Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym"

Transkrypt

1 Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym Nowe podejście do nauki zawodu w kształceniu i szkoleniu zawodowym PORADNIK NAUCZYCIELA - KONTEKST TEORETYCZNY Città di Castello, 2012 Projekt finansowany przy wsparciu Komisji Europejskiej. Treść odzwierciedla wyłącznie poglądy autorów. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za umieszczoną w nich zawartość merytoryczną.

2 Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym Nowe podejście do nauki zawodu w kształceniu i szkoleniu zawodowym Poradnik nauczyciela - kontekst teoretyczny Margrieta Kroese Roberta Marsili Anabel Menica Poradnik zawiera artykuły: Roberty Marsili, Harm Biemans, Cherith Megaw Associazione Lingua Più, Città di Castello, Włochy Landstede Group, Zwolle, Holandia Politeknika Ikastegia Txorierri, Derio, Hiszpania Streszczenie Niniejszy poradnik przeznaczony jest dla nauczycieli i instruktorów kształcenia i szkolenia zawodowego. Jest on produktem europejskiego projektu Leonardo da Vinci FROJOL Metoda Montessori w zdobywaniu kwalifikacji zawodowych (ang. Freestyle Montessori On the Job Learning) (projekt nr 2011-NL1-LE ). Projekt został zrealizowany przez sześciu partnerów z krajów Unii Europejskiej: Austrii, Francji, Hiszpanii, Holandii, Polski i Włoch. Poradnik składa się z dwóch części: praktycznej zatytułowanej Poradnik nauczyciela i teoretycznej zatytułowanej Kontekst teoretyczny. Część teoretyczna ukazuje obecną sytuację w edukacji Montessori w sześciu wymienionych krajach. Analizuje podstawy metody Marii Montessori i pokazuje trendy w szkołach kształcących w oparciu o tę metodę. Porównuje wykorzystanie metody Montessori w szkołach średnich i placówkach kształcenia dorosłych, aby zaproponować sposób wykorzystania dziedzictwa Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym, bez specjalnego nakładu czy tworzenia typowych instytutów kształcenia i szkolenia zawodowego tą metodą. W poradniku przedstawiono przykłady podejścia do grup docelowych w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego, a także problemy, z jakimi grupy te mogą sie spotkać. Ponadto przedstawiono kilka pomysłów wykorzystywanych w edukacji w Hiszpanii, Holandii i we Włoszech. Zestaw narzędzi do korzystania z metody wypracowanej przez projekt został zaproponowany nauczycielom i instruktorom w części praktycznej. Obie części można znaleźć na stronie internetowej projektu: Dostępne są następujące wersje językowe: angielska, francuska, hiszpańska, holenderska, niemiecka, polska i włoska. W zakończeniu części teoretycznej podano odniesienia i skróty wykorzystane w w obu częściach poradnika. 2

3 Spis treści Wstęp Montessori: założenia, wprowadzenie metody Obecne wykorzystanie podstawowych założeń Montessori w edukacji (z wyłączeniem kształcenia i szkolenia zawodowego) Dotychczasowe grupy docelowe Montessori a obecne zastosowanie Montessori w przedszkolu Montessori w szkole podstawowej Montessori w szkole średniej Szkolenia dla dorosłych - nie istnieją zorganizowane instytucje stosujące metody Montessori do dorosłych Podsumowanie Obecne badania edukacyjne i potrzeby w kształceniu i szkoleniu zawodowym Na temat projektu FROJOL Artykuł: Metoda nauczania Montessori: Zastosowanie w szkoleniu dorosłych, Roberta Marsili, Włochy Artykuł: Kształcenie i szkolenie zawodowe w oparciu o kompetencje na przykładzie holanederskim: zarys i problemy, Harm Biemans, Holandia Artykuł: Rozwój edukacyjny w Hiszpanii, Cherith Megaw, Hiszpania Obecne badania europejskie dotyczące kariery zawodowej uczniów, pogląd na edukację przyszłości Wyniki badań międzynarodowych raport projektu FROJOL Wnioski / podsumowanie Przeniesienie idei Montessori do kształcenia i szkolenia zawodowego Metoda Montessori zastosowana w odniesieniu do dorosłych - Lingua Più Przeniesienie zasad Montessori ze szkoły średniej do kształcenia i szkolenia zawodowego Porównywanie uczenia metodą Montessori na poziomie średnim i szkoleń dla dorosłych Podsumowanie Literatura Uwaga: Autorzy poradnika zdecydowali się zastosować formę "on" i "jego" odnosząc się do ucznia / praktykanta, aby ułatwić czytanie, ponieważ uważają, że forma "on / ona" spowoduje zamieszanie i wolnieniejsze czytanie. Niemniej jednak stosując tę formę mamją na myśli zarówno kobiety jak i mężczyzn. 3

4 Wstęp Niniejsza część teoretyczna poradnika dla nauczycieli i instruktorów kształcenia i szkolenia zawodowego jest jednym z głównych rezultatów europejskiego projektu Leonardo da Vinci FROJOL Metoda Montessori w zdobywaniu kwalifikacji zawodowych (ang. Freestyle Montessori On the Job Learning). 1 Osoby zajmujące się edukacja wciąż zmagają się z problemem zbyt wczesnego wypadania uczniów ze szkolnego systemu kształcenia. Nie każdemu obywatelowi Unii Europejskiej udaje się osiągnąć zamierzony poziom wykształcenia. Chociaż są to kwestie polityczne, jednak odpowiedzialność ponoszą też szkoły zawodowe. Prowadzi nas to do grupy docelowej tego przewodnika: nauczycieli i instruktorów zaangażowanych w systemie edukacji oraz opiekunów w miejscu pracy Jak podkreślają w swoich sprawozdaniach Partnerzy projektu FROJOL, systemy edukacyjne ulegają zmianie w przeciągu dekad. W całej Europie wiele metod dydaktycznych i rozwiązań edukacyjnych wprowadzano, a następnie z nich rezygnowano. Chociaż nadal istnieją ogromne różnice w podejściu do edukacji w poszczególnych krajach europejskich, to dla przykładu, uczenie się na pamięć, ustąpiło idei uczenia się przez działanie. Można zauważyć, że podstawowe idee dwudziestowiecznej pedagog Marii Montessori nadal dobrze wpisują się w dzisiejsze strategie edukacyjne! Optymalne środowisko nauki zajmowało kluczową pozycję w metodzie dydaktycznej Marii Montessori. Zagłębiając się w zagadnienie dzisiejszej edukacji okazało się, że we wszystkich krajach europejskich istota optymalnego środowiska jest ważna. Nie oznacza to jednak, że uczniowie mogą uczyć się tylko w miejscu pracy lub w szkole! To właśnie Maria Montessori zapoczątkowała silny związek między jej rodzimymi Włochami a jej drugim krajem Holandią! Więc nie był to przypadek, że jedna z partnerek projektu Robera Marsili z organizacji Lingua PIU, w pełni zaangażowana w dzisiejszy kształcenie dorosłych metodą Montessori, skontaktowała się z organizacją z Holendii w celu napisania projektu FROJOL. Sześciu partnerów z różnych krajów, współpracowało w tym 2 letnim projekcie, współfinansowanym przez Komisję Europejską w ramach programu Uczenie się przez całe życie Leonardo da Vinci, Transfer Innowacji Przeniesienie wizji włoskiego partnera Lingua PIU co do możliwości wprowadzenia metody Montessori do kształcenia i szkolenia zawodowego dorosłych stanęło u podstaw stworzenia tego nowego projektu Leonardo da Vinci. Celem partnerów projektu FROJOL jest wykorzystanie podstawowych zasad tej metody w nowej grupie docelowej osób powyżej 16 roku życia. Konsorcjum projektu skupi się na przyszłych i obecnych uczniach w tradycyjnym kształceniu i szkoleniu zawodowym, jako że każdy uczeń na tym etapie życia posiada już, mniejsze lub większe doświadczenie edukacyjne. Autorki tej metody (Anabel Menica, Roberta Marsili i Margrieta Kroese) uważająy, że to właśnie połączenie nauki w szkole i firmie prowadzi do najskuteczniejszego wyboru drogi zawodowej przez ucznia. To świadomość, że każdy uczeń jest inny, ma inne pochodzenie i doświadczenia, a także swój własny, najlepszy dla niego sposób uczenia się ma istotne znaczenie. 4

5 Projekt skierowany jest do następujących grup docelowych: Nauczycieli i instruktorów specjalistów ze szkół lub ośrodków szkolenia zawodowego Opiekunów praktyk - specjalistów z zakładów pracy, którzy mają nadzór nad praktykantami Uczniów osob, które uczą się w szkole przygotowując się do praktyk w swoim zawodzie w zakładach pracy Stażystów i praktykantów. 5

6 1. Montessori: założenia, wprowadzenie metody Maria Montessori urodziła się 31 sierpnia 1870 r. we Włoszech. Rodzice zachęcili ją do podjęcia kariery zawodowej w edukacji, w jednym z niewielu zawodów otwartych dla kobiet w tym czasie. Ona jednak była zdeterminowana, aby uczęszczać do szkoły medycznej i ostatecznie została lekarzem. W 1901 roku Marię Montessori pochłonęło badanie filozofii edukacyjnej i antropologii. W 1907 roku otworzyła swoją pierwszą szkołę w Rzymie "La Casa dei Bambini", wykorzystując niektóre z materiałów edukacyjnych opracowanych podczas doświadczenia zdobytego podczas pracy w przytułku w Rzymie. Nazwisko Montessori zaczęło kojarzyć się ze szkołami stosującymi podejście edukacyjne i materiały edukacyjne Włoszki tj. szkoły dostosowane do potrzeb rozwojowych dzieci. Główną cechą wyróżniającą metodę Montessori jest to, że to uczeń kieruje swoją edukacją, dokonując wyboru spośród odpowiednich działów dobrze zorganizowanej i wyposażonej klasy. Program nauczania włącza kształcenie praktyczne z zakresu życia codziennego (korzysta z materiałów, które pomagają w wykonywaniu praktycznych i często codziennych czynności, włączając umiejętności motoryczne), sensoryczne (zmysły i mózg), języki, matematyke, geografię, nauki przyrodnicze i sztukę. Zniesione zostały egzaminy, surowe programy, wspólne lekcje i zabawki. Podsumowanie ogólnych aspektów pedagogicznych metody Montessori: Dzieci są zdolne do samodzielnej nauki. Nauczyciel nie jest "nauczycielem", ale moderatorem i "obserwatorem", a nie wykładowcą ; nie przenosi swojej wiedzy, ale pomaga uczniom odkryć i zobaczyć, co już jest w nich. Istnieje wiele "wrażliwych okresów" do nauki. Nauka poza własnym odpowiednim okresem wrażliwości może być trudna i frustrująca. Dzieci mają "chłonny umysł" od urodzenia do około 6 roku życia, posiadając nieograniczoną motywację do osiągnięcia kompetencji w swoim środowisku i udoskonalenia swoich umiejętności oraz zrozumienia. Zjawisko to charakteryzuje się u małego dziecka zdolnością do powtarzania działań we wrażliwych okresach. Dzieci doskonalą swoje otoczenie szkolne, przygotowane dla wygody ich kształcenia i mające zachęcać je do niezależności, poprzez wyposażenie ich w narzędzia i odpowiedzialność, aby udało im się je utrzymać. Dzieci uczą się poprzez odkrywanie, więc stosuje się materiały dydaktyczne wyposażone w możliwość samodzielnego kontrolowania błędu; przez to dzieci uczą się korygować własne błędy. Dzieci najczęściej uczą się same w okresach intensywnej koncentracji i nie powinno to być przerwane przez nauczyciela. Ręka jest ściśle związana z rozwijającym się mózgiem u dzieci. Dzieci muszą rzeczywiście dotknąć kształtów, temperatury itp. Uczą się nie tylko oglądać nauczyciela czy ekran telewizora mówiących im o tych odkryciach. Według filozofii Montessori najważniejsze cechy edukacji to: odpowiednie środowisko skromny nauczyciel materiały naukowe powtarzanie ćwiczeń samokontrola błędów ćwiczenia w ciszy uporządkowane pokoje analiza ruchu dobre maniery pisanie i czytanie 6

7 2. Obecne wykorzystanie podstawowych założeń Montessori w edukacji (z wyłączeniem kształcenia i szkolenia zawodowego) 2.1. Dotychczasowe grupy docelowe Montessori a obecne zastosowanie Maria Montessori była pierwszą Włoszką, która została lekarką. Pomimo swojego poziomu wykształcenia naukowego podjęła próbę kształcenia "idiotów", "ludzi niewyuczalnych". Metoda oparta na początkowych doświadczeniach została zastosowana w Rzymie wobec dzieci z rodzin najuboższych, których nie stać było na wysokie koszty kształcenia. Te dzieci pochodziły z rodzin o bardzo niskim wykształceniu i często rodziny te były przeciwne ich edukacji ze względów finansowych. Montessori musiała przekonać te rodziny do potrzeby wykształcenia dzieci, właśnie po to, aby wzrósł ich standard życia, musiała znaleźć i udowodnić skuteczność swojej metody i pokazać, że to nie była strata czasu. Pomimo początkowych zarzutów, metoda stała się znana na całym świecie. Prowadząc nasze badania w ramach projektu FROJOL 1 w poszczególnych krajach zdawaliśmy sobie, że w dzisiejszych czasach większość dzieci kształconych w szkołach Montessori wywodzi się ze społeczeństwa klasy średniej i wyższej, także dlatego, że w niektórych krajach - większość tych szkół to szkoły prywatne. W pewnym sensie "zdradzamy" początkowy zasadniczy zamiar Marii Montessori... Obecnie w niektórych krajach partnerskich, takich jak Włochy, Holandia i Francja, ogólnie w Europie i w innych krajach, takich jak USA metoda Montessori przeżywa prawdziwy renesans. Następuje coś na kształt jej nowych "narodzin", ponieważ podstawy metody Montessori wpisują się w nowoczesny kształt edukacji. Właściwie porzucenie zasady surowego, standaryzowanego i globalnego podejścia w edukacji, nauczyciele / instruktorzy, szkoły i ośrodki szkoleniowe angażują się w tworzenie programów dostosowanych dla każdego ucznia, a w to nowe podejście idealnie wpasowuje się metoda Montessori. Innowacyjna idea kształcenia ustawicznego wykracza poza ustalone zasady, tak jak robiła to Maria Montessori. Jej pomysł umieszczenia ucznia w centrum systemu edukacji, ma już ponad 100 lat. "Ale dobre pomysły i praktyki są ponadczasowe, a ta metoda wykazała swoją skuteczność na całym świecie. A teraz myślę, że świat jest w końcu gotowy na połączenie intiucji odważnej Włoszki, innowatorki w dziedzinie edukacji, urodzonej w 1870 roku". 2 Stosowanie metody w krajach partnerskich, wynikające z badań w nich przeprowadzonych, wydaje się charakteryzować oryginalnymi elementami koncepcji Montessori. Oczywiście większość z nich musi wziąć pod uwagę zmieniające się czasy i to, że niektóre narzędzia są nieaktualne i niemożliwe do zastosowania. Ponadto wprowadzone zostały nowe narzędzia takie jak wykorzystanie komputera i Internetu Montessori w przedszkolu Aby pokazać różnicę w metodach następujący cytat Marii Montessori ma bardzo jasny wydźwięk: "Czy tu jest to miejsce, w którym dziecko może robić, co chce?" zapytał inspektor. "Nie, proszę Pana, my nie robimy tego, co chcemy, my chcemy robić to, co robimy" odpowiedziało dziecko. 1 Krajowe badania z Hiszpanii, Polski, Francji, Holandii, Włoch, Austrii dostępne [online] 2 Roberta Marsili, Lingua Più,

8 W przedszkolach obserwator 3 pomaga dziecku myśleć samodzielnie. Na tym etapie dziecko musi doświadczać poprzez mentora. Dziecko może zrozumieć coś tylko jeśli samo to zrobi. Jest ono uważane za cel edukacji, a dorośli tylko stoją z boku. Wszelka bezużyteczna pomoc może być przeszkodą. Cele uczenia się w przedszkolu to: Edukacja poprzez zmysły: samo-tworzenie mentalnych kategorii, jako podstawy wiedzy matematyczno-logicznej, zintegrowane działania takie jak wyrażenia niewerbalne, umiejętność słuchania, postrzeganie ciała; samokontrola błędów. Życie w środowisku: życie i praca w grupie, wybór i wykonywanie zadania, poszanowanie środowiska naturalnego, za pomocą porządku, ciszy i skupienia Montessori w szkole podstawowej Cytując Marię Montessori: "Każda część nauki jest ściśle połączona z innymi, a każdy temat jest bardziej szczegółowym opisem tej samej podstawowej zasady." Od działania do myślenia, to może być ogólna myśl Montessori w odniesieniu do szkolnictwa podstawowego. Z pomocą mentora, dziecko dokonuje refleksji na temat swojego działania, więc działania stają się doświadczeniami. Dzieje się tak dlatego, że dziecko ma istotną potrzebę doświadczenia i wiedzy. Dziecko jest zafascynowane tajemnicą, bezustannie zastanawiając się, co wie, a czego nie wie, aby znaleźć klucz do świata. Potrzebuje kosmicznego pomysłu, gdyż nie można zrozumieć biologii bez zrozumienia chemii lub fizyki. To niemożliwe, aby posiąść wiedzę o Ziemi, nie wiedząc, co jest wokół niej, to znaczy bez znajomości astronomii Montessori w szkole średniej Cytując Marię Montessori: "Ważne jest, aby zorganizować szkoły średnie na tej samej podstawie naukowej, na której została zbudowana Casa dei Bambini." 4 Lata nastoletnie są uważane za drugie narodziny: nastolatki rodzą się dla społeczeństwa. Na tym etapie dużą uwagę przywiązuje się do: ciszy, słuchania i szacunku dla innych. W szkolnictwie średnim rola instruktora jest bardzo delikatna: instruktor może słuchać, czekać, zrozumieć i uwzględniać zdolności i nastawienie ucznia. Elastyczność mentora, czyli główny element na tym etapie, oznacza prawo wyboru i prywatny wybór przedmiotów w ramach głównej podstawowy programowej, dostępności dla każdego ucznia, w celu wysłuchania go i okazania akceptacji. Głównym celem jest autonomia ucznia, stworzenie wokół niego dopasowanego środowiska umożliwiającego mu uczenie się. Na tym etapie powszechne jest wykorzystanie środka dydaktycznego zwanego "umową", sporządzoną pomiędzy mentorem i uczniem, który zdaje sobie sprawę ze swojego czasu uczenia się. Dzięki umowie uczeń może zorganizować sobie pracę nad każdym z przedmiotów, poważnie przestrzegając terminów wykonania zadań, uzgodnionych z opiekunem. Przeniesienie zastosowania metody Montessori, pilotowane przez Lingua Più w szkoleniach językowych dla dorosłych w kształceniu i szkoleniu zawodowym odbyło się w oparciu o publikację: Edukacja Montessori w XXI wieku (ang. The Montessori Education in the 21 st century). 5 W Holandii w szkołach średnich pracujących metodą Montessori wymagane jest 3 W edukacji metodą Montessori mentor nazywany jest obserwatorem lub prowadzącym 4 Uwaga od redaktora: pierwsza szkoła podstawowa Montessori założona przez Marię Montessori 5 Edukacja Montessori w XXI wieku, 8

9 zastosowanie 6 podstawowych zasad. Są to: głowa, serce i ręce, nauka przez wybór, refleksja, uczenie się społeczne, spójność materiału nauczania w szkole i poza nią. Nie ma żadnych wymagań programowych z wyjątkiem tych ustalonych przez państwo, lub wymagań wstępnych do przyjęcia do szkoły, w celu zdobycia określonych ocen, a te zajmują minimalną ilość czasu. Następnie, w odniesieniu wyłącznie do szkół ponadpodstawowych: uczniowie w wieku 12+ opracowują z nauczycielem kontrakt na okres 1-2 tygodni, aby zrównoważyć pracę i nauczyć się umiejętności zarządzania czasem. Każdego dnia ma miejsce co najmniej jeden 3-godzinny okres nieprzerwanego czasu pracy, nie przerywany przez wymagane lekcje grupowe lub lekcje prowadzone przez specjalistów Szkolenia dla dorosłych - nie istnieją zorganizowane instytucje stosujące metody Montessori do dorosłych 6 O ile wiadomo nie istnieje literatura dotycząca stosowania metody Montessori w kształceniu osób dorosłych. Włoski partner projektu FROJOL organizacja Lingua Più 7, rozpoczął pilotaż metody opartej na filozofii Marii Montessori i zastosował ją w kształceniu dorosłych. Więcej informacji można znaleźć w artykule "Metodyka nauczania Montessori: zastosowanie w kształceniu dorosłych" (ang. Montessori teaching methodology: Application to Adult training ) Podsumowanie Chociaż Maria Montessori zaczęła pracę z dziećmi z rodzin najuboższych, pochodzących ze środowisk bez wykształcenia, podczas naszych badań w poszczególnych krajach zdaliśmy sobie sprawę, że obecnie większość dzieci kształconych w szkołach Montessori pochodzi ze społeczeństwa klasy średniej i wyższej, a często są to szkoły prywatne. Montessori wniosła pedagogiczny i edukacyjny wkład w kształcenie w przedszkolach, szkołach podstawowych i w XX wieku także w szkołach średnich. Chociaż rola instruktora ulega zmianie w tych systemach szkolnych, to zawsze u jej podstaw leży obserwacja i wsparcie dziecka/ucznia oraz zapewnienie mu tak dużo swobodnej przestrzeni jak to możliwe, by mógł samodzielnie dokonać wyboru treści nauczania. Prawdziwej metody Montessori nie można jeszcze znaleźć w edukacji dorosłych czy zawodowej, ale Lingua Più wykorzystała metodę Montessori we własnym podejściu do nauczania dorosłych. W projekcie FROJOL to samo podejście będzie zastosowane przez partnerów projektu w kształceniu i szkoleniu zawodowym. 6 Zobacz międzynarodowy raport projektu FROJOL na temat edukacji Montessori, 7 Informacje ogólne: 9

10 3. Obecne badania edukacyjne i potrzeby w kształceniu i szkoleniu zawodowym 3.1. Na temat projektu FROJOL Nadal jest zbyt wielu pracowników bez wystarczającego poziomu kwalifikacji, aby mogli sprostać silnej i globalnej konkurencji na europejskim rynku pracy. Dlatego musimy znaleźć mądre sposoby zachęcenia i angażowania większej liczby praktykantów do zdobywania umiejętności potrzebnych na rynku pracy oferując im zindywidualizowane możliwości osiągnięcia sukcesu w edukacji, na praktykach, szkoleniach i wreszcie na rynku pracy. Uwzględnia to znalezienie nowych metod dydaktycznych skierowanych do młodych i bezrobotnych, ponieważ nie są oni tacy sami jak uczniowie uczący się w "zwykłym" trybie kształcenia i szkolenia zawodowego! Dlatego projekt FROJOL zakłada przeniesienie i udoskonalenie innowacyjnego podejścia dydaktycznego w stosunku do osób dorosłych uczących się w Lingua PIU - włoskiego partnera w tym projekcie Leonardo da Vinci. Koordynatorem projektu FROJOL jest holenderska organizacja Landstede. Pozostałe organizacje włączone w projekt to: GEFAS - Academy for Generations z Austrii, Politeknika Ikastegia Txorierri - HETEL z Hiszpanii, RADAR - B z Francji, Centrum Kształcenia Ustawicznego w Sopocie z Polski i wspomniany już włoski partner Associazione Lingua Piú. Streszczenie W dziedzinie edukacji europejskiej Metoda Marii Montessori jest dobrze znana, ale do dziś jest ona używana w grupie docelowej 4-16 latków. Projekt FROJOL chce wykorzystać podstawowe zasady tej metody w nowej grupie docelowej w wieku 16+, a więc dla tak zwanych młodych dorosłych. Jako konsorcjum, Partnerzy projektu FROJOL skupili się na przyszłych i obecnych uczniach w tradycyjnym systemie kształcenia i szkolenia zawodowego, jako że każdy uczeń 16+ ma już za sobą w mniejszym lub większym stopniu pewne doświadczenia w kształceniu ustawicznym. Jednocześnie Partnerzy chcieli również dotrzeć do grupy uczniów drugiej szansy, którzy powinni mieć szansę zdobywania doświadczeń i uczenia się w środowisku zawodowym (w pracy). Stymuluje to bowiem chęć zdobywania doświadczenia oraz nauki. Możemy też w ramach projektu dotrzeć do grupy osób obawiających się porażki i nie angażujących się w systemie kształcenia i szkolenia zawodowego. Możemy im zaoferować osobiste i osiągalne cele w ramach osobistych programów nauczania. Grupa docelowa Bezpośrednią grupą docelową projektu FROJOL są nauczyciele i instruktorzy z kilku sektorów kształcenia zawodowego. Naszym celem jest: Opracowanie nowej metody nauczania dla nowej grupy docelowej w szkoleniu i kształceniu zawodowym Szkolenie trenerów metodą blended learning (nauczania mieszanego) Pilotaż metody zdobywania kwalifikacji zawodowych poprzez np. praktyki i staże Podwyższenie wartości osiągniętych wyników poprzez silne lokalne, regionalne, krajowe i międzynarodowe sieci kontaktów Skierowanie nowej metody uczenia się (także) do osób z tzw. grup ryzyka Projekt FROJOL przyczynia się do realizacji europejskiego priorytetu "rozwoju i wsparcia kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli, trenerów, instruktorów, wykładowców i instytucji kształcenia i szkolenia zawodowego". A jako że projekt jest spajany w jedną całość, w Holandii przyczyni się również do osiągnięcia m.in. holenderskich priorytetów 10

11 krajowych takich jak rozwój innowacyjnego kształcenia ustawicznego poprzez wdrażanie konkretnych i innowacyjnych sposobów szkolenia w miejscu pracy dla (przyszłych) pracowników i dalszej profesjonalizacji nauczycieli w kształceniu i szkoleniu zawodowym. Dlaczego Europa Połączenie wiedzy w aspekcie międzynarodowym wniesionej z naszych instytucji i różnych krajów umożliwia nam skuteczną organizację uczenia się i możliwość szerokiego upowszechniania naszej wiedzy wśród grup docelowych i beneficjentów. Dzięki postanowieniu wykorzystania metody poprzez e-learning, mogą w niej uczestniczyć nauczyciele kształcenia zawodowego i instruktorzy z całej Europy. Projekt ten może zatem potencjalnie odegrać dużą rolę w ożywieniu kontaktów pomiędzy europejskimi instytucjami dzięki wykorzystaniu mediów społecznościowych jako narzędzi upowszechniania. Europejscy partnerzy, zarówno ci, należący do konsorcjum, jak i nie będą mieli okazję, aby przekazać wiedzę na ten temat, z Holandii do swoich krajów. Opracowanie wspólnej dobrze dopasowanej strategii w poszczególnych regionach da możliwość wykorzystania tej innowacyjnej metody kształcenia ustawicznego. Jakiego wpływu oczekujemy? FROJOL proponuje nową metodę uczenia się zawodu, oferując możliwość uczenia się pewnej liczbie niewykwalifikowanej młodzieży i przedwcześnie kończącej naukę szkolną. Międzynarodowy raport porównujący kwalifikacje krajowe, może również otworzyć możliwości partnerstwa powiązane z wyjazdem na praktyki na poziomie kształcenia i szkolenia zawodowego w krajach konsorcjum Artykuł: Metoda nauczania Montessori: Zastosowanie w szkoleniu dorosłych, Roberta Marsili, Włochy 8 Wprowadzenie: Metodyka w praktyce Wraz z otwarciem w 1907 roku w Rzymie pierwszej szkoły Dr Marii Montessori, jej nazwisko - Montessori - zaczęło być kojarzone ze szkołami stosującymi jej podejście edukacyjne i materiały dydaktyczne w szkołach dostosowanych do potrzeb rozwojowych dziecka. Na całym świecie, w wielu szkołach wdrożono metody Montessori w kształceniu uczniów w szerokim przedziale wiekowym, o których Montessori mówiła: Od chwili, gdy dziecko wchodzi do klasy, każdy krok w jego edukacji jest postrzegany jako stopniowe budowanie, ostatecznie kształtujące całą osobę, przejście od dzieciństwa do dorosłości. Wszystko koncentruje się na potrzebach dziecka. Jedną z wyróżniających cech metody Montessori w wieku przedszkolnym jest to, że dzieci kierują swoją nauką, wybierając spośród sekcji dobrze zorganizowanej i zaopatrzonej klasy, program nauczania uwzględniający przystosowanie do praktycznego życia (materiały, które pomogą w wykonaniu praktycznych i często codziennych czynności, włączając doskonalenie sztuk i zdolności motorycznych), sensoryczne (zmysły i mózg), język, matematyka, geografia, nauki przyrodnicze i sztuka. Rolą nauczyciela jest zapewnienie dzieciom materiałów, a następnie ograniczenie się do "cichej obecności" w klasie. Szkoły Montessori szczycą się tym, iż zaspokajają 8 Roberta Marsili Czy metoda Montessori nadaje się także do nauczania dorosłych? (ang. Is Montessori methodology suitable also for adult teaching?), doświadczenie włoskiego Centrum Szkoleniowego Lingua Più 11

12 osobowościowe i intelektualne potrzeby ucznia, zamiast postrzegania ich jako części procesu w klasie. Uczniowie są zachęcani, aby tez uczyć innych i pomagać sobie nawzajem. Koncepcja Metoda Montessori odradza wiele tradycyjnych pomiarów osiągnięć uczniów (oceny, testy). Zamiast tego metoda ta skupia się na zainteresowaniu dziecka nauką poprzez przedstawianie uczniowi materiałów, które wzbudzą jego zainteresowanie. Montessori bada informację zwrotną i dokonuje jakościowej analizy szkolnych wyników dziecka. Analiza nie odbywa się na podstawie ocen, ale uważnej obserwacji dziecka. Nauczyciele stosujący metodę Montessori oceniają postępy dziecka: udzielając lekcji, poprzez bieżącą obserwację w klasie, przez sprawdzenie efektów ich pracy. Po prostu często dzieci nie zdają sobie sprawy, że są oceniane. Chociaż nie dostają ocen, w dzisiejszych czasach szkoły Montessori piszą sprawozdania z postępów dzieci. Co więcej, zachęca się rodziców, aby przychodzili porozmawiać o postępach ich dziecka dwa razy w roku. Oceny podawane są opisowo, a nie w stopniach. Zakłada się, że dzieci są zdolne do samodzielnej nauki. Iż jest niezwykle ważne, aby nauczyciel był "obserwatorem", a nie wykładowcą. istnieje wiele "trudnych okresów" rozwoju (od kilku tygodni do nawet miesięcy), podczas których umysł dziecka jest szczególnie otwarty na naukę konkretnych umiejętności lub zdobycie wiedzy, jak na przykład czołganie się, siedzenie, chodzenie, mówienie, czytanie, liczenie, oraz różne poziomy interakcji społecznej. Umiejętności te są zdobywane bez wysiłku i radośnie. Nauka jednej z tych umiejętności poza odpowiadającym jej okresem wrażliwości jest oczywiście możliwa, ale może okazać się trudna i frustrująca. dzieci są mistrzami w swoim środowisku szkolnym, które zostało specjalnie dla nich przygotowane, aby było zachęcające do nauki, powinno być wygodne i zachęcać do niezależności, dając im narzędzia i odpowiedzialność za jego utrzymanie dzieci uczą się poprzez odkrywanie, więc powinno się stosować materiały dydaktyczne oraz kontrolę błędów dzieci najczęściej uczą się same w okresach intensywnej koncentracji ręka jest ściśle związana z rozwijającym się mózgiem u dzieci. Wdrożenie i klasa "Co więcej, metoda Casa dei Bambini oferuje, jak mi się wydaje, eksperymentalną dziedzinę badania człowieka i być może obiecuje rozwój nauki, który ujawni inne tajemnice przyrody." 9 Montessori jest praktycznym podejściem do nauki. Zachęca dzieci do rozwijania swoich umiejętności obserwacji, poprzez wykonywanie wielu rodzajów czynności. Działania te obejmują wykorzystanie pięciu zmysłów, ruchu kinetycznego, postrzegania przestrzennego, koordynacji dużych i drobnych umiejętności mechanicznych oraz konkretnej wiedzy, która prowadzi do późniejszego rozwoju abstrakcji. Klasy Montessori tworzą przyjemną i atrakcyjną atmosferę, aby umożliwić dzieciom uczenie się we własnym tempie i interakcje z innymi w naturalnym i spokojnym środowisku. W idealnej klasie, dzieci będą miały nieograniczony dostęp do świata zewnętrznego, ale często jest to niemożliwe, z powodu współczesnego ograniczenia przestrzeni i kwestii kosztów. W odpowiedzi, na to nauczyciele Montessori wyposażają swoje klasy w półki przyrodnicze, żywe rośliny i drobne zwierzęta, albo tworzą na parapecie ogródek, 9 Cytat Marii Montessori 12

13 pozwalających dzieciom doświadczyć jak najwięcej z naturalnego świata nawet przy współczesnych ograniczeniach. W szkołach na poziomie podstawowym, średnim i wyższym, szkoły Montessori idealnie pasują do podziału uczniów na trzyletnie grupy wiekowe, aby zachęcić do interakcji w środowisku społecznym i szkolnym. System ten pozwala na elastyczność tempa uczenia się, dzięki czemu starsze dzieci, mogą pełnić rolę "Pomocnych dłoni", kiedy są pomocnikami swojego koordynatora przez tydzień, dzielą się zdobytą wiedzą z nauczycielami, ale również poprzez utrzymanie czystej i zadbanej klasy. Maria Montessori: związek z Città di Castello Maria Montessori wydała swoją pierwszą książkę dotyczącą jej metody w Citta di Castello, we Włoszech. Stało się tak dlatego, że była dobrą przyjaciółką Alice Hallgarten, żony miejscowego barona Leopoldo Franchetti, z którym opracowała i udoskonaliła metodę i któremu zadedykowała swoją książkę. Włochy i Holandia związane przez metodę Montessori Metoda została zastosowana i jest nadal stosowana od wieku przedszkolnego do wieku 16 lat. Rolą nauczyciela jest przedstawianie dzieciom materiałów z życia codziennego i pozostanie w cichej obecności w klasie. Osobiste i intelektualne potrzeby uczniów są najważniejszym elementem w procesie uczenia się i zachęca sie ich, aby uczyli innych i pomagali sobie nawzajem, zawsze pod cichym nadzorem nauczyciela. Maria Montessori była wyraźnie związana z Holandią, od 1936 roku, kiedy to przeniosła się do tego kraju. Pierwsza szkoła Montessori została zbudowana w Amsterdamie, a jedną z jej najsłynniejszych uczniów była Anne Frank. 100 lat po uruchomieniu pierwszej Szkoły Montessori - Roberta Marsili pochodzaca z Citta di Castello, rozpoczęła testowanie podstawowych założeń Montessori w szkoleniu dorosłych. Zajęłam się tym, ponieważ szukałam dydaktycznych i metodycznych sposobów ułatwienia dorosłym uczniom objętym programem kształcenia przez całe życie (kształceniem ustawicznym) uczenia się i zapamiętywania. I ponieważ związek z Holandią istniał już za życia Marii Montessori, szukałam holenderskiego partnera projektu. "Moim zamiarem nie jest przedstawienie traktatu o pedagogice naukowej. Skromna konstrukcja tych niekompletnych notatek ma ukazać wyniki eksperymentu, który najwyraźniej otwiera drogę do wprowadzenia w praktyce tych nowych zasad nauki, które w ostatnich latach zmierzają do zrewolucjonizowania pracy edukacyjnej." Zdjęcie: Pierwsza klasa Montessori w Città di Castello Nowoczesne szkolenia w Lingua Più Z czasem, metodologia zaowocowała udanym sposobem podejścia do procesu uczenia się, tutaj w Lingua Più; podczas naszych szkoleń, mamy do czynienia z osobami dorosłymi, którzy mają trudności w procesie uczenia się, zarówno jeśli chodzi o aktualizację już posiadanych umiejętności, jak i opanowanie nowych zagadnień. 13

14 Było to spowodowane wieloma czynnikami: brakiem czasu, stylem życia i stresem, poczuciem, że nie jest się w stanie nauczyć się nowych przedmiotów ze względu na wiek, a także koniecznością uczenia się w środowisku młodzieżowym. Aby pomóc naszym studentom zdobyć więcej pewności siebie w procesie uczenia się, jak również aby umożliwić instruktorom lepsze szkolenie dorosłych, zaczęliśmy szukać nowych rozwiązań. Wzięliśmy udział w spotkaniach na temat Montessori, które odbyły się w naszym mieście, ze względu na wspomniany związek: okazało się, że są bardzo ciekawe i wzięliśmy udział w kursie w Rzymie w Opera Nazionale Montessori. 10 Na tle tych doświadczeń, osobistych i zawodowych, wpadliśmy na pomysł, aby opracować sposoby zastosowania metody Montessori dla grupy wiekowej 16+, ze względu na brak jak do tej pory skutecznych technik. Zaczęliśmy stosowanie tej metody wewnętrznie, z grupami naszych uczniów 16+ i zweryfikowaliśmy jej przydatność. Wyniki osiągnięte przez nasz zespół wzmocniły naszą opinię, że nawet w XXI wieku system Montessori nadal ma przyszłość. Nowy wkład w kształcenie i szkolenie zawodowe Lingua Più zakłada, że o ile podstawowa metoda Marii Montessori będzie mogła znaleźć zastosowanie u osób dorosłych, to również może okazać się przydatna dla grup, które do tej pory nigdy nie były docelowymi dla szkół Montessori: kształcenia i szkolenia zawodowego (VET).I to bez tworzenia specjalnych szkół Montessori, ale poprzez włączenie tej metody w system edukacji tam, gdzie jest na to przyzwolenie. Na przykład: podczas szkoleń stosuje się tylko programu nauczania ustalony przez władze kraju. Byłoby wspaniale, gdybyśmy mogli włączyć w to uczenia się kompetencji. Uczymy się za pomocą naszych zmysłów: zapachu, smaku, dotyku, wzroku, słuchu itp. Ocena uczniów dokonywana jest przez zapoznanie się z jego portfolio i obserwację instruktora (w okresie nauki). Nasi uczniowie docelowi (młodzi dorosli) mogą opracować co najmniej 2 tygodniowe kontrakty ze swoim instruktorem, w zależności od ich poziomu kształcenia i szkolenia zawodowego i kompetencji osobistych, umowy zawierają informację o tym, czego zamierzają się nauczyć, określają środowisko (w pracy) zapewniając wystarczający wkład. Nasi praktykanci mogą uczyć się gdzie tylko chcą (w firmie symulacyjnej lub rzeczywistym środowisku pracy odpowiadającym ich programowi kształcenia / stopniowi wykształcenia), ale "uczą się" w cyklach od 3 godzinnych. Ale aby dokładnie wiedzieć, jak zastosować dziedzictwo Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym, musimy przeprowadzić badania i pilotaże nowo stworzonej metody, dopasowanej do założenia: "nowa praca - nowe umiejętności w oparciu o kompetencje zawodowe w kształceniu i szkoleniu zawodowym. Jako partnerzy projektu FROJOL zdaliśmy sobie sprawę, że nie można przeprowadzić tak dużego projektu, bez współpracy z innych instytucjami zajmującymi się szkoleniem, ze względu na wagę międzynarodową takiego zagadnienia oraz na innowacyjny wkład, jaki ten projekt będzie miał w szkolenia i edukację. Kiedy będziemy mieli możliwość rozpoczęcia projektu na ten temat, w jaki sposób mamy zamiar dotrzeć do nauczycieli, naszej potencjalnej grupy docelowej niezbędnej dla wdrożenia metodologii? Poprzez szkolenie instruktorów! Musimy przeszkolić nauczycieli w zakresie odpowiedniego prowadzenia praktykantów podczas ich nauki przedmiotu w danym środowisku zgodnie z, ustalonym w umowie programem nauczania. Dając wyraźny wgląd instruktorom w danym środowisku pracy, ponieważ oni także muszą być w stanie obserwować i dyskutować nad portfolio stażystów. 10 Więcej informacji: 14

15 3.3. Artykuł: Kształcenie i szkolenie zawodowe w oparciu o kompetencje na przykładzie holanederskim: zarys i problemy, Harm Biemans, Holandia 11 STRESZCZENIE w holenderskim systemie kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) edukacja oparta na kompetencjach leży u podstaw innowacji, zarówno na poziomie systemu jak i na poziomie środowiska uczenia się. Artykuł ten zawiera historyczną analizę rozwoju edukacji opartej na kompetencjach w różnych krajach i bada pojęcie kompetencji oraz jej popularność. Przedyskutowane zostaną potencjalne problemy w odniesieniu do koncepcji kompetencji, standaryzacji, uczenia się w szkole i w miejscu pracy, określenie działań edukacyjnych, oceny kompetencji, zmiany roli nauczyciela/jego tożsamości, a także zarządzanie oparte na kompetencjach. Biorąc pod uwagę te problemy, zarysowane zostaną perspektywy przyszłego rozwoju. Sposób uczenia się łączący zarządzanie, praktykę i badania wydaje się być najskuteczniejszym sposobem stworzenia elastycznych systemów kształcenia i szkolenia zawodowego, które są dostosowane do powstającej gospodarki opartej na wiedzy. Wprowadzenie Pojęcie kompetencji stało się bardzo popularne w holenderskim systemie kształcenia i szkolenia zawodowego, zarówno na poziomie polityki jak i praktyki edukacyjnej. Edukacja oparta na kompetencjach leży u podstaw innowacji, zarówno na poziomie systemu jak i na poziomie środowiska uczenia się. Jest to jeden z głównych wniosków sformułowanych przez van Merriënboer (2002) w badaniach przeprowadzonych dla Rady Edukacji w Holandii (Educational Council of the Netherlands), a dotyczących pojęcia kompetencji oraz edukacji opartej na kompetencjach. Przykładem tej tendencji jest fakt, że w holenderskim kształceniu zawodowym na poziomie krajowym obecnie tworzone są profile zawodowe oparte na kompetencjach. Służą one jako podstawa do opracowania programów edukacyjnych opartych na kompetencjach. W edukacji zawodowej na poziomie wyższym wiele programów edukacyjnych można już określić jako oparte na kompetencjach (Mulder, 2003). Dlatego wprowadzenie opartego na kompetencjach kształcenia zawodowego w Holandii spotyka się z zainteresowaniem badających system edukacji. Myślenie kompetencyjne wydaje się również powracać w systemie edukacji w Stanach Zjednoczonych (US Departament Edukacji Krajowe Centrum Statystyk Edukacyjnych, 2002) oraz w różnych krajach Europy (Descy & Tessaring, 2001). Ważnym powodem popularności pojęcia kompetencji jest nadzieja wielu zainteresowanych dziedziną kształcenia i szkolenia zawodowego, że przepaść między oczekiwaniami rynku pracy a efektem edukacji może być (i będzie) zmniejszona właśnie poprzez kształcenie oparte na kompetencjach. Chodzi o to, że kształcenie powinno umożliwić uczniom zdobycie kompetencji, które są niezbędne w przyszłej pracy zawodowej, ale też przydatne do życia w społeczeństwie w ogóle. Dodatkowo, już pracując jako profesjonaliści, powinni nadal rozwijać swoje kompetencje tak, aby mogli odpowiednio zareagować na przyszłe zmiany w pracy i poza nią, a nawet przewidywać kierunek zmian (Jenewein, 2002). W tym sensie kształcenie ustawiczne można określić jako "proces ciągły, stymulujący i wspierający, zapoczątkowany w zwykłym procesie edukacji, wspierający potrzeby, możliwości 11 Biuletyn Kształcenie i szkolenie zawodowe nr 4 - Journal of Vocational Education and Training, Volume 56, Number 4, HARM BIEMANS, Education and Competence Studies Group,Wageningen University and Research Centre, The Netherlands; LOEK NIEUWENHUIS Stoas Research, The Netherlands; ROB POELL, Department of Human Resources Studies, Tilburg University, The Netherlands; MARTIN MULDER & RENATE WESSELINK, Education and Competence Studies Group, Wageningen University and Research Centre, The Netherlands Correspondence: Harm Biemans, Education and Competence Studies Group, Wageningen, University and Research Centre, PO Box 8130, 6700 EW Wageningen, The Netherlands 15

16 i doświadczenia osób w celu rozwinięcia ich zdolności do nabywania kompetencji niezbędnych dla rozwoju osobistego i funkcjonowania zawodowego we własnej organizacji i szybko zmieniającym się społeczeństwie" (Lans, 2004, str. 77). Tak więc, wzrasta świadomość potrzeby ukierunkowania kształcenia zawodowego na rozwój kompetencji, a nie tylko na koncentrowaniu się na zdobywaniu dyplomu. Nacisk należy położyć na umiejętności. To od umiejętności zależy bowiem możliwość zdobycia zatrudnienia. W związku z tym zakłada się, że przesunięcie nacisku na umiejętności rozwijania się poprawi zależność między edukacją a rynkiem pracy (Mulder, 2004). Ponadto, według Mulder (2004), rozpoznawanie nieformalnie nabytych kompetencji oraz sprawdzanie kompetencji nabytych poza systemem edukacji, odgrywa również ważną rolę, nie tylko w Holandii, ale także w wielu innych krajach (Descy & Tessaring, 2001). Dodatkowo jest w tym interes publiczny, aby uznać takie nieformalnie zdobyte umiejętności, gdyż w ten sposób można uniknąć ponoszenia niepotrzebnych kosztów. Wreszcie tendencja do opracowania systemu kształcenia zawodowego w oparciu o kompetencje zależy od aktualnej polityki rządu holenderskiego, ktory stoi na stanowisku, że lepiej jest określić tylko ogólny zarys przyszłych programów kształcenia zawodowego, a nie szczegółowo oddzielne elementy kwalifikacji. Badania nad holenderskim kształceniem i szkoleniem zawodowym (patrz, na przykład, van Merriënboer, 2002) poświęcają również dużo uwagi idei edukacji opartej na kompetencjach. Holenderska Rada Programowa Badań Edukacyjnych sformułowała następujące główne kwestie, które należało rozpoznać w badaniach dotyczących kształcenia i szkolenia zawodowego (VET), a przeprowadzonych w 2003 r.: W jaki sposób odbywają się procesy rozwoju kompetencji w edukacji zawodowej? W jaki sposób można te procesy rozumieć i wyjaśnić? Jakie czynniki mają bezpośredni wpływ na te procesy i jak można zoptymalizować procesy rozwoju kompetencji? Te główne pytania odnoszą się do trzech różnych tematów, ale każdy z nich związany jest z procesami rozwoju kompetencji i określeniem czynników decydujących o takich procesach: Charakterystyka uczących się i rozwój kompetencji; Opracowanie programów edukacyjnych i środowisk; Rola nauczycieli i opiekunów praktyk w środowisku edukacyjnym. Badanie oceniania w oparciu o kompetencje mogą być włączone do każdego z tych tematów (PROO, 2002). Ten artykuł zawiera krytyczną refleksję na temat przydatności rozwoju zagadnienia kompetencji dla rozwoju holenderskiego szkolenia i kształcenia zawodowego. Artykuł zaczyna się od analizy historycznej edukacji opartej na kompetencjach w różnych krajach, która ma zwrócić uwagę na atrakcyjność tego rodzaju edukacji dla holenderskiego kształcenia i szkolenia zawodowego. Przeanalizowano pojęcie kompetencji i podano zarys ewentualnych problemów oraz przyszłych możliwości rozwoju. Rys historyczny Edukacja oparta na kompetencjach w retrospekcji Zainteresowanie edukacją i szkoleniami opartymi na kompetencjach pojawiło się w USA w latach 1960 i 1970 jako rezultat różnych publikacji na temat szkoleń dla firm oraz szkoleń dla nauczycieli opierających się na kompetencjach. 12 Odnosząc się do kształcenia i szkolenia zawodowego w Wielkiej Brytanii opartego na kompetencjach, Boreham (2002) twierdzi, że taki model szkoleń poza systemem Brytyjskich Krajowych Kwalifikacji Zawodowych (National Vocational Qualifications - NVQ) jest "mechanistyczny, redukcjonistyczny i kwestionuje wagę czynnika ludzkiego w procesie 12 Uwagi: Fragment na temat historii kompetencji w oparciu uczenia się od został usunięty z oryginalnego artykułu przez autorów niniejszego dokumentu. 16

17 uczenia się. W systemie NVQ, zrezygnowano z uczenia w oparciu o środowisko szkolne ze względu na przeświadczenie, iż jakakolwiek teoria uczona w szkole byłaby nieprzydatna, gdyż wiedza aktywna jest przyswajana poprzez działanie praktyczne w miejscu pracy. W Tayloryzmie, 13 czyli naukowym zarządzaniu (amerykańska metoda organizacji pracy) epoki industrialnej prowadzi to do pustych umiejętności w nisko wykwalifikowanej gospodarce (Payne, 2000). Modularyzacja często idzie w parze z programem nauczania opartym na kompetencjach. Wzmacnia to dezintegracyjne podejście do analizy pracy. Ten sam argument odnosi się do stosowania technik oceniania behawioralnego: te mają tendencję do pomiaru tylko otwartych, rutynowych aspektów zadań. Tak więc, w literaturze anglosaskiej edukacja oparta na kompetencjach nie ma na ogół pozytywnego wydźwięku. Sztywne uwstecznione podejście typu mapping, w którym najnowocześniejszy w zakładzie pracy jest niedoścignionym punktem wyjścia do zdefiniowania kompetencji zawodowych, prowadzi do rutynowych opisów zawodów, w których pomija się aktywnego i zdolnego do refleksji pracownika (por. proces kanonizacji, wspomniany przez Brown & Duguid, 1996). Achtenhagen i Grubb (2001) doszli do wniosku, że szkolenie oparte na kompetencjach jest odpowiednie dla świata tayloryzmu, ale jest niewystarczającym przygotowaniem do wykonywania pracy, do której potrzebne są wysokie kwalifikacje i gdzie wymagana jest elastyczność i umiejętności rozwiązywania problemów. Pomimo zarzutów skierowanych pod adresem edukacji i szkoleń opierających się na bazie tego rodzaju edukacji, w ciągu ostatnich dziesięcioleci poszczególne kraje nadal przyjmują systemy oparte na kompetencjach. Według Argüelles & Gönczi (2000, str. 9). "Podstawy edukacyjne dotyczące problemu niewydolności szkolenia zawodowego w coraz większej liczbie krajów idą w kierunku edukacji opartej na kompetencjach. Można to zdefiniować jako edukację opartą na efektach i z góry określonych standardach; na tym, co uczniowie potrafią". Ponadto edukacja oparta na kompetencjach nadal rozwija się w krajach, w których system ten funkcjonuje już od jakiegoś czasu. Na przykład w Australii edukacja oparta na kompetencjach obecnie bardzo różni się od koncepcji, którą pierwotnie wprowadzono (Miller, 2001). Arguelles & Gönczi (2000) zbadali wdrożenie edukacji opartej na kompetencjach w wielu krajach. Przeprowadzili analizę przypadków zastosowania edukacji opartej na kompetencjach w kształceniu i szkoleniu zawodowym w różnych krajach z uwzględnieniem takich jak Meksyk, Australii, Kostaryka, Francja i Nowa Zelandia. Według Millera (2001), analizy te dają wgląd w realizację kształcenia opartego na kompetencjach w różnych systemach kulturowych i edukacyjnych oraz pokazują jak duże znaczenie ma zaangażowanie różnych podmiotów (w szczególności rządu, instytucji przemysłowych, instytucji kształcenia zawodowego i przedsiębiorstw) do współpracy we wspólnym celu. W toczącej się debacie na temat edukacji opartej na kompetencjach, Arguelles & Gönczi (2000) wyraźnie popierają kontynuację zintegrowanego podejścia do kształcenia opartego na kompetencjach. W związku z tym, Hyland (2001) sugeruje, że autorzy wyrazili ogólne i czasem bezkrytyczne zaangażowanie w reformę kształcenia i szkolenia zawodowego zgodną z kształceniem i szkoleniem zawodowym bazującym na kompetencjach. Według Millera (2001), nadal istnieje wiele nierozwiązanych kwestii i należy przeprowadzić dużo więcej badań, zanim edukację opartą na kompetencjach będzie można uznać za spełniającą oczekiwania swoich zwolenników. 13 Tayloryzm (ang. Taylorism) - jedna z pierwszych naukowych teorii pracy. Jej nazwa pochodzi od nazwiska Fryderyka Taylora, który na początku XX w. prowadził badania oraz analizy pracy wykonywanej przez robotników. 17

18 W ostatnich niemieckich i holenderskich dyskusjach na temat edukacji opartej na kompetencjach, zalecane jest bardziej całościowe podejście, aby wyeliminować ryzyko podejścia dezintegracyjnego. W tych dyskusjach, kompetencje są traktowane jako zintegrowane umiejętności potrzebne do radzenia sobie ze złożonymi zadaniami. Boreham (2002) sugeruje jako innowacyjne podejście kształcenie w oparciu o proces pracy, włączając i integrując konkretne zawody w pełen proces produkcyjny. Wiedza na temat procesu pracy powinna pomóc pracownikom w zrozumieniu znaczenia ich pracy w odniesieniu do innych zadań i zawodów. W ostatnich debatach politycznych na temat holenderskiego kształcenia i szkolenia zawodowego to samo podejście całościowe (holistyczne) jest postrzegane jako narzędzie innowacji edukacyjnych i wprowadzenie kształcenia ustawicznego. Toolsema (2003) stwierdza jednak, że choć polityka jest za podejściem całościowym to praktyczne opracowanie procesów uczenia się oraz systemu oceniania nadal opiera się na wąskiej definicji zadań i kompetencji. Van der Klink (2003) opisuje ten sam kierunek: podejście całościowe często wykorzystywane jako pozory nauczania behawioralnago. Twierdzi on, że ocena jest słabością holistycznego podejścia do edukacji opartej na kompetencjach. Podsumowując, edukacja bazująca na kompetencjach historycznie opiera się na behawioralnym modelu szkolenia i uczenia się, modelu Tayloryzmu, czyli naukowym zarządzaniu. W ostatnio rozwijającej się koncepcji opierającej się na kompetencjach, normatywnie wskazuje się na podejście całościowe (holistyczne), ale w praktyce jest jeszcze wiele wad dezintegracyjnego modelu S-R. Techniki modularyzacji i oceniania spychają praktyki edukacyjne z powrotem do tradycyjnego mechanicznego i redukcjonistycznego (uproszczonego) podejścia. W swojej krytyce Bastiaensa i Martensa (2003), de Jong (2003) twierdzi, że wprowadzenie narzędzi informatycznych w kształceniu zawodowym wzmacnia tę tendencję, poprzez zapewnienie wirtualnego, indywidualnego toku szkolenia. De Jong stwierdza, że kompetencje "nie powinny być nabywane, ale rozwijane przy pomocy połączenia praktyki i wiedzy". Z tego punktu widzenia, kompetencje to nie tylko techniczny aspekt pracy, ale powinny być postrzegane jako osadzone kulturowo. Obecna popularność pojęcia kompetencji Edukacja oparta na kompetencjach szybko zyskuje popularność zarówno w praktycznym kształceniu zawodowym jak i w dziedzinie polityki w Holandii, a także w i innych krajach. Jej atrakcyjność dla szkół i innych instytucji kształcenia i szkolenia zawodowego bierze się przede wszystkim z tego, że kładzie ona szczególny nacisk, na pozytywne strony edukacji i uczenia się. Pomaganie ludziom w tym, aby stali się kompetentni ma bardziej pozytywny i praktycznie istotny wydźwięk niż nadrabianie ich braków w wiedzy. Podejście to wpasowuje się też dobrze w kulturę rozwoju i wzmocnienia, za którym wielu się opowiada w praktyce edukacyjnej. Nauczyciele kształcenia i szkolenia zawodowego mają również takie odczucie, że ze względu na jej znaczenie praktyczne, edukacja oparta na kompetencjach może o wiele bardziej motywować uczniów do ukończenia swojej edukacji niż tradycyjne nauczanie. Co więcej, poprzez ich bezpośrednie kontakty z organizacjami pracy, instytucje kształcenia i szkolenia zawodowego natychmiast dostrzegają jak w nowoczesnych firmach, zawody i miejsca pracy ulegają zmianie, co działa na szkoły zachęcająco, aby oprócz konkretnej wiedzy wyposażały swoich absolwentów w szeroki zakres umiejętności. Jak wspomniano powyżej, głównym powodem zyskania przez edukację opartą na kompetencjach tak dużej popularności na arenie polityki kształcenia i szkolenia zawodowego jest jej przypuszczalna zdolność do zmniejszenia różnicy pomiędzy tym, co oferuje system szkolnym, a tym, co jest potrzebne na rynku pracy. Wśród decydentów istnieje przekonanie, że absolwenci kształceni ściśle w ramach systemu kompetencji będą w stanie lepiej wykonywać prace wymagane przez nowoczesne organizacje, niż ci kończący naukę według tradycyjnych założeń. Ponadto, pojęcie kształcenia opartego na kompetencjach bardzo 18

19 dobrze wpasowuje się w ramy dyskursów politycznych na temat zatrudnienia i kształcenia ustawicznego. Systemy kompetencji niosą ze sobą obietnicę wsparcia procesów uczenia i wyników tak, aby były mierzalne i wykonalne przez cały czas ich trwania. Podobnie pojęcie kompetencji może być łatwo powiązane z podejściem do wydajności uczenia się i edukacji spopularyzowanej przez koncepcje dotyczące podstawowych kompetencji organizacji (Prahalad i Hamel, 1990). Ten ostatni powód jest kolejnym przykładem zauważenia potencjału związanego z pojęciem kompetencji do niwelowania różnic w edukacji. Ciekawym zjawiskiem w całej dyskusji na temat kompetencji na poziomie praktyki i polityki jest tendencja do ignorowania niedogodności, które mogą być z nimi związane. W ciągu ostatnich 5 lat holenderskie szkoły i instytucje kształcenia i szkolenia zawodowego będąc na fali obecnych tendencji idą w kierunku przesunięcia w stronę modelu kompetencji. Z akademickiego punktu widzenia sprawa jest tym bardziej nagląca, że jest istotny brak naukowych badań i teorii, które uzasadniałyby taką popularność tego zagadnienia. To, co wiadomo z wcześniejszych nurtów dotyczących kompetencji, a których szczytowa popularność przypada na lata 70te, ale też z ostatnich doświadczeń brytyjskich zdobytych w ramach programów Krajowych Kwalifikacji Zawodowych oraz Inwestowania w Kapitał Ludzki, to fakt, że ryzyko biurokratyzacji z założenia dobrej koncepcji jest bardzo duże. Zasadnym wydaje się pytanie, do jakiego stopnia postrzega się kompetencje jako panaceum na wszystkie problemy natury edukacyjnej i zawodowej. Na przykład, czy jeden system, niezależnie od tego, czy bazuje na kompetencjach, czy nie, jest w stanie faktycznie służyć wszystkim zainteresowanym na arenie praktycznej i politycznej? Czy wprowadzenie innego modelu kształcenia może rzeczywiście znacznie zmniejszyć liczbę uczniów przedwcześnie rezygnujących z nauki? Takie pytania należy zadawać i szukać na nie odpowiedzi, ale jak do tej pory pozostają niezbyt widoczne w dyskusji na temat kompetencji na poziomie praktycznym i politycznym. Ostatnie, dość inne podejście do kwestii popularności pojęcia kompetencji toczy się wokół pytania, do jakiego stopnia szkoły już pracują zgodnie z zasadą kompetencji, ale nie nazywając rzeczy po imieniu. Innymi słowy, kiedy kształcenie i szkolenie zawodowe oparte na kompetencjach oficjalnie staje się kształceniem i szkoleniem zawodowym opartym na kompetencjach? Brak jasnej definicji nie pomaga w tej kwestii, ale wydaje się, że już od jakiegoś czasu w wielu szkołach wykorzystuje się metody i praktyki nauczania, które są co najmniej zgodne z edukacją opartą na kompetencjach. Pojęcia uczenia się samodzielnego, aktywnego i opartego o metodę projektową na przykład, mogą różnić się od siebie, ale są podobne - i zgodne z kształceniem opartym na kompetencjach - w tej sprawie transfer zasadniczej koncepcji nie jest już ich głównym problemem. Zamiast tego skupia się na sposobie, w jaki uczniowie (współ-)tworzą w danej sytuacji wiedzę i uczą się jak się uczyć (wspólnie) poprzez takie działanie. Dlatego też do pewnego stopnia popularność podejścia kompetencyjnego może być jak stare wino w nowych butelkach. Definicja pojęcia kompetencji Jak wspomniano powyżej, pojęcie kompetencji ma dość długą historię w badaniach nad edukacją, szkoleniami, a także w praktyce. Obecnie pojęcie kompetencji jako zespołu umiejętności stało się bardzo popularne. Przeglądając wiele badań na temat rozwoju kompetencji, można jednak stwierdzić, że pojęcia kompetencji i edukacji opartej na kompetencjach są nadal bardzo rozproszone i wymagają jasnej definicji i określenia. Nie byłoby zatem rozsądne, aby przedstawić ścisłą definicję pojęcia kompetencji. Przyjęliśmy więc roboczą definicję jako punkt odniesienia. Tak więc, Mulder (2001) sformułował następującą roboczą definicję pojęcia kompetencji, biorąc pod uwagę opinie innych profesjonalistów zajmujących się badaniem kształcenia i szkolenia zawodowego: Kompetencja to zdolność danej osoby (lub organizacji) do zdobycia konkretnych osiągnięć. 19

20 Kompetencje osobiste obejmują zintegrowane, zorientowane na wyniki zdolności, które składają się z fragmentów struktur wiedzy, a także zdolności poznawczych, interaktywnych, afektywnych, a gdzie to potrzebne - psychomotorycznych, postaw i wartości, które są niezbędne do wykonywania zadań, rozwiązywania problemów, a bardziej ogólnie, skutecznego funkcjonowania w określonym zawodzie, organizacji, na danym stanowisku lub w jakiejś roli. Opierając się na tej definicji edukacja oparta na kompetencjach oznacza tworzenie możliwości dla uczniów i pracowników zbliżonych do ich doświadczeń w środowisku, w którym się uczą (najlepiej na praktyce zawodowej), gdzie uczący się może rozwinąć zintegrowane, zorientowane na wyniki zdolności do radzenia sobie z podstawowymi problemami w praktyce. Van Merriënboer i inni (2002) przeprowadził badania w celu ustalenia, czy możliwe jest ujednolicenie pojęcia kompetencji. Po przeanalizowaniu literatury i konsultacji z ekspertami, doszli oni do wniosku, że istnieje wiele interpretacji kompetencji, zarówno w teorii, jak i praktyce edukacyjnej. Kompetencja jako pojęcie okazała się zbyt elastyczna. Powstało więc następujące pytanie: jakie są podobieństwa w odniesieniu do pojęcia kompetencji w różnych sektorach i kontekstach? Wyróżniono sześć powszechnych cech kompetencji, jak to zostało określone przez autorów odpowiednio w danej dziedzinie: kompetencje są związane kontekstem; są niepodzielne (wiedza, umiejętności i postawy są zintegrowane); podlegają zmianie; wiążą się z działaniami i zadaniami; kompetencje wymagają procesu uczenia się i rozwoju; są one ze sobą powiązane. Dlatego, ich zdaniem, pojęcie kompetencji jest ważne, chociaż relacje z innymi pojęciami, takimi jak kwalifikacje kluczowe czy znajomość danej dziedziny mogą być dość silne. Problemy w kształceniu i szkoleniu zawodowym opartym na kompetencjach Ta część omawia kilka możliwych problemów w stosowaniu edukacji opartej na kompetencjach. Ogólny zarys rozpoczyna się od problemów koncepcyjnych i instytucjonalnych, przedstawiono kilka kwestii technicznych i wreszcie rozpatrywane są problemy związane z zastosowaniem edukacji opartej na kompetencjach w ramach holenderskiego kształcenia i szkolenia zawodowego (VET). Pojęcie kompetencji Według Van Merriënboer i innych (2002, patrz również Toolsema, 2003) istnieje wiele koncepcyjnych definicji umiejętności i kompetencji. Nie mazbytniego porozumienia pomiędzy badaczami i autorami co do znaczenia tych pojęć (patrz także van der Sanden, 2003). W praktyce instytucje i uczelnie stosują różne opisy. To czasami służy jako pretekst pozwalający na definiowanie kompetencji według uznania, zmniejszając w ten sposób rzetelność tej koncepcji (Mulder, 2000, 2003). Według Nijhof (2003) opracowanie programów nauczania opartego na kompetencjach, procesów uczenia się oraz procedur oceniania może zostać wykonane skutecznie tylko wtedy, gdy kompetencje zostaną opisane w sposób tak jednoznaczny, jak to możliwe. Dlatego też, konieczne jest zrozumienie podstawowych procesów uczenia się (por. van der Sanden, 2003; Onstenk, 2003; Simons, 2003). Z drugiej strony ważne jest, aby unikać żargonu w odniesieniu do kompetencji podczas opracowywania i stosowania edukacji opartej na kompetencjach i aby wybrać podejście bardziej praktyczne (Mulder, 2003). Pod tym względem wspólna wizja pożądanych kompetencji powinna być odtworzona wspólnie ze wszystkimi zainteresowanymi (uczniami, nauczycielami, partnerami społecznymi, przedstawicielami rządu; Simons, 2003) 20

Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym

Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym Nowe podejście do nauki zawodu w kształceniu i szkoleniu zawodowym PORADNIK NAUCZYCIELA - KONTEKST TEORETYCZNY Sopot, 2013 Projekt finansowany przy

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem.

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Opis ćwiczenia ĆWICZENIE Czy biznes jest opłacalny? Ent-teach Rozdział 3 Analiza Rynku To ćwiczenie skierowane jest do studentów wszystkich obszarów kształcenia zawodowego, którzy biorą udział w projekcie

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

Jak uczyć uczniów efektywnego uczenia się

Jak uczyć uczniów efektywnego uczenia się Jak uczyć uczniów efektywnego uczenia się Ocenianie i jego cele Jednym z integralnych elementów współczesnego kształcenia jest ocenianie, które często jest postrzegane jako zbędne i kłopotliwe. Jednak

Bardziej szczegółowo

Wirtualna wizyta w klasie

Wirtualna wizyta w klasie Wirtualna wizyta w klasie Ironią jest, że istotą istnienia szkół jest nauczanie i uczenie się, a jednak szkoły wciąż nie potrafią uczyć się jedne od drugich. Jeżeli kiedykolwiek odkryją jak to robić, będą

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia na rozgrzewkę

Ćwiczenia na rozgrzewkę Ćwiczenia na rozgrzewkę DOKĄD ZMIERZA EDUKACJA XXI WIEKU? Co ma wspólnego uczenie się z wielbłądem doprowadzonym do wodopoju? Oroooo czyli o różnych aspektach tworzenia atmosfery sprzyjającej uczeniu

Bardziej szczegółowo

CELE REALIZOWANEGO W SZKOLE PROJEKTU

CELE REALIZOWANEGO W SZKOLE PROJEKTU Program Leonardo da Vinci jest częścią nowego programu edukacyjnego Unii Europejskiej "Uczenie się przez całe życie" (Lifelong Learning Programme). Program ma na celu promowanie mobilności pracowników

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa w Żórawinie

Szkoła Podstawowa w Żórawinie Szkoła Podstawowa w Żórawinie SORE Sabina Żuchelkowska Rok szkolny 2013/2014 Temat I RPW Jak pomóc uczniowi osiągnąć sukces edukacyjny? Potrzeby nauczycieli Podczas spotkania z Panią Dyrektor SP w Żórawinie,

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Przemiana nauczycieli: W jaki sposób wspierać nauczycieli w pracy nad zmianą praktyki? dr John M. Fischer Uniwersytet Stanowy Bowling Green Ohio, USA

Przemiana nauczycieli: W jaki sposób wspierać nauczycieli w pracy nad zmianą praktyki? dr John M. Fischer Uniwersytet Stanowy Bowling Green Ohio, USA Przemiana nauczycieli: W jaki sposób wspierać nauczycieli w pracy nad zmianą praktyki? dr John M. Fischer Uniwersytet Stanowy Bowling Green Ohio, USA Jak wspieramy samodzielną refleksję i rozwój u nauczycieli?

Bardziej szczegółowo

Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise

Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise www.adeptus.com.pl Pilotażowy Projekt,,Gotowi na przyszłość Projekt

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

Analiza SWOT aktualnych programów nauczania

Analiza SWOT aktualnych programów nauczania Analiza SWOT aktualnych programów nauczania Cele: - Upewnienie się jakie są słabe punkty i zagrożenia obecnego nauczania zawodowego oraz założeń i praktyk w obszarze kształcenia zawodowego (VET). - Określenie

Bardziej szczegółowo

Nie narzucaj dziecku ograniczeń wynikających z twojej edukacji, bo urodziło się w innych czasach

Nie narzucaj dziecku ograniczeń wynikających z twojej edukacji, bo urodziło się w innych czasach Nie narzucaj dziecku ograniczeń wynikających z twojej edukacji, bo urodziło się w innych czasach Rabin dran ath Tagore KLASA SZKOLNA KRÓTKA POWTÓKA Z HISTORII EDUKACJI - Kiedy powstała szkoła podstawowa?

Bardziej szczegółowo

wywiadu środowiskowego. 1

wywiadu środowiskowego. 1 1. DANE OSOBY Z KTÓRĄ PRZEPROWADZONO WYWIAD 1 Narzędzie pracy socjalnej nr 1 Wywiad Rozpoznanie sytuacji Przeznaczenie narzędzia: Etap 1 Diagnoza / Ocena Podetap 1a Rozeznanie sytuacji związanej z problemem

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 Biuletyn Wydanie 7 Lipiec 2010 Drogi czytelniku, Prezentujemy z przyjemnością siódme wydanie biuletynu LearnIT. W tym wydaniu chcielibyśmy poinformować Cię o przebiegu

Bardziej szczegółowo

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Czym jest PBL? mgr Alina Stryjak Nauczanie problemowe (Problem Based Learning, PBL) To nauczanie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNY NA RYNKU PRACY

KONKURENCYJNY NA RYNKU PRACY KONKURENCYJNY NA RYNKU PRACY PROGRAM "UCZENIE SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE LEONARDO DA VINCI IVT (PRAKTYKI ZAWODOWE I STAŻE DLA OSÓB UCZĄCYCH SIĘ) ZREALIZOWANY PRZY WSPARCIU FINANSOWYM UZYSKANYM Z KOMISJI EUROPEJSKIEJ.

Bardziej szczegółowo

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Opracowanie: Eleonora Żmijowska-Wnęk Wrocław 2014 SPIS TREŚCI: 1. WSTĘP... 3 2. CELE OGÓLNE SZKOLENIA... 4 3. METODY PRACY... 4 4. TREŚCI I PRZEWIDYWANE

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Erasmus+ Edukacja dorosłych 2014-2020. Grundtvig 2007-2013

Erasmus+ Erasmus+ Edukacja dorosłych 2014-2020. Grundtvig 2007-2013 Edukacja dorosłych Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił m.in. wcześniejsze programy Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Grundtvig 2007-2013 Erasmus+ Edukacja dorosłych

Bardziej szczegółowo

Poradnia pedagogiczno-psychologiczna

Poradnia pedagogiczno-psychologiczna Poradnia pedagogiczno-psychologiczna Poradnia pedagogiczno-psychologiczna (zwana poradnią PP) jest instytucją doradczą i posiada kompetencje w zakresie rozwoju, nauczania oraz dobrego samopoczucia dzieci

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

Metoda Montessori. w kształceniu i szkoleniu zawodowym

Metoda Montessori. w kształceniu i szkoleniu zawodowym Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym Nowe podejście do nauki zawodu w kształceniu i szkoleniu zawodowym PORADNIK NAUCZYCIELA Città di Castello, 2012 Projekt finansowany przy wsparciu Komisji

Bardziej szczegółowo

Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły.

Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły. Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły. W dniu 8 czerwca 2009 r. Minister Edukacji Narodowej Pani Hatarzyna

Bardziej szczegółowo

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli.

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli. Powiatowe Centrum Poradnictwa Psychologiczno Pedagogicznego i Doskonalenia Nauczycieli w Głogowie od dnia 01.08.2013 r. realizuje projekt pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące Działanie realizowane w ramach projektu Absolwent informatyki lub matematyki specjalistą na rynku pracy Matematyka i informatyka może i trudne, ale nie nudne Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące dr

Bardziej szczegółowo

Program Leonardo da Vinci

Program Leonardo da Vinci Program Leonardo da Vinci Program Leonardo da Vinci propaguje działania zmierzające do poprawy jakości systemów kształcenia i szkolnictwa zawodowego oraz dostosowania rynku edukacyjnego do wymogów rynku

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ INtheMC. 2. OGÓLNE WPROWADZENIE Inne kultury w Twoim kraju

KONSPEKT ZAJĘĆ INtheMC. 2. OGÓLNE WPROWADZENIE Inne kultury w Twoim kraju KONSPEKT ZAJĘĆ INtheMC Nr/tytuł ZADANIA: 2. OGÓLNE WPROWADZENIE Inne kultury w Twoim kraju Nazwisko STUDENTA Poziom europejskich ram kwalifikacji (EQF) 2 3 4 DATA ROZPOCZĘCIA ZAJĘĆ: DATA ZAKOŃCZENIA: PRÓBA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 ERASMUS+ Nowy program Unii Europejskiej na lata 2014-2020 Połączył w jedną całość 7 dotychczasowych programów: 2014 2020 E R

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 E R A S M U S+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI Klasy IV VI szkoła podstawowa

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI Klasy IV VI szkoła podstawowa PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI Klasy IV VI szkoła podstawowa I. OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIÓW - co oceniamy Ocenianiu podlegają następujące formy aktywności uczniów: sprawdziany obejmujące zakres

Bardziej szczegółowo

Mentoring i tutoring: długoterminowa współpraca między nauczycielem i uczniem

Mentoring i tutoring: długoterminowa współpraca między nauczycielem i uczniem Mentoring i tutoring: długoterminowa współpraca między nauczycielem i uczniem Tutor Obie strony (tutor i uczeń) poświęcają czas i zaangażowanie na spotkania, których celem jest rozwój wiedzy, umiejętności

Bardziej szczegółowo

ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+.

ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy młodzieżowe oraz sportowe w całej Europie. Połączy w jedną całość 7 dotychczasowych

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Informatyki w Publicznym Gimnazjum w Bielicach

Przedmiotowy System Oceniania z Informatyki w Publicznym Gimnazjum w Bielicach Przedmiotowy System Oceniania z Informatyki w Publicznym Gimnazjum w Bielicach Głównym organizatorem procesu kształcenia jest nauczyciel. Nauczyciel powinien tak organizować zajęcia informatyki, aby czas

Bardziej szczegółowo

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r.

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r. G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J W PIASKU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2013/2014 Piasek, czerwiec 2014 r. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości określone w podstawie programowej.

Bardziej szczegółowo

w w w.w o r l d w i d e s c h o o l.p l OVER 45

w w w.w o r l d w i d e s c h o o l.p l OVER 45 grupa worldwideschool w w w.w o r l d w i d e s c h o o l.p l INFORMACJA O ZREALIZOWANYM PROJEKCIE OVER 45 OVER 45 INFORMACJA O ZREALIZOWANYM PROJEKCIE OVER 45 Worldwide School Sp. z o.o. w okresie od

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE DO NAUCZANIA JĘZYKA NIEMIECKIEGO Niniejszy program studiów podyplomowych przygotowano zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z dnia 7 września 2004 r.

Bardziej szczegółowo

WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016

WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016 WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016 Przyjęty 27 sierpnia na posiedzeniu Rady Pedagogicznej wdrożony do realizacji w roku szkolnym 2015/2016 Poznań 2015 Wewnątrzszkolne Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Konspekt IntheMC. 1. KONTEKST OGÓLNY Umiędzynarodowienie w Twoim kraju

Konspekt IntheMC. 1. KONTEKST OGÓLNY Umiędzynarodowienie w Twoim kraju Konspekt IntheMC Nr/tytuł ZADANIA: 1. KONTEKST OGÓLNY Umiędzynarodowienie w Twoim kraju Nazwisko UCZNIA Poziom europejskich ram kwalifikacji (EQF) 2 3 4 DATA ROZPOCZĘCIA ZAJĘĆ: DATA ZAKOŃCZENIA: EWALUACJA

Bardziej szczegółowo

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją dr Violetta Florkiewicz Strategia Europa 2020 Jest to unijna strategia wzrostu do 2020 roku. Jej celem jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który

Bardziej szczegółowo

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania e-learningowe jako narzędzia rozwoju kompetencji zawodowych. Paweł Czerwony Global New Business Manager

Rozwiązania e-learningowe jako narzędzia rozwoju kompetencji zawodowych. Paweł Czerwony Global New Business Manager v Rozwiązania e-learningowe jako narzędzia rozwoju kompetencji zawodowych Paweł Czerwony Global New Business Manager Funmedia Nasza historia Rynki i produkty Liczba użytkowników Kursy online Fakty Dot.

Bardziej szczegółowo

Standardy. Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie

Standardy. Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie Standardy Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie 1 września 2009 r. rozpoczął się proces wdrażania w przedszkolach i szkołach nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

innowacjewedukacji.pl RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014

innowacjewedukacji.pl RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014 RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014 W listopadzie 2013 roku odbyła się konferencja poświęcona tematyce coachingu w edukacji, popularnego zwłaszcza w Anglii, a cieszącego się rosnącym

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W. http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA

PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W. http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA Ankieta jest skierowana do opiekunów praktyk metodycznych i ma charakter anonimowy.

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Szkoły Podstawowej w Piecniku

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Szkoły Podstawowej w Piecniku Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE

OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE Co to jest ocenianie kształtujące? Ocenianie jest integralną częścią procesu edukacyjnego. Najczęściej mamy do czynienia z ocenianiem podsumowującym, które dzięki testom i egzaminom,

Bardziej szczegółowo

1. Wymień 20 angielskich słów związanych z Twoją profesją 2. Wymień 10 słów związanych z Twoją profesją w języku kraju, który pragniesz

1. Wymień 20 angielskich słów związanych z Twoją profesją 2. Wymień 10 słów związanych z Twoją profesją w języku kraju, który pragniesz Konspekt INtheMC Nr/tytuł ZADANIA: 1. PRACA ZA GRANICĄ Język (w kontekście wykonywania danego zawodu) Nazwisko STUDENTA Poziom europejskich ram kwalifikacji (EQF) 2 3 4 DATA ROZPOCZĘCIA ZAJĘĆ: DATA ZAKOŃCZENIA:

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK DLA SPECJALIZACJI NAUCZYCIELSKIEJ W Lingwistycznej Szkole Wyższej w Warszawie STUDIA I STOPNIA

PROGRAM PRAKTYK DLA SPECJALIZACJI NAUCZYCIELSKIEJ W Lingwistycznej Szkole Wyższej w Warszawie STUDIA I STOPNIA PROGRAM PRAKTYK DLA SPECJALIZACJI NAUCZYCIELSKIEJ W Lingwistycznej Szkole Wyższej w Warszawie STUDIA I STOPNIA 1. Założenia ogólne. Praktyki pedagogiczne są ściśle powiązana z programem kształcenia, stanowiąc

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU RAMOWY PLAN KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU Lp Nazwa przedmiotu Liczba godzin zajęć Liczba godzin zajęć

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Indywidualny Program Edukacyjno -Terapeutyczny Imię i nazwisko ucznia: Klasa. Data i miejsce urodzenia:. Wychowawca.. Indywidualny Program Edukacyjno

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA UCZNIÓW KLAS 0. Akademicka Szkoła Podstawowa w Kielcach, ul. L. Staffa 7

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA UCZNIÓW KLAS 0. Akademicka Szkoła Podstawowa w Kielcach, ul. L. Staffa 7 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA UCZNIÓW KLAS 0 Akademicka Szkoła Podstawowa w Kielcach, ul. L. Staffa 7 ZAŁOŻENIA WEWNĄTRZSZKOLNEGO SYSTEMU OCENIANIA 1. Ocenianie w klasie zero - roczne przygotowanie

Bardziej szczegółowo

MOBILNOŚĆ ZAWODOWA POLSKIEGO RZEMIEŚLNIKA SZANSĄ NA ROZWÓJ

MOBILNOŚĆ ZAWODOWA POLSKIEGO RZEMIEŚLNIKA SZANSĄ NA ROZWÓJ MOBILNOŚĆ ZAWODOWA POLSKIEGO RZEMIEŚLNIKA SZANSĄ NA ROZWÓJ Program Leonardo da Vinci jest częścią programu edukacyjnego Unii Europejskiej "Uczenie się przez całe życie" (Lifelong Learning Programme). Realizowany

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno - Społecznych i Szkoleń

Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno - Społecznych i Szkoleń Wdrożenie podstawy programowej kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, ze szczególnym uwzględnieniem II i IV etapu edukacyjnego, Warszawa maja 202 r. Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

Rezultaty projektów transferu innowacji. Warszawa, 17 czerwca 2013

Rezultaty projektów transferu innowacji. Warszawa, 17 czerwca 2013 Rezultaty projektów transferu innowacji Warszawa, 17 czerwca 2013 Cel programu Uczenie się przez całe życie Włączenie uczenia się przez całe życie w kształtowanie Unii Europejskiej jako zaawansowanej,

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 Partnerstwa Strategiczne Warszawa, 4,18 lutego 2015 W ramach partnerstw strategicznych dąży się do wspierania opracowywania, przekazywania lub

Bardziej szczegółowo

Przebieg i organizacja kursu

Przebieg i organizacja kursu Przebieg i organizacja kursu ORGANIZACJA KURSU: Kurs Wdrożenie podstawy programowej kształcenia ogólnego w przedszkolach i szkołach. Rola koordynatora w projekcie prowadzony jest przez Internet. Zadania

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje zainteresowania dobry start w edukację indywidualizacja

Bardziej szczegółowo

Program zajęć językowych

Program zajęć językowych Załącznik nr 6 Program zajęć językowych I. Wstęp A. Ogólna charakterystyka programu Nauczanie języka angielskiego jest ściśle związane z edukacyjnymi zadaniami szkoły w każdym zakresie, tj. w zakresie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu.

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. Nauczanie matematyki w szkole podstawowej w klasach IV VI odbywa

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

539313-LLP-1-2013-1-IT-LEONARDO-LMP

539313-LLP-1-2013-1-IT-LEONARDO-LMP Newsletter nr. 2 LIVORG Projektowanie i testowanie nowych ram kształcenia i szkolenia zawodowego w celu transferu i uznania umiejętności ekologicznego zarządzania zwierzętami hodowlanymi w Europie Okres

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z języka niemieckiego dla klas 1-3 obowiązujący w SP Bolechowice w roku szkolnym 2014/2015:

Przedmiotowy System Oceniania z języka niemieckiego dla klas 1-3 obowiązujący w SP Bolechowice w roku szkolnym 2014/2015: Przedmiotowy System Oceniania z języka niemieckiego dla klas 1-3 obowiązujący w SP Bolechowice w roku szkolnym 2014/2015: Przedmiotowy System Oceniania z języków obcych jest zgodny z Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się Załącznik nr 5.15 Programy rozwojowe szkół i placówek oświatowych realizowane w ramach Działania 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego - Wyjaśnienia zapisów Szczegółowego Opisu

Bardziej szczegółowo

im. Wojska Polskiego w Przemkowie

im. Wojska Polskiego w Przemkowie Szkołła Podstawowa nr 2 im. Wojska Polskiego w Przemkowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK ANGIELSKI JĘZYK NIEMIECKI Nauczyciel: mgr Sylwia Szumińska mgr Piotr Zbiegień ZASADY OGÓLNE Przedmiotowy system

Bardziej szczegółowo

Praca w grupie, czyli aktywna nauka na kursie online

Praca w grupie, czyli aktywna nauka na kursie online Agnieszka Wierzbicka Praca w grupie, czyli aktywna nauka na kursie online W e-learningu projektanci kursów tworzą aktywności, które oparte są na współpracy uczestników zajęć. Takie wspólne działanie wspiera

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe dla Nauczycieli Przyroda 2. Opis: Studium

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych Osiąganie moduł 3 Temat 3, Poziom 1 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO Akademia dla Młodych Moduł 3 Temat 3 Poziom 1 Zarządzanie czasem Przewodnik prowadzącego Cele szkolenia Efektywność osobista pozwala Uczestnikom

Bardziej szczegółowo

Założenia programowe i organizacyjne praktyk pedagogicznych

Założenia programowe i organizacyjne praktyk pedagogicznych INSTYTUT ANGLISTYKI UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO ZAŁĄCZNIK NR 2 do Programu Kształcenia Nauczycieli Założenia programowe i organizacyjne praktyk pedagogicznych studentów II i III roku studiów stacjonarnych

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ Koncepcja pracy Publicznej Szkoły Podstawowej im. Marii Konopnickiej Strona 1 z 5 KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE NA LATA 2015/2016 I 2016/2017 opracowana

Bardziej szczegółowo

NIEKTÓRE KIERUNKI PRAC NAD ZMIANAMI W SYSTEMIE OŚWIATY

NIEKTÓRE KIERUNKI PRAC NAD ZMIANAMI W SYSTEMIE OŚWIATY Ruch Społeczny Obywatele dla Edukacji NIEKTÓRE KIERUNKI PRAC NAD ZMIANAMI W SYSTEMIE OŚWIATY REKOMENDACJE opracowane na podstawie dokumentu Porozumienie dla Edukacji www.obywateledlaedukacji.org CZERWIEC

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Ojca Św. Jana Pawła II w Mietkowie

Szkoła Podstawowa im. Ojca Św. Jana Pawła II w Mietkowie Szkoła Podstawowa im. Ojca Św. Jana Pawła II w Mietkowie SORE Agnieszka Hulewicz Rok szkolny 2013/2014 Temat I RPW Budowa koncepcji pracy szkoły Potrzeby nauczycieli Na podstawie rozmowy z Dyrektorem Szkoły

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ MODELOWANIE PROCESÓW

KOMPLEKSOWE ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ MODELOWANIE PROCESÓW KOMPLEKSOWE ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ MODELOWANIE PROCESÓW Cel szkolenia: Przekazanie wiedzy na temat kompleksowego zarządzania jakością w tym modelowania procesów. Podnoszenie kompetencji i umiejętności związanych

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie kształcenia w szkole

Doskonalenie kształcenia w szkole Doskonalenie kształcenia w szkole Anna Gockiewicz doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli anna.gockiewicz@rodon.radom.pl OECD - Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Centrum

Bardziej szczegółowo

Program doskonalenia zawodowego nauczycieli dla szkół podnoszących efektywność kształcenia Razem Łatwiej

Program doskonalenia zawodowego nauczycieli dla szkół podnoszących efektywność kształcenia Razem Łatwiej Program doskonalenia zawodowego nauczycieli dla szkół podnoszących efektywność kształcenia Razem Łatwiej Informacja o realizacji pilotażu programu w roku szkolnym 2010/11 Cele ewaluacji i pytania kluczowe

Bardziej szczegółowo

Montessori w domu i przedszkolu nie montessoriańskim. Joanna Maghen Polski Instytut Montessori www.montessori.info.pl

Montessori w domu i przedszkolu nie montessoriańskim. Joanna Maghen Polski Instytut Montessori www.montessori.info.pl Montessori w domu i przedszkolu nie montessoriańskim Joanna Maghen Polski Instytut Montessori www.montessori.info.pl DWA ETAPY WARSZTATÓW MONTESSORI W PRZEDSZKOLU KONWENCJONALNYM MONTESSOIR W DOMU n Montessori

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Opracowany na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania w Zespole Szkół Plastycznych w Rzeszowie oraz Statutu Zespołu Szkół Plastycznych w Rzeszowie.

Bardziej szczegółowo

E-learning pomocą INNOWACJA PEDAGOGICZNA. Autor: Małgorzata Olędzka. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej w Białymstoku

E-learning pomocą INNOWACJA PEDAGOGICZNA. Autor: Małgorzata Olędzka. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej w Białymstoku E-learning pomocą w nauce fizyki dla uczniów z dysfunkcjami INNOWACJA PEDAGOGICZNA Autor: Małgorzata Olędzka Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej w Białymstoku Informacje

Bardziej szczegółowo

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do:

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: ERASMUS+ Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: spełnienia celów strategii europejskich w obszarze edukacji, w tym zwłaszcza strategii Edukacja i szkolenia 2020, rozwoju krajów partnerskich

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus+ będzie wspierał:

Program Erasmus+ będzie wspierał: Zawartość Program Erasmus+ będzie wspierał:... 2 EDUKACJA SZKOLNA... 3 Mobilność kadry... 3 Partnerstwa strategiczne... 3 Wsparcie dla reform w obszarze edukacji... 3 SZKOLNICTWO WYŻSZE... 4 Mobilność

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dotyczące oceniania włączającego

Wytyczne dotyczące oceniania włączającego Wytyczne dotyczące oceniania włączającego Preambuła Ocenianie włączające to taki sposób oceniania w ogólnodostępnych placówkach oświatowych, który opiera się na polityce i praktyce ukierunkowanej na możliwie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych Wstęp Program nauczania edukacji wczesnoszkolnej w języku angielskim dotyczy uczniów klas 1-3 szkoły podstawowej

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki w klasach 4-6 szkoły podstawowej

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki w klasach 4-6 szkoły podstawowej Przedmiotowy System Oceniania z informatyki w klasach 4-6 szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania został opracowany na podstawie następujących dokumentów: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Zrodziliśmy się do pomocy wzajemnej - współpraca uczniów w procesie uczenia się Elżbieta Sumowska

Zrodziliśmy się do pomocy wzajemnej - współpraca uczniów w procesie uczenia się Elżbieta Sumowska Studia Podyplomowe Liderów Oświaty Zrodziliśmy się do pomocy wzajemnej - współpraca uczniów w procesie uczenia się Elżbieta Sumowska IX Kongres Zarządzania Oświatą OSKKO, 24-26 września 2014, Łódź www.oskko.edu.pl/kongres/

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie metod nauczania i oceniania SUS-OK. Warsztat doskonalenia pracy szkoły

Doskonalenie metod nauczania i oceniania SUS-OK. Warsztat doskonalenia pracy szkoły Doskonalenie metod nauczania i oceniania SUS-OK Warsztat doskonalenia pracy szkoły 1 Cele prezentacji 1. Dlaczego przystępujemy do rocznego programu? 2. Dlaczego warto przystąpić do programu? Jakie korzyści

Bardziej szczegółowo

Obserwacja pracy/work shadowing

Obserwacja pracy/work shadowing Temat szkolenia nieformalnego: Obserwacja pracy/work shadowing 1. Cele szkolenia Celem szkolenia jest przyśpieszenie procesu aklimatyzacji nowego pracownika w firmie oraz podwyższenie poziomu jego kompetencji,

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ. Zajęcia warsztatowe

PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ. Zajęcia warsztatowe PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ Zajęcia warsztatowe Cele szkolenia: wykorzystanie dotychczasowych dobrych praktyk w pracy z metodą projektu; zapoznanie się z zadaniami stojącymi przed

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ ZAWODOWE PRAKTYKI STUDENCKIE? 2. JAK ZNALEŹĆ PRACODAWCĘ OFERUJĄCEGO DOBRE PRAKTYKI STUDENCKIE? 2.1 Portal

Bardziej szczegółowo