Koncepcja ogrodu dla smakosza

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Koncepcja ogrodu dla smakosza"

Transkrypt

1 Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Wydział Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji Kierunek Architektura Krajobrazu Agata Fennig Nr indeksu Koncepcja ogrodu dla smakosza Praca magisterska Opiekun pracy dr hab. Tomasz Nowak prof. nadzw. Wrocław, czerwiec 2009

2 2 Podziękowania dla Pana Profesora Tomasza Nowaka i dla Pani Profesor Aliny Drapelli- Hermansdorfer za pomoc i konsultacje mojej pracy magisterskiej. Dziękuję również mojej mamie, która gotowała pyszne obiady, kiedy ja pisałam. Żyj tak, aby twoim znajomym zrobiło się nudno, kiedy umrzesz. Julian Tuwim

3 3 OŚWIADCZENIE OPIEKUNA PRACY Oświadczam, że niniejsza praca magisterska pt.: Koncepcja ogrodu dla smakoszaautorstwa.. została przygotowana pod moim kierunkiem w Zakładzie Budownictwa i Architektury Krajobrazu i stwierdzam, że spełnia ona warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego data czytelny podpis opiekuna pracy OŚWIADCZENIE AUTORA PRACY Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa: została napisana przez mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami USTAWY z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z ubieganiem się o tytuł naukowy lub zawodowy wyższej uczelni załączona w wersji elektronicznej jest identyczna z wersją wydrukowaną data czytelny podpis autora pracy

4 4 SPIS TREŚCI Streszczenie pracy...7 Wstęp 8 I CZĘŚĆ OPISOWA 1. Zmysł smaku człowieka Historia ogrodów użytkowych Przegląd wybranych kuchni świata 16 Kuchnia rosyjska..17 Kuchnia białoruska:..18 Kuchnia litewska..19 Kuchnia francuska 20 Kuchnia włoska 21 Kuchnie orientalne...22 Kuchnia chińska 23 Kuchnia japońska..25 Kuchnia koreańska 26 Kuchnia filipińska.26 Kuchnia indyjska Rośliny jako źródło przypraw 28 Historia przypraw.28 Podstawowe wiadomości na temat uprawy roślin przyprawowych.29 Projektowanie ogródka ziołowego...30 Stosowanie roślin przyprawowych...31 Podstawowe wiadomości na temat wybranych roślin przyprawowych...33 Krótka charakterystyka wybranych roślin przyprawowych ze względu na ich zastosowanie w sztuce kulinarnej...34 Bazylia pospolita (Ocimum basilicum) 34 Cząber ogrodowy (Satureja hortensis)..34 Imbir lekarski (Zingiber officinale)..35 Koper ogrodowy (Anethum graveolens)..36

5 5 Lubczyk ogrodowy (Levisticum officinale).37 Melisa lekarska ( Melisa officinalis)...37 Pietruszka zwyczajna ( Petroselinum crispum) 38 Lebiodka pospolita (Origanum vulgare) Ogród warzywny.39 Stosowanie warzyw...40 Uprawa warzyw 40 Zakładanie ogrodu warzywnego...41 Ozdobny ogród warzywny 42 Zalety warzyw wpływające na ich ozdobny charakter...42 Podstawowe wiadomości na temat wybranych warzyw Drzewa i krzewy owocowe Stosowanie owoców Zakładanie kwatery sadowniczej..46 Drzewa owocowe w ogrodzie ozdobnym.47 II CZĘŚĆ KONCEPCYJNA 7.Arboretum w Wojsławicach Rys historyczny 49 Położenie geograficzne i ogólna charakterystyka Arboretum..51 Lokalizacja terenu.52 Uwarunkowania klimatyczne..53 Analiza topograficzna...54 Analiza przyrodniczo krajobrazowa.55 Analiza funkcjonalno przestrzenna 56 Koncepcja programowo- przestrzenna.57 Granica opracowania 58 Analiza komunikacji na terenie opracowania Inspiracje pomocne przy tworzeniu koncepcji Ogrodu dla smakosza Koncepcja Ogrodu dla smakosza 61 Założenia projektowe 61 Opis koncepcji.. 61

6 6 Podział na strefy Komunikacja.74 Dobór gatunków drzew i krzewów Wnioski końcowe..75 Spis plansz graficznych...76 Bibliografia Spis ilustracji...78 Spis załączników.80 Summary.81

7 7 Streszczenie Niniejsza praca magisterska powstała w celu stworzenia koncepcji Ogrodu dla smakosza w Dolnośląskim Centrum dziedzictwa Kulturowo- Przyrodniczego. Podzielona została na część opisową i koncepcyjną. Punktem wyjścia do części opisowej jest opis zmysłu smaku człowieka. To dzięki niemu każda potrawa może być dla nas niepowtarzalna, wyjątkowa. Zmysł smaku jest bezpośrednio połączony ze zmysłem węchu, tak więc aby potrawa była smaczna, musi też dobrze pachnieć. Kolejno w pracy magisterskiej prześledzono historię ogrodów użytkowych. Da się zauważyć, iż w następujących po sobie okresach historycznych, program użytkowy i znaczenie ogrodów były różne. Wszystko zależało od panujących poglądów społeczno- gospodarczych. Najpopularniejszym sposobem uprawy roślin użytkowych był podział kwaterowy. Następnie pokrótce opisano wybrane kuchnie świata. Duży wpływ na to co jemy, ma region i klimat w jakim mieszkamy. Jednak są rośliny, których chętnie używa się w każdej kuchni. Zarówno przyprawom, warzywom jak i owocom poświęcono osobne rozdziały. Znaleźć w nich można podstawowe zastosowanie, przykładowe sposoby uprawy, czy też zalety wpływające na ozdobny charakter roślin użytkowych. W części koncepcyjnej zamieszczono rys historyczny i uwarunkowania panujące w Arboretum w Wojsławicach, na terenie którego powstać ma Ogród dla smakosza. Widnieją tu również inspiracje będące impulsem do stworzenia koncepcji projektowej. Sama koncepcja opiera się przede wszystkim na podziale terenu opracowania na poszczególne strefy. Każda z nich przeznaczona jest dla innego typu odbiorców, jednak w całości tworzą ogród przyjazny każdemu. Jednym z motywów przewodnich ogrodu jest kapusta, którą spotkać w nim można w postaci rośliny, rzeźby, a nawet fragmentu wiersza. Poświęcony jej również będzie Festiwal Kapusty - impreza odbywająca się na terenie Ogrodu dla smakosza. Pokazano, iż rośliny użytkowe mają charakter ozdobny. Przy ich użyciu można stworzyć wyjątkowe miejsce. Przy doborze gatunków drzew i krzewów kierowano się tym, by miały jadalne owoce, które będą przewidziane dla zwiedzających. Słowa kluczowe: 1.Ogród 2. Smakosz 3. Rośliny użytkowe 4. Wojsławice

8 8 Wstęp Nie interesuje mnie żadna roślina, której nie można zjeść Autor nieznany Zdanie to wypowiedziane przez jednego ze studentów Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, odzwierciedla pogląd wielu członków naszego społeczeństwa na świat roślin. Większość uważa, iż rośliny to jedynie podstawowe produkty żywnościowe. Ludzie zapominają, iż świat roślin użytkowych jest piękny, tajemniczy, żyjący swoim życiem, a daje się poznać tylko tym, któryż wkładają w to dużo czasu i wysiłku. W zamian za chwilę uwagi oferuje nam bogactwo barw, zapachów, smaków oraz innych doznań. Koncepcja stworzenia ogrodu dla smakosza, jest chęcią pokazania, iż rośliny użytkowe też są piękne i mogą zaspokajać duchowe potrzeby człowieka. W ogrodzie, w którym przeważają rośliny użytkowe też można odpoczywać, relaksować się i wejrzeć w swój świat wewnętrzny. Dodatkowo, w myśl zasad łączenia przyjemnego z pożytecznym, można tu zaspokoić potrzebę fizyczną, jaką jest głód. Celem niniejszej pracy magisterskiej jest stworzenie koncepcji Ogrodu dla smakosza w Dolnośląskim Centrum Dziedzictwa Kulturowo-Przyrodniczego w Wojsławicach. Należy zacząć od zastanowienia się kim jest smakosz. Jak podaje Słownik języka polskiego smakosz to ten, kto lubi jeść smaczne potrawy; wytrawny znawca czegoś (Drabik L. 2007). Tak więc w części koncepcyjnej, w ogrodzie umieszczone zostaną przede wszystkim rośliny użytkowe takie, z których można przygotowywać smaczne posiłki. Przede wszystkim będą to warzywa i owoce, oraz zioła, które mają kluczowe znaczenie w nadaniu potrawie ostatecznego smaku. W temacie pracy użyto również słowa ogród. Pojęcie to bywa definiowane na wiele sposobów i nie jest jednoznaczne. W swej rozprawie przyjmuję definicję cytując za L.Majdeckim, iż ogród to układ przestrzenny w środowisku przyrodniczo geograficznym, ukształtowany plastycznie i funkcjonalnie odpowiednio do przeznaczenia i programu użytkowego (Majdeck L. 2007). Tak więc stworzenie koncepcji ogrodu dla smakoszy, będzie wiązać się ze nakreśleniem jego przeznaczenia oraz programu użytkowego, z jednoczesnym uwzględnieniem walorów plastycznych i schematu funkcjonalnego.

9 9 I CZĘŚĆ OPISOWA

10 10 1. Zmysł smaku człowieka Smak to chemiczne wrota do naszego mózgu twierdzi cytowany w tygodniku Polityka dr hab. Przemysław Bieńkowski z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Pod względem budowy kubek smakowy jest w porównaniu z okiem lub uchem strukturą prymitywną, ale dzięki niej potrafimy odróżniać setki substancji chemicznych 1. Zmysł smaku uprzyjemnia nam posiłki. Jak działa? Jak podaje Clauda A. Ville receptory smaku są strukturami kubkopodobnymi, znajdującymi się przede wszystkim na języku i podniebieniu miękkim. Są one umieszczone w czterech rodzajach brodawek : okolnych, liściastych, grzybkowatych i nitkowatych. Komórka smakowa jest komórką nabłonkową i jest receptorem. Jej połączenia z komórkami nerwowymi są bardzo skomplikowane. Każda komórka smakowa jest unerwiona przez więcej niż jeden neuron, a ponadto, niektóre neurony mogą łączyć się z jedną komórką smakową, a inne z wieloma. ( Ville C.A. 1990). Jak widać, narządy odpowiedzialne za interpretacje wrażeń smakowych są bardzo złożone. Za każdym razem kiedy coś jemy, uruchamiają się skomplikowane procesy. Rozróżniamy pięć głównych smaków: gorzki, słony, kwaśny, słodki i umami 2. Ponieważ kubki smakowe nie są rozmieszczona równomiernie na powierzchni całego języka, jedne jego okolice są bardziej 1 Dodatek specjalny do czasopisma Politykia nr 47/2004 Il. 1. Umiejscowienie kubków smakowych 2 umami jeden z pięciu rodzajów receptorów smakowych występujących u człowieka, odpowiedzialny za wykrywanie białka. Bezpośrednio wykrywa obecność kwasu glutaminowego, składnika większości białek, wyczuwalny np. w pomidorach, orzechach, winogronach, brokułach, w potrawach sfermentowanych i zleżałych. Umami odkrył w 1908 r. Kikunae Ikeda z Cesarskiego Uniwersytetu w Tokio. Istnienie umami zostało potwierdzone w 2000 roku (wikipedia.pl)

11 11 wrażliwe na gorycz, inne na słodycz itd. Wrażliwość kubków smakowych nie jest ograniczona do jednego rodzaju smaku. Niektóre rzeczywiście są specyficzne dla soli, kwasu lub cukru, ale większość reaguje na dwa lub więcej rodzajów bodźców smakowych. 3. Smak substancji jest bezpośrednio związany ze zmysłem smaku, ale częściowo zależy także od zmysłu węchu. Substancje przedostają się z jamy gębowej otworami wewnętrznymi do jamy nosowej i tutaj podrażniają receptory węchu 4. Tak więc, aby potrawa była smaczna, powinna także dobrze pachnieć. 2. Historia ogrodów użytkowych Warzywa, zioła i owoce odgrywają ważną, wręcz kluczową rolę w historii ludzkości. Stanowią podstawę łańcucha pokarmowego dostarczają niezbędnych witamin i minerałów są podstawą życia. Przez całe stulecia urodzajne ogrody użytkowe warunkowały przetrwanie pojedynczych osób, rodzin i całych społeczności. W następujących po sobie okresach historycznych forma przestrzenna, program użytkowy i znaczenie ogrodów użytkowych były różne. Czynnikiem determinującym były panujące poglądy oraz zapotrzebowanie społeczne i gospodarcze. Według historii biblijnej, Bóg umieścił pierwszą parę ludzką Adama i Ewę w ogrodzie Eden. Następnie przemówił do nich : Oto daję wam wszelką roślinę wydającą nasienie na całej ziemi i wszelkie drzewa, których owoc ma w sobie nasienie:niech będzie dla was pokarmem! Wszystkim zaś dzikim zwierzętom i wszelkiemu ptactwu niebios, i wszelkim płazom na ziemi, których jest tchnienie życia, daję na pokarm wszystkie rośliny (Księga Rodzaju 1: 29,30 NW). 5 Cytując za Penelope Hobhouse wydaje się prawdopodobne, że owo mityczne miejsce było Il. 2. Adam i Ewa ok r. ; Tycjan rzeczywistym sadem, w którym rosły drzewa sezonowo pl.wikipedia.org 3 Claud A.Ville 1990 Biologia Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne Warszawa 4 Tamże 5 Pismo Święte Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne Warszawa 1975

12 12 zrzucające liście, znajdującym się gdzieś u podnóża gór w północnej Mezopotamii (Hobhouse P. 2007). Pierwsze ogrody miały z pewnością charakter użytkowy. Można w nich było znaleźć drzewa owocowe, warzywa i zioła. Wygląd i estetyka roślin nie miały większego znaczenia. Na dietę pierwotnych ludzi składały się ziarna, owoce, orzechy, korzenie, liście, a także to, co jako pierwotni myśliwi, zdołali upolować. Człowiek stopniowo uczył się, które rośliny są jadalne oraz jak należy je przygotowywać. Z czasem zajął się uprawą dziko rosnących warzyw i ziół. Z okresu od 8000 do 7000 r. p.n.e. pochodzą pierwsze ślady pól uprawnych pszenicy i jęczmienia. Początków ogrodnictwa doszukiwać się można jakieś 8000 lat temu u podnóża gór północno wschodniej Mezopotamii, gdzie wędrujące ludy myśliwych zaczęły się osiedlać. Stopniowo przekształcili się w rolników. W tamtym rejonie świata szczególnie ceniono palmy daktylowe (Phoenix dactylifera). Owoce tego drzewa stanowiły przez znaczną część roku pożywienie mieszkańców delty Nilu 6. Na charakter ogrodów w starożytnym Egipcie także wpływ miały warunki panujące w dolnie rzeki Nil. Na żyznych i mułowatych glebach delty i doliny Nilu następował szybki rozwój rolnictwa. Z czasem zaczęło ono stanowić podstawowe źródło bogactwa kraju. Znajomość rolnictwa Egipcjanie zdobyli od ludów mieszkających na Bliskim Wschodzie. Uprawiano rośliny zbożowe przede wszystkim różne gatunki pszenicy, z czego najpopularniejsze były pszenica twarda ( Triticum durum), pszenica szorstka ( Triticum turgidum) i pszenic płaskurka (Triticum dicocum). Jęczmień służył przede wszystkim do produkcji popularnego i powszechnie spożywanego piwa. Z nasion lnu tłoczono olej, chociaż do jego produkcji używano przed wszystkim orzechów drzewa moringi, sezamu i krokoszu. Ludzie ubodzy żywili się przede wszystkim roślinami strączkowymi grochem, soczewicą i fasolą. Drzewa owocowe rosły dziko, lub uprawiano je w sadach. Najczęściej spotykanymi gatunkami były palmy daktylowe i palmy dum, figi, sykomory i granaty. Inne popularne gatunki to pistacja, peresa ( Mimusops laurifolia, Mimusops schimperi), morwa i głożyna jujuba ( Zizyphus jujuba). W starożytnym Egipcie zakładano winnice. Sadzonki sadzono w dołkach wypełnionych żyznym mułem otoczonych rowkami do podlewania. Początkowo pnącza prowadzono po rozwidlonych podpórkach, z czasem wznoszono wygięte lub płaskie pergole. Do nawożenia latorośli służyły odchody gołębi, które trzymano na terenie winnicy w gołębnikach. Warzywa, zioła, rośliny przyprawowe uprawiano w ogrodach 6 Penelope Hobhouse 2007 Historia ogrodów Wydawnictwo Arkady

13 13 przydomowych, oraz w rozległych posiadłościach ziemskich. Do najstarszych uprawianych warzyw należał czosnek, cebula, por, ogórki, oraz sałata uważana przez starożytnych za afrodyzjak. W ogrodach sadzono również zioła, rośliny lecznicze i przyprawowe, m.in. kminek, koper, kolendrę, szafran czy miętę. Drzewa i inne rośliny wieloletnie sadzono powyżej terenu zalewowego, ogrody zakładano na obszarach chronionych przed wodami powodziowymi, dlatego były one niewielkie i otoczone murem, poprzecinane kanałami na podobieństwo szachownicy. Wyposażano je w sadzawkę w kształcie prostokąta lub litery T. Ogrody były zgeometryzowane drzewa sadzono w rzędach, rabaty rozmieszczano symetrycznie. Układ ten niewątpliwie wynikał z konieczności nawadniania i kontrolowania okresowych wylewów Nilu za pomocą systemu śluz 7. W starożytnej Grecji ogród przede wszystkim spełniał funkcje użyteczności publicznej. Wynikało to ze struktury ówczesnego państwa Greckiego, opierającej się na organizacjach społecznych. Znajdujące się tam gleby nie były zbyt urodzajne ( w przeciwieństwie do gleb leżących w dolnie Nilu). Obok winorośli uprawiano drzewa oliwne, oraz zielne rośliny użytkowe, do których należały m.in. len, szafran, mięta. Głównym źródłem informacji o tamtejszych ogrodach jest ówczesna literatura, np. Odyseja Homera. Zawarto tam m.in. opis ogrodu Laertesa ojca Odyseusza. Całość otoczona jest żywopłotem, wewnątrz rosną drzewa owocowe posadzone w regularnych rzędach. Znajdują się tam również winorośl i warzywa. Innym źródłem informacji jest opis ogrodu Król Alkonoosa, król Feaków na wyspie Scherii, gdzie gościł Odyseusz. Ogród otaczał pałac, był ogrodzony i podzielony na 3 części: Sad (a w nim grusze, jabłonie, drzewa oliwne, figi, granaty) Winnicę ( umiejscowiona za sadem) Ogród warzywny ( uprawiano w nim różne gatunki roślin) 8 W średniowieczu ogrody użytkowe zakładano w otoczeniu zamków. Urządzano tam sad, warzywnik, chmielnik lub winnicę. Najpopularniejsze drzewa owocowe to jabłonie, grusze, wiśnie, brzoskwinie, śliwy, figi, morwy i pigwy. Sadzono je w rzędy. W tej epoce upowszechniło się herbarium zielnik. Był to ogródek przeznaczony do upraw ziół leczniczych i przypraw kuchennych, zakładany w zespole ogrodów zamkowych oraz przy klasztorach, zawsze wydzielony z otoczenie ogrodzeniem. Na ogół stanowił część większego założenia ogrodowego. Uprawiano w nim m.in. : malwę, szałwię, lawendę, 7 Egipt Tajemnice starożytnych cywilizacji 2009 Wydawca: Oxford Educational; Redakcja: StudioPrint 8 Longin Majdecki 2007 Historia ogrodów tom 1 PWN Warszawa

14 14 miętę, rutę, wrotycz, cząber, boże drzewko i kolendrę. Średniowiecze to epoka, w której ogromna rolę odegrały ogrody przyklasztorne. Głównym ich elementem był wirydarzprostokątny lub kwadratowy ogród umieszczony wewnątrz zabudowań klasztornych. Właśnie tam, obok roślin ozdobnych, sadzono zioła. Mieszkańcy klasztoru zakładali również ogrody dostarczające warzyw i owoców, a umiejscawiali je poza zabudową klasztorną. Plony służyły do zaspokajania ich potrzeb. Typowy ogród uprawowy projektowany był na planie prostokąta lub kwadratu i składał się z równoimiennych kwater. Sadzono w nim drzewa owocowe, zioła, warzywa, przyprawy korzenne 9. W renesansie podstawowe znaczenie dla historii ogrodów miały Włochy. Tam funkcje ogrodu użytkowego spełniał giardino de semplici. Sadzono w nim rośliny lecznicze i zioła przyprawowe. Podobnie, jak średniowieczne ogrody przyklasztorne, stosowano układ kwaterowy. Kwatery po bokach obsadzano ciętym bukszpanem, pośrodku drzewkami ozdobnymi i roślinami uprawowymi, a między nimi znajdowały się cienniki i altany. Na ogół giardino de semplici znajdowało się z dala od domu, powiązane było z całością założenia i kompozycji ogrodowej. Jest ono odpowiednikiem średniowiecznego herbularius. Il. 3. Giardio de semplice W innych krajach europejskich również doszukać się można w założeniach ogrodowych ogrodów użytkowych. We Francji obiekt taki stanowi Villandry renesansowy zamek, przy którym powstał ogród tarasowy. Najniższy taras zajmuje duży, kwadratowy ogród użytkowy. Na poszczególnych kwaterach rosły : ogórki, melony, dynie, buraki ćwikłowe, boćwina, marchew, pietruszka, seler, pasternak, cebula, czosnek, pory, 9 Tamże

15 15 kapusta, kalafiory, rzodkiewka, rzepa, fasola, groch, szparagi, karczochy oraz liczne rośliny przyprawowe. Wzdłuż rabat warzywnych nasadzono formowane szpalery drzew owocowych. Rośliny użytkowe sadzono tak, by tworzyły ornament o zamierzonym efekcie kolorystycznym, plastycznym i fakturalnym. Barok to okres w którym stawiano przed wszystkim na przepych i piękno. Funkcjonalność i użyteczność ogrodów schodzą tu na drugi plan i w zasadzie nie mają dla historii ogrodów większego znaczenia. Podobnie rzecz się ma w XVIII wieku. Dominowały wtedy ogrody krajobrazowe, a do ogrodów użytkowych nie przywiązywano większej wagi. W XIX wieku ogrody użytkowe miały geometryczny kształt. Stosowano podział wewnętrzny, podobny do tego, który powszechnie używany był w średniowieczu. Taki układ pozwala na swobodne dotarcie z każdej strony do uprawianych roślin w celu pielęgnacji, lub zbioru plonów 10. Il. 4. Wzór planu ogrodu użytkowego z XIX wieku w.g. L.E. Audot (za Majdecki L. 2007) W XX wieku pod względem programowo- funkcjonalnym duży postęp zaznaczył się w kształtowaniu miejskich założeń ogrodów publicznych. Spowodowane było to szerszą ich dostępnością dla przeciętnego odbiorcy. Powstaje wiele nowych rodzajów ogrodów, m.in. ogród działkowy, który do dziś pełni funkcje ogrodu użytkowego. Mimo to, ze względu na coraz wyższy koszt pracy i ceny ziemi, ogrodnictwo zaczęła podupadać. 10 Tamże

16 16 Jedynie podczas drugiej wojny światowej domowa produkcja się nasiliła. Dało się zauważyć zubożenie domowych ogródków, co było spowodowane szeroką dostępnością produktów gotowych. 11 Obecnie przydomowe ogródki użytkowe wracają do łask. W świecie da się zauważyć tendencję do zdrowego odżywiania. Mało komu smakuje żywność produkowana masowo. Nie zadawala jej mdły smak i wysoka cena oraz powszechność stosowania środków chemicznych. Coraz więcej osób zostaje wegetarianami. Wzrasta także liczba ludzi nie jedzących mięsa, ze wzglądu na metody stosowane w przemysłowym chowie zwierząt. Wszystkie te czynniki powodują większą dostępność produktów o wyższej jakości. Wzrósł popyt na warzywa i owoce z upraw ekologicznych. Stopniowo zwiększa się świadomość społeczeństwa dotycząca istnienia niezliczonych odmian ziół i ich zastosowania w sztuce kulinarnej, a nawet medycynie alternatywnej ( ziołolecznictwo, aromaterapia). Ze względu na liczne korzyści ekologiczne, ekonomiczne i zdrowotne zwiększa się liczba domorosłych ogrodników. Wielu traktuje uprawę działki jako hobby. Wraz z rozwojem techniki przechowywanie i przetwarzanie plonów stało się łatwiejsze niż kiedykolwiek. Zamrażarki, sokowirówki, roboty kuchenne pozwalają na przyrządzanie smacznych i zdrowych posiłków przez cały rok Przegląd wybranych kuchni świata Gotowanie jest wprawdzie sztuką, ale podstawę każdej sztuki stanowi nie tylko talent, ale i technika 13 Rozdział ten poświęcony będzie opisowi wybranych kuchni świata. Zarówno tych bliskich nam ze względu na podobne składniki, gusty i upodobania kulinarne (jak kuchnia rosyjska i litewska) jak i kuchni fascynujących nas i pociągających, ze względu na swoją odmienność. Należą do nich kuchnie dalekiego wschodu chińska, japońska czy koreańska. Opisane będą również kuchnia popularne na całym świecie, jak na przykład włoska.krótka charakterystyka zawierać będzie typowe składniki i przyprawy, 11 Penelope Hobhouse 2007 Historia ogrodów Wydawnictwo Arkady 12 M.Biggs; J. McVicar; B. Flowerdew 2007 Wielka księga warzyw, ziół i owoców Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 13 Barbara Buczma, Bożena Bonik Kuchnia francuska na co dzień i od święta Warszawa 1988 Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne

17 17 podstawowe dania danego kraju. Część opisów wzbogacona została w przepisy dostępne w załączniku, pomocne w przygotowywaniu narodowych dań lub napojów. Na kuchnię danego regionu świata zasadniczy wpływ ma środowisko naturalne, otaczający świat roślin i zwierząt. Ogrodnictwo uzależnione jest od ukształtowania terenu, klimatu oraz dostępności wody. Czynniki te wpływają również na upodobania kulinarne ludzi z różnych części świata, decydują o szansie, tempie i rozwoju warunków bytu ludzkiego. W naszych czasach trudno jest znaleźć rodzimą kuchnię narodową typową dla danego kraju czy regionu, nie skażoną innymi wpływami. Kuchnia rosyjska: Kuchnia rosyjska to jedna z najbardziej złożonych kuchni europejskich. Uznaje się ją za jedną z najoryginalniejszych, a zarazem najwspanialszych na świecie. Początków jej doszukiwać się można w kuchni ludowej. Z czasem typowe wiejskie potrawy, pojawiły się na stołach mieszczańskich. Mimo wielonarodowego charakteru państwa rosyjskiego łączą je interesy z krajami całego świata- nie adaptowało ono nierozważnie kultury i wzorów kulinarnych innych narodowości. Wchłaniano tylko to, co nie było sprzeczne z klimatem oraz nie kontrastowało z charakterem narodowych potraw. Mimo to, obecnie ciężko ustalić, które z potraw są potrawami narodowymi. Jest tak ponieważ z biegiem lat kuchnia rosyjska kształtowana była przez wpływy z zachodu francuskie, włoskie oraz polskie. Kuchnia rosyjska, jest najbardziej zbliżoną kuchnią do naszej polskiej ( odnosi się to szczególnie do wschodniej części naszego kraju). Ze względu na położenie geograficzne Rosji, a co za tym idzie ostry klimat, Rosjanie celują w przygotowywaniu potraw długo trzymających ciepło, dość tłustych. Charakterystyczny dla kuchni rosyjskiej jest piec rosyjski, zwany matuchną. Była to duża, rozłożysta, buchająca ciepłem budowla, której różne części w innym stopniu trzymały ciepło. I tak, w innym miejscu pieca potrawa dochodziła do siebie, w innym np. prażono kaszę, a jeszcze gdzie indziej trzymano posiłek dla spóźnionego domownika. W trakcie długich, mroźnych zim, mieszkańcy domostw często gromadzili się wokół dużego, chlebowego pieca, w którym znajdowały się potrawy trzymane w garnuszkach i na blachach. 14 Rosjanie, uznawani za wytrawnych smakoszy, wiedzę, że sposób przyrządzenia potrawy ma znaczący wpływ na jej późniejszym smak i aromat. Typowe dla 14 Więcej na temat spożywania posiłków w gronie rosyjskiej rodziny: Maria Iwaszkiewicz, Stanisław Włodek 1976 Kuchnia rosyjska Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa

18 18 Rosji są sycące, gęste zupy, które często stanowią cały obiad, mięsa zapiekane w rondelkach, oraz rozmaite pierogi. Kolejna specjalność kuchni rosyjskiej to ryby, które przyrządza się tam na wiele sposobów. Wynika to między innymi z tego, iż kraj ten, szczególnie w części centralnej i na Syberii, obfituje w ryby rzeczne. Popularna jest zupa rybna. Narodowe danie stanowią także pierogi rosyjskie. Jedzono je niemal przy każdej okazji w dzień powszedni i od święta. Co więcej, podróżni zabierali je ze sobą w drogę, gdyż zawinięty w ciasto farsz długo trzymał ciepło. W północnej części kraju dużą popularnością cieszyły się tzw. rybniki. Były to pierogi nadziewane rybą w całości. Kładło się ją na jednym rozwałkowanym placku, przykrywało drugim, zlepiało brzegi i zapiekano. W tradycyjnej kuchni rosyjskiej używano masła, które świetnie nadawało się do potraw duszonych i zapiekanych w piecach. Jako zaprawę do sosów i zup powszechnie stosowano również zasmażki wykonywane z masła i mąki. Współczesna kuchnia rosyjska nie odcina się całkowicie o tradycyjnych dań i sposobów przyrządzania potraw, chociaż ze wzglądu na szybkość przygotowywanie posiłków, często używa się półproduktów 15. W załączniku 1 podano przepis na zupę rybną oraz pierożki z rybą Kuchnia białoruska: Należy do kuchni słowiańskich, stąd stosowane w niej produkty są podobne do polskich. Często przygotowuje się dania z wieprzowiny, ryb, ziemniaków, kasz i grzybów. Powszechnie stosuje się masło, słoninę i śmietanę. Najpopularniejsze warzywa to: kapusta, marchew, pietruszka, seler, buraki, cebula, ogórki i pomidory. Na Białorusi spożywa się dużo zup kapuśniak, barszcz, rosół, zupa ziemniaczana, rybna, grzybowa i chłodnik. Szczególne miejsce w kuchni białoruskiej zajmują ziemniaki, przygotowuje się z nich nawet kiełbasę. Stąd jedną z ulubionych potraw są placki ziemniaczane, babka ziemniaczana i potrawy z duszonej wieprzowiny z ziemniakami. Charakterystycznym jest łączenie ziemniaków z grzybami lub z mięsem. Na szeroką skalę wykorzystuje się ziemniaki tarte. Popularne są sałatki jarzynowe z dodatkiem majonezu lub śmietany, 15 Biruta Markuza Bienicka 1986 Kuchnie krajów nadbałtyckich wydawnictwo Warta Warszawa

19 19 rozmaite przekąski z mięsa, grzybów czy ryb, oraz jajka faszerowane śledziem lub grzybami. Rozpowszechniona potrawa to bliny placki przygotowywane z mąki owsianej, pszennej lub gryczanej, z różnorodnym nadzieniem, polewane roztopionym masłem lub śmietaną. Przypraw i innych dodatków używa się umiarkowanie. 16 Kuchnia litewska : Litwini jako naród lubią i lubili jeść. Litwa położona jest w strefie klimatu umiarkowanego przejściowego, morskiego na zachodzie i kontynentalnego na wschodzie kraju. Uwarunkowania te wpływają na to, iż codzienne posiłki są przeważnie tłuste i pożywne. Ponadto nie są zbyt skomplikowana w przyrządzaniu. Współczesne kuchnia litewska wyrosła na fundamencie dwóch tradycji kulinarnych : ludowej i dworskiej. Kuchnia ludowa charakteryzowała się prostotą i praktycznością. Kuchnia dworska była bardziej skomplikowana, a swoimi tradycjami sięgała do XIV wieku. W wieku XIX i na początku wieku XX te dwie tradycje uległy wymieszaniu, a z czasem takie potrawy jak kołduny czy barszcz weszły na stałe do kuchni międzynarodowej. Na mało urodzajnych, piaszczystych glebach najlepiej rosły żyto i ziemniaki, z których przygotowywano wiele potraw. Kuchnię tę cechowała mała ilość zup. Najczęściej używane warzywa to : ziemniaki, buraki, rzepa, kalarepa, fasola, kapusta, groch i bób. Z nich to przyrządza się wiele dań warzywnych, zapiekanych i duszonych, oraz sałatek charakterystycznych dla kuchni litewskiej. W skład sałatek na ogół wchodzą wymienione wyżej warzywa zmieszane z kaszą, grzybami, rybą lub mięsem. Ryby również często gościły na litewskich stołach. Zimą, kiedy rzadziej wypływano na połów, jedzono suszone ryby (dorsze), lub śledzie i flądry z beczek. Jadano przede wszystkim ryby morskie. Charakterystyczna dla narodowej kuchni potrawa to cepeliny są to duże obłe pyzy nadziewane rozmaitym farszem mięsnym, śledziowym, jabłkowym, twarogowym, grzybowym itd. Podaje się je polane topionym masłem, bądź śmietaną. Innym specjałem są sery białe przygotowywane na różne sposoby najpopularniejszy jest ser z kminkiem. Produkty charakterystyczne dla kuchni litewskiej to także chleby ( czarny, żytni), oraz wszechobecna śmietana, która zastępuje inne tłuszcze. Ze wspomnianego wyżej chleba przygotowuje się tradycyjny napój kwas chlebowy. Litwini z upodobaniem piją również 16 Więcej na temat kuchni białoruskiej : A.W. Błotnikowa, Ł.M., Wapielnik, I.P. Korzun, Ł.D. markowa, D.K. Szapiro Tłumaczenie dr Halina Trafisz- Zalewska 1987 Kuchnia białoruska Państwowe wydawnictwo rolnicze i leśne Warszawa

20 20 sok klonowy i brzozowy. Jako trunek stosuje się miód sycony ( tzw. midus) przyprawiony korzeniami, ziołami i sokami. Jako zioło narodowe można uznać rutę, z której często przygotowywano nalewki. Ciekawostką kuchni litewskiej jest spożywanie nasion konopi. W każdym warzywniku było niegdyś miejsce przeznaczone na konopie. 17 Il. 5. Litewskie cepeliny pl.wikipedia.org Kuchnia francuska: Uważana jest za jedną z najlepszych na świecie. Dla Francuzów jedzenie to codzienny rytuał, coś co się celebruje i rozważa. Jedzenie to bardzo ważny elementem każdego dnia, dlatego je się o stałych porach rano, o godzinie 14 i pomiędzy 20 a 22. Na śniadanie składa się zwykle bagietka lub rogalik (croissanta) z dżemem, popijany kawą lub mlekiem. Posiłek popołudniowy składa się z przystawki sałatki lub surówki, i z dania głównego mięsnego, rybnego lub potrawy z jajek, sera, jogurtu i z deseru- tarty, kremu lub owoców. Największym jest posiłek wieczorny zaczyna się od zupy bądź gorącej przystawki, następnie podawane jest danie rybne, mięsne, warzywne, zapiekanka, lub potrawa z jajek, sery i na koniec deser. W czasie jedzenia zawsze pije się wodę, nalewaną prosto z kranu, a do posiłku popołudniowego i wieczornego podawane jest wino, lub coraz częściej piwo. 18 Kuchnię francuska podzielić można na dwie regionalne kuchnię Francji południowej (prowansalska) i północnej. W tej pierwszej używa się dużo oliwy z oliwek 17 Więcej na temat kuchni litewskiej w : - Nijole i Maciej Druto 1987 Kuchnia litewska Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 18 Barbara Buczma, Bożena Bonik 1988 Kuchnia francuska na co dzień i od święta Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 1988

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

JAK I CO JEDZĄ ROSJANIE...

JAK I CO JEDZĄ ROSJANIE... JAK I CO JEDZĄ ROSJANIE... Rosjanie tradycyjnie jedzą trzy razy: rano, przed pracą śniadanie; po południu jedzą obiad; wieczorem w domu spożywają kolację. Na śniadanie zjadają niewiele: kanapkę, jajecznicę,

Bardziej szczegółowo

Menu Świąteczne 2014

Menu Świąteczne 2014 MENU SERWOWANE: MENU I PRZYSTAWKA/ Zupa rakowa z warzywami Sandacz w sosie borowikowym, topinambur, olej rozmarynowy, warzywa Roladki czekoladowe z pistacją i wiśnią koktajlową z sosem waniliowym Cena

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Przepisy z czerwoną palmą

Przepisy z czerwoną palmą Przepisy z czerwoną palmą Dorota D.K. Kornas 1. ŚLEDZIE Z OLEJEM Z CZERWONEJ PALMY 10min 2-4 płaty słonych śledzi -3 nieduże cebule -½ szklanki bio oleju z czerwonej palmy Ölmühle Solling Śledzie należy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna)

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna) Załącznik nr 6 do SIWZ DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku Szynka kanapkowa 34,0% Poniedziałek 28,5 kcal Wtorek 2558,1 kcal,8% 25,1%

Bardziej szczegółowo

Przygotowała: Alicja Świtaj

Przygotowała: Alicja Świtaj Kaczka wędzona dymem z zielonej herbaty z zielonymi warzywami z woka, pure z mango i imbiru oraz szafranowym ryżem (danie inspirowane kuchnią Tajlandii) Przygotowała: Alicja Świtaj Zafascynowała mnie kuchnia

Bardziej szczegółowo

1 porcja Rebuild. Lunch: Dzień 1

1 porcja Rebuild. Lunch: Dzień 1 Przykładowy Plan Posiłków: Faza Zdrowego Stylu Życia Tydzień 1 Śniadanie: Dzień 1 Opcja 4 Naturalny jogurt z kawałkami jabłek i cynamonem Chude o obniżonej zawartości tłuszczu kiełbaski z dużym pomidorem

Bardziej szczegółowo

Wartość odżywcza zestawu

Wartość odżywcza zestawu Wartość odżywcza zestawu Energia kcal 605 Białko ogółem g 29,7 Tłuszcz ogółem g 20,0 Węglowodany ogółem g 82,4 Wapń mg 287 Żelazo mg 2,6 Witamina A - ekwiwalent retinolu Ilg 126 Witamina C mg 62,1 Kwas

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

tarty omlety frittaty

tarty omlety frittaty smaczne i zdrowe Zapiekanki tarty omlety frittaty smaczne i zdrowe Zapiekanki tarty omlety frittaty SPIS TREŚCI Wstęp 4 Tarty 6 Słoneczna tarta z warzywami 6 Tarta á la bolonese 7 Tarta cebulowa 7 Tarta

Bardziej szczegółowo

Grillowane grzybki portobello z serem kozim i arugulą 1

Grillowane grzybki portobello z serem kozim i arugulą 1 Przepis nie zawiera owoce cytrusowe 9 cebula i czosnek Wartość odżywcza porcji: Kalorie: 255 (1068 kj) Białko: 6 g Tłuszcz: 19 g Węglowodany: 15 g Grillowane grzybki portobello z serem kozim i arugulą

Bardziej szczegółowo

Dworek Biała Dama. w Dworku Biała a Dama. w Nieborowie.

Dworek Biała Dama. w Dworku Biała a Dama. w Nieborowie. Witamy Panstwa serdecznie w Dworku Biała a Dama w Nieborowie. Restauracja czynna jest codziennie w godzinach: Pon-pt: 10 20 (kuchnia od 12:00) Sob-nd: 10 21 (kuchnia od 11:00) Organizujemy również przyjęcia

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

Reader s Digest Zdrowe dania. z jednego. garnka

Reader s Digest Zdrowe dania. z jednego. garnka Reader s Digest Zdrowe dania z jednego garnka Reader s Digest Zdrowe dania z jednego garnka Warszawa 2008 Spis treści Potrawy z jednego garnka 6 Jak korzystać z tej książki 8 Zdrowe jedzenie 10 Zupy 30

Bardziej szczegółowo

Propozycja menu w ofercie codziennej

Propozycja menu w ofercie codziennej Propozycja menu w ofercie codziennej Firma nasza specjalizuje się we wszelkiego rodzaju posiłkach codziennych- śniadania, obiady. Oferujemy urozmaicone menu dopasowane do Państwa preferencji kulinarnych.

Bardziej szczegółowo

Zawód: technik żywienia i gospodarstwa domowego - przykładowe rozwiązanie zadania nr 1

Zawód: technik żywienia i gospodarstwa domowego - przykładowe rozwiązanie zadania nr 1 TYTUŁ PROJEKT REALIZACJI PRAC ZWIĄZANYCH Z PRZYGOTOWANIEM OBIADU W PRZEDSZKOLU WG OBOWIĄZUJĄCEGO JADŁOSPISU ORAZ SPORZĄDZENIE ZAPOTRZEBOWANIA ŻYWNOŚCIOWEGO I RAPORTU ŻYWIENIOWEGO W ODNIESIENIU DO OBIADU.

Bardziej szczegółowo

Pięć dni. z kuchnią Pięciu Przemian. www.wkuchnipieciuprzemian.pl PRZEPISY I ZDJĘCIA: ANNA CZELEJ

Pięć dni. z kuchnią Pięciu Przemian. www.wkuchnipieciuprzemian.pl PRZEPISY I ZDJĘCIA: ANNA CZELEJ Pięć dni z kuchnią Pięciu Przemian www.wkuchnipieciuprzemian.pl PRZEPISY I ZDJĘCIA: ANNA CZELEJ Menu poniedziałek Śniadanie: Pasta z jajek i pomidorów Obiad: Zupa krem z marchewki i melona kolacja: Sałatka

Bardziej szczegółowo

Jadłospis na wrzesień 2015

Jadłospis na wrzesień 2015 Jadłospis na wrzesień 2015 02.09.2015 środa Zupa: Ogórkowa z ziemniakami i koperkiem II danie: Złocista pierś panierowana, ziemniaki, surówka z marchewką, jabłkiem i jogurtem naturalnym 03.09.2015 czwartek

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

Lista zakupów na 7 dni diety

Lista zakupów na 7 dni diety Lista zakupów na 7 dni diety bakalie 1 Orzechy włoskie 54 2 Wiórki kokosowe 10 jaja 1 Jaja kurze całe ekologiczne 381 nabiał 1 Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 800 2 Kefir, 2% tłuszczu 600 3 Maślanka spożywcza,

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMITU ZAMÓWIENIA - zalecenia żywieniowe do sporządzania posiłków dla Przedszkola Specjalnego nr 249 w Warszawie

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMITU ZAMÓWIENIA - zalecenia żywieniowe do sporządzania posiłków dla Przedszkola Specjalnego nr 249 w Warszawie Nr sprawy P249.26.03.2013 Załącznik nr 7 do Specyfikacji SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMITU ZAMÓWIENIA - zalecenia żywieniowe do sporządzania posiłków dla Przedszkola Specjalnego nr 249 w Warszawie Posiłki muszą

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS NA M-C PAŹDZIERNIK 2015

JADŁOSPIS NA M-C PAŹDZIERNIK 2015 JADŁOSPIS NA M-C PAŹDZIERNIK 2015 Data Zestaw Zestaw dla dzieci z alergią 01.10.2015 I śniadanie- kanapka z chleba pszennego(1) z masłem i z pasztetem drobiowym z ogórkiem kiszonym, herbata z cytryną I

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny Jesteśmy kucharzami

Projekt edukacyjny Jesteśmy kucharzami Projekt edukacyjny Jesteśmy kucharzami Autor: mgr Agata Matuszczak Agata Matuszczak 1 Cele programu : 1. Cel ogólny: kształtowania prawidłowych nawyków żywieniowych. 2. Cele szczegółowe: wielozmysłowe

Bardziej szczegółowo

Surówka z sałaty, papryki i świeżych ogórków Waga 1 porcji -100 g. Budyń Waga 1 porcji - 200 g

Surówka z sałaty, papryki i świeżych ogórków Waga 1 porcji -100 g. Budyń Waga 1 porcji - 200 g Surówka z sałaty, papryki i świeżych oórków Waa 1 porcji -100 Oórek 70,0 0,700 Papryka czerwona 20,0 0,200 Sałata 30,0 0,300 Jourt naturalny 2% tłuszczu 20,0 0,200 Pieprz Czosnek Koper Budyń Waa 1 porcji

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal Zdrowe żywienie w cukrzycy Lista wymienników 1 porcji produktów**

Bardziej szczegółowo

Od ponad 10 lat naszym celem jest produkcja przetworów domowym sposobem, które oprócz wyśmienitego smaku są przede wszystkim zdrowe!

Od ponad 10 lat naszym celem jest produkcja przetworów domowym sposobem, które oprócz wyśmienitego smaku są przede wszystkim zdrowe! Od ponad 10 lat naszym celem jest produkcja przetworów domowym sposobem, które oprócz wyśmienitego smaku są przede wszystkim zdrowe! FIMARO - Polskie przetwory według domowej receptury Anny Walczyńskiej

Bardziej szczegółowo

Kolacja uroczysta. BEST WESTERN Hotel Felix ul. Omulewska 24 04-128 Warszawa tel. : 22 210 70 50. Wariant I - 88 PLN/ os

Kolacja uroczysta. BEST WESTERN Hotel Felix ul. Omulewska 24 04-128 Warszawa tel. : 22 210 70 50. Wariant I - 88 PLN/ os Wariant I - 88 PLN/ os Danie ciepłe serwowane (jedna pozycja do wyboru) : Grillowane kawałki kurczaka serwowane z mieszanką sałat w winnym sosie vinaigrette i pieczonymi ziemniakami w świeżych ziołach

Bardziej szczegółowo

MENU OBIADOWE w dniach: 2.09.2015 r. 4.09.2015 r.

MENU OBIADOWE w dniach: 2.09.2015 r. 4.09.2015 r. w dniach: 2.09.2015 r. 4.09.2015 r. ŚRODA 2.09.2015 r. (skład surowcowy: wywar mięsny (wołowo drobiowy) warzywny, marchewka, pietruszka, por, 2. Kotlet schabowy panierowany, ziemniaki z koperkiem, buraczki

Bardziej szczegółowo

KALKULACJA CENOWA. 15842220-0 szt. 360. 15842220-0 szt. 360. 15842220-0 szt. 240. 15842220-0 szt. 480. 15842220-0 szt. 240. 15842220-0 szt.

KALKULACJA CENOWA. 15842220-0 szt. 360. 15842220-0 szt. 360. 15842220-0 szt. 240. 15842220-0 szt. 480. 15842220-0 szt. 240. 15842220-0 szt. ... ( pieczęć wykonawcy) Załącznik nr 1d do siwz KALKULACJA CENOWA Część IV Różne artykuły spożywcze Lp. Nazwa towaru C.P.V. Jedn. miary Ilość 1 Ananasy w plastrach 565g, puszka 15332100-5 szt. 100 2 3

Bardziej szczegółowo

POTRAWKA Z CIECIERZYCY 1,3 84 5 15 3 x KROKIETY Z KAPUSTĄ I GRZYBAMI 1 502 13 70 20 x x x POLENTA 1,2 450 3 78 15 NALEŚNIK Z PIECZONYMIM JABŁKAMI 480

POTRAWKA Z CIECIERZYCY 1,3 84 5 15 3 x KROKIETY Z KAPUSTĄ I GRZYBAMI 1 502 13 70 20 x x x POLENTA 1,2 450 3 78 15 NALEŚNIK Z PIECZONYMIM JABŁKAMI 480 ENERGIA (kcal)/ (g)/ (g)/ E (g)/ ALERGENY ŚNIADANIA ZESTAW ŚNIADANIOWY Z HUMUSEM 766 23 119 39 x sezam ZESTAW ŚNIADANIOWY Z TOFUCZNICĄ 509 22 68 18 x x DANIA GŁÓWNE VEGE PITA wegetariańska 856 23 79 50

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z PRZEPROWADZENIA AKCJI PT. ZBOŻA ZJADAMY, ENERGIĘ Z NICH MAMY W SAMORZĄDOWYM PRZEDSZKOLU NR 121 W KRAKOWIE

SPRAWOZDANIE Z PRZEPROWADZENIA AKCJI PT. ZBOŻA ZJADAMY, ENERGIĘ Z NICH MAMY W SAMORZĄDOWYM PRZEDSZKOLU NR 121 W KRAKOWIE SPRAWOZDANIE Z PRZEPROWADZENIA AKCJI PT. ZBOŻA ZJADAMY, ENERGIĘ Z NICH MAMY W SAMORZĄDOWYM PRZEDSZKOLU NR 121 W KRAKOWIE Akcja Zboża zjadamy, energię z nich mamy została przeprowadzona w naszym przedszkolu

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejsze tematy: Węglowodany Cukier Indeks i Ładunek Glikemiczny Węglowodany są ważne! są źródłem szybko przyswajalnej energii, odżywiają bezpośrednio komórki mózgowe,

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN PRÓBNY W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ

SPRAWDZIAN PRÓBNY W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA DATA URODZENIA UCZNIA miejsce na naklejkę z kodem dzień miesiąc rok SPRAWDZIAN PRÓBNY W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ Warzywa, owoce Czas pracy: 60 minut (można

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS PODSTAWOWY DLA DZIECI W WIEKU 1-3 O ZAPOTRZEBOWANIU ENERGETYCZNYM 1000 KCAL NA DOBĘ

JADŁOSPIS PODSTAWOWY DLA DZIECI W WIEKU 1-3 O ZAPOTRZEBOWANIU ENERGETYCZNYM 1000 KCAL NA DOBĘ PT 13.02. CZW 12.02. ŚR 11.02. WT 10.02. PON 09.02. ZIMA z JADŁOSPIS PODSTAWOWY DLA DZIECI W WIEKU 1-3 O ZAPOTRZEBOWANIU ENERGETYCZNYM 1000 KCAL NA DOBĘ DZIEŃ ŚNIADANIE 20-25% energii OBIAD 30-35 % energii

Bardziej szczegółowo

smaczne i zdrowe Dania wegetariańskie

smaczne i zdrowe Dania wegetariańskie smaczne i zdrowe Dania wegetariańskie 2 SPIS TREŚCI Wstęp 4 ŚNIADANIA 6 Chrupiąca sałatka z warzyw 6 Ciastka francuskie z jajkiem i brokułem 7 Grzanka z grillowanym tofu i cukinią 8 Grzanki z pieczarkami

Bardziej szczegółowo

Wspaniały smak naszej pizzy jest wynikiem dbałości o każdy etap produkcji. Starannie przygotowana receptura ciasta, dobór składników zapewniający

Wspaniały smak naszej pizzy jest wynikiem dbałości o każdy etap produkcji. Starannie przygotowana receptura ciasta, dobór składników zapewniający Wspaniały smak naszej pizzy jest wynikiem dbałości o każdy etap produkcji. Starannie przygotowana receptura ciasta, dobór składników zapewniający najlepszy smak, ręczny wyrób i wypiek pizzy w piecu opalanym

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100 Zestaw 12 Zupa ogórkowa Waga 1 porcji - 300 g I porcja 10 porcji Ogórek kwaszony 30,0 0,300 Marchew 18,7 0,187 Pietruszka, korzeń 7,5 0,075 Por 7,5 0,075 Seler korzeniowy 3,7 0,037 Ziemniaki 75,0 0,750

Bardziej szczegółowo

Tajlandia 5 kg. 3 Ananas suszony krążki Tajlandia 5kg 8 4 Brzoskwinie suszone. 7 Figi suszone cal.2 Turcja 2,5 kg 8 8 Figi suszone cal.

Tajlandia 5 kg. 3 Ananas suszony krążki Tajlandia 5kg 8 4 Brzoskwinie suszone. 7 Figi suszone cal.2 Turcja 2,5 kg 8 8 Figi suszone cal. P.H.U. JAPAR Ul. Spławie 72, 61-311 Poznań tel. 61 7916, fax. 61 79329 www.japar.pl Poznań, 01.10.2012 Asortyment Lp. Owoce suszone i kandyzowane Nazwa produktu Kraj pochodzenia 1 Ananas suszony kostka

Bardziej szczegółowo

NABÓR / oferta edukacyjna 2015/2016

NABÓR / oferta edukacyjna 2015/2016 NABÓR / oferta edukacyjna 2015/2016 Technikum Nr 1 Zasadnicza Szkoła Zawodowa Nr 6 Szkoła Policealna Nr 1 technik ekonomista technik handlowiec technik informatyk technik obsługi turystycznej technik hotelarstwa

Bardziej szczegółowo

Od ponad 10 lat naszym celem jest produkcja przetworów domowym sposobem, które oprócz wyśmienitego smaku są przede wszystkim zdrowe!

Od ponad 10 lat naszym celem jest produkcja przetworów domowym sposobem, które oprócz wyśmienitego smaku są przede wszystkim zdrowe! Od ponad 10 lat naszym celem jest produkcja przetworów domowym sposobem, które oprócz wyśmienitego smaku są przede wszystkim zdrowe! FIMARO - Polskie przetwory według domowej receptury Anny Walczyńskiej

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS NA MIESIĄC LIPIEC 2015

JADŁOSPIS NA MIESIĄC LIPIEC 2015 JADŁOSPIS NA MIESIĄC LIPIEC 2015 01.07.201 I śniadanie kanapka z chleba pszennożytniego z masłem (1), z serkiem Almette(7), kakao (1,) Dieta dla dzieci z uczuleniem na mleko krowie, orzechy i czekoladę

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu Akademia Zdrowego Przedszkolaka ZBOŻA ZJADAMY, ENERGIĘ Z NICH MAMY w Przedszkolu Samorządowym w Michalowie

Sprawozdanie z realizacji programu Akademia Zdrowego Przedszkolaka ZBOŻA ZJADAMY, ENERGIĘ Z NICH MAMY w Przedszkolu Samorządowym w Michalowie Sprawozdanie z realizacji programu Akademia Zdrowego Przedszkolaka ZBOŻA ZJADAMY, ENERGIĘ Z NICH MAMY w Przedszkolu Samorządowym w Michalowie Na przełomie października i listopada została przeprowadzona

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Zdaniem amerykańskich specjalistów białko nie stanowi problemu w dietach wegetariańskich, ponieważ obecnie spożywamy zbyt duże ilości protein.

Zdaniem amerykańskich specjalistów białko nie stanowi problemu w dietach wegetariańskich, ponieważ obecnie spożywamy zbyt duże ilości protein. Dieta wegetariańska Bardzo często powielane są nieprawdziwe informacje na temat diety wegetariańskiej na przykład w kontekście białka. W opinii nie tylko specjalistów z zakresu dietetyki ale również lekarzy

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Jadłospis na listopad 2015

Jadłospis na listopad 2015 Jadłospis na listopad 2015 02.11.2015 poniedziałek Zupa: Pieczarkowa z ziemniakami II danie: Duszone bitki wieprzowe w jasnym sosie, kasza jęczmienna, surówka z białej kapusty i marchewki 03.11.2015 wtorek

Bardziej szczegółowo

KUCHNIA POLSKA. Bardzo dużą popularność zdobyły także pomidory. Polska kuchnia znana jest na całym świecie dzięki wspaniałym kiełbasom.

KUCHNIA POLSKA. Bardzo dużą popularność zdobyły także pomidory. Polska kuchnia znana jest na całym świecie dzięki wspaniałym kiełbasom. KUCHNIA POLSKA Kroniki średniowieczne opisują kuchnię polską jako bardzo ostrą, charakteryzującą się częstym użyciem dużych ilości mięsa i kasz. Ówczesna kuchnia polska stosowała olbrzymie, w porównaniu

Bardziej szczegółowo

OFERTA 2014 - MENU DO KALKULACJI -

OFERTA 2014 - MENU DO KALKULACJI - OFERTA 2014 - MENU DO KALKULACJI - ZUPY (300 g) Zupa dnia grzybowa, krupnik, rosół z makaronem, pomidorowa, ogórkowa, jarzynowa, barszcz, kapuśniak, barszcz biały, szczawiowa, pieczarkowa Flaczki Żurek

Bardziej szczegółowo

1. Wyjątkowe Menu Wigilijne

1. Wyjątkowe Menu Wigilijne Kuchnia Restauracji Aleksander, bazując na staropolskich, regionalnych przepisach, stworzyła wyjątkowe Wigilijne Menu. Zachęcamy Państwa do zorganizowana Wigilii firmowej w zabytkowych murach Restauracji

Bardziej szczegółowo

Tydzień od 1 do 5 września

Tydzień od 1 do 5 września Tydzień od 1 do 5 września Poniedziałek 01.09. Płatki kukurydziane z owocami, pieczywo, masło, pomidor, wędlina, sałata, ogórek, dżem Zupa brokułowa Spaghetti z warzywami i szynką w kremowym sosie pomidorowym

Bardziej szczegółowo

Dieta z niską zawartością soli Low Salt Diet. Przewlekła Choroba Nerek. Chronic kidney disease chapter 8

Dieta z niską zawartością soli Low Salt Diet. Przewlekła Choroba Nerek. Chronic kidney disease chapter 8 Low Salt Diet Przewlekła Choroba Nerek Chronic kidney disease chapter 8 Utrzymanie równowagi w odżywianiu jest niezbędne dla wszystkich, ale jeszcze bardziej dla osób z przewlekłą chorobą nerek (PChN).

Bardziej szczegółowo

SAŁATKA WARZYWNA: SKŁADNIKI:

SAŁATKA WARZYWNA: SKŁADNIKI: Książka kucharska SAŁATKA WARZYWNA: SKŁADNIKI: 2 duże ziemniaki 4 duże marchewki 2 duże pietruszki 1 średni seler 1 puszka groszku 1 puszka kukurydzy 2 średnie cebule 4 ogórki kiszone majonez sól i pieprz

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA CELE: 1. Zapoznanie dzieci z Piramidą Zdrowia pożądanym modelem zdrowego odżywiania. 2. Zapoznanie dzieci z produktami ważnymi w ich diecie. 3. Podjęcie

Bardziej szczegółowo

smaczne i zdrowe Ryby i owoce morza

smaczne i zdrowe Ryby i owoce morza smaczne i zdrowe Ryby i owoce morza SPIS TREŚCI Wstęp 4 Sałatki 6 SAŁATKA Z CHRUPIĄCYMI KULKAMI Z MIRUNY I ZIEMNIAKÓW 6 SAŁATKA Z GRILLOWANYMI KREWETKAMI 7 SAŁATKA Z GRILLOWANYMI KALMARAMI I WĘDZONYM

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZESTAWY WESELNE

PRZYKŁADOWE ZESTAWY WESELNE PRZYKŁADOWE ZESTAWY WESELNE Zestaw I Zupa: Tradycyjne przywitanie chlebem i solą Lampka wina musującego Rosół z makaronem Przywitanie Obiad Danie główne (podane na talerzach): Rolada z karczku i wołowiny

Bardziej szczegółowo

Najbardziej przyjazna oferta komunijna w Wilanowie

Najbardziej przyjazna oferta komunijna w Wilanowie Najbardziej przyjazna oferta komunijna w Wilanowie Szanowni Państwo, Dziękujemy za zainteresowanie Hotelem Wilanów Warszawa by DeSilva. Nasza restauracja to doskonałe miejsce do organizacji przyjęcia komunijnego.

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy

Bardziej szczegółowo

Mamo, tato pobaw się ze mną - Propozycje dla Niejadka /źródło: http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/

Mamo, tato pobaw się ze mną - Propozycje dla Niejadka /źródło: http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/ PRZEDSZKOLE PRZYJAZNE ŻYWIENIU I AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ" KRYTERIUM I - Przedszkole zapewnienia posiłki: I śniadanie- godz. 8.30 II śniadania godz. 11.00 obiad godz.13.30 Posiłki są zgodne z rekomendacjami

Bardziej szczegółowo

GRECKA OLIWA EXTRA VIRGIN

GRECKA OLIWA EXTRA VIRGIN GRECKA OLIWA EXTRA VIRGIN Najwyższej jakości oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia na zimno przy użyciu wyłącznie środków mechanicznych o kwasowości mniejszej niż 0,5% Oliwa Extra Virgin butelka szklana

Bardziej szczegółowo

Propozycja MENU Przyjęcie weselne. Opcja SILVER 170 zł/osobę

Propozycja MENU Przyjęcie weselne. Opcja SILVER 170 zł/osobę Propozycja MENU Przyjęcie weselne Poniżej przedstawiamy Państwu przykładowe menu. Wszystkie oferty są tylko propozycjami, które podlegają omówieniu i wprowadzeniu wszelkich zmian sugerowanych przez naszych

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja zdjęciowa

Dokumentacja zdjęciowa Ogródek dydaktyczny Zmysłowy zakątek przy Przedszkolu Samorządowym nr 1 im. Marii Konopnickiej z oddziałami integracyjnymi w Zelowie Na terenie ogródka dydaktycznego Zmysłowy zakątek przy Przedszkolu Samorządowym

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty:

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty: ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1 Pakiet nr 1 - Dostawa drobiu Pakiet/L p. Produkt Orientacyjna ilość zamawiana w ciągu roku I Drób 2. Filet drobiowy 800 kg 2 dni 3. Podudzia drobiowe 180 kg 2 dni 4. Skrzydła

Bardziej szczegółowo

Filet z pstrąga wędzonego podawany na krążkach cebuli w złocistej panierce

Filet z pstrąga wędzonego podawany na krążkach cebuli w złocistej panierce PRZYSTAWKI Chleb ze smalcem i ogórkiem kiszonym Śledź z sałatką cebulowo-śmietanową z pieczywem Placuszki Bojka i Łemka - placki z kiszonej kapusty podawane z łososiem wędzonym Filet z pstrąga wędzonego

Bardziej szczegółowo

Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II

Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II śniadanie :, zupa mleczna zacierkowa (makaron pszenny)180ml

Bardziej szczegółowo

Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych

Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych Zakład Uprawy i Nawożenia Roślin Warzywnych Ocena dostępności i jakości nasion warzyw z upraw ekologicznych Autorzy: prof. dr hab. Stanisław Kaniszewski dr Anna Szafirowska Opracowanie redakcyjne: dr Ludwika

Bardziej szczegółowo

Najbardziej przyjazna oferta przyjęć komunijnych

Najbardziej przyjazna oferta przyjęć komunijnych Najbardziej przyjazna oferta przyjęć komunijnych www.desilva.pl Hotel DeSilva Inn Katowice Airport ul. Równoległa 2 Szanowni Państwo Dziękuję za zainteresowanie hotelem DeSilva Inn Katowice Airport. Nasza

Bardziej szczegółowo

Menu Wigilijne CATERING24 www.catering24.pl,

Menu Wigilijne CATERING24 www.catering24.pl, Menu Wigilijne Menu PROPOZYCJA I Filet z Karpia w chrupiącej panierce Dwiartki ziemniaków Pierogi z kapustą i grzybami Napoje gorące Deser Sernik z maślaną kruszonką Zawijaniec makowy z bakaliami PROPOZYCJA

Bardziej szczegółowo

Menu 27-30.04.2015. Dieta BMJ - Karob (30g) na mleku sojowym(200ml), chleb orkiszowy (50g), szynka drobiowa (10g), pomidor (10g), sałata

Menu 27-30.04.2015. Dieta BMJ - Karob (30g) na mleku sojowym(200ml), chleb orkiszowy (50g), szynka drobiowa (10g), pomidor (10g), sałata Menu 27-30.04.2015 Poniedziałek: Śniadanie: Kakao (30g) na mleku (200ml), chleb orkiszowy (50g), masło (10g), ser żółty (15g), szynka drobiowa (10g), sałata (2g), papryka (2g). Dieta BM Karob (30g) na

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Jakość. 100% Mięsa + Przyprawy

Najwyższa Jakość. 100% Mięsa + Przyprawy Prawdziwe Jedzenie. Tradycyjne Wyroby Tradycyjne wyroby kaszubskie wytwarzane z mięsa czerwonego, białego oraz ryb przy zastosowaniu starych, regionalnych technologii. Oferujemy szeroki asortyment mięsa,

Bardziej szczegółowo

Nowe prawo dotyczące żywienia w placówkach oświatowych

Nowe prawo dotyczące żywienia w placówkach oświatowych Nowe prawo dotyczące żywienia w placówkach oświatowych Żywienie dzieci i młodzieży w świetle przepisów ROZPORZĄDZENIA MINISTRA ZDROWIA z dnia 26 sierpnia 2015 r. Akty prawne 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA

Bardziej szczegółowo

Galaretka czerwono - zielona [130/130/13/6 g], Woda mineralna. [200 g] WW: 2.6

Galaretka czerwono - zielona [130/130/13/6 g], Woda mineralna. [200 g] WW: 2.6 PM nr 7: Jadłospis od 2013-12-09 do 2013-12-20 Menu klasyczne: Data Śniadanie Drugie śniadanie Obiady Podwieczorek Wartości odżywcze: 2013-12-09 Zupa mleczna z ryżem białym i owocami [230/25, PoniedziałekKanapka

Bardziej szczegółowo

Kolacja Wigilijna. W godz. 17.00 20.00. Bufet zimny

Kolacja Wigilijna. W godz. 17.00 20.00. Bufet zimny Drodzy Państwo, Dziękuję za zainteresowanie ofertą Restauracji Herbowa. Poniżej przedstawiam Państwu ofertę dotyczącą organizacji przyjęcia. Mam nadzieję, że nasze propozycje spotkają się z Państwa zainteresowaniem.

Bardziej szczegółowo

Przystawki: Duet śledzi w śmietanie i w oleju podane z ziemniakiem w mundurku 15,00 zł

Przystawki: Duet śledzi w śmietanie i w oleju podane z ziemniakiem w mundurku 15,00 zł Przystawki: Duet śledzi w śmietanie i w oleju podane z ziemniakiem w mundurku 15,00 zł Ryby wędzone na plackach ziemniaczanych z musem chrzanowym /3 rodzaje ryb wg pomysłu Szefa Kuchni/ 20,00 zł Tatar

Bardziej szczegółowo

Kasza kukurydziana Kasza kukurydziana (polenta) produkowana jest z ziaren kukurydzy w postaci drobnego grysiku. Dostarcza błonnika, witamin B1 i PP

Kasza kukurydziana Kasza kukurydziana (polenta) produkowana jest z ziaren kukurydzy w postaci drobnego grysiku. Dostarcza błonnika, witamin B1 i PP Kasza kukurydziana Kasza kukurydziana (polenta) produkowana jest z ziaren kukurydzy w postaci drobnego grysiku. Dostarcza błonnika, witamin B1 i PP oraz beta-karotenu. Produkty z kukurydzy są sycące, dodające

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 W PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK 1. 2. MODUŁ I ZDROWE ODŻYWIANIE TREŚCI FORMY REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

II danie: Papryki nadziewane zbożami w sosie pomidorowym (można zrobić gołąbki)

II danie: Papryki nadziewane zbożami w sosie pomidorowym (można zrobić gołąbki) I DZIEŃ Śniadanie napój cytrynowo- miodowy, owsianka Napój miodowy Łyżeczkę miodu zalać letnią wodą nie gorącą na wieczór i odstawić na noc, rano do szklanki dodać łyżkę świeżo wyciśniętego soku z cytryny.

Bardziej szczegółowo

Restauracja Bergamotka jest idealnym miejsce aby zorganizować przyjęcie weselne.

Restauracja Bergamotka jest idealnym miejsce aby zorganizować przyjęcie weselne. Restauracja Bergamotka jest idealnym miejsce aby zorganizować przyjęcie weselne. Nasza sala bankietowa mieści razem z parkietem tanecznym do 100 osób. Posiadamy również kameralną salą restauracyjną na

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć Smacznie i zdrowo przy rodzinnym stole

Scenariusz zajęć Smacznie i zdrowo przy rodzinnym stole Scenariusz zajęć Smacznie i zdrowo przy rodzinnym stole CELE: 1. Uświadomienie dzieciom, że śniadanie jest podstawowym posiłkiem w ciągu dnia. 2. Przekazanie wiedzy na temat zależności pomiędzy właściwym

Bardziej szczegółowo

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka Obecny styl życia i towarzyszące mu zmiany, także w naszym sposobie odżywiania się, zmniejszają zdolność uczenia się, sprzyjają przemęczeniu psychicznemu i fizycznemu, powodują drażliwość a nawet agresję.

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZŁE NAWYKI ŻYWIENIOWEKONSEKWENCJE zmniejszona wydolność fizyczna dziecka, płaskostopie, skrzywienia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 15 Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 15 jest dietą odchudzającą do zastosowania u większości osób planujących redukcję masy ciała. Może być stosowana przez dłuższy okres czasu. Jest dietą

Bardziej szczegółowo

PRZEKĄSKI ZIMNE. 28 pln. 12 pln. Bruschetta z pomidorami, świeży pomidor z czosnkiem i bazylią, oliwą z oliwek podawany na chrupiących grzankach

PRZEKĄSKI ZIMNE. 28 pln. 12 pln. Bruschetta z pomidorami, świeży pomidor z czosnkiem i bazylią, oliwą z oliwek podawany na chrupiących grzankach PRZEKĄSKI ZIMNE Carpaccio z polędwicy wołowej, cienkie plastry polędwicy wołowej marynowanej w brandy, podawanej z aromatyczną oliwą, rukolą i kaparami oraz oryginalnym serem Grana Padano 28 pln Bruschetta

Bardziej szczegółowo

Program Koła Kulinarnego Palce lizać. Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r.

Program Koła Kulinarnego Palce lizać. Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r. Program Koła Kulinarnego Palce lizać Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r. 1 Założenia ogólne: Prowadzące: Aneta Ciapcińska i Aleksandra Rubajczyk Miejsce realizacji: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

1. STANDARD pieczarki z cebulą, ser edamski 6 zł / XL 7 zł

1. STANDARD pieczarki z cebulą, ser edamski 6 zł / XL 7 zł ZAPIEKANKA Z PIECA ketchup łagodny lub pikantny. 1. STANDARD pieczarki z cebulą, ser edamski 6 zł / XL 7 zł 2. LUX wersja nr 1. wzbogacona o dodatki szynka lub salami, pomidor, 7.50 zł / XL 8.50 zł ogórek

Bardziej szczegółowo

Surówki. i sałatki ZNAKOMITYCH PRZEPISÓW

Surówki. i sałatki ZNAKOMITYCH PRZEPISÓW N A K A Ż D Ą O K A Z J Ę Surówki i sałatki 150 ZNAKOMITYCH PRZEPISÓW n a k a ż d ą o k a z j ę Surówki i sałatki 150 znakomitych przepisów Wstęp...4 Czym się różni surówka od sałatki...6 Surówki i sałatki

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo