Patron akcji: Materiały edukacyjne dla pacjentów po przebytym zawale. Inicjator akcji:

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Patron akcji: Materiały edukacyjne dla pacjentów po przebytym zawale. Inicjator akcji:"

Transkrypt

1 Patron akcji: Materiały edukacyjne dla pacjentów po przebytym zawale Inicjator akcji:

2 spis treści Wstęp 5 Co to jest zawał serca? 7 ABC... Czyli jak zapobiegać kolejnym zawałom serca 13 Udane życie seksualne po zawale 39 Propozycja menu w ramach diety po zawale 47 Jak ćwiczyć po zawale 51 3

3 nie zawal! wybierz życie WSTĘP Inicjatorzy akcji edukacyjnej Nie zawal! Wybierz życie składają serdeczne podziękowania wszystkim osobom zaangażowanym w merytoryczne opracowanie poradnika. Szczególnie pragniemy podziękować: Prof. dr hab. med. Janinie Stępińskiej Prof. UJ, dr. hab. med. Dariuszowi Dudkowi Prof. dr. hab. n. med. Piotrowi Dylewiczowi dr. med. Andrzejowi Depko dr Agacie Lewandowskiej lek. Emilii Zaborowskiej lek. Beacie Bobrowskiej lek. Maciejowi Bagieńskiemu Zawał mięśnia sercowego zawsze jest przełomowym wydarzeniem zarówno w życiu chorego, jak i jego rodziny. Bezpośrednie zagrożenie życia sprawia, że zadajemy sobie pytanie o przyczyny i następstwa choroby. Zastanawiamy się, jak zminimalizować ryzyko kolejnego incydentu? Jak zmienić swoje życie, nawyki i przyzwyczajenia, żeby długo cieszyć się zdrowiem? Poradnik, który oddajemy w Twoje ręce, stanowi spis zaleceń i zasad, do których powinien stosować się każdy pacjent po zawale. Przestrzeganie tych zaleceń może skutecznie zmniejszyć ryzyko kolejnego incydentu, a równocześnie sprawić, że życie będzie zbliżone do tego, które prowadzą ludzie bez zawału. Pamiętaj, wiele zależy od Ciebie! Nie zawal! Wybierz życie! Więcej przydatnych informacji można znaleźć na: 5

4 Co to jest zawał serca? Zawał serca to śmierć komórek mięśniowych serca, na skutek braku ich zaopatrzenia w krew. Gdy światło naczynia wieńcowego ulegnie zamknięciu przez blaszkę miażdżycową lub skrzeplinę, część mięśnia sercowego, do której naczynie doprowadzało krew, przestaje być odżywiana, a następnie obumiera. Co to jest naczynie wieńcowe? Naczynie wieńcowe to naczynie krwionośne, które doprowadza krew (a wraz z nią tlen i substancje odżywcze) do mięśnia sercowego. Wystarczy kilka godzin od zamknięcia tętnicy wieńcowej, żeby komórki mięśniowe, które były przez nią zaopatrywane, obumarły!!! Dlatego w razie wystąpienia niepokojących objawów jak najszybciej trzeba wezwać pogotowie ratunkowe. 7

5 Jak rozpoznać zawał serca? Serce jest bogato unerwione, dlatego w czasie zawału odczuwamy ból, najczęściej w klatce piersiowej, zwykle za mostkiem. Ból może promieniować, może mieć inną lokalizację: mogą boleć ramiona, ręce, plecy, szczęka, a niekiedy może to być ból w nadbrzuszu. Najczęściej jest piekący, nasila się przy wysiłku i towarzyszy mu uczucie lęku. Nie jest prawdą, że ból zawałowy musi być zlokalizowany w lewej połowie klatki piersiowej i że zawsze promieniuje do lewej ręki. Zdarza się, zwłaszcza u osób chorujących na cukrzycę, że nie odczuwają one typowego bólu wieńcowego, a zawał objawia się zasłabnięciem lub utratą przytomności. Pamiętaj! Ból w klatce piersiowej powinien być dla Ciebie pierwszym sygnałem alarmowym do wezwania pogotowia ratunkowego (karetki). Kto jest narażony na zawał serca? Zawał serca to jedna z najcięższych postaci choroby wieńcowej (miażdżycy), czyli choroby, w której dochodzi do pogrubienia ścian tętnic wieńcowych i zmniejszenia przepływu krwi przez te naczynia. Choroba wieńcowa występuje częściej u osób, u których stwierdza się czynniki ryzyka miażdżycy: nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, podwyższony poziom cholesterolu, mała aktywność fizyczna, otyłość, cukrzyca, obciążenia rodzinne. Ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej wzrasta z wiekiem i zależy od płci. Zawały zdarzają się równie często u kobiet, jak i u mężczyzn, z tym zastrzeżeniem, że konkretną grupę wiekową mężczyzn można porównywać z kobietami o 10 lat starszymi. Do czasu menopauzy kobiety są mniej narażone na zawał serca. Na wiele spośród wymienionych czynników ryzyka możesz wpłynąć poprzez zmianę stylu życia, skuteczną farmakoterapię i aktywność fizyczną. Ma to ogromne znaczenie w zapobieganiu kolejnym zawałom serca! Jak leczy się zawał serca? Przezskórna angioplastyka wieńcowa. Jest to zabieg wykonywany przez kardiologa inwazyjnego w pracowni hemodynamicznej (pracowni kardiologii inwazyjnej). Polega na nakłuciu tętnicy w okolicy pachwiny bądź przedramienia i wprowadzeniu do tętnicy wieńcowej cewnika, poszerzeniu zwężonego miejsca, a następnie zaimplantowaniu stentu. Celem zabiegu jest przywrócenie prawidłowego przepływu krwi w naczyniu wieńcowym, tak aby uchronić komórki mięśnia sercowego przed śmiercią. Jest to najlepsza metoda leczenia u tych chorych, którzy nie mają do niej przeciwwskazań. Leczenie fibrynolityczne (stosowane przy braku dostępności pracowni hemodynamicznej, we wczesnym okresie zawału i przy rozległym obszarze niedokrwionego mięśnia sercowego). Polega ono na dożylnym podaniu 9

6 leku, który powoduje rozpuszczenie skrzepliny zamykającej światło naczynia. Działanie leków fibrynolitycznych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem krwawień. W przypadku współistnienia niektórych chorób jest ono przeciwwskazane. Decyzję o takim leczeniu podejmuje kardiolog na podstawie oceny klinicznej, która obejmuje bilans korzyści i ryzyka. Operacja pomostowania aortalno-wieńcowego (by-passy) jest stosowana w przypadku zmian w wielu naczyniach wieńcowych, w tym przy występowaniu zwężeń obejmujących początkowe odcinki dużych tętnic. Jest to operacja przeprowadzana przez kardiochirurga zwykle związana z koniecznością przecięcia ścian klatki piersiowej w trakcie której za pomocą naczyń własnych pacjenta tworzone są pomosty, które omijają zwężone miejsca w naczyniach wieńcowych i doprowadzają krew do komórek serca. PAMIĘTAJ! Im wcześniej zgłosisz sie do lekarza, tym mniejsze będą skutki zawału serca! Nie zwlekaj! Jeśli zgłosiłeś się do lekarza po upływie 24 godzin od początku bólu zawałowego, może się zdarzyć, że w momencie badania nie odczuwasz już dolegliwości bólowych ani duszności oraz masz prawidłowe ciśnienie tętnicze. Jeśli kardiolog oceni Twój stan jako stabilny, po ocenie badania elektrokardiograficznego oraz wyników badania krwi może odstąpić od udrożnienia tętnicy wieńcowej. Jakie są odległe konsekwencje zawału serca? Zmniejszenie kurczliwości serca W ciągu kilku tygodni od zawału obumarłe komórki mięśnia sercowego są zastępowane przez komórki tkanki łącznej. Powstaje blizna. Ten obszar mięśnia sercowego nie kurczy się i przez to Twoje serce jest osłabione. Nie pompuje krwi wystarczająco sprawnie, a to pogarsza krążenie w organizmie. U pacjenta pojawiają się objawy niewydolności krążenia: duszność, obrzęki kończyn, osłabienie i pogorszenie tolerancji wysiłku. Początkowo objawy występują tylko w czasie wysiłku, kiedy wzrasta zapotrzebowanie komórek na tlen i konieczny jest szybszy przepływ krwi. Zaburzenia rytmu serca Jeśli odczuwasz nierówne bicie serca, skontaktuj się z lekarzem. Niektóre zaburzenia rytmu serca mogą być groźne. Jeśli przebyłeś zawał serca, najważniejsze, żeby nie dopuścić do kolejnego. 11

7 ABC czyli jak zapobiegać kolejnym zawałom serca Udrożnienie tętnicy zawałowej podczas zabiegu przezskórnej angioplastyki wieńcowej przywraca przepływ krwi przez zamknięte lub zwężone naczynie. Zabieg ten nie przeciwdziała jednak powstawaniu zwężeń w innym odcinku tętnicy oraz w pozostałych naczyniach wieńcowych. Ponadto, w wyjątkowych sytuacjach może dochodzić do powtórnego zwężenia światła naczynia w miejscu, gdzie wykonano angioplastykę, nawet jeśli umieszczono w naczyniu stent (metalowa siateczka w kształcie rurki podtrzymująca rozszerzone naczynie). Aby zapobiegać kolejnym zawałom, powinieneś zmienić styl życia i stosować się ściśle do zaleceń lekarza, w tym do wytycznych dotyczących przewlekłego leczenia farmakologicznego. Jednym z celów leczenia zawału jest Twój powrót, o ile to tylko możliwe, do normalnej aktywności fizycznej i zawodowej. Wystąpienie zawału to istotny sygnał alarmowy. Jest to jednocześnie dobry moment do zmiany nawyków i dokonywania świadomych, prozdrowotnych wyborów na co dzień. 13

8 Zasady postępowania po zawale serca zostały sformułowane przez ekspertów Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego w postaci zasad przyporządkowanych kolejnym literom alfabetu od A do F (skróty pochodzą od słów w języku angielskim): A jak antiplatelet leczenie przeciwpłytkowe anticoagulation leczenie przeciwzakrzepowe ACE-inhibition stosowanie inhibitorów konwertazy lub angiotensin receptor blockade blokerów receptora angiotensyny B jak beta-blockade blokada receptorów beta-adrenergicznych blood pressure control kontrola ciśnienia tętniczego C jak cholesterol treatment leczenie zmniejszające poziom cholesterolu cigarette smoking cessation zaprzestanie palenia tytoniu D jak diabetes management leczenie cukrzycy diet zbilansowana dieta E jak exercise wysiłek fizyczny F jak flu prophylaxis szczepienia przeciw grypie U chorych po zawale ryzyko wystąpienia kolejnego zawału jest wysokie i wynosi około 15-20% w ciągu roku. Przestrzegając zaleceń po zawale, zmniejszasz to ryzyko! Antiplatelet A Leczenie przeciwpłytkowe, czyli A jak Antiplatelet Dlaczego pacjenci z zawałem serca mają podawane leki przeciwpłytkowe? Zawał jest najczęściej konsekwencją pęknięcia blaszki miażdżycowej. Miażdżyca to zapalenie ściany naczynia, któremu sprzyjają m.in. nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i podwyższony poziom cholesterolu. W konsekwencji tego zapalenia powstają blaszki miażdżycowe zgrubienia ściany naczynia, zawierające komórki wypełnione cholesterolem. W przypadku pęknięcia blaszki miażdżycowej dochodzi do pobudzenia płytek krwi, które zlepiają się ze sobą i wypełniają uszkodzone miejsce. Niestety, w konsekwencji światło naczynia ulega zwężeniu lub zamknięciu, przepływ krwi przez naczynie zmniejsza się lub ustaje i w ten sposób dochodzi do zawału mięśnia sercowego. Działanie płytek krwi jest fizjologicznie korzystne, bo zapobiega nadmiernej utracie krwi, np. gdy zranimy się w palec. W przypadku pęknięcia blaszki miażdżycowej w tętnicy wieńcowej jest jednak niepożądane. 15

9 Zaraz po rozpoznaniu zawału, jeszcze przed wykonaniem angioplastyki wieńcowej, otrzymasz dwa leki hamujące czynność płytek krwi. Dlaczego pacjenci po zawale powinni kontynuować leczenie przeciwpłytkowe? Stent implantowany do tętnicy wieńcowej jest ciałem obcym. Dopóki nie zostanie pokryty cienką warstwą komórek ściany naczynia, może powodować formowanie skrzepów z płytek krwi. W takiej sytuacji zwęża się światło stentu występuje tzw. zakrzepica w stencie. Zwiększoną częstość występowania zakrzepicy w stencie obserwuje się u pacjentów z cukrzycą częstość około 2,5% oraz u chorych z niewydolnością nerek w około 5,5% przypadków. Jednak największe ryzyko zakrzepicy mają pacjenci, którzy przestali regularnie przyjmować zalecane leki przeciwpłytkowe. W takiej sytuacji ryzyko wystąpienia zakrzepicy w stencie jest szacowane na około 30%. PAMIĘTAJ! Nie przerywaj leczenia przepisanymi lekami bez porozumienia z lekarzem! Jak długo trzeba je stosować? Leczenie dwoma lekami przeciwpłytkowymi, niezależnie od tego, jak byłeś/byłaś leczony/leczona, jest bezwzględnie zalecane przez rok po zawale. Po upływie roku będziesz kontynuować leczenie jednym lekiem przeciwpłytkowym, kwasem acetylosalicylowym, potocznie zwanym aspiryną. Jakie są niekorzystne działania leczenia przeciwpłytkowego? Kwas acetylosalicylowy może powodować uszkodzenie błony śluzowej żołądka. Jeśli masz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, skonsultuj się z lekarzem; otrzymasz lek osłaniający żołądek. PAMIĘTAJ! Sam nie zmieniaj leczenia! Leki przeciwpłytkowe zwiększają ryzyko krwawień. Jeśli masz powikłania krwotoczne, powiedz o tym lekarzowi, nie zwlekaj! Pamiętaj, że bardzo ciemny mocz, smolisty stolec mogą być objawami krwawienia. 17

10 Czy przyjmować leki przeciwpłytkowe, gdy konieczne jest przeprowadzenie zabiegu operacyjnego? Pilne operacje, gdy zagrożone jest Twoje życie, powinny być wykonywane niezwłocznie, niezależnie od leczenia przeciwpłytkowego. W razie operacji planowej, zasady leczenia lekami przeciwpłytkowymi przedyskutuj z lekarzem. Wszystkie operacje planowe u chorych po zawale serca powinny być odroczone do czasu odstawienia drugiego leku przeciwpłytkowego i przeprowadzone bez przerywania leczenia kwasem acetylosalicylowym. PAMIĘTAJ! Sam nie odstawiaj żadnego leku, skonsultuj się z lekarzem. Jeśli konieczne jest wcześniejsze wykonanie operacji, decyzja powinna być podejmowana indywidualnie, po ocenie ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych i krwotocznych. Stosowanie leków przeciwpłytkowych zwiększa ryzyko krwawienia w trakcie operacji. Ich odstawienie, szczególnie w pierwszym roku po zawale, grozi natomiast zakrzepicą i ponownym niedokrwieniem mięśnia sercowego! Jak stosować leki przeciwpłytkowe po zawale serca u chorych leczonych doustnymi antykoagulantami? Pacjenci z migotaniem przedsionków, po wszczepieniu sztucznych zastawek serca, z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową, ze względu na konieczność leczenia doustnymi antykoagulantami mają zwiększone ryzyko krwawień. W przypadku wystąpienia u nich zawału serca, dołączenie leków przeciwpłytkowych dodatkowo podnosi to ryzyko. Dlatego w tej grupie chorych po zawale serca zaleca się krótsze stosowanie leków przeciwpłytkowych oraz częstą kontrolę INR wskaźnika gęstości krwi. U osób leczonych trzema lekami należy utrzymywać INR między 2,0 a 2,5. Jak długo stosować trzy leki? Anticoagulation Leczenie przeciwzakrzepowe, czyli A jak Anticoagulation Zawsze ustalaj ze swoim lekarzem, kiedy i który lek odstawić! A PAMIĘTAJ! Nie podejmuj decyzji samodzielnie! 19

11 ACE-inhibition angiotensin receptor blockadea Stosowanie inhibitorów konwertazy lub blokerów receptora angiotensyny, czyli A jak ACE-inhibition, angiotensin receptor blockade Leki z grupy ACE-inhibitorów zostały wprowadzone do terapii jako leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi. Ich działanie jest jednak wielokierunkowe. Udowodniono, że ich stosowanie u pacjentów po zawale serca powoduje zmniejszenie śmiertelności, szczególnie u chorych z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca oraz niewydolnością nerek. Dlatego ACE-inhibitory u tych pacjentów po zawale serca powinny być stosowane przewlekle. Jeśli przy stosowaniu tych leków masz uporczywy kaszel, poinformuj o tym swojego lekarza, który zmieni ten lek na inny, podobnie działający bloker receptora angiotensyny. Blokada receptorów beta adrenergicznych, czyli B jak beta-blockade Leki blokujące receptory beta adrenergiczne, czyli beta-blokery, działają wielokierunkowo. Przede wszystkim powodują, że serce bije wolniej i ma mniejszą skłonność do arytmii (nieprawidłowego rytmu serca). Ponadto obniżają ciśnienie tętnicze krwi. Udowodniono, że ich stosowanie u pacjentów po zawale, zmniejsza częstość występowania bólów wieńcowych i ryzyko zgonu. Ze względu na szereg korzystnych efektów, przewlekłe leczenie beta-blokerami jest zalecane u wszystkich pacjentów po zawale serca. W trakcie leczenia należy zwrócić uwagę na częstość akcji serca. U niektórych pacjentów w trakcie leczenia beta blokerami serce może bić zbyt wolno poniżej uderzeń na minutę. Mogą wówczas występować: zawroty głowy, stany przedomdleniowe lub omdlenia. W takiej sytuacji należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i wykonać badanie EKG. beta-blockadeb 21

12 Kontrola ciśnienia tętniczego, czyli B jak blood pressure control Nadciśnienie tętnicze sprzyja rozwojowi miażdżycy i choroby wieńcowej. Dlatego po zawale serca należy regularnie mierzyć ciśnienie tętnicze krwi i leczyć nadciśnienie tętnicze. Zalecane wartości ciśnienia tętniczego to mniej niż 140/90 mmhg. Dotyczy to również chorych z cukrzycą. Na ciśnienie tętnicze krwi wpływ mają: nawodnienie organizmu, stres, stosowane leki. Niskie ciśnienie, poniżej 120/70 mmhg, może powodować uczucie zmęczenia. Przy podwyższonych lub zbyt niskich wartościach ciśnienia tętniczego należy skontaktować się z lekarzem, który odpowiednio zmieni dawki stosowanych leków. blood pressure controlb cholesterol treatmentc Leczenie zmniejszające poziom cholesterolu, czyli C jak cholesterol treatment Nieprawidłowe stężenie cholesterolu, oprócz nadciśnienia tętniczego i nałogu palenia papierosów, jest najpoważniejszym czynnikiem ryzyka chorób sercowo naczyniowych (w tym zawału mięśnia sercowego) w Polsce. Zaburzenia lipidowe występują u ponad 60% Polaków. 23

13 Aby określić stężenie cholesterolu całkowitego oraz jego frakcji (LDL, HDL, trójglicerydy), należy oznaczyć lipidogram. Osoby po przebytym zawale mięśnia sercowego powinny osiągnąć następujące wartości: wartość cholesterolu LDL ( złego cholesterolu) powinna wynosić mniej niż 1,8 mmol/l, czyli mniej niż 70 mg/dl, stężenie trójglicerydów (TG) powinno wynosić mniej niż 1,7 mmol/dl, czyli mniej niż 150 mg/dl, wartości cholesterolu HDL ( dobrego cholesterolu) powinny wynosić powyżej 1,2 mmol/l, czyli powyżej 50 mg/dl u kobiet oraz 1,0 mmol/l, czyli powyżej 40 mg/dl u mężczyzn. Osiągnięcie optymalnych wartości cholesterolu oprócz właściwej diety wymaga zastosowania leczenia farmakologicznego. Wszyscy chorzy po zawale serca wymagają przewlekłego leczenia statynami (lekami obniżającymi poziom choresterolu). Leki z tej grupy przede wszystkim: zmniejszają stężenie cholesterolu LDL, zwiększają stężenie cholesterolu HDL, hamują postęp miażdżycy, chronią naczynia krwionośne działają przeciwzapalnie. Nie przerywaj leczenia statynami po osiągnięciu zalecanych poziomów cholesterolu i trójglicerydów. Podczas leczenia statynami należy zwracać uwagę na bóle mięśniowe, które mogą być efektem niepożądanym terapii, oraz okresowo kontrolować parametry wątrobowe stężenie enzymów AspAT i AlAT. PAMIĘTAJ, aby statyny przyjmować wieczorem! 25

14 cigarette smoking cessationc Zaprzestanie palenia tytoniu, CZYLI C jak cigarette smoking cessation Zaprzestanie palenia papierosów to podstawowe i najważniejsze zadanie dla osób po zawale serca. Rzucenie palenia zmniejsza śmiertelność, ryzyko kolejnego zawału oraz udaru mózgu. Palenie papierosów stymuluje rozwój miażdżycy w obrębie naczyń krwionośnych. Jest to bardzo istotny czynnik zwiększający ryzyko kolejnego zawału serca. Jeśli po zawale serca nadal palisz papierosy, jesteś dwukrotnie bardziej narażony na ponowny zawał w porównaniu do osoby, która palenie rzuciła! Jeśli chcesz rzucić palenie: wyrzuć papierosy, popielniczkę, zapalniczkę i inne przedmioty kojarzące się z nałogiem, unikaj sytuacji lub miejsc, w których najczęściej paliłeś, staraj się kontrolować bodźce towarzyszące paleniu, zastąp palenie innymi zachowaniami takimi jak picie wody czy aktywność fizyczna, poszukaj wsparcia wśród najbliższych, poszukaj dodatkowego wsparcia na forach internetowych, gdzie zawiązują się grupy motywacyjne dla osób chcących rzucić palenie, zgłoś się po poradę do ekspertów z tej dziedziny. Jeśli po zawale serca nie jesteś w stanie zaprzestać palenia papierosów, powinieneś zostać skierowany do poradni antynikotynowej. Jeśli nie ma przeciwwskazań, możesz przyjmować leki ułatwiające zaprzestanie palenia. 27

15 Diabetes managementd Leczenie cukrzycy, czyli CZYLI D jak Diabetes management Cukrzyca jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej serca, w tym również zawału. Prawidłowa kontrola cukrzycy pozwala zmniejszyć ryzyko wystąpienia zawału. Bardzo duży nacisk kładzie się na skuteczne leczenie obniżające poziom cukru we krwi. Pod pojęciem tym nie kryje się jedynie leczenie farmakologiczne (tabletki i wstrzyknięcia z insuliną), ale także dobrze zbilansowana dieta, warunkująca odpowiednią wagę ciała, oraz regularny wysiłek fizyczny. Celem leczenia cukrzycy, do którego powinien dążyć każdy pacjent, jest uzyskanie prawidłowych wartości w zakresie glikemii na czczo: < 6,0 mmol/l. Poziom HbA 1C powinien być oznaczany dwa razy do roku i nie powinien przekraczać 7%, a u osób powyżej 75. r.ż. z długotrwałą cukrzycą 8%. Jeśli masz trudności z obniżeniem poziomu cukru do zalecanych wartości, skontaktuj sie z diabetologiem. PAMIĘTAJ! Zbyt niski poziom cukru jest również niebezpieczny dla zdrowia. Jeżeli chorujesz na cukrzycę i przebyłeś zawał mięśnia sercowego: Pamiętaj o unikaniu cukrów prostych: glukozy i fruktozy. Są one szybko wchłaniane przez organizm, dlatego po ich spożyciu stężenie glukozy we krwi szybko osiąga wysokie wartości. Cukry proste możesz stosować, gdy masz niskie stężenie glukozy we krwi. glukoza fruktoza owoce, warzywa, winogrona, miód słodkie owoce, miód Nie powinieneś spożywać alkoholu. Alkohol hamuje produkcję i uwalnianie glukozy z wątroby, w związku z tym jego spożycie (zwłaszcza bez towarzyszącego posiłku) może sprzyjać rozwojowi groźnego dla życia niedocukrzenia. Utrzymuj prawidłową masę ciała, natomiast w przypadku nadwagi lub otyłości staraj się ją odpowiednio zredukować. Staraj się regularnie uprawiać wysiłek fizyczny, który ma korzystny wpływ na wrażliwość na insulinę i kontrolę glikemii, profil lipidowy oraz sprzyja redukcji masy ciała. Pamiętaj jednak, że czas powrotu do pełnej aktywności fizycznej po zawale mięśnia sercowego, jej zakres oraz intensywność muszą być zawsze wcześniej skonsultowane z lekarzem. 29

16 Dieta, CZYLI D jak diet Dieta po zawale serca powinna być dostosowana do okresu choroby. Różna będzie wartość energetyczna posiłków dla osób o niskiej aktywności fizycznej w pierwszych dniach po wystąpieniu zawału (20 kcal/kg masy ciała/dobę) oraz dla osób o zwiększonej aktywności fizycznej (około 30 kcal/kg masy ciała/dobę). Osoby z nadwagą lub otyłością powinny skonsultować dzienną wartość energetyczną posiłków z lekarzem specjalistą. Oceń, czy Twoja waga mieści się w granicach normy. Do oceny służy wskaźnik BMI (ang. body mass index). BMI wskazuje zależność między wagą ciała a wzrostem. Obliczysz go, dzieląc masę ciała (podaną w kilogramach) przez wzrost (podany w metrach) podniesiony do kwadratu: BMI = waga [kg] / wzrost [m] 2 Prawidłowa waga ciała mieści się w granicach 18,5-24,9 kg/m 2. Nadwaga to BMI pomiędzy 25-29,9, otyłość zaś powyżej 30 kg/m 2. O niedowadze mówimy, gdy wskaźnik ten wynosi poniżej 18,5 kg/m 2. DIETD Należy pamiętać, że ograniczenie spożywania kilokalorii wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niedoborów witamin i składników mineralnych, dlatego tak ważna jest odpowiednio zbilansowana dieta. 8 zasad żywienia u osób po zawale mięśnia sercowego 1. W pierwszych dniach po zawale wyklucz z diety produkty zawierające kofeinę kawę, czarną herbatę, cukierki z kofeiną, czekoladę, napoje gazowane zawierające kofeinę oraz tzw. napoje energetyczne do 6 razy dziennie spożywaj niewielkie posiłki (zbyt duża ilość pożywienia może spowodować trudności w oddychaniu oraz zwiększać metabolizm, co wiąże się z nadmiernym wysiłkiem serca). 3. Pamiętaj o rozkładzie kaloryczności posiłków w ciągu dnia. Przykładowa kaloryczność posiłków na 1500 kcal w ciągu dnia Śniadanie 20-25% kcal II śniadanie 15% 225 kcal Obiad 30-35% kcal Podwieczorek 10% 150 kcal Kolacja 20% 300 kcal 31

17 4. Codziennie spożywaj: 5 porcji produktów zbożowych (1 porcja to 4 łyżki mąki pełnoziarnistej, 3 łyżki suchego makaronu, 1 kromka chleba, 2 łyżki płatków owsianych), 4 porcje warzyw (1 porcja to 2 marchewki, 2 pomidory, 2 ziemniaki, 200 g kapusty, 250 g kalafiora), 3 porcje owoców (1 porcja to około 7 truskawek, 1 ½ pomarańczy, 6 śliwek, 1 ½ jabłka, 1 kiwi), 2 porcje chudych produktów mlecznych (1 porcja to 1 szklanka mleka, 80 g sera białego, 150 g jogurtu naturalnego), 2 porcje tłuszczu roślinnego (1 porcja to 2 łyżeczki oleju, 10 orzechów, 2 łyżki margaryny miękkiej), 1 porcję mięsa lub jego zamienników ryb, jaj, warzyw strączkowych (1 porcja to 150 g piersi z kurczaka, 1 jajko, 200 g ryby, 8 plasterków wędliny drobiowej lub 40 g fasoli). 5. Ogranicz spożywanie soli Wskazana ilość sodu na dobę to 3,5 g (1 płaska łyżeczka soli). Nie dosalaj potraw na talerzu, nie stosuj gotowych przypraw wieloskładnikowych czy kostek bulionowych. Produkty węglowodanowe (ryż, makaron pełnoziarnisty, kasze czy ziemniaki) sól po ugotowaniu, 2 razy mniejszą ilością soli (smak będzie taki jak przy soleniu wody podczas gotowania). Sól zastąp dużą ilością aromatycznych przypraw (oregano, bazylia, tymianek, kolendra, czosnek i inne). Niezalecane produkty, zawierające duże ilości soli to: wędliny, kiełbasy, produkty wędzone, sery podpuszczkowe, gotowe dania, produkty typu fast food, sos sojowy, słone i tłuste przekąski (chipsy, krakersy, paluszki). 6. Codzienny jadłospis powinien zawierać produkty zawierające tłuszcze nienasycone. Należy ograniczyć spożycie produktów będących źródłem tłuszczów nasyconych oraz izomerów (znajdują się w przemysłowo przetwarzanych olejach roślinnych, margarynach twardych, tłuszczu, w którym smażymy frytki, naturalnych produktach spożywczych jak np. wołowina, drób). Zalecane produkty: oleje roślinne i oliwa, orzechy i nasiona, margaryny miękkie, awokado. 33

18 7. 3 razy w tygodniu spożywaj ryby zawierają one zdrowe kwasy tłuszczowe omega-3 zmniejszające poziom cholesterolu całkowitego oraz złego LDL we krwi, a zwiększające poziom dobrego cholesterolu HDL. 8. Twoja dieta powinna być bogata w: warzywa i owoce zawierające antyoksydanty, np. brokuły, morele, błonnik pokarmowy, naturalną szczotkę oczyszczającą tętnice ze złogów cholesterolu; błonnik zawarty jest m.in. w pełnoziarnistych produktach zbożowych (kaszach, ryżu, makaronach pełnoziarnistych, otrębach, płatkach zbożowych), potas (obniżający ciśnienie krwi) suszone morele, migdały, pomidory, ziemniaki, produkty nabiałowe zawierające stenole i sterole, czyli margaryny miękkie, jogurty (zmniejszające poziom cholesterolu we krwi), magnez, którego źródłem są produkty pełnoziarniste i orzechy (2 razy w ciągu dnia), produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu (naturalne kefiry, jogurty, maślanka, mleko 1,5-2% tłuszczu czy chude i półtłuste sery twarogowe). Praktyczne wskazówki: zupy zabielaj jogurtem naturalnym zamiast śmietaną, drób spożywaj bez skóry, do pieczenia używaj margaryn miękkich lub olejów roślinnych, olej roślinny stosuj do potraw na zimno, np. sałatek lub podczas pieczenia (olej rzepakowy i oliwa z oliwek oprócz oliwy extra vergine), codziennie zjadaj garstkę orzechów lub nasion dodaj je do sałatki, jogurtu lub schrup na drugie śniadanie, świeże owoce i koktajle owocowe spożywaj jako desery. Zalecenia dietetyczne muszą być zawsze ustalane indywidualnie, z uwzględnieniem czynników ryzyka występujących u danej osoby (takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, dyslipidemia, nadwaga lub otyłość), dlatego w każdym przypadku wskazane jest skorzystanie ze specjalistycznej porady dietetycznej. Na końcu poradnika znajdziesz przykładowe jadłospisy. 35

19 ExerciseE Wysiłek fizyczny, CZYLI E jak Exercise W pierwszych dniach po zawale aktywność fizyczna jest ograniczona. Przed wypisem ze szpitala powinieneś otrzymać wskazówki dotyczące sukcesywnego zwiększania aktywności fizycznej. Docelowo zaleca się aktywność fizyczną codziennie, w tym ćwiczenia fizyczne przez większość dni w tygodniu przez co najmniej 30 minut, osiągniesz to stopniowo. Jeśli ćwiczenia czy spacer powodują bóle w klatce piersiowej, przerwij ćwiczenia i jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem. Bóle wieńcowe w czasie wysiłku mogą być wskazaniem do dalszych badań i/lub zmiany leczenia. Jeśli w czasie wysiłku odczuwasz duszność albo nierówne bicie serca, też skontaktuj się z lekarzem sposób leczenia może bowiem wymagać korekty. Lekarz doradzi Ci, jaki rodzaj wysiłku możesz wykonywać. Flu prophylaxisef Szczepienia przeciw grypie, CZYLI F jak Flu prophylaxise Osoby, które przebyły zawał, powinny co roku szczepić się przeciw grypie, jeśli nie mają przeciwwskazań. Ostra infekcja przebiegająca z przyspieszoną czynnością rytmu serca, wysoką temperaturą, odwodnieniem i wzrostem krzepliwości krwi może u chorego ze znacznym zwężeniem tętnicy wieńcowej doprowadzić do jej zamknięcia. Zauważono, że przynajmniej ¼ zawałów serca występuje bezpośrednio po ostrej infekcji układu oddechowego. Wskazówki dotyczące ćwiczeń po zawale znajdziesz na końcu poradnika. 37

20 UDANE ŻYCIE SEKSUALNE PO ZAWALE Jednym z elementów determinujących jakość życia jest udane życie seksualne. Ta sfera odgrywa znaczącą rolę, i to w różnorodnych aspektach funkcjonowania człowieka. Psychiczne pożądanie kontaktów seksualnych i fizyczna możliwość ich spełnienia dają podstawy do budowania poczucia wartości, godności i oceny samego siebie w roli partnera życiowego i seksualnego. Dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Stąd tak częste pytanie, jakie zadają sobie pacjenci leżący jeszcze na oddziale kardiologicznym: czy będę jeszcze sprawny/sprawna seksualnie? 39

21 Badania wykonywane w ostatnich latach wykazują, że większość pacjentów po zawale serca może odbywać normalne stosunki seksualne bez żadnych środków ostrożności. Jeżeli rekonwalescencja po zawale przebiega bez powikłań i pacjent powraca do swojej normalnej aktywności, nie ma również przeciwwskazań do podjęcia kontaktów seksualnych. Ryzyko zgonu podczas stosunku seksualnego jest niskie i wynosi poniżej 1%. Seks jest jedną z wielu form aktywności człowieka. Wydatek energetyczny związany z aktywnością seksualną jest porównywalny do wysiłku podczas wykonywania codziennych prac domowych. Codzienna aktywność Aktywność seksualna ze stałą partnerką Wysiłek (MET*) od małej do normalnej 2-3 od dużej do pełnej wigoru 5-6 Unoszenie i przenoszenie ciężarów (9-20 kg) 4-5 Spacer 1,5 km w ciągu 20 minut po płaskim terenie 3-4 Praca w ogrodzie 3-5 Tapetowanie 4-5 Lekkie prace domowe, np. prasowanie 2-4 Ciężkie prace domowe, np. szorowanie podłogi, słanie łóżek 3-6 * MET metabolic equivalent of the task (ekwiwalent metaboliczny miara wysiłku fizycznego liczona na podstawie stopnia zużycia tlenu 3,5 ml tlenu/kg/min; jest to sposób na porównywanie ilości wysiłku wymaganego dla różnych rodzajów aktywności). Co ogranicza aktywność seksualną po przebytym zawale? ogólny stan psychiczny pacjenta, współistnienie lęku przed nagłym pogorszeniem stanu zdrowia, reakcja współmałżonka na chorobę, przejawiająca się między innymi unikaniem współżycia z lęku przed jego następstwami. Przypadkowe kontakty seksualne, które są zazwyczaj źródłem dodatkowego stresu, mogą być niebezpieczne dla układu krążenia. Dotyczy to zazwyczaj sytuacji takich jak duża różnica wieku między partnerami (np. starszy mężczyzna i młoda kobieta), stresujące otoczenie (np. seks w biurze, lub w samochodzie), seks bez zabezpieczenia, seks po zbyt dużej ilości alkoholu lub zbyt obfitym posiłku. 41

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy. Przez żołądek do zdrowego serca. kwestionariusz kwalifikujący

Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy. Przez żołądek do zdrowego serca. kwestionariusz kwalifikujący Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy Przez żołądek do zdrowego serca kwestionariusz kwalifikujący I. Informacje ogólne Imię i nazwisko: Telefon: Email: Data urodzenia: Płeć:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Lista zakupów na 7 dni diety

Lista zakupów na 7 dni diety Lista zakupów na 7 dni diety bakalie 1 Orzechy włoskie 54 2 Wiórki kokosowe 10 jaja 1 Jaja kurze całe ekologiczne 381 nabiał 1 Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 800 2 Kefir, 2% tłuszczu 600 3 Maślanka spożywcza,

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu www.lipidogram.pl Szanowny Panie / Szanowna Pani Przeprowadzone badanie profilaktyczne Lipidogram2006 wykazało, że może znajdować się Pan / Pani w grupie osób o podwyższonym ryzyku wystąpienia chorób układu

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Zakres oferowanych usług:

Zakres oferowanych usług: Zakres oferowanych usług: 1. Poradnictwo dietetyczne Porady dietetyczne obejmujące analizę dotychczasowego sposobu żywienia, pomiary antropometryczne, wskazówki i zalecenia żywieniowe. Dla osób zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

SAŁATKA OWOCOWA SEROWE KORECZKI. Czas wykonania: około 15 min. Składniki (liczba porcji 8): ok.40 dag mozzarelli (małe kuleczki) 20 dag rokpola

SAŁATKA OWOCOWA SEROWE KORECZKI. Czas wykonania: około 15 min. Składniki (liczba porcji 8): ok.40 dag mozzarelli (małe kuleczki) 20 dag rokpola SAŁATKA OWOCOWA Czas wykonania: około 7 min. 2 średnie mandarynki 3 plastry ananasa 1 średni banan 2 łyżki niesłodzonego soku pomarańczowego 1 łyżeczka soku z cytryny szczypta cynamonu szczypta goździków

Bardziej szczegółowo

ŚNIADANIE. pełnoziarnisty tost z mozarellą i polędwicą

ŚNIADANIE. pełnoziarnisty tost z mozarellą i polędwicą ŚNIADANIE pełnoziarnisty tost z mozarellą i polędwicą 4 kromki pełnoziarnistego chleba 2 plastry sera mozarella 2 plastry polędwicy drobiowej 4 plastry pomidora Liść sałaty Bazylia Na kromce pełnoziarnistego

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

Przepisy z czerwoną palmą

Przepisy z czerwoną palmą Przepisy z czerwoną palmą Dorota D.K. Kornas 1. ŚLEDZIE Z OLEJEM Z CZERWONEJ PALMY 10min 2-4 płaty słonych śledzi -3 nieduże cebule -½ szklanki bio oleju z czerwonej palmy Ölmühle Solling Śledzie należy

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal Zdrowe żywienie w cukrzycy Lista wymienników 1 porcji produktów**

Bardziej szczegółowo

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Cholesterol Co powinieneś wiedzieć Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Wstęp Cholesterol jest substancją, której organizm potrzebuje do produkcji hormonów, witaminy D oraz przemian tłuszczów w organizmie.

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych DIETA 1200 kcal Dzień I * miarach I śniadanie 290 Musli z rodzynkami i orzechami 2 łyżki 30 g 112 Mleko 0.5 % tłuszczu 1 szklanka 250 ml 97 Grejpfrut 1 szt., średni 350 g 81 II śniadanie 251 Chleb żytni

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS DLA DZIECKA

JADŁOSPIS DLA DZIECKA JADŁOSPIS DLA DZIECKA Hania, 8 lat, uczennica Prawidłowo zbilansowana dieta zapewnia dziecku wszystkie niezbędne składniki do prawidłowego rozwoju fizycznego, jak i umysłowego. Średnia wartość energetyczna:

Bardziej szczegółowo

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód PURE DIET Joanna Flis Os. Wichrowe Wzgórze 33C 61-699 Poznań tel. 511 02 99 44 Imię i nazwisko Rok urodzenia Nr telefonu E-mail Dane kontaktowe Grupa krwi Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Bardziej szczegółowo

Składniki: Chipsy z marchewki: 1 mała marchewka odrobina oleju. Przygotowanie: Piersi kurczaka myjemy, osuszamy i kroimy w kostkę.

Składniki: Chipsy z marchewki: 1 mała marchewka odrobina oleju. Przygotowanie: Piersi kurczaka myjemy, osuszamy i kroimy w kostkę. Pyszne, aromatyczne i lekko słodkie curry z kurczakiem, czerwoną soczewicą, pomidorami, melonem i chipsami z marchewki. Gotowe curry podałam w wydrążonym melonie, którego część użyłam do przygotowania

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia NADMIERNE BMI Produkty zalecane - dozwolone duża ilość warzyw owoce w niewielkiej ilości woda mineralna niegazowana chude mięso odłuszczone lub niskotłuszczowe produkty mleczne pieczywo pełnoziarniste

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to:

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to: Cholesterol Wprowadzenie Cholesterol jest lipidem (tłuszczem). Jest wytwarzany w wątrobie z pokarmów zawierających tłuszcz; organizm potrzebuje go do normalnego funkcjonowania. Cholesterol znajduje się

Bardziej szczegółowo

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA PAMIĘTAJ!!! TEKST PODKREŚLONY LUB WYTŁUSZCZONY JEST DO ZAPAMIĘTANIA. Opracował: mgr Mirosław Chorąży Zasłabnięcie

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

ZASADY ODŻYWIANIA SPORTOWCÓW PRZEPIS NA SUKCES

ZASADY ODŻYWIANIA SPORTOWCÓW PRZEPIS NA SUKCES ZASADY ODŻYWIANIA SPORTOWCÓW PRZEPIS NA SUKCES Do osiągnięcia sukcesu w sporcie pomocna jest dieta wysokowęglowodanowa. Spożywanie węglowodanów w czasie intensywnego wysiłku zwiększa wytrzymałość, czyli

Bardziej szczegółowo

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 1. Cel główny Uczeń ocenia swój sposób żywienia Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 2. Cele szczegółowe Uczeń: ocenia wielkość porcji poszczególnych grup produktów spożywczych identyfikuje

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia Masa ciała Wzrost.

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo

POMIARY CIAŁA. 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m

POMIARY CIAŁA. 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m Aby zamówić Indywidualny Plan Żywieniowy należy wypełnić formularz. Czas potrzebny do wypełnia to ok 30 minut. Proszę o dokładne i szczegółowe wypeł formularza. Wypełniony

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Zdrowy talerz ucznia. mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek

Zdrowy talerz ucznia. mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek Zdrowy talerz ucznia Powiatowy program profilaktyki i promocji zdrowia w celu zmniejszania zachorowalności i śmiertelności z powodu chorób układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Twój Program Odchudzania. -20 kg

Twój Program Odchudzania. -20 kg Twój Program Odchudzania -20 kg Warto wiedzieć Wszyscy marzymy o pięknym, płaskim i wyrzeźbionym brzuchu. Niestety często zamiast kaloryfera mamy niechcianą oponkę wylewającą się ze spodni, której nie

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Akcja 5 razy dziennie warzywa i owoce. 31 marca 2007r.

Akcja 5 razy dziennie warzywa i owoce. 31 marca 2007r. Akcja 5 razy dziennie warzywa i owoce 31 marca 2007r. Cele akcji: wzrost spożycia warzyw i owoców do co najmniej 5 porcji dziennie uprawianie aktywności fizycznej utrzymywanie prawidłowej masy ciała Hasło

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko...

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko... DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA Imię i nazwisko... Proszę o sumienne wypełnienie niniejszego wywiadu żywieniowego, który posłuży do oceny Pani/Pana sposobu żywienia. Dobrze, aby dzienniczek wypełniać

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

1 porcja Rebuild. Lunch: Dzień 1

1 porcja Rebuild. Lunch: Dzień 1 Przykładowy Plan Posiłków: Faza Zdrowego Stylu Życia Tydzień 1 Śniadanie: Dzień 1 Opcja 4 Naturalny jogurt z kawałkami jabłek i cynamonem Chude o obniżonej zawartości tłuszczu kiełbaski z dużym pomidorem

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko

Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko Dieta redukcyjna 1350 kcal Dietetyk Agnieszka Besz Poradnia Dietetyczna StudioDiety www.studio-diety.pl Dzień Śniadanie II Śniadanie Obiad Przekąska Kolacja Sałatka

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Przykładowy Plan Posiłków: Faza Comiesięcznego Startu

Przykładowy Plan Posiłków: Faza Comiesięcznego Startu Przykładowy Plan Posiłków: Faza Comiesięcznego Startu Śniadanie: Dzień1 Jajecznica z grzybami Mała garść mieszanki nasion: Sugerowane nasiona: dynia & słonecznik Mała porcja surowych warzyw: marchew, pomidor,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna)

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Załącznik nr 2 do SWIZ DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku 300 Masło extra 35,2% Szynka kanapkowa 30 Papryka czerwona Kawa z mlekiem 225 Poniedziałek 2208,6 kcal

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy

Bardziej szczegółowo