trudności w stosowaniu standardowych technik ultradźwiękowych do badań tych materiałów. W niniejszej pracy rozpatrzone zostaną problemy związane z badaniem spoin austenitycznych z wyraźnie ukształtowaną gruboziarnistą strukturą krystalitów słupkowych i w związku z powyższym pod pojęciem spoin austenitycznych będziemy dalej rozumieć spoiny o tego typu strukturze. W przypadkach, w których proces spawania pozostawia w materiale spoiny austenitycznej strukturę drobnoziarnistą badanie ultradźwiękowe może być przeprowadzone standardowymi technikami znanymi z badań spoin ferrytycznych. Struktura drobnoziarnista 82

2 często występuje np. w spoinach austenitycznych o malej grubości spawanych technikami o malej energii liniowej lub przy dużej szybkości odprowadzania ciepła. To czy określone złącza spawane mogą być badane technikami standardowymi należy rozstrzygnąć w oparciu o badania metalograficzne oraz testy ultradźwiękowe przeprowadzone na reprezentatywnych próbkach spoin. 2. Struktura i właściwości akustyczne spoin austenitycznych W wyniku krzepnięcia stopiwa spoiny austenitycznej kształtuje się w niej struktura gruboziarnista charakteryzująca się tym, że poszczególne krystality są wydłużone i zorientowane kierunkiem krystalograficznym [100] równolegle do kierunku odpływu ciepła. Z uwagi na geometrię jeziorka spawalniczego kierunek ten jest generalnie równoległy do kierunku grubości materiału jednak w pobliżu krawędzi bocznych spoiny może odchylać się w kierunku prostopadłości do granicy materiału rodzimego (patrz rys.l). Typowe przekroje złączy austenitycznych ze zobrazowaniem słupkowej struktury metalograficznej pokazano na rys. 1. Rys. 1. Typowe obrazy struktur krystalitu słupkowego w spoinach austenitycznych. Ziarna krystalitów mają często długości przekraczające 10 mm i szerokości ok. 1 mm. Długość krystalitów może być większa niż grubość ściegów spawalniczych co oznacza, że ciągłość ich struktur} 7 krystalicznej zostaje zachowana na granicach między kolejnymi warstwami stopiwa. Dokładny rozkład orientacji i rozmiarów ziaren zależy od rodzaju materiału, geometrii spoiny oraz zastosowanej technologii spawania jednak jego podstawowe cechy są następujące: duże rozmiary i wyraźnie wydłużony kształt ziaren dominująca orientacja krystalitów kierunkiem [100] równolegle do kierunku grubości, brak wyraźnie wyróżnionej orientacji krystalitów w płaszczyźnie poziomej odchylenia od pionowej orientacji krystalitów w pobliżu linii wtopu spoiny Powyższe cechy struktury metalograficznej spoiny austenitycznej wprowadzają określone trudności i ograniczenia w stosowaniu ultradźwiękowej metody badań. 83

3 2.1. Tłumienie i rozpraszanie wsteczne Duże rozmiary ziaren powodują wzrost rozpraszania fal ultradźwiękowych na granicach ziaren co powoduje zarówno znaczny wzrost współczynnika tłumienia jak też podwyższenie poziomu szumów strukturalnych. Oprócz ogólnego pogorszenia stosunku sygnał-szum interferencje fal rozproszonych na różnych granicach ziaren mogą czasem prowadzić do powstawania wskazań pozornych. Współczynnik tłumienia fal ultradźwiękowych szybko wzrasta z częstotliwością fali zaś przy tej samej częstotliwości jest wyraźnie większy dla fal poprzecznych niż podłużnych. Przykładowo, w typowej spoinie austenitycznej [2] współczynnik tłumienia fal poprzecznych o częstotliwości 2 MHz wynosił ok. 6 db/cm podczas gdy dla fal podłużnych o tej samej częstotliwości był ponad dwukrotnie mniejszy. Dla porównania, współczynnik tłumienia fal poprzecznych o tej samej częstotliwości w drobnoziarnistym materiale blachy austenitycznej wynosił zaledwie 0,5 db/cm Anizotropia materiału stopiwa Wyróżniony kierunek orientacji krystalitów słupkowych powoduje, że materiał spoiny austenitycznej ma właściwości anizotropowe i w konsekwencji prędkość propagujących się w nim fal ultradźwiękowych jest zależna od kierunku i polaryzacji. Do większej części materiału spoiny (poza obszarami bliskimi krawędzi) można z dobrym przybliżeniem zastosować model teoretyczny, w którym wszystkie krystality są zorientowane kierunkiem [100] równolegle do grubości (osi Z) przy braku wyróżnionej orientacji w płaszczyźnie poziomej (izotropia poprzeczna). Model taki pozwala zbadać podstawowe własności akustyczne stopiwa austenitycznego. Na rys. 2. przedstawiono przekroje powierzchni prędkości fazowych dla różnych typów fal ultradźwiękowych propagujących się w płaszczyźnie pionowej prostopadłej do osi spoiny. Rys. 2. Przekroje powierzchni prędkości fal ultradźwiękowych dla stali ASTM 304 SS w płaszczyźnie pionowej (Z-Y). Poszczególne krzywe reprezentują prędkości fazowe fal podłużnych - L, poprzecznych spolaryzowanych w płaszczyźnie pionowej - S V oraz poprzecznych spolaryzowanych horyzontalnie - SH. Punkty reprezentują wyniki doświadczalne [3]. 84

4 Z wykresu widać, że największe zmiany prędkości w funkcji kąta ( kąt między kierunkiem wektora falowego a kierunkiem osi Z) występują dla fal poprzecznych typu SV tradycyjnie stosowanych do badań zwykłych złączy spawanych. Największe prędkości fal SV występują dla kierunków równoległych oraz prostopadłych do kierunku osi ziaren słupkowych, zaś najmniejsze dla kierunków zorientowanych pod kątem 45. W pracy [3] dla stali ASTM 304 SS uzyskano wartości prędkości fal SV zawierające się w granicach: m/s. Fale podłużne oraz poprzeczne typu SH charakteryzują się znacznie bardziej równomiernymi rozkładami prędkości niż fale SV. W szczególności fale podłużne mają prędkości zawierające się w zakresie m/s, przy czym największa prędkość występuje tutaj dla kierunku 45 w stosunku do osi ziaren słupkowych. Dla porównania typowa wartość prędkości fal podłużnych w drobnoziarnistej stali austenitycznej nie wykazującej anizotropii wynosi ok m/s. Anizotropia akustyczna materiału stopiwa austenitycznego ma poważne konsekwencje dla badań ultradźwiękowych. Kluczowym efektem fizycznym jest tutaj odchylanie się kierunku przepływu energii fali ultradźwiękowej (efektywnego kierunku wiązki) od kierunku wektora falowego. Zjawisko to dobrze ilustrują szkice przedstawione na rys. 3. a) b) Rys. 3. Odchylenie kierunku przepływu energii fali ultradźwiękowej - A od kierunku wektora falowego fali w materiale anizotropowym: a) dla wiązki z głowicy normalnej, b) dla wiązki z głowicy kątowej. Efektywny kierunek rozchodzenia się wiązki ultradźwiękowej nie jest tutaj prostopadły do czoła fali. Oznacza to np., że wiązka fal wprowadzana do materiału anizotropowego przez głowicę normalną nie będzie rozchodzić się w kierunku prostopadłym do powierzchni próbki lecz pod pewnym kątem A (rys. 3a). Innym aspektem tego zjawiska jest sposób odbijania się fal ultradźwiękowych od nieciągłości materiału. Powszechnie znane prawo odbicia mówiące, że kąt padania równa się kątowi odbicia musi być w materiale anizotropowym doprecyzowane poprzez stwierdzenie, że odnosi się to do kierunków wektorów falowych fali padającej i odbitej nie zaś do kierunków propagacji ich wiązek. Różnicę tą ilustruje rys. 3b na którym wiązka fal odbija się od wady płaskiej. Maksymalne odbicie fal w kierunku głowicy nastąpi wówczas gdy wada jest zorientowana prostopadle do kierunku wektora falowego fali padającej nie zaś do kierunku propagacji wiązki. Różnica między tymi orientacjami jest dana kątem odchylenia kierunku przepływu energii - A. W przypadku silnie anizotropowej struktury spoin austenitycznych wielkość kąta odchylenia może być bardzo znaczna. Na rys. 4 przedstawiono wykresy zależności kąta A od kierunku propagacji fali dla różnych typów fal. Należy podkreślić, że określenia fale podłużne czy fale poprzeczne mają tutaj charakter umowny. Dla materiałów anizotropowych kierunek drgań cząstek ośrodka nie jest na ogół ani ściśle równoległy ani prostopadły do kierunku wektora falowego. Warunki takie mogą być jednak spełnione w przypadku propagacji fal w kierunkach o wysokiej symetrii. 85

5 Rys. 4. Kąt odchylenia wiązki - A w zależności od orientacji wektora falowego fali względem osi krystalitów słupkowych (oś Z). Poszczególne wykresy przedstawiają zależności dla fal podłużnych - L, fal poprzecznych typu SV oraz fal poprzecznych typu SH. Z przedstawionego wykresu wynika, że największe kąty odchylenia A, dochodzące do 44, występują dla fal poprzecznych typu SV. Jest to zatem rodzaj fal, dla którego kierunek wiązki ultradźwiękowej może ulegać największym zmianom przy przechodzeniu z izotropowego materiału rodzimego do anizotropowego stopiwa spoiny austenitycznej. Dla fal podłużnych maksymalne kąty odchyleń są dwukrotnie mniejsze. Należy także zauważyć, że najmniejsze kąty odchylenia wiązki, zarówno dla fal podłużnych jak i poprzecznych typu SV, uzyskuje się przy wprowadzeniu fali pod kątami bliskimi 45. Nieco odmienny charakter ma wykres kąta odchylenia przepływu energii dla fal poprzecznych typu SH. Maksymalne wartości kąta odchylenia są tutaj stosunkowo małe (poniżej i i zmieniają się wolniej niż dla pozostałych typów fal. Zerowe wartości kąta A uzyskuje się w tym przypadku dla kierunków równoległego oraz prostopadłego względem osi krystalitów słupkowych. Pokazane na rys. 4 zależności pozwalają wyjaśnić jeszcze jeden istotny efekt ultradźwiękowy spowodowany anizotropią materiału stopiwa. Jest to zmiana kąta rozbieżności wiązki przy przechodzeniu z materiału rodzimego do materiału spoiny. Zjawisko to najłatwiej wyjaśnić zakładając, że kąt wprowadzenia wiązki ultradźwiękowej do materiału spoiny jest taki że oś wiązki nie ulega załamaniu (np. 43 względem osi krystalitów dla fal SV) Skrajne promienie wiązki będą wchodziły do materiału spoiny, jeden pod nieco większym, drugi pod nieco mniejszym kątem niż kąt wejścia promienia środkowego (rys. 5). Rozpatrując proces wejścia wiązki fal poprzecznych SV widzimy (z wykresu na rys. 4), że dolny promień wiązki odchyla się o ujemną wartość kąta A, zaś górny o wartość dodatnią. Daje to w efekcie zwiększenie kąta rozwarcia pomiędzy skrajnymi promieniami wiązki czyli wzrost jej rozbieżności. Zwiększona rozbieżność wiązki ultradźwiękowej prowadzi do szybszego spadku amplitudy fali a także do wzrostu ogólnego poziomu szumów (szersza wiązka rozprasza się na większej ilości ziaren). Rozpatrując z kolei proces wejścia wiązki fal podłużnych znajdujemy, że dolny promień wiązki odchyla się o dodatnią wartość kąta A, zaś górny o wartość ujemną dając w efekcie zmniejszenie rozbieżności wiązki w materiale spoiny. W tym przypadku jest to efekt 86

6 Rys. 5. Zwiększenie rozbieżności wiązki ultradźwiękowej fal SV przy przejściu z materiału rodzimego do stopiwa spoiny austenitycznej korzystny dla badań ultradźwiękowych, prowadzący do lepszego skupienia energii ultradźwiękowej i poprawy stosunku sygnału do szumu. W celu lepszego zilustrowania skali tych efektów wykonano przykładowe obliczenia dla typowej głowicy kątowej fal poprzecznych MWB45-2 o częstotliwości 2 MHz i rozmiarach przetwornika 8x9 mm. W materiale rodzimym kąt rozbieżności wiązki tej głowicy wynosi ok. 5,5. Przy wejściu do materiału spoiny austenitycznej (o właściwościach akustycznych pokazanych na rys. 2) kąt rozbieżności w płaszczyźnie pionowej wzrasta niemal 5 krotnie aż do wartości ok. 25. Gdyby zamiast głowicy kątowej fal poprzecznych zastosować w tym miejscu głowicę kątową fal podłużnych o tej samej rozbieżności wiązki wówczas, przy wejściu do materiału spoiny, kąt rozbieżności uległby zmniejszeniu do wartości ok. 2. Widać więc, że rozpatrywany efekt jest korzystny dla badań wykonywanych falami podłużnymi i zdecydowanie niekorzystny dla badań wykonywanych falami poprzecznymi SV. Oprócz zmiany kierunku i zwiększenia rozbieżności wiązki istnieje jeszcze jeden efekt fizyczny utrudniający prowadzenie badań ultradźwiękowych spoin austenitycznych falami poprzecznymi typu SV. Wiąże się on z kształtem powierzchni prędkości fazowej tego typu fal (patrz rys. 2). Jak wynika ze szczegółowej analizy problemu załamania fal ultradźwiękowych na granicy ośrodków anizotropowych [4] odchylenia powierzchni fazowej od kształtu kulistego mogą powodować, że dla pewnych kątów padania fal SV na granicę ośrodków w materiale 2 ośrodka mogą pojawić się dwie załamane fale typu SV. Oznacza to, że wiązka ultradźwiękowa wchodząca do spoiny od strony materiału rodzimego może ulegać na granicy stopiwa rozszczepieniu na dwie wiązki fal poprzecznych SV propagujące się w różnych kierunkach (patrz rys. 6). Znaczenie tego rodzaju zjawiska dla interpretacji wskazań ultradźwiękowych jest oczywiste Niejednorodność materiału stopiwa Rozważania przedstawione w ostatnim punkcie oparte były na anizotropowym ale jednorodnym modelu stopiwa spoiny austenitycznej. Jak wynika z rys. 1, w rzeczywistych spoinach austenitycznych struktura krystalitów słupkowych nie jest całkowicie jednorodna a ich wyróżniony kierunek [100] odchyla się od ustawienia pionowego w pobliżu granicy wtopu spoiny. Fala ultradźwiękowa propagująca się w takim niejednorodnym materiale może zmieniać w sposób ciągły swój kierunek oraz prędkość. Obliczenia tego rodzaju efektów możliwe są jedynie na drodze numerycznej przy założeniu określonego rozkładu kierunkowego krystalitów słupkowych w strukturze spoiny. Przykłady wyliczonych trajektorii 87

7 wiązek ultradźwiękowych fal poprzecznych i podłużnych wprowadzanych do modelowej struktury spoiny austenitycznej przedstawiono na rys. 6 i 7. Rys. 6. Obliczone przebiegi wiązek fal poprzecznych SV wprowadzanych do modelowej struktury spoiny austenitycznej uwzględniającej anizotropię oraz niejednorodność rozkładu kierunkowego krystalitów słupkowych. Przedstawione przebiegi wiązek fal poprzecznych typu SV ilustrują zarówno omówione w poprzednim punkcie efekty załamania i rozszczepienia wiązki na linii wtopu jak również zjawisko silnego zakrzywiania się promieni wiązki w samej spoinie. Uzyskane profile wskazują wyraźnie, że zastosowanie fal typu SV do badań spoin austenitycznych o gruboziarnistej strukturze słupkowej jest zdecydowanie niekorzystne. Rys. 7. Obliczone przebiegi wiązek fal podłużnych L wprowadzanych do modelowej struktury spoiny austenitycznej uwzględniającej anizotropię oraz niejednorodność rozkładu kierunkowego krystalitów słupkowych. Analogiczne profile wiązek fal typu podłużnego dowodzą, że ten rodzaj fal wykazuje znacznie mniejszą wrażliwość na efekty zakłócające wywołane anizotropią i niejednorodnością materiału. W szczególności nie występuje tutaj rozszczepienie wiązki na granicy spoiny a sama wiązka nie ulega tak dużym zmianom kierunku i deformacjom. Nadal jednak należy liczyć się z istotnymi efektami zakłócającymi jak np. możliwość powstawania echa dna podczas badań głowicami kątowymi. 88

8 3. Dobór głowic ultradźwiękowych Analiza zjawisk fizycznych związanych z propagacją fal ultradźwiękowych w anizotropowym stopiwie spoin austenitycznych wskazuje jednoznacznie, że fale poprzeczne o polaryzacji pionowej (SV) nie są odpowiednie do badań tego typu materiałów. W przypadku gruboziarnistych spoin austenitycznych standardowe głowice fal poprzecznych mogą być zastosowane, co najwyżej, do badań obszarów materiału rodzimego przylegających do spoiny (SWC). Drugi rodzaj fal poprzecznych (SH) wykazuje dobre właściwości akustyczne jednak praktyczne wykorzystanie tych fal natrafia na trudności związane z możliwościami ich wytworzenia i wprowadzenia do badanego materiału. Wykorzystanie w tym celu głowic opartych na przetwornikach piezoelektrycznych wymaga zastosowania specjalnych ośrodków sprzęgających (wosk, żywica epoksydowa) przenoszących drgania postaciowe. W przypadku badań spoin, gdzie występuje konieczność płynnego przesuwu głowic po powierzchni obiektu, sprzężenie takie jest wysoce nieefektywne. Drugi znany sposób generacji fal SH polegający na wykorzystaniu przetworników EMAT jest trudny do zastosowania ze względu na niemagnetyczne właściwości materiałów austenitycznych i niską sprawność takich głowic. W efekcie, podstawowym rodzajem fał jaki wykorzystuje się w ultradźwiękowych badaniach spoin austenitycznych są fale typu podłużnego. Z uwagi na geometrię złącza spawanego zastosowanie standardowych głowic normalnych jest niewystarczające. Konieczne są także głowice skośne wprowadzające fale podłużne pod określonymi kątami. Schemat budowy głowicy kątowej fal podłużnych pokazano na rys. 8. Rys. 8. Zasada działania głowicy kątowej fal podłużnych. Fala podłużna, wprowadzona przez przetwornik do w klina załamującego głowicy, pada na jego powierzchnię (granicę PMM - materiał badany) pod kątem mniejszym od pierwszego kąta krytycznego. W takim przypadku w materiale badanym powstają dwie fale załamane: fala podłużna oraz fala poprzeczna typu SV. Oznacza to, że w obiekcie badanym wytwarzane są jednocześnie dwie wiązki fal ultradźwiękowych, z których każda propaguje się pod innym kątem i z inną prędkością. Zjawisko to stanowi poważne utrudnienie przy interpretacji wyników badań co zostanie dokładniej omówione w następnym punkcie. Głowice kątowe fal podłużnych mogą być wykonane zarówno jako zwykłe głowice pojedyncze jak również jako głowice podwójne o rozdzielonych torach nadawczym i odbiorczym. W przypadku badań spoin austenitycznych zdecydowaną wyższość wykazują głowice podwójne charakteryzujące się ograniczoną strefą czułości oraz znacznie lepszym stosunkiem sygnału do szumów. Rozdzielenie torów nadawczego i odbiorczego jest w tym przypadku znacznie ważniejsze niż dla standardowych głowic fal poprzecznych stosowanych 89

9 w badaniach spoin ferrytycznych. Wynika to, po pierwsze, z dużo wyższego poziomu szumów strukturalnych przy badaniach spoin austenitycznych, po drugie zaś, z relatywnie dłuższej strefy martwej pojedynczych głowic kątowych fal podłużnych niż analogicznych głowic fal poprzecznych. Efekt rozdzielenia torów głowicy kątowej fal podłużnych pokazano schematycznie ńa rys. 9. Profile wiązki przetwornika nadawczego i odbiorczego nakładają się jedynie w ograniczonym obszarze materiału, który jest faktyczną strefą czułości takiej głowicy. Rys. 9. Strefa czułości kątowej głowicy podwójnej fal podłużnych - SEL. Ograniczenie efektywnej strefy czułości głowicy oznacza mniejszą ilość szumów strukturalnych, które przychodzą z mniejszej objętości materiału. Jednocześnie głowica taka wykazuje lepszą rozdzielczość kierunkową przy wykrywaniu i lokalizowaniu nieciągłości. Kątowe głowice podwójne fal podłużnych określane są często skrótem SEL. Kolejnym parametrem głowic ultradźwiękowych, który wymaga optymalizacji w przypadku badań spoin austenitycznych jest częstotliwość podstawowa głowicy oraz szerokość pasma częstotliwości. Aby zredukować negatywne efekty wywołane silnym rozpraszaniem fal ultradźwiękowych na granicach ziaren częstotliwość fali powinna być możliwie niska. Jednak z drugiej strony niska częstotliwość fal oznacza małą rozdzielczość głowicy i związane z tym trudności w precyzyjnej lokalizacji reflektorów oraz rozróżnianiu wskazań położonych blisko siebie. Parametrem, którego optymalizacja pozwala, w pewnym stopniu, złagodzić te sprzeczności jest szerokość pasma częstotliwości głowicy. Należy tutaj zauważyć, że zwiększanie szerokości pasma częstotliwości jest równoznaczne ze skracaniem czasu trwania impulsu ultradźwiękowego danej głowicy. Wpływ długości impulsu ultradźwiękowego na amplitudę szumów strukturalnych powodowanych przez rozpraszanie fal ultradźwiękowych na granicach ziaren zilustrowano na rys. 10. Przy tej samej częstotliwości podstawowej, krótsze impulsy dają niższy poziom szumów niż impulsy dłuższe o kilku cyklach sinusoidalnych. Wysoki poziom szumów w tym ostatnim przypadku wynika z interferencji impulsów rozpraszanych wstecznie na sąsiadujących granicach ziaren. 90

10 Rys. 10. Powstawanie szumów strukturalnych wskutek wstecznego rozpraszania fal ultradźwiękowych na granicach ziaren. Przypadkowa koincydencja fazowa kilku impulsów rozproszonych na kolejnych granicach ziaren może doprowadzić do lokalnego wzrostu poziomu szumów, tak dużego, że może to być pomylone ze wskazaniem od rzeczywistej wady. Stosowanie szerokopasmowych impulsów ultradźwiękowych jest korzystne również z uwagi na mniejszą szybkość zaniku amplitudy takich impulsów podczas ich przechodzenia przez silnie tłumiący materiał. W skład szerokiego widma takiego impulsu wchodzą bowiem również niskie częstotliwości, które są słabiej tłumione przez materiał niż częstotliwość podstawowa. W efekcie widmo propagującego się impulsu szerokopasmowego ulega przesunięciu w kierunku niższych częstotliwości ale dzięki temu jego efektywne tłumienie w materiale ulega zmniejszeniu. Wpływ silnego tłumienia materiału na zmiany widma wąsko i szerokopasmowych impulsów ultradźwiękowych pokazano na rys. 11. Rys. 11. Wpływ silnego tłumienia materiału na zmianę widma dwóch impulsów ultradźwiękowych o początkowo jednakowej częstotliwości podstawowej (f = 2 MHz); a) impuls wąskopasmowy, b) impuls szerokopasmowy Jak wynika z przeprowadzonych rozważań do badań gruboziarnistych spoin austenitycznych najlepiej stosować głowice fal podłużnych o stosunkowo niskiej 91

11 częstotliwości podstawowej i możliwie szerokim widmie. Z szeregu badań porównawczych przeprowadzonych na rzeczywistych spoinach austenitycznych [2,3,6] wynika, że w większości przypadków optymalny jest wybór głowic o częstotliwości podstawowej ok. 2 MHz i szerokości pasma %. Przykładem produkowanych seryjnie głowic SEL, zoptymalizowanych pod kątem badań spoin austenitycznych, są głowice serii VRY oraz VSY firmy Krautkramer. Obie serie produkowane są dla częstotliwości nominalnych ok. 2 MHz i standardowych kątów załamania 45, 60 i 70. Podstawowa różnica między seriami VRY oraz VSY dotyczy wymiarów przetworników, odpowiednio: 10 x 22 oraz 5x10 mm. 4. Technika badań Technika badań spoin austenitycznych głowicami SEL w znacznym stopniu różni się od technik stosowanych przy badaniach typowych spoin ze stali ferrytycznyeh. Pierwszym poważnym utrudnieniem jest fakt, że głowica typu SEL wytwarza w badanym materiale dwie wiązki fal ultradźwiękowych, podłużnych i poprzecznych, z których każda propaguje się pod innym kątem i z inną prędkością (rys. 12). Co więcej, przy odbiciu Rys. 12. Tory wiązek fal ultradźwiękowych wytwarzanych przez głowicę kątową fal podłużnych. od powierzchni przeciwległej każda z wiązek, ulega ponownemu rozszczepieniu na dwie kolejne wiązki fal podłużnych i poprzecznych. Komplikacje związane z interpretacją wskazań uzyskiwanych wiązkami odbitymi, ograniczają w praktyce użyteczny zakres obserwacji do połowy skoku głowicy. Generalną zasadą przy badaniach spoin austenitycznych jest więc skanowanie objętości spoiny wyłącznie wiązką bezpośrednio padającą. W celu rozróżnienia wskazań pochodzących od poszczególnych wiązek można wykorzystać fakt, że fale poprzeczne rozchodzą się pod mniejszym kątem oraz z mniejszą prędkością niż fale podłużne. Oznacza to, że echa wad spoiny uzyskiwane falami podłużnymi będą mogły być identyfikowane przez swoje położenie w odpowiednio bliskim zakresie podstawy czasu. Ewentualne wskazania tych samych nieciągłości uzyskane falami poprzecznymi będą zawsze charakteryzować się znacznie większymi opóźnienieniami. W pewnych przypadkach, zjawisko transformacji fal można skutecznie wykorzystać do wykrywania niektórych typów wad. Ważne przykłady tego typu technik badawczych pokazano na rys. 13. W literaturze niemieckojęzycznej nazywane są one odpowiednio: techniką echa towarzyszącego NI (Nebenecho 1) oraz techniką echa towarzyszącego N2. Obie techniki są użyteczne przy wykrywaniu wad płaskich zorientowanych, w przybliżeniu, prostopadle do powierzchni badanego elementu (np. pęknięcia, przyklejenia). 92

12 Rys. 13. Techniki wykrywania wad płaskich głowicami SEL wykorzystujące zjawisko transformacji fal na powierzchni przeciwległej materiału badanego. W technice NI wykorzystuje się zjawisko transformacji pierwotnej wiązki fal poprzecznych na wiązkę fal typu podłużnego. Zjawisko to zachodzi szczególnie silnie dla głowic SEL 60, które wprowadzają towarzyszącą wiązkę fal poprzecznych pod kątem ok. 30. Przy takim kącie padania na powierzchnię przeciwległą wiązka fal poprzecznych ulega niemal całkowitej transformacji na wiązkę fal typu podłużnego, która odchodzi pod kątem 60 (znany efekt silnej transformacji T30 <-> L60 ). W przypadku gdy fale te natrafią na wadę płaską zorientowaną prostopadle do powierzchni próbki odbijają się od niej w kierunku głowicy. Kąt padania fali podłużnej na powierzchnię takiej wady wynosi ok. 30 co oznacza, że w tym przypadku nie zachodzi zjawisko silnej transformacji i fala odbija się, w większości, jako fala typu podłużnego. Z prostych rozważań geometrycznych wynika ponadto, że fala ta powraca w kierunku głowicy pod kątem równym jej kątowi nominalnemu (60 ) przez co jest bardzo skutecznie odbierana. W wyniku opisanej sekwencji odbić na ekranie defektoskopu powstaje silny impuls, nieco opóźniony w stosunku do bezpośredniego odbicia fali L od danej wady. Amplituda echa NI jest zazwyczaj znacznie wyższa niż amplituda echa bezpośredniego. Opisana technika jest najbardziej skuteczna w wykrywaniu wad płaskich zlokalizowanych w środkowej strefie grubości spoiny. Dotyczy to również przyklejeń do ścianki bocznej pod warunkiem, że kąt ukosowania krawędzi nie przekracza kilku stopni. Skuteczne zastosowanie techniki NI w takim przypadku wymaga jednak przeprowadzenia szczegółowych obliczeń w celu optymalizacji kąta głowicy SEL stosownie do grubości i geometrii rowka spoiny. W technice echa towarzyszącego N2 również wykorzystuje się zjawisko transformacji fal z tym jednak, że w tym przypadku ważny jest efekt generacji podłużnej fali podpowierzchniowej rozchodzącej się wzdłuż powierzchni przeciwległej (rys. 13). W celu zapewnienia odpowiedniej amplitudy fali podpowierzchniowej nominalny kąt załamania głowicy SEL powinien wynosić Wytworzona fala podpowierzchniowa odbija się od ewentualnych wad zlokalizowanych w pobliżu powierzchni i tą samą drogą powraca do głowicy ultradźwiękowej. W efekcie uzyskuje się echo towarzyszące N2 opóźnione w stosunku do echa bezpośredniego jeszcze bardziej niż echo NI (impuls propaguje się przez większość drogi jako fala typu poprzecznego). Specjalne znaczenie techniki N2 w badaniach spoin austenitycznych wynika z faktu, że jest to podstawowa technika do wykrywania wad wychodzących od przeciwległej powierzchni elementu (np. pęknięć w grani, braków przetopu). W przypadku badań głowicami SEL nie można bowiem wykorzystywać efektu zwierciadlanego odbicia od naroża, ponieważ fale podłużne nie wykazują takiego efektu [2], Dobrym potwierdzeniem powyższych rozważań jest obraz ech uzyskanych głowicą SEL od typowej wady przetopu (rys. 14). Na ekranie widać wyraźne echa towarzyszące NI i N2, nie widać natomiast echa powstającego wskutek bezpośredniego odbicia fali L od naroża. 93

13 Rys. 14. Echa towarzyszące NI i N2 uzyskane od pęknięcia w grani spoiny austenitycznej [6] Należy podkreślić, że prawidłowe stosowanie technik NI i N2 wymaga wykonania obliczeń przewidywanych położeń tych ech w zależności od grubości spoiny, kąta głowicy oraz położenia ewentualnych wad. Bardzo wskazane jest wykonanie badań testowych na reprezentatywnych próbkach spoin z wadami naturalnymi lub sztucznymi. W oparciu o przedstawione powyżej ogólne zasady badań spoin austenitycznych zaplanować można szczegółową technikę badania dla określonej struktury, geometrii i grubości złącza spawanego. W szczególności należy dobrać kąty załamania oraz strefy czułości poszczególnych głowic SEL tak aby zapewnić pokrycie całej objętości spoiny oraz przylegających stref wpływu ciepła. Przykładowy podział grubościennej spoiny austenitycznej na 4 strefy badania, z których każda skanowana jest za pomocą odpowiednio dobranej głowicy SEL lub SEK pokazano na rys. 15. Rys. 15 Przykładowy podział spoiny austenitycznej na strefy badania wraz z przypisaniem do nich odpowiednich głowic. Strefa nr 1 skanowana jest za pomocą miniaturowej głowicy SEL70-7 wytwarzającej (ze względu na dużą rozbieżność generowanej wiązki) zarówno fale objętościowe jak też fale podpowierzchniowe typu podłużnego. Głowicą tą można dobrze wykrywać pęknięcia oraz przyklejenia wychodzące od powierzchni zewnętrznej. Głowica jest typu miniaturowego również z uwagi na to, że jej strefa czułości powinna leżeć możliwie blisko głowicy. Ponadto, ze względu na szybki zanik amplitudy fal podpo wierzchnio wy eh z odległością ważna jest możliwość maksymalnego zbliżenia punktu wejścia tych fal do krawędzi lica spoiny. 94

14 Strefy nr 2 i nr 3 badane są głowicami SEL65-20 oraz SEL60-30 zapewniającymi pokrycie swoimi strefami czułości głębszych obszarów spoiny. Optymalizacja tych głowic do głębokości strefy badania polega tutaj na odpowiednim doborze średnicy przetwornika (w celu dostosowania rozbieżności wiązki) oraz kąta głowicy (w celu skrócenia drogi dojścia do badanego obszaru spoiny). Strefa nr 4 badana jest za pomocą głowicy SEK (czyli głowicy SEL o kącie nominalnym równym ) zoptymalizowanej do wykrywania wad przetopu technikami transformacyjnymi NI i N2. Przedstawiony podział spoiny na strefy badania oraz dobór głowic należy traktować jako przykład pokazujący istotne aspekty planowania techniki badań ultradźwiękowych spoin austenitycznych. W praktyce, dla każdego typu spoin należy przygotować szczegółową instrukcję badania bazującą na ogólnych regułach badań ale uwzględniającą specyficzną strukturę, grubość oraz geometrię danego złącza spawanego. Przy planowaniu kierunków wprowadzania fal należy wziąć pod uwagę zjawiska deformacji profilu oraz zmian kierunku wiązki ultradźwiękowej w stopiwie austenitycznym omówione w pkt. 3 a także, nie wspomniany wcześniej, efekt całkowitego odbicia fal podłużnych od granicy wtopu spoiny przy dużych kątach padania (rys. 16). Rys. 16. Całkowite odbicie fal podłużnych od granicy wtopu spoiny przy dużych kątach padania. Efekt ten wynika z faktu, że prędkość fal podłużnych w anizotropowym stopiwie spoin austenitycznych może być, w pewnych kierunkach, znacząco większa niż w materiale rodzimym. Przykładowo fala typu L wprowadzona do stopiwa austenitycznego pod kątem 45 ma prędkość ok m/s podczas gdy w drobnoziarnistym materiale rodzimym osiąga zaledwie ok m/s. Oznacza to, że przy padaniu fali podłużnej na granicę materiału rodzimego i stopiwa występuje zjawisko pierwszego kąta krytycznego, powyżej którego w materiale spoiny nie propaguje się załamana fala typu podłużnego. Dla podanych wyżej prędkości fal pierwszy kąt krytyczny wynosi ok. 68. W przypadku gdy wiązka pada na granicę spoiny pod kątem większym (jak np. na rys. 16) fala podłużna nie wchodzi do wnętrza spoiny lecz odbija się od jej granicy pod kątem równym kątowi padania. W wyniku tego mogą powstać silne odbicia od powierzchni przeciwległej, które mogą być mylnie zinterpretowane jako wady wewnątrz spoiny. Praktyczny wniosek jest taki, aby przy planowaniu badań spoin austenitycznych unikać dużych kątów padania wiązki na granicę materiału rodzimego i stopiwa. Osobnym problemem przy prowadzeniu badań ultradźwiękowych spoin austenitycznych jest sposób nastawiania czułości badania oraz ustalenie kryteriów akceptacji. 95

15 Generalnie zagadnienie to wymaga indywidualnego podejścia i uzgodnień między specjalistą badań ultradźwiękowych stopnia 3 a nadzorem spawalniczym a także innymi specjalistami odpowiedzialnymi za jakość i bezpieczeństwo konstrukcji. Ogólnie stwierdzić można, że ze względu na zniekształcenia profilu wiązki ultradźwiękowej, czułość badania nie może być nastawiana techniką DGS. W przypadku głowic SEL penetrujących wewnętrzne obszary spoiny (strefy nr 2 i 3 na rys. 15) czułość badania można nastawiać techniką DAC przy wykorzystaniu otworów poprzecznych usytuowanych na różnych głębokościach próbki odniesienia. Ważne jest aby wzorzec do techniki DAC wykonany był z reprezentatywnej spoiny austenitycznej a otwory kalibracyjne znajdowały się np. w pionowej osi spoiny tak aby uwzględnić zarówno silne tłumienie jak też zmiany kierunku i prędkości wiązki ultradźwiękowej zachodzące w materiale spoiny Wynikiem skalowania powinny być specjalne krzywe DAC obrazujące zarówno spadek amplitudy echa jak też nieliniowe zmiany głębokości. Do nastawiania czułości badania głowic skanujących strefy nr 1 i 4 falami podpowierzchmowymi bardziej właściwe jest zastosowanie reflektorów odniesienia, w postaci nacięć lub rowków prostopadłych do powierzchni. 5. Podsumowanie W pracy przedstawiono najważniejsze zagadnienia związane z badaniami ultradźwiękowymi spoin austenitycznych. Omówiono podstawowe zjawiska fizyczne związane z propagacją fal ultradźwiękowych w anizotropowym materiale spoin austenitycznych. Zjawiska te determinują zasady i sposoby badań ultradźwiękowych tego typu spoin. Opisano specjalne głowice oraz techniki badawcze stosowane w manualnych badaniach spoin austenitycznych. Pominięto jednak szereg technik badawczych (LLT, ADEPT, SLIC), które wymagają specjalnych głowic wieloprzetwornikowych i stosowane są głównie w badaniach zautomatyzowanych. Szersze informacje na ten temat znaleźć można w pozycjach literaturowych [2,6]. Należy podkreślić, że badania spoin austenitycznych są jednym z najtrudniejszych rodzajów badań ultradźwiękowych i w sposób znaczący różnią się od standardowych badań spoin wykonanych ze stali ferrytycznych. Stosowane techniki badawcze oraz zasady interpretacji wskazań wymagają zarówno specjalistycznej wiedzy ultradźwiękowej jak też dużego doświadczenia praktycznego. W perspektywie rozwoju krajowej energetyki jądrowej, temat badań ultradźwiękowych spoin austenitycznych może wkrótce stanąć przed polskimi firmami i specjalistami badań nieniszczących. W celu przygotowania się do tego wyzwania wskazane byłoby przygotowanie specjalnych kursów badań spoin austenitycznych podwyższających kwalifikacje operatorów ultradźwiękowych w tym zakresie. Kluczowym zadaniem w przygotowaniu właściwego szkolenia byłoby zgromadzenie odpowiedniej ilości próbek spoin austenitycznych obrazujących typowe problemy występujące podczas badań ultradźwiękowych. Szkolenia takie wymagałyby również zakupu głowic SEL oraz innych specjalistycznych układów głowic stosowanych w badaniach spoin austenitycznych. 96

16 Literatura 1. Deputat J., Ultradźwiękowe badania spoin austenitycznych., Dozór Techniczny Nr 1/1991, s Materiały szkoleniowe UDT-CERT na kurs podstawowy UT-3, rozdz Kupperman D.S., Reinman K.J. and Kim D.I., Ultrasonic Characterization and Microstructure of Stainless Steel Weld Metal, Nondestructive Evaluation: Microstructural Characterization and Reliability Strategies, Conference Proceedings, The Metallurgical Society of AIME, New York 1981, s Auld B. A. Acoustic Fields and Waves in Solids, Vol II, John Wiley & Sons, New York, London, Sydney, Toronto, 1973, s Simpson W.A., Adler L., Bolland T.K., Boundaries Between Isotropic and Anisotropic Solids and their Effect on Quantitative Nondestructive Evaluation., Nondestructive Evaluation: Microstructural Characterization and Reliability Strategies, Conference Proceedings, The Metallurgical Society of AIME, New York 1981, s Schmid R, Ultrasonic Testing of Austenitic and Dissimilar Metal Welds, Chapter 4 of the Book: "Ultraschallprufung von austenitischen Plattierungen, Mischnahten und austenitischen SchweiBnahten" by Eberhard Neumann et al 97

4. Ultradźwięki Instrukcja

4. Ultradźwięki Instrukcja 4. Ultradźwięki Instrukcja 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie właściwości fal ultradźwiękowych i ich wykorzystania w badaniach defektoskopowych. 2. Układ pomiarowy Układ pomiarowy składa się

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

CZUŁOŚĆ BADANIA ULTRADŹWIĘKOWEGO wg EN 583-2. Sławomir Mackiewicz Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. Świętokrzyska 21, 00-049 Warszawa

CZUŁOŚĆ BADANIA ULTRADŹWIĘKOWEGO wg EN 583-2. Sławomir Mackiewicz Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. Świętokrzyska 21, 00-049 Warszawa CZUŁOŚĆ BADANIA ULTRADŹWIĘKOWEGO wg EN 583-2 Sławomir Mackiewicz Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. Świętokrzyska 21, 00-049 Warszawa 1.Wstęp Nastawienie czułości badania jest, obok skalowania

Bardziej szczegółowo

Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu

Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu Ruch falowy Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu Fala rozchodzi się w przestrzeni niosąc ze sobą energię, ale niekoniecznie musi

Bardziej szczegółowo

BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych

BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych Ireneusz Mikłaszewicz 1. Badania ultradźwiękowe 2. Badania magnetyczno-proszkowe

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165426 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 291751 (22) Data zgłoszenia: 18.09.1991 (51) IntCl5: G01H5/00 G01N

Bardziej szczegółowo

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia Laboratorium techniki światłowodowej Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych, WETI, Politechnika Gdaoska Gdańsk 2006 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Teoria sprężystości F Z - F Z

Teoria sprężystości F Z - F Z Teoria sprężystości Ciało sprężyste bryła, która pod wpływem działających sił zewnętrznych ulega deformacji zmienia swój kształt i/lub objętość i wraca do pierwotnej postaci po ustaniu działania tych sił.

Bardziej szczegółowo

POMIARY OPTYCZNE 1. Wykład 1. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

POMIARY OPTYCZNE 1. Wykład 1.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak POMIARY OPTYCZNE Wykład Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej Pokój 8/ bud. A- http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/ OPTYKA GEOMETRYCZNA Codzienne obserwacje: światło

Bardziej szczegółowo

XXII Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, marca OCENA WYNIKÓW BADAŃ ZŁĄCZY SPAWANYCH TECHNIKĄ TOFD wg EN ISO 15626

XXII Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, marca OCENA WYNIKÓW BADAŃ ZŁĄCZY SPAWANYCH TECHNIKĄ TOFD wg EN ISO 15626 XXII Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, 16-18 marca 2016 OCENA WYNIKÓW BADAŃ ZŁĄCZY SPAWANYCH TECHNIKĄ TOFD wg EN ISO 15626 Sławomir MACKIEWICZ IPPT PAN, Warszawa smackiew@ippt.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Polaryzacja anteny. Polaryzacja pionowa V - linie sił pola. pionowe czyli prostopadłe do powierzchni ziemi.

Polaryzacja anteny. Polaryzacja pionowa V - linie sił pola. pionowe czyli prostopadłe do powierzchni ziemi. Parametry anten Polaryzacja anteny W polu dalekim jest przyjęte, że fala ma charakter fali płaskiej. Podstawową właściwością tego rodzaju fali jest to, że wektory natężenia pola elektrycznego i magnetycznego

Bardziej szczegółowo

Procedura UT-PS/ZS/2004 Badanie metodą ultradźwiękową płyty ze spoiną czołową

Procedura UT-PS/ZS/2004 Badanie metodą ultradźwiękową płyty ze spoiną czołową Procedura UT-PS/ZS/2004 Badanie metodą ultradźwiękową płyty ze spoiną czołową Instrukcje do ćwiczeń laboratoryjnych Opracował: mgr inż. Adam Sajek Zatwierdził: prof. dr hab. inż. Jerzy Nowacki Szczecin

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA WIĄZKI GENEROWANEJ PRZEZ LASER

CHARAKTERYSTYKA WIĄZKI GENEROWANEJ PRZEZ LASER CHARATERYSTYA WIĄZI GENEROWANEJ PRZEZ LASER ształt wiązki lasera i jej widmo są rezultatem interferencji promieniowania we wnęce rezonansowej. W wyniku tego procesu powstają charakterystyczne rozkłady

Bardziej szczegółowo

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych.

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. 5. Fale mechaniczne 5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. Ruch falowy jest zjawiskiem bardzo rozpowszechnionym w przyrodzie. Spotkałeś się z pewnością w życiu codziennym z takimi pojęciami

Bardziej szczegółowo

Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO

Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO Opis produktu GEKKO Przenośny defektoskop ultradźwiękowy Phased Array, TOFD oraz techniki konwencjonalnej Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO Techniki- Phased Array Głowice od badań

Bardziej szczegółowo

4.3 Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu metodą fali biegnącej(f2)

4.3 Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu metodą fali biegnącej(f2) Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu metodą fali biegnącej(f2)185 4.3 Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu metodą fali biegnącej(f2) Celem ćwiczenia jest wyznaczenie prędkości dźwięku w powietrzu

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie metody

Bardziej szczegółowo

XXI Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane 18-20 marca 2015 ULTRADŹWIĘKOWE BADANIA ZŁĄCZY SPAWANYCH TECHNIKĄ PHASED ARRAY

XXI Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane 18-20 marca 2015 ULTRADŹWIĘKOWE BADANIA ZŁĄCZY SPAWANYCH TECHNIKĄ PHASED ARRAY XXI Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane 18-20 marca 2015 ULTRADŹWIĘKOWE BADANIA ZŁĄCZY SPAWANYCH TECHNIKĄ PHASED ARRAY Sławomir MACKIEWICZ IPPT PAN, Warszawa smackiew@ippt.pan.pl Mateusz

Bardziej szczegółowo

POMIAR APERTURY NUMERYCZNEJ

POMIAR APERTURY NUMERYCZNEJ ĆWICZENIE O9 POMIAR APERTURY NUMERYCZNEJ ŚWIATŁOWODU KATEDRA FIZYKI 1 Wstęp Prawa optyki geometrycznej W optyce geometrycznej, rozpatrując rozchodzenie się fal świetlnych przyjmuje się pewne założenia

Bardziej szczegółowo

Prawa optyki geometrycznej

Prawa optyki geometrycznej Optyka Podstawowe pojęcia Światłem nazywamy fale elektromagnetyczne, o długościach, na które reaguje oko ludzkie, tzn. 380-780 nm. O falowych własnościach światła świadczą takie zjawiska, jak ugięcie (dyfrakcja)

Bardziej szczegółowo

Soczewkami nazywamy ciała przeźroczyste ograniczone dwoma powierzchniami o promieniach krzywizn R 1 i R 2.

Soczewkami nazywamy ciała przeźroczyste ograniczone dwoma powierzchniami o promieniach krzywizn R 1 i R 2. Optyka geometryczna dla soczewek Autorzy: Zbigniew Kąkol, Piotr Morawski Soczewkami nazywamy ciała przeźroczyste ograniczone dwoma powierzchniami o promieniach krzywizn R i R 2. Nasze rozważania własności

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Zagadnienia optyki"

Ćwiczenie: Zagadnienia optyki Ćwiczenie: "Zagadnienia optyki" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia: 1.

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 166562 (13) B1

RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 166562 (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 166562 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292871 (22) Data zgłoszenia: 19.12.1991 (51) IntCl6: B65D 1/16 B21D

Bardziej szczegółowo

GEOFIZYKA STOSOWANA wykład 2. Podstawy sejsmiki

GEOFIZYKA STOSOWANA wykład 2. Podstawy sejsmiki GEOFIZYKA STOSOWANA wykład Podstawy sejsmiki Naprężenie całkowite działające na nieskończenie mały element ośrodka ciągłego o objętości dv i powierzchni ds można opisać jeśli znamy rozkład naprężeń działających

Bardziej szczegółowo

BADANIA NIENISZCZĄCE

BADANIA NIENISZCZĄCE PROCEDURA BADAWCZA UT Strona 1 / 16 PROCEDURA BADAWCZA BADANIE METODĄ ULTRADŹWIĘKOWĄ OBWODOWYCH ZŁĄCZY SPAWANYCH RUROCIĄGÓW PREIZOLOWANYCH w Rudzie Śląskiej, Rew: 01: Grudzień, 2013 Opracował: mgr inż.

Bardziej szczegółowo

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki.

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. 1. Równanie soczewki i zwierciadła kulistego. Z podobieństwa trójkątów ABF i LFD (patrz rysunek powyżej) wynika,

Bardziej szczegółowo

Dyfrakcja. interferencja światła. dr inż. Romuald Kędzierski

Dyfrakcja. interferencja światła. dr inż. Romuald Kędzierski Dyfrakcja i interferencja światła. dr inż. Romuald Kędzierski Zasada Huygensa - przypomnienie Każdy punkt ośrodka, do którego dotarło czoło fali można uważać za źródło nowej fali kulistej. Fale te zwane

Bardziej szczegółowo

BADANIE I ACHROMATYZACJA PRĄŻKÓW INTERFERENCYJNYCH TWORZONYCH ZA POMOCĄ ZWIERCIADŁA LLOYDA

BADANIE I ACHROMATYZACJA PRĄŻKÓW INTERFERENCYJNYCH TWORZONYCH ZA POMOCĄ ZWIERCIADŁA LLOYDA BADANIE I ACHROMATYZACJA PRĄŻKÓW INTERFERENCYJNYCH TWORZONYCH ZA POMOCĄ ZWIERCIADŁA LLOYDA Celem ćwiczenia jest: 1. demonstracja dużej liczby prążków w interferometrze Lloyda z oświetleniem monochromatycznym,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Krzepnięcie przemiana fazy ciekłej w fazę stałą Krystalizacja przemiana

Bardziej szczegółowo

Podstawy standardowej oceny jakości spoin

Podstawy standardowej oceny jakości spoin Podstawy standardowej oceny jakości spoin Tadeusz Morawski Usługi Techniczne i Ekonomiczne Level, Warszawa level_tmo@onet.pl. Wstęp Konstrukcje stalowe przeważnie są wykonywane i montowane technikami spawalniczymi,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 11. Fale mechaniczne. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 11. Fale mechaniczne.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 11. Fale mechaniczne Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html FALA Falą nazywamy każde rozprzestrzeniające

Bardziej szczegółowo

6.4. Dyfrakcja fal mechanicznych.

6.4. Dyfrakcja fal mechanicznych. 6.4. Dyfrakcja fal mechanicznych. W danym ośrodku fale rozchodzą soę po liniach prostych. Gdy jednak fala trafi na jakąś przeszkodę, kierunek jej rozchodzenia się ulega na ogół zmianie. Zmienia się też

Bardziej szczegółowo

Natura światła. W XVII wieku ścierały się dwa, poglądy na temat natury światła. Isaac Newton

Natura światła. W XVII wieku ścierały się dwa, poglądy na temat natury światła. Isaac Newton Natura światła W XVII wieku ścierały się dwa, poglądy na temat natury światła. Isaac Newton W swojej pracy naukowej najpierw zajmował się optyką. Pierwsze sukcesy odniósł właśnie w optyce, konstruując

Bardziej szczegółowo

Fala EM w izotropowym ośrodku absorbującym

Fala EM w izotropowym ośrodku absorbującym Fala EM w izotropowym ośrodku absorbującym Fala EM powoduje generację zmienne pole elektryczne E Zmienne co do kierunku i natężenia, Pole E Nie wywołuje w ośrodku prądu elektrycznego Powoduje ruch elektronów

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych

Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych Ćwiczenie laboratoryjne z diagnostyki Temat ćwiczenia: Badanie

Bardziej szczegółowo

Fal podłużna. Polaryzacja fali podłużnej

Fal podłużna. Polaryzacja fali podłużnej Fala dźwiękowa Podział fal Fala oznacza energię wypełniającą pewien obszar w przestrzeni. Wyróżniamy trzy główne rodzaje fal: Mechaniczne najbardziej znane, typowe przykłady to fale na wodzie czy fale

Bardziej szczegółowo

BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. MAKROSTRUKTURA 2. MIKROSTRUKTURA 3. STRUKTURA KRYSTALICZNA Makrostruktura

Bardziej szczegółowo

VI KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA REMONTY I UTRZYMANIE RUCHU W ENERGETYCE 2013

VI KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA REMONTY I UTRZYMANIE RUCHU W ENERGETYCE 2013 VI KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA REMONTY I UTRZYMANIE RUCHU W ENERGETYCE 2013 19-20 Listopad 2013 LICHEŃ PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Bełchatów WYKORZYSTANIE NOWOCZESNEJ

Bardziej szczegółowo

Badanie złączy spawanych o różnej grubości techniką TOFD

Badanie złączy spawanych o różnej grubości techniką TOFD Marek Śliwowski NDTEST Warszawa XVI Seminarium NIENISZCZĄCE BDNI MTERIŁÓW Zakopane, 9-12 marca 2010 Badanie złączy spawanych o różnej grubości techniką TOFD 1. Wstęp Technika TOFD (Time-Of-Flight Diffraction)

Bardziej szczegółowo

Fala elektromagnetyczna o określonej częstotliwości ma inną długość fali w ośrodku niż w próżni. Jako przykłady policzmy:

Fala elektromagnetyczna o określonej częstotliwości ma inną długość fali w ośrodku niż w próżni. Jako przykłady policzmy: Rozważania rozpoczniemy od ośrodków jednorodnych. W takich ośrodkach zależność między indukcją pola elektrycznego a natężeniem pola oraz między indukcją pola magnetycznego a natężeniem pola opisana jest

Bardziej szczegółowo

Systemy i Sieci Radiowe

Systemy i Sieci Radiowe Systemy i Sieci Radiowe Wykład 4 Media transmisyjne część Program wykładu Widmo sygnałów w. cz. Modele i tryby propagacji Anteny Charakterystyka kanału radiowego zjawiska propagacyjne 1 Transmisja radiowa

Bardziej szczegółowo

Anteny i Propagacja Fal

Anteny i Propagacja Fal Anteny i Propagacja Fal Seminarium Dyplomowe 26.11.2012 Bartosz Nizioł Grzegorz Kapusta 1. Charakterystyka promieniowania anteny określa: P: unormowany do wartości maksymalnej przestrzenny rozkład natężenia

Bardziej szczegółowo

Technologie wytwarzania metali. Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe

Technologie wytwarzania metali. Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe Technologie wytwarzania metali Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW Krzepnięcie - przemiana fazy

Bardziej szczegółowo

Technologie wytwarzania metali. Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe

Technologie wytwarzania metali. Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe Technologie wytwarzania metali Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW Krzepnięcie - przemiana fazy

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM

ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM mgr inż. Janusz ŁUKASZEWICZ Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM W artykule przedstawiono porównanie wyników uzyskanych podczas

Bardziej szczegółowo

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory gdzie: vi prędkość fali w ośrodku i, n1- współczynnik załamania światła ośrodka 1, n2- współczynnik załamania światła ośrodka 2. Załamanie (połączone z częściowym odbiciem) promienia światła na płaskiej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne.

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne. Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ Wprowadzenie teoretyczne. Soczewka jest obiektem izycznym wykonanym z materiału przezroczystego o zadanym kształcie i symetrii obrotowej. Interesować

Bardziej szczegółowo

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste:

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste: Fale świetlne Światło jest falą elektromagnetyczną, czyli rozchodzącymi się w przestrzeni zmiennymi i wzajemnie przenikającymi się polami: elektrycznym i magnetycznym. Szybkość światła w próżni jest największa

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE TWORZYW SZTUCZNYCH OZNACZENIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH PRZY STATYCZNYM ROZCIĄGANIU

Bardziej szczegółowo

U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW

U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW 53-621 Wrocław, Głogowska 4/55, tel/fax 071 3734188 52-404 Wrocław, Harcerska 42, tel. 071 3643652 www.ultrasonic.home.pl tel. kom. 0 601 710290 e.mail: ultrasonic@home.pl

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 5 Temat: Interferometr Michelsona 7.. Cel i zakres ćwiczenia 7 INTERFEROMETR MICHELSONA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z budową i

Bardziej szczegółowo

Widmo fal elektromagnetycznych

Widmo fal elektromagnetycznych Czym są fale elektromagnetyczne? Widmo fal elektromagnetycznych dr inż. Romuald Kędzierski Podstawowe pojęcia związane z falami - przypomnienie pole falowe część przestrzeni objęta w danej chwili falą

Bardziej szczegółowo

Ćw. 20. Pomiary współczynnika załamania światła z pomiarów kąta załamania oraz kąta granicznego

Ćw. 20. Pomiary współczynnika załamania światła z pomiarów kąta załamania oraz kąta granicznego 0 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J P R A C O W N I A F I Z Y K I Ćw. 0. Pomiary współczynnika załamania światła z pomiarów kąta załamania oraz kąta granicznego Wprowadzenie Światło widzialne jest

Bardziej szczegółowo

Defektoskopia ultradźwiękowa - wstęp

Defektoskopia ultradźwiękowa - wstęp Defektoskopia ultradźwiękowa - wstęp 1. Definicja fal ultradźwiękowych Ultradźwiękowe badanie materiałów pozwala na określenie szeregu ich własności. Metody ultradźwiękowe pozwalają nie tylko na badania

Bardziej szczegółowo

Metoda prądów wirowych

Metoda prądów wirowych Metoda prądów wirowych Idea Umieszczeniu obiektów, wykonanych z materiałów przewodzących prąd elektryczny, w obszarze oddziaływania zmiennego w czasie pola magnetycznego, wytwarzane przez przetworniki

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób kątowego wyciskania liniowych wyrobów z materiału plastycznego, zwłaszcza metalu

PL B1. Sposób kątowego wyciskania liniowych wyrobów z materiału plastycznego, zwłaszcza metalu PL 218911 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 218911 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 394839 (51) Int.Cl. B21C 23/02 (2006.01) B21C 25/02 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO

BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO Temat ćwiczenia: BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO 1. Wprowadzenie Ultradźwiękowy bezdotykowy czujnik położenia liniowego działa na zasadzie pomiaru czasu powrotu impulsu ultradźwiękowego,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI Z FIZYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM. Temat lekcji: Co wiemy o drganiach i falach mechanicznych powtórzenie wiadomości.

SCENARIUSZ LEKCJI Z FIZYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM. Temat lekcji: Co wiemy o drganiach i falach mechanicznych powtórzenie wiadomości. SCENARIUSZ LEKCJI Z FIZYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM Temat lekcji: Co wiemy o drganiach i falach mechanicznych powtórzenie wiadomości. Prowadzący: mgr Iwona Rucińska nauczyciel fizyki, INFORMACJE OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH Nr 2 POMIAR I KASOWANIE LUZU W STOLE OBROTOWYM NC Poznań 2008 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

PL B1. INSTYTUT MASZYN PRZEPŁYWOWYCH PAN, Gdańsk, PL JASIŃSKI MARIUSZ, Wągrowiec, PL GOCH MARCIN, Braniewo, PL MIZERACZYK JERZY, Rotmanka, PL

PL B1. INSTYTUT MASZYN PRZEPŁYWOWYCH PAN, Gdańsk, PL JASIŃSKI MARIUSZ, Wągrowiec, PL GOCH MARCIN, Braniewo, PL MIZERACZYK JERZY, Rotmanka, PL PL 215139 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 215139 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 383703 (22) Data zgłoszenia: 06.11.2007 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Zasady Pomiaru Parametrów Akustycznych materiału dla oceny stanu konstrukcji

Zasady Pomiaru Parametrów Akustycznych materiału dla oceny stanu konstrukcji Zasady Pomiaru Parametrów Akustycznych materiału dla oceny stanu konstrukcji Sławomir Mackiewicz IPPT PAN, Warszawa, smackiew@ippt.gov.pl 1. Wstęp W ostatnim okresie zintensyfikowano wysiłki w celu opracowania

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie wartości współczynnika załamania

Wyznaczanie wartości współczynnika załamania Grzegorz F. Wojewoda Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 Bydgoszcz Wyznaczanie wartości współczynnika załamania Jest dobrze! Nareszcie można sprawdzić doświadczalnie wartości współczynników załamania

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie rentgenowskie. Podstawowe pojęcia krystalograficzne

Promieniowanie rentgenowskie. Podstawowe pojęcia krystalograficzne Promieniowanie rentgenowskie Podstawowe pojęcia krystalograficzne Krystalografia - podstawowe pojęcia Komórka elementarna (zasadnicza): najmniejszy, charakterystyczny fragment sieci przestrzennej (lub

Bardziej szczegółowo

ANTENY I PROPAGACJA FAL RADIOWYCH

ANTENY I PROPAGACJA FAL RADIOWYCH ANTENY I PROPAGACJA FAL RADIOWYCH 1. Charakterystyka promieniowania anteny określa: unormowany do wartości maksymalnej przestrzenny rozkład natężenia pola, Odpowiedź prawidłowa ch-ka promieniowania jest

Bardziej szczegółowo

W tym module rozpoczniemy poznawanie właściwości fal powstających w ośrodkach sprężystych (takich jak fale dźwiękowe),

W tym module rozpoczniemy poznawanie właściwości fal powstających w ośrodkach sprężystych (takich jak fale dźwiękowe), Fale mechaniczne Autorzy: Zbigniew Kąkol, Bartek Wiendlocha Ruch falowy jest bardzo rozpowszechniony w przyrodzie. Na co dzień doświadczamy obecności fal dźwiękowych i fal świetlnych. Powszechnie też wykorzystujemy

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Trzynaste Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, 13-16 marca 2007

Trzynaste Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, 13-16 marca 2007 Trzynaste Seminarium NIENISZCZĄCE BADANIA MATERIAŁÓW Zakopane, 13-16 marca 2007 ULTRADŹWIĘKOWE BADANIE RUR W TOKU PRODUKCJI Grzegorz HOTTOWY Przedsiębiorstwo EKSPLAST Sp. z o.o., Gliwice, eksplast@xl.wp.pl

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu

Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Imię i Nazwisko... Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Opracowanie: Piotr Wróbel 1. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest wyznaczenie prędkości dźwięku w powietrzu, metodą różnicy czasu przelotu. Drgania

Bardziej szczegółowo

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej 1. Zasady metody Zasada metody polega na stopniowym obciążaniu środka próbki do badania, ustawionej

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZYNNIK WYKORZYSTANIA MOCY I PRODUKTYWNOŚĆ RÓŻNYCH MODELI TURBIN WIATROWYCH DOSTĘPNYCH NA POLSKIM RYNKU

WSPÓŁCZYNNIK WYKORZYSTANIA MOCY I PRODUKTYWNOŚĆ RÓŻNYCH MODELI TURBIN WIATROWYCH DOSTĘPNYCH NA POLSKIM RYNKU WSPÓŁCZYNNIK WYKORZYSTANIA MOCY I PRODUKTYWNOŚĆ RÓŻNYCH MODELI TURBIN WIATROWYCH DOSTĘPNYCH NA POLSKIM RYNKU Warszawa, 8 listopada 2017 r. Autorzy: Paweł Stąporek Marceli Tauzowski Strona 1 Cel analizy

Bardziej szczegółowo

Impulsy magnetostrykcyjne informacje podstawowe

Impulsy magnetostrykcyjne informacje podstawowe Impulsy magnetostrykcyjne informacje podstawowe 1. Zasada działania metody generacji i detekcji impulsów magnetostrykcyjnych W ćwiczeniu wykorzystuje się właściwości magnetosprężyste ferromagnetyków a

Bardziej szczegółowo

Fale elektromagnetyczne w dielektrykach

Fale elektromagnetyczne w dielektrykach Fale elektromagnetyczne w dielektrykach Ryszard J. Barczyński, 2016 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Krótka historia odkrycia

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania Nazwa modułu: Nieniszczące metody badań połączeń spajanych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne

Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne Fryderyk Lewicki Telekomunikacja Polska, Departament Centrum Badawczo-Rozwojowe,

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum. kl. III

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum. kl. III Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. III Semestr I Drgania i fale Rozpoznaje ruch drgający Wie co to jest fala Wie, że w danym ośrodku fala porusza się ze stałą szybkością Zna pojęcia:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ

LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ POMIAR OGNISKOWYCH SOCZEWEK CIENKICH 1. Cel dwiczenia Zapoznanie z niektórymi metodami badania ogniskowych soczewek cienkich. 2. Zakres wymaganych zagadnieo: Prawa odbicia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 363. Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa. Początkowa wartość kąta 0..

Ćwiczenie 363. Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa. Początkowa wartość kąta 0.. Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg.... Godzina... Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa Początkowa wartość kąta 0.. 1 25 49 2 26 50 3 27 51 4 28 52 5 29 53 6 30 54

Bardziej szczegółowo

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 2. Badanie apertury numerycznej światłowodów

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 2. Badanie apertury numerycznej światłowodów Laboratorium techniki światłowodowej Ćwiczenie 2. Badanie apertury numerycznej światłowodów Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych, WETI, Politechnika Gdaoska Gdańsk 2006 1. Wprowadzenie Światłowody

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie zależności współczynnika załamania światła od długości fali światła

Wyznaczanie zależności współczynnika załamania światła od długości fali światła Ćwiczenie O3 Wyznaczanie zależności współczynnika załamania światła od długości fali światła O3.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności współczynnika załamania światła od długości fali

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia. Pomiary otworów na przykładzie tulei cylindrowej

Temat ćwiczenia. Pomiary otworów na przykładzie tulei cylindrowej POLITECHNIKA ŚLĄSKA W YDZIAŁ TRANSPORTU Temat ćwiczenia Pomiary otworów na przykładzie tulei cylindrowej I Cel ćwiczenia Zapoznanie się z metodami pomiaru otworów na przykładzie pomiaru zuŝycia gładzi

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 3/2012 do CZĘŚCI IX MATERIAŁY I SPAWANIE 2008 GDAŃSK Zmiany Nr 3/2012 do Części IX Materiały i spawanie 2008, Przepisów klasyfikacji i budowy statków

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2695694. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 28.08.2012 12460056.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2695694. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 28.08.2012 12460056. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2695694 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 28.08.2012 12460056.0

Bardziej szczegółowo

POMIAR PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU METODĄ REZONANSU I METODĄ SKŁADANIA DRGAŃ WZAJEMNIE PROSTOPADŁYCH

POMIAR PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU METODĄ REZONANSU I METODĄ SKŁADANIA DRGAŃ WZAJEMNIE PROSTOPADŁYCH Ćwiczenie 5 POMIR PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU METODĄ REZONNSU I METODĄ SKŁDNI DRGŃ WZJEMNIE PROSTOPDŁYCH 5.. Wiadomości ogólne 5... Pomiar prędkości dźwięku metodą rezonansu Wyznaczanie prędkości dźwięku metodą

Bardziej szczegółowo

1. Jeśli częstotliwość drgań ciała wynosi 10 Hz, to jego okres jest równy: 20 s, 10 s, 5 s, 0,1 s.

1. Jeśli częstotliwość drgań ciała wynosi 10 Hz, to jego okres jest równy: 20 s, 10 s, 5 s, 0,1 s. 1. Jeśli częstotliwość drgań ciała wynosi 10 Hz, to jego okres jest równy: 20 s, 10 s, 5 s, 0,1 s. 2. Dwie kulki, zawieszone na niciach o jednakowej długości, wychylono o niewielkie kąty tak, jak pokazuje

Bardziej szczegółowo

Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych

Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych Pracownia Molekularne Ciało Stałe Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych Brygida Mielewska, Tomasz Neumann Zagadnienia do przygotowania: 1. Budowa mikroskopu elektronowego 2. Wytwarzanie wiązki

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika załamania światła za pomocą mikroskopu i pryzmatu

Wyznaczanie współczynnika załamania światła za pomocą mikroskopu i pryzmatu POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: MATEMATYKA Z ELEMENTAMI FIZYKI Kod przedmiotu: ISO73; INO73 Ćwiczenie Nr Wyznaczanie współczynnika

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób i układ do modyfikacji widma sygnału ultraszerokopasmowego radia impulsowego. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL

PL B1. Sposób i układ do modyfikacji widma sygnału ultraszerokopasmowego radia impulsowego. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL PL 219313 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 219313 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 391153 (51) Int.Cl. H04B 7/00 (2006.01) H04B 7/005 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Propagacja światła we włóknie obserwacja pól modowych.

Propagacja światła we włóknie obserwacja pól modowych. Propagacja światła we włóknie obserwacja pól modowych. Przy pomocy optyki geometrycznej łatwo można przedstawić efekty propagacji światła tylko w ośrodku nieograniczonym. Nie ukazuje ona jednak interesujących

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU CZĘŚĆ (A-zestaw 1) Instrukcja wykonawcza

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU CZĘŚĆ (A-zestaw 1) Instrukcja wykonawcza ĆWICZENIE 76A WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU CZĘŚĆ (A-zestaw ) Instrukcja wykonawcza. Wykaz przyrządów Spektrometr (goniometr) Lampy spektralne Pryzmaty. Cel ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Reakcje jądrowe. X 1 + X 2 Y 1 + Y b 1 + b 2

Reakcje jądrowe. X 1 + X 2 Y 1 + Y b 1 + b 2 Reakcje jądrowe X 1 + X 2 Y 1 + Y 2 +...+ b 1 + b 2 kanał wejściowy kanał wyjściowy Reakcje wywołane przez nukleony - mechanizm reakcji Wielkości mierzone Reakcje wywołane przez ciężkie jony a) niskie

Bardziej szczegółowo

Laserowe technologie wielowiązkowe oraz dynamiczne formowanie wiązki 25 październik 2017 Grzegorz Chrobak

Laserowe technologie wielowiązkowe oraz dynamiczne formowanie wiązki 25 październik 2017 Grzegorz Chrobak Laserowe technologie wielowiązkowe oraz dynamiczne formowanie wiązki 25 październik 2017 Grzegorz Chrobak Nasdaq: IPG Photonics(IPGP) Zasada działania laserów włóknowych Modułowość laserów włóknowych IPG

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób badania przyczepności materiałów do podłoża i układ do badania przyczepności materiałów do podłoża

PL B1. Sposób badania przyczepności materiałów do podłoża i układ do badania przyczepności materiałów do podłoża RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203822 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 358564 (51) Int.Cl. G01N 19/04 (2006.01) G01N 29/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Funkcjonalność urządzeń pomiarowych w PyroSim. Jakich danych nam dostarczają?

Funkcjonalność urządzeń pomiarowych w PyroSim. Jakich danych nam dostarczają? Funkcjonalność urządzeń pomiarowych w PyroSim. Jakich danych nam dostarczają? Wstęp Program PyroSim zawiera obszerną bazę urządzeń pomiarowych. Odczytywane z nich dane stanowią bogate źródło informacji

Bardziej szczegółowo

W celu obliczenia charakterystyki częstotliwościowej zastosujemy wzór 1. charakterystyka amplitudowa 0,

W celu obliczenia charakterystyki częstotliwościowej zastosujemy wzór 1. charakterystyka amplitudowa 0, Bierne obwody RC. Filtr dolnoprzepustowy. Filtr dolnoprzepustowy jest układem przenoszącym sygnały o małej częstotliwości bez zmian, a powodującym tłumienie i opóźnienie fazy sygnałów o większych częstotliwościach.

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stosunku e/m elektronu

Wyznaczanie stosunku e/m elektronu Ćwiczenie 27 Wyznaczanie stosunku e/m elektronu 27.1. Zasada ćwiczenia Elektrony przyspieszane w polu elektrycznym wpadają w pole magnetyczne, skierowane prostopadle do kierunku ich ruchu. Wyznacza się

Bardziej szczegółowo

OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH

OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH Prawa Euklidesa: 1. Promień padający i odbity znajdują się w jednej płaszczyźnie przechodzącej przez prostopadłą wystawioną do powierzchni zwierciadła w punkcie odbicia.

Bardziej szczegółowo