Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź"

Transkrypt

1 Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1

2 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002 Wytyczne oceny narażenia zawodowego na czynniki chemiczne przez porównanie z wartościami dopuszczalnymi i strategia pomiarowa PN-EN 482:2009 Wymagania ogólne dotyczące charakterystyki procedur pomiarów czynników chemicznych PN-EN 14042: Przewodnik do wdrażania i stosowania procedur do oceny narażenia na czynniki chemiczne i biologiczne PN-EN 13890: Procedury oznaczania metali i metaloidów zawartych w cząstkach zawieszonych w powietrzu PN-EN ISO ,2:2005 Zdrowie i bezpieczeństwo przy spawaniu i procesach pokrewnych Pobieranie próbek cząstek zawieszonych w powietrzu i gazów w strefie oddychania spawacza PN-EN 14530: Oznaczanie cząstek stałych ze spalin silników Diesla Wymagania ogólne PN-EN ISO ,2: Pobieranie próbek i analiza lotnych związków organicznych z wykorzystaniem rurki sorpcyjnej/desorpcji termicznej/kapilarnej chromatografii gazowej 2

3 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE PN-EN 12919:2004 Pompy o strumieniu objętości ponad 5 l/min do pobierania próbek czynników chemicznych PN-EN 13205: Ocena funkcjonowania przyrządów do pomiaru stężeń pyłu zawieszonego w powietrzu PN-EN , 2, 3:2004 / PN-EN : Elektryczne przyrządy stosowane do bezpośredniego wykrywania i bezpośredniego pomiaru stężenia toksycznych gazów i par PN-EN 1231: Zestawy pomiarowe z wykrywaczem rurkowym o krótkim czasie pomiaru PN-EN 1232: Pompki do pobierania próbek czynników chemicznych metodą dozymetrii indywidualnej PN-EN 838: Próbniki dyfuzyjne do oznaczania gazów i par PN-EN 1076: Powietrze na stanowiskach pracy - Przepływowe rurki sorpcyjne do oznaczania gazów i par 3

4 OCENA NARAŻENIA ZAWODOWEGO STRATEGIA POMIAROWA Identyfikacja czynników i potencjalnego narażenia Określanie warunków na stanowiskach pracy Pomiary rozpoznawcze średnich ważonych stężeń i zmienności stężeń w czasie i/lub przestrzeni Pomiary do porównania z dopuszczalnymi wartościami granicznymi (narażenia zawodowego) Pomiary okresowe 4

5 STRATEGIA POMIARU CZYNNIKÓW CHEMICZNYCH Pomiar w strefie oddychania pracownika Pomiary stacjonarne UWAGA systemy pomiarów stacjonarnych mogą być zastosowane, jeżeli uzyskane wyniki umożliwiają ocenę narażenia pracownika na stanowisku pracy; próbki należy pobrać możliwie najbliżej strefy oddychania pracownika lub w miejscu największego ryzyka 5

6 PROCEDURY POMIARU CZYNNIKÓW CHEMICZNYCH W POWIETRZU NA STANOWISKACH PRACY POWINNY ZAPEWNIAĆ: JEDNOZNACZNOŚĆ Procedura pomiarowa powinna dać jednoznaczny wynik stężenia czynnika chemicznego zmierzonego w ustalonym zakresie pomiarowym tzn. analitycznie oznaczona wartość powinna odpowiadać tylko jednemu stężeniu 6

7 PROCEDURY POMIARU CZYNNIKÓW CHEMICZNYCH W POWIETRZU NA STANOWISKACH PRACY POWINNY ZAPEWNIAĆ: UŚREDNIENIE CZASU (POBIERANIA PRÓBKI) Czas uśredniony odpowiada czasowi pobrania próbki, który powinien być mniejszy lub równy okresowi, do którego odnosi się graniczna wartość dopuszczalna 7

8 WALIDACJA PROCEDUR POMIAROWYCH CZYNNIKÓW CHEMICZNYCH W POWIETRZU NA STANOWISKACH PRACY WALIDACJA: Potwierdzenie, poprzez zbadanie i przedstawienie obiektywnego dowodu, że zostały spełnione wymagania dotyczące konkretnego zamierzonego użycia lub zastosowania (PN-EN ISO 17025:2005) Walidacja procedury pomiarowej obejmuje zwykle ustalenie/potwierdzenie charakterystyki metody/przyrządu pomiarowego i/lub warunków ich stosowania BUDŻET NIEPEWNOŚCI: zestawienie niepewności pomiaru, składników tej niepewności pomiaru oraz sposobu ich obliczania i składania (słow nik VIM : PKN-ISO/IEC Guide 99:2010) 8

9 Walidacja metody wg PN-EN 482:2009 POBIERANIE PRÓBEK POWIETRZA dobór/weryfikacja typu pochłaniacza dobór/weryfikacja warunków/wydajności pochłaniania WYZNACZENIE CECH CHARAKTERYZUJĄCYCH LABORATORYJNĄ : zakres pomiarowy - od 0,1 wartości NDS ANALIZĘ granica wykrywalności/oznaczalności (opcjonalnie: AAS, GC, HPLC, ICP) liniowość selektywność/specyficzność precyzja odzysk z pochłaniacza (poprawność i obciążenie) OPRACOWANIE BUDŻETU NIEPEWNOŚCI w % (dla zakresu pomiarowego) 9

10 SKŁADOWE BUDŻETU NIEPEWNOŚCI W PROCEDURZE POMIAROWEJ POBIERANIE PRÓBEK niepewność związana z objętością pobranego powietrza (korekta objętości?) i niepewność aspiratora (stabilność przepływu 5%), niepewność mierników przepływu, mierników czasu niepewność związana z wydajnością pochłaniania (próbnika) niepewność związana z przechowywaniem i transportem próbek, jeśli występuje ANALIZA LABORATORYJNA niepewność związana z odzyskiem z pochłaniacza niepewność związana ze zmiennością analityczną niepewność związana z kalibracją niepewność związana ze wskazaniami przyrządów (w tym dryf) 10

11 PROCEDURY POMIARU CZYNNIKÓW CHEMICZNYCH W POWIETRZU NA STANOWISKACH PRACY: Budżet niepewności nie musi uwzględniać parametru zmienności stężeń czynników chemicznych i pyłów w czasie i przestrzeni środowiska pracy, jeśli strategia pomiarowa odpowiada wymaganiom normy PN-EN

12 METODY BADAŃ Procedura pomiarowa powinna zapewnić graniczne wartości niepewności rozszerzonej, wyrażone w procentach, określone dla zakresów pomiarowych: Zadanie pomiarowe Zakres pomiarowy Względna niepewność rozszerzona NDSCh (np. 15 min) 0,5 do 2 NDSCh 50 % NDS 0,1 do < 0,5 NDS 50 % NDS 0,5 do 2 NDS 30 % 12

13 PN-EN 13890:2006 Procedury oznaczania metali i metaloidów zawartych w cząstkach zawieszonych w powietrzu Norma określa wymagania i metody oceny (walidacji) procedur pomiaru stężenia cząstek metali i metaloidów zawieszonych w powietrzu i zebranych na odpowiednim podłożu, np. filtrze Norma może stanowić uzupełnienie w planowaniu zakresu charakterystyki procedur pomiarowych w celu wyznaczenia wymaganej niepewności pomiaru wg PN-EN

14 PN-EN ISO ,2:2005 Pobieranie próbek cząstek zawieszonych w powietrzu i gazów w strefie oddychania spawacza Norma ustala procedurę oceny narażenia indywidualnego na dymy powstające w wyniku spawania i procesów pokrewnych (np. lutowanie), w tym pomiary grawimetryczne i oznaczania czynników chemicznych w próbkach pyłu i gazów (przedstawiono możliwy skład gazów spawalniczych i techniki analityczne) Norma odwołuje się do strategii pomiarowej wg PN-EN 689 i wymagań dla procedur pomiarowych wg PN-EN 482 Norma podaje rodzaje możliwych do stosowania próbników i sposoby ich mocowania na spawaczu oraz rodzaje przyrządów do bezpośredniego odczytu wyniku pomiaru Norma ustala rodzaje prowadzonych zapisów podczas pomiarów i zawartość sprawozdania z badań, które powinny być przez laboratorium uwzględnione 14

15 PN-EN 1076:2004 Przepływowe rurki sorpcyjne do oznaczania gazów i par Norma przeznaczona dla producentów w celu walidacji rurek sorpcyjnych przepływowych (aktywny ruch powietrza), których zasada oparta jest na sorpcji na stałym sorbencie lub na nośniku pokrytym odczynnikiem i następującej analizie chemicznej po desorpcji rozpuszczalnikiem lub desorpcji termicznej. Producent przeprowadza walidację za pomocą mieszanin wzorcowych w fazie gazowej lub ciekłej 15

16 PN-EN 1076:2004 Przepływowe rurki sorpcyjne do oznaczania gazów i par Przy zakupie rurek sorpcyjnych należy zwrócić uwagę na: - przeznaczenie - identyfikację producenta - identyfikację typu próbnika - objętość przebicia - oznaczenie kierunku przepływu gazu - informację dotyczącą wpływu czynników przeszkadzających, w tym wilgotności - powołanie się producenta na zgodność rurki sorpcyjnej z wymaganiami ww normy - informację dotyczącą niepewności pomiaru wielkości wpływających na wynik - identyfikację serii produkcji 16

17 PN-EN 1076:2004 Przepływowe rurki sorpcyjne do oznaczania gazów i par Weryfikacja w laboratorium użytkownika: - wydajność pochłaniania? - wydajność desorpcji, ślepa próba, rozpoznanie i możliwe monitorowanie parametrów środowiska podczas pomiaru u klienta (np. wilgotność, temperatura, czynniki zakłócające wg wskazówek producenta) - charakterystyka etapu analitycznego 17

18 PN-EN 1231:2002 Zestawy pomiarowe z wykrywaczem rurkowym o krótkim czasie pomiaru Norma przeznaczona dla producenta Wykrywacz rurkowy składa się z detektora i pompki Wykrywacze rurkowe mogą być stosowane do zadań pomiarowych wymienionych w normach PN-EN 689/PN-EN 482: - pomiary w celu porównania z wartością dopuszczalną - pomiary okresowe a także w sytuacjach awaryjnych Producent przeprowadza walidację detektora za pomocą mieszanin wzorcowych w fazie gazowej 18

19 PN-EN 1231:2002 Zestawy pomiarowe z wykrywaczem rurkowym o krótkim czasie pomiaru Przy zakupie rurek sorpcyjnych należy zwrócić uwagę na: - przeznaczenie - identyfikację producenta - identyfikację typu wykrywacza i pompki - zakres pomiarowy - oznaczenie kierunku przepływu gazu - informację dotyczącą wpływu czynników przeszkadzających - powołanie się producenta na zgodność z wymaganiami ww normy - informację dotyczącą niepewności pomiaru - identyfikację serii produkcji - warunki przechowywania i termin ważności - instrukcję obsługi 19

20 PN-EN 1231:2002 Zestawy pomiarowe z wykrywaczem rurkowym o krótkim czasie pomiaru Weryfikacja w laboratorium użytkownika: - oględziny zewnętrzne i ślepa próba - rozpoznanie i możliwe monitorowanie parametrów środowiska podczas pomiaru u klienta (np. wilgotność, temperatura, czynniki zakłócające wg wskazówek producenta) - szczelność zestawu - objętość powietrza przy jednym zassaniu: (100±5) ml 20

21 PN-EN 1232:2002 Pompki do pobierania próbek czynników chemicznych metodą dozymetrii indywidualnej Dotyczy pompek o nominalnym strumieniu objętości od 5 ml/min do 5 l/min, które są stosowane w połączeniu z właściwymi próbnikami do gazów, par, pyłów, dymów, mgieł i włókien Norma podaje wymagania dotyczące charakterystyki i warunków pracy pompek oraz zakres niezbędnych badań laboratoryjnych, które powinien wykonać producent w celu potwierdzenia wymaganej charakterystyki 21

22 PN-EN 1232:2002 Pompki do pobierania próbek czynników chemicznych metodą dozymetrii indywidualnej Przy zakupie pompek należy zwrócić uwagę na: - identyfikację producenta - zakres pracy - sposób zasilania - informację dotycząca zabezpieczenia przed wybuchem - informację dotyczącą stabilności przepływu ( 5%) - informację dotyczącą granicznych warunków środowiska użytkowania (temperatura, pary substancji żrących) - powołanie się producenta na zgodność z wymaganiami ww normy - numer seryjny - instrukcję obsługi 22

23 PN-EN 1232:2002 Pompki do pobierania próbek czynników chemicznych metodą dozymetrii indywidualnej Nadzór w laboratorium użytkownika: - sprawdzanie szczelności połączeń z próbnikiem - sprawdzanie stabilności przepływu - monitorowanie warunków transportu: drgania, temperatura (temperatura transportu powinna odpowiadać temperaturze użytkowania u klienta w przeciwnym razie pompka wymaga kondycjonowania) - monitorowanie środowiska użytkowania, jeśli to właściwe - konserwacja - kalibracja mierników przepływu i czasu 23

24 PN-EN 12919:2004 Pompy o strumieniu objętości ponad 5 l/min do pobierania próbek czynników chemicznych Dotyczy pomp o nominalnym strumieniu objętości od 5 l/min do 400 l/min, które są stosowane w połączeniu z właściwymi próbnikami do aerozoli Pompy o ww przepływie mogą być stosowane do pomiarów dozymetrycznych i w punktach stacjonarnych Norma podaje wymagania dotyczące charakterystyki i warunków pracy pomp oraz zakres niezbędnych badań laboratoryjnych, które powinien wykonać producent w celu potwierdzenia wymaganej charakterystyki 24

25 PN-EN 12919:2004 Pompy o strumieniu objętości ponad 5 l/min do pobierania próbek czynników chemicznych Przy zakupie pomp należy zwrócić uwagę na: - identyfikację producenta - zakres pracy - sposób zasilania - informację dotycząca zabezpieczenia przed wybuchem - informację dotyczącą stabilności przepływu ( 5%) - informację dotyczącą granicznych warunków środowiska użytkowania (temperatura, pary substancji żrących) - powołanie się producenta na zgodność z wymaganiami ww normy - numer seryjny - instrukcję obsługi 25

26 PN-EN 12919:2004 Pompy o strumieniu objętości ponad 5 l/min do pobierania próbek czynników chemicznych Nadzór w laboratorium użytkownika: - sprawdzanie szczelności połączeń z próbnikiem - sprawdzanie stabilności przepływu - monitorowanie warunków transportu: drgania, temperatura (temperatura transportu powinna odpowiadać temperaturze użytkowania u klienta w przeciwnym razie pompka wymaga kondycjonowania) - monitorowanie środowiska użytkowania, jeśli to właściwe - konserwacja - kalibracja mierników przepływu i czasu 26

27 PN-EN 13205:2004 Ocena funkcjonowania przyrządów do pomiaru stężeń pyłu zawieszonego w powietrzu Norma dotyczy badania próbników do pobierania frakcji wdychalnej pyłu zawieszonego w powietrzu na stanowiskach pracy Na producentach próbników aerozoli spoczywa obowiązek poinformowania użytkownika o funkcjonowaniu próbnika w warunkach laboratoryjnych podanych w ww normie Na użytkowniku spoczywa obowiązek zapewnienia, że próbnik spełnia wymagania dotyczące niepewności pomiaru wg PN-EN 482 w rzeczywistych warunkach użytkowania Można przyjąć, że podany w odpowiednich PN rodzaj próbników, warunki pobierania próbek i wskazane maksymalne obłożenie próbników, są właściwe do badania pyłu całkowitego i frakcji respirabilnej 27

28 PN-EN , 2, 3:2004/PN-EN :2005 Elektryczne przyrządy stosowane do bezpośredniego wykrywania i bezpośredniego pomiaru stężenia toksycznych gazów i par Norma przeznaczona dla producentów (wymagania dotyczące konstrukcji i badań) i użytkowników (wymagania dotyczące wyboru, instalacji, stosowania i konserwacji) Wyróżnia się przyrządy: stacjonarne, przewoźne, przenośne, osobiste, do pracy ciągłej, dyfuzyjne, do pomiarów pojedynczych, wyłącznie alarmujące 28

29 PN-EN , 2, 3:2004/PN-EN :2005 Elektryczne przyrządy stosowane do bezpośredniego wykrywania i bezpośredniego pomiaru stężenia toksycznych gazów i par Przy zakupie przyrządów należy zwrócić uwagę na: - przeznaczenie - identyfikację producenta - typ przyrządu i sposób zasilania - zakres pomiarowy - parametry stosowania oraz informację dotyczącą wpływu czynników przeszkadzających - powołanie się producenta na zgodność z wymaganiami ww normy - dane dotyczące kalibracji i zastosowanych wzorców - informację dotyczącą niepewności pomiaru - identyfikację serii produkcji - sposób konserwacji - instrukcję obsługi 29

30 PN-EN , 2, 3:2004/PN-EN :2005 Elektryczne przyrządy stosowane do bezpośredniego wykrywania i bezpośredniego pomiaru stężenia toksycznych gazów i par Nadzór w laboratorium użytkownika: - okresowe wzorcowanie w akredytowanych laboratoriach wzorcujących, jeśli dostępne - udział w porównaniach międzylaboratoryjnych - sprawdzanie bieżące za pomocą gazu wzorcowego - monitorowanie środowiska użytkowania, jeśli to właściwe - konserwacja 30

31 PODSUMOWANIE Zalecenie i informacje zawarte w normach europejskich dotyczących problemu badania czynników chemicznych w powietrzu na stanowiskach pracy mogą być wykorzystane przez laboratoria w procesach: planowania pomiarów, pobierania próbek, opracowywania oraz walidacji/weryfikacji metod badań, zakupów wyposażenia, sprawdzania i konserwacji wyposażenie, dokumentowania systemu zarządzania, prowadzenia zapisów z badań i opracowywania raportów z badań.

Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja. Anna Warzec

Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja. Anna Warzec Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja Anna Warzec WSTĘP Plan wystąpienia ŚWIADECTWO WZORCOWANIA Spójność pomiarowa Wyniki wzorcowania Zgodność z wymaganiami POTWIERDZANIE ZGODNOŚCI WZORCOWANEGO

Bardziej szczegółowo

WALIDACJA METOD POMIAROWYCH I SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU CZYNNIKÓW CHEMICZNYCH W POWIETRZU NA STANOWISKACH PRACY

WALIDACJA METOD POMIAROWYCH I SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU CZYNNIKÓW CHEMICZNYCH W POWIETRZU NA STANOWISKACH PRACY Medycyna Pracy 2012;63(6):723 732 Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi http://medpr.imp.lodz.pl Marek Dobecki PRACA POGLĄDOWA WALIDACJA METOD POMIAROWYCH I SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Pasteura 1, 02-093 Warszawa Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Ewa Bulska ebulska@chem.uw.edu.pl Slide 1 Opracowanie i

Bardziej szczegółowo

Strategia realizacji spójności pomiarów chemicznych w laboratorium analitycznym

Strategia realizacji spójności pomiarów chemicznych w laboratorium analitycznym Slide 1 Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Centrum Nauk Biologiczno- Chemicznych Strategia realizacji spójności pomiarów chemicznych w laboratorium analitycznym Ewa Bulska ebulska@chem.uw.edu.pl Slide

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja Walidacja jest potwierdzeniem przez zbadanie i przedstawienie

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk LABORATORIUM EKSPERTYZ RADIOMETRYCZNYCH Radzikowskiego 152, 31-342 KRAKÓW tel.: 12 66 28 332 mob.:517 904 204 fax: 12 66 28

Bardziej szczegółowo

KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB. Członek: EUROLAB EURACHEM

KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB. Członek: EUROLAB EURACHEM KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB Członek: EUROLAB EURACHEM TARGI EUROLAB 2015 POTENCJALNE ŹRÓDŁA BŁĘDÓW W RUTYNOEJ PRACY LABORATORIUM Andrzej Brzyski Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH dr inż. Agnieszka Wiśniewska EKOLAB Sp. z o.o. agnieszka.wisniewska@ekolab.pl DZIAŁALNOŚĆ EKOLAB SP. Z O.O. Akredytowane laboratorium badawcze

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1426

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1426 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1426 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 15 kwietnia 2016 Nazwa i adres: OTTO ENGINEERING

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH WYKONUJĄCYCH POMIARY EMISJI ZE ŹRÓDEŁ STACJONARNYCH Projekt Wydania 2 Warszawa, 30.10.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 2 2 Definicje...

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania 1 MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania Dr inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.gda.pl

Bardziej szczegółowo

AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016

AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016 AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016 KOMPETENCJE PERSONELU 1. Stan osobowy personelu technicznego, czy jest wystarczający (ilość osób

Bardziej szczegółowo

Procedury przygotowania materiałów odniesienia

Procedury przygotowania materiałów odniesienia Procedury przygotowania materiałów odniesienia Ważne dokumenty PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących ISO Guide 34:2009 General requirements

Bardziej szczegółowo

Szkoła Letnia STC Łódź mgr inż. Paulina Mikoś

Szkoła Letnia STC Łódź mgr inż. Paulina Mikoś 1 mgr inż. Paulina Mikoś Pomiar powinien dostarczyć miarodajnych informacji na temat badanego materiału, zarówno ilościowych jak i jakościowych. 2 Dzięki temu otrzymane wyniki mogą być wykorzystane do

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce Użytkownicy przyrządów pomiarowych w organizacjach zobowiązani są do zachowania spójności pomiarowej.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 19 lipca 2016 r. AB 1357 Nazwa i adres GALESS

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa

Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa Podkomitet ds. Przesyłu Paliw Gazowych 1. 334+A1:2011 Reduktory ciśnienia gazu dla ciśnień wejściowych do 100 bar 2. 1594:2014-02

Bardziej szczegółowo

pętla nastrzykowa gaz nośny

pętla nastrzykowa gaz nośny METODA POPRAWY PRECYZJI ANALIZ CHROMATOGRAFICZNYCH GAZÓW ZIEMNYCH POPRZEZ KONTROLOWANY SPOSÓB WPROWADZANIA PRÓBKI NA ANALIZATOR W WARUNKACH BAROSTATYCZNYCH Pracownia Pomiarów Fizykochemicznych (PFC), Centralne

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Sposób postępowania w przypadku stwierdzenia, że w protokołach pomiarów środowiska pracy przeprowadzonych przez laboratorium akredytowane występują błędy;

Bardziej szczegółowo

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008 Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora Piotr Pasławski 2008 Odniesienie do wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Pkt. 4.4 normy Przegląd zapytań, ofert i umów - procedura przeglądu zleceń

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 października 2016 r. Poz. 1763 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ENERGII 1) z dnia 14 października 2016 r. w sprawie metod badania jakości sprężonego gazu

Bardziej szczegółowo

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a Analiza instrumentalna rok akademicki 2014/2015 wykład: prof. dr hab. Ewa Bulska prof. dr hab. Agata Michalska Maksymiuk pracownia: dr Marcin Wojciechowski Slide 1 Analiza_Instrumentalna: 2014/2015 Analiza

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 896

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 896 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 896 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13 Data wydania: 1 czerwca 2015 r. Nazwa i adres AB 896 Kod

Bardziej szczegółowo

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 () L.p. Badany obiekt 1 Gazy odlotowe E) 2 Gazy odlotowe E) 3 Gazy odlotowe E) 4 Gazy odlotowe E) 5 Gazy odlotowe E) 6 Gazy odlotowe E) Oznaczany składnik lub parametr pyłu

Bardziej szczegółowo

Pomiar zadymienia spalin

Pomiar zadymienia spalin Pomiar zadymienia spalin Zajęcia laboratoryjne w pracowni badao silników spalinowych Katedra Mechatroniki Wydział Nauk Technicznych UWM Opiekun Naukowy : mgr Maciej Mikulski Pomiar zadymienia spalin Zadymienie

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW w inżynierii rolniczej i agrofizyce pod redakcją AGNIESZKI KALETY Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Przedmowa... 7 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 11 1. Techniki pomiarowe

Bardziej szczegółowo

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Wydział Chemii Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej pl. M. Curie Skłodowskiej 3 0-03 Lublin

Bardziej szczegółowo

BADANIA i POMIARY CZYNNIKÓW WYSTĘPUJĄCYCH w PROCESIE PRACY

BADANIA i POMIARY CZYNNIKÓW WYSTĘPUJĄCYCH w PROCESIE PRACY Klient: Gdynia, ul. Przemysłowa 120A BADANIA i POMIARY CZYNNIKÓW WYSTĘPUJĄCYCH w PROCESIE PRACY Sprawozdanie z badań nr 045/13 Zlecenie nr 040/2013 data podpis Wykonanie pomiarów Andrzej Uzarczyk 23.09.2013

Bardziej szczegółowo

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Walidacja metod badań zasady postępowania w LOTOS Lab 1. Metody badań stosowane w LOTOS Lab należą do następujących grup: 1.1. Metody zgodne z uznanymi normami

Bardziej szczegółowo

PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej. Jolanta Brzęczkowska

PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej. Jolanta Brzęczkowska PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej Jolanta Brzęczkowska Misja laboratorium Centralne Laboratorium Pomiarowo-Badawcze pełni w sposób profesjonalny, niezależny,

Bardziej szczegółowo

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja potwierdzenie parametrów metody do zamierzonego jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA 1 NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny PL03

Program Operacyjny PL03 Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2009-2014 Program Operacyjny PL03 Wzmocnienie monitoringu środowiska oraz działao kontrolnych Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Małgorzata Tołwioska

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek.

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek. Strona 1 z 9 Data Stanowisko Imię i nazwisko Podpis Autor dokumentu 30.12.2014 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 30.12.2014 KJ Agata Wilczyńska- Piliszek Zatwierdził do stosowania 30.12.2014 KT Sławomir Piliszek

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII

Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII Aleksandra Burczyk Centralne Laboratorium Pomiarowo Badawcze Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM. Piotr Konieczka

SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM. Piotr Konieczka SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM Piotr Konieczka 1 2 Jakość spełnienie określonych i oczekiwanych wymagań (zawartych w odpowiedniej normie systemu zapewnienia jakości).

Bardziej szczegółowo

Znajdź szkolenia dla siebie! Wybierz kategorię szkoleń: 1. Komunikacja i zarządzanie 2. 2. Laboratorium chemiczne Analiza instrumentalna 2

Znajdź szkolenia dla siebie! Wybierz kategorię szkoleń: 1. Komunikacja i zarządzanie 2. 2. Laboratorium chemiczne Analiza instrumentalna 2 Drogi Kliencie, Wiemy, że właśnie teraz planujesz szkolenia na 2016 r. Z nami te plany staną się prostsze. Stale myślimy o Twoich potrzebach szkoleniowych, dlatego przygotowaliśmy zestawienie tematów,

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla studentów. Do nauki przedmiotów:

Materiał pomocniczy dla studentów. Do nauki przedmiotów: dr hab. inż. Marian Kamiński Materiał pomocniczy dla studentów Do nauki przedmiotów: - Metody analizy technicznej, część pierwsza zapewnienie jakości; - Systemy zapewnienia jakości w produkcji i badaniach;

Bardziej szczegółowo

BHP w spawalnictwie Health and safety in welding. Liczba godzin/tydzień: 1S PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

BHP w spawalnictwie Health and safety in welding. Liczba godzin/tydzień: 1S PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Spawalnictwo Rodzaj zajęć: Seminarium BHP w spawalnictwie Health and safety in welding Forma studiów:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4. do Programu Badań Biegłości ŚRODOWISKO ŚR/PT Paliwa gazowe, Powietrze Analiza składu próbki gazowej

Załącznik nr 4. do Programu Badań Biegłości ŚRODOWISKO ŚR/PT Paliwa gazowe, Powietrze Analiza składu próbki gazowej I. ZAKRES OFEROWANYCH OZNACZEŃ Program badań biegłości w zakresie oznaczania składu mieszaniny gazów obejmuje oznaczenia wymienione w Tabeli 1. Uczestnik nie ma obowiązku wykonywania wszystkich oferowanych

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACYJNA

PROCEDURA ORGANIZACYJNA Centralny Instytut Ochrony Pracy -Państwowy Instytut Badawczy LAB PROCEDURA ORGANIZACYJNA WYDANIE 7 SYMBOL: PORG-15 EGZEMPLARZ NR: 2 STRONA/STRON: 1/3 DATA WDROśENIA: 02.04.2002 OSTATNIA ZMIANA: 31.01.2008

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Opracowanie wyników porównania międzyoratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Wstęp W dniach 16.06.2008 17.06.2008 roku przeprowadzone zostało porównanie międzyoratoryjne

Bardziej szczegółowo

CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO S.A. SPRZĘT DO OKREŚLANIA PARAMETRÓW FIZYKOCHEMICZNYCH POWIETRZA KOPALNIANEGO

CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO S.A. SPRZĘT DO OKREŚLANIA PARAMETRÓW FIZYKOCHEMICZNYCH POWIETRZA KOPALNIANEGO SPRZĘT DO OKREŚLANIA PARAMETRÓW FIZYKOCHEMICZNYCH POWIETRZA KOPALNIANEGO 1. SPRZĘT DO OKREŚLANIA SKŁADU CHEMICZNEGO POWIETRZA KOPALNIANEGO WYKRYWACZ GAZÓW WG - 2M WYKRYWACZ GAZÓW WG - 2M Wykrywacze rurkowe

Bardziej szczegółowo

KALIBRACJA BEZ TAJEMNIC

KALIBRACJA BEZ TAJEMNIC KALIBRACJA BEZ TAJEMNIC 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska e-mail: piotr.konieczka@pg.gda.pl 2 S w S x C x -? C w 3 Sygnał wyjściowy detektora funkcja

Bardziej szczegółowo

Str 1/7 SPRAWOZDANIE. z pracy badawczej pt.:

Str 1/7 SPRAWOZDANIE. z pracy badawczej pt.: Str 1/7 SPRAWOZDANIE z pracy badawczej pt.: Badanie stężeń zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego z instalacji BIOFILTR w podoczyszczalni ścieków zlokalizowanej w Zakładach Uniq Lisner Spółka z o.o.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI do e-booka pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy

SPIS TREŚCI do e-booka pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy SPIS TREŚCI do e-booka pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy Autor Andrzej Uzarczyk 1. Nadzór nad wyposażeniem pomiarowo-badawczym... 11 1.1. Kontrola metrologiczna wyposażenia pomiarowego...

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm

Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm Łódź, 29.06.2016 r. Piotr Lewandowski Wzorcowanie Wzorcowanie działanie, które w określonych

Bardziej szczegółowo

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek.

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek. Strona 1 z 10 Autor dokumentu Data Stanowisko Imię i nazwisko 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 03.08.2015 KJ Zatwierdził do stosowania Agata Wilczyńska- Piliszek 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej.

Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej. Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rrauszera - RADWAG Wagi Elektroniczne Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1168

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1168 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1168 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 20 grudnia 2016 r. Nazwa i adres AB 1168 SYNTHOS

Bardziej szczegółowo

Teoria błędów. Wszystkie wartości wielkości fizycznych obarczone są pewnym błędem.

Teoria błędów. Wszystkie wartości wielkości fizycznych obarczone są pewnym błędem. Teoria błędów Wskutek niedoskonałości przyrządów, jak również niedoskonałości organów zmysłów wszystkie pomiary są dokonywane z określonym stopniem dokładności. Nie otrzymujemy prawidłowych wartości mierzonej

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia naturalnymi źródłami promieniowania jonizującego w przemyśle wydobywczym. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Skowronka

Zagrożenia naturalnymi źródłami promieniowania jonizującego w przemyśle wydobywczym. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Skowronka Zagrożenia naturalnymi źródłami promieniowania jonizującego w przemyśle wydobywczym Praca zbiorowa pod redakcją Jana Skowronka GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA Katowice 2007 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE (J. SKOWRONEK)...

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1153

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1153 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1153 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8, Data wydania: 16 sierpnia 2016 r. Nazwa i adres TOP 2001

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRACOWNIA AKUSTYKI ŚRODOWISKA Ul. Południowa 5, Kobylnica

LABORATORIUM PRACOWNIA AKUSTYKI ŚRODOWISKA Ul. Południowa 5, Kobylnica WYKONUJEMY PRACE Z ZAKRESU: LABORATORIUM PRACOWNIA AKUSTYKI ŚRODOWISKA Ul. Południowa 5, 62-006 Kobylnica Badania chemiczne woda, ścieki, osady ściekowe, gleba, odpady, powietrze, próbki powietrza, pyły,

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1183

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1183 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1183 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 19 marca 2012 r. Nazwa i adres AB 1183 LUBELSKA

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 458

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 458 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 458 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9, Data wydania: 8 stycznia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Badania Biegłości z zakresu pobierania i analizy próbek wody basenowej PM-WB

Badania Biegłości z zakresu pobierania i analizy próbek wody basenowej PM-WB Strona 1 z 10 Data Stanowisko Imię i nazwisko Podpis Autor dokumentu 20.12.2016 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 20.12.2016 KJ Agata Wilczyńska- Piliszek Zatwierdził do stosowania 20.12.2016 KT Sławomir

Bardziej szczegółowo

Audit techniczny w laboratorium ASA. Czyli przygotowanie do auditu technicznego jednostki akredytujacej lub auditu wewnetrznego

Audit techniczny w laboratorium ASA. Czyli przygotowanie do auditu technicznego jednostki akredytujacej lub auditu wewnetrznego Audit techniczny w laboratorium ASA Czyli przygotowanie do auditu technicznego jednostki akredytujacej lub auditu wewnetrznego 2008 Pkt. 4.4 normy Przegląd zapytań, ofert i umów - procedura przeglądu zleceń

Bardziej szczegółowo

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI. mgr inż. Piotr Lewandowski

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI. mgr inż. Piotr Lewandowski SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI mgr inż. Piotr Lewandowski Polskie Centrum Akredytacji Polskie Centrum Akredytacji (PCA) jako jednostka nadzorująca m.in. pracę laboratoriów wzorcujących

Bardziej szczegółowo

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek.

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek. Strona 1 z 9 Data Stanowisko Imię i nazwisko Podpis Autor dokumentu 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 03.08.2015 KJ Agata Wilczyńska- Piliszek Zatwierdził do stosowania 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 13 stycznia 2015 r. Nazwa i adres AB 1169

Bardziej szczegółowo

3 ISO17025_2005 3_1 Księga systemu. 3 ISO17025_2005 4_1 polityka jakości

3 ISO17025_2005 3_1 Księga systemu. 3 ISO17025_2005 4_1 polityka jakości Materiały Kierownik Laboratorium Systemu Zarządzania Jakością w Laboratoriach wg Zagadnienie do przerobienia 1. System wzajemnego uznawania na świecie i w Polsce oraz rola akredytacji laboratoriów w systemie

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Sterowanie jakości cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Ewa Bulska Piotr Pasławski W treści normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 zawarto następujące zalecenia dotyczące sterowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH

PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH GDDKiA Oddział w Olsztynie 10-083 Olsztyn, al. Warszawska 89 Wydział Technologii - Laboratorium Drogowe 11-041 Olsztyn, ul. Sokola 4b tel.: (89) 522 09 30, fax: (89) 521 89 44 e-mail: sekretariat_ols_ld@gddkia.gov.pl

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 12 lipca 2012 r. Nazwa i adres AB 799 INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. Piotr Lewandowski Terminy i definicje Przyrząd pomiarowy urządzenie służące do wykonywania pomiarów, użyte indywidualnie

Bardziej szczegółowo

WZMOCNIENIE SYSTEMU POMIAROWEGO JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM

WZMOCNIENIE SYSTEMU POMIAROWEGO JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM WZMOCNIENIE SYSTEMU POMIAROWEGO JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM BOGDAN MEINA WARMIŃSKO-MAZURSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR OCHRONY ŚRODOWISKA Podstawy prawne: Prawo Ochrony Środowiska (tj.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 27 marca 2014 r. Nazwa i adres: AB 888 ZAKŁAD

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 3 grudnia 2013 r. Nazwa i adres AB 1144 EKOLOGIS

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ. 3. Zlecenie znak: 57950OP z dnia r. 4. Przedstawiciel zleceniodawcy: Roger Bours. 5. Wykonujący badania:

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ. 3. Zlecenie znak: 57950OP z dnia r. 4. Przedstawiciel zleceniodawcy: Roger Bours. 5. Wykonujący badania: 60-706 Poznań ul. Małeckiego 29 Tel.: 61-62-80-300 Fax: 61-62-80-399 Strona Stron 1 16 1. Temat i obiekt badań: Badania głowic bezpieczeństwa DN25, DN50 i DN80 w połączeniu z zaworami bezpieczeństwa, dla

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 895

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 895 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 895 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 10 Data wydania: 14 marca 2016 r. Nazwa i adres LUBELSKI WĘGIEL

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ NR 13501/ZL/16

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ NR 13501/ZL/16 CENTRUM BDŃ I DOZORU GÓRNICTW PODZIEMNEGO Sp. z o.o. 43-143 LĘDZINY, ul. LĘDZIŃSK 8, NIP PL6460008992 tel. 032-324-22-00, fax 32-216-66-66, http://www.cbidgp.pl e-mail: cbidgp@cbidgp.pl SR w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ NR 9945/ZL/16

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ NR 9945/ZL/16 CENTRUM BDŃ I DOZORU GÓRNICTW PODZIEMNEGO Sp. z o.o. 43-143 LĘDZINY, ul. LĘDZIŃSK 8, NIP PL6460008992 tel. 032-324-22-00, fax 32-216-66-66, http://www.cbidgp.pl e-mail: cbidgp@cbidgp.pl SR w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. ALEKSANDRA PUCHAŁA mgr inż. MICHAŁ CZARNECKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego W celu uzyskania

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych

Walidacja metod analitycznych Kierunki rozwoju chemii analitycznej Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH oznaczanie coraz niŝszych w próbkach o złoŝonej matrycy

Bardziej szczegółowo

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA 1)

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA 1) (logo organizacji wydającej świadectwa) (Nazwa, adres, e-mail i nr telefonu organizacji wydającej świadectwo) Laboratorium wzorcujące akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji, sygnatariusza porozumień

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE BADANIA BIEGŁOŚCI WEDŁUG PN-EN ISO/IEC KONTROLA JAKOŚCI BADAŃ ANDRZEJ BRZYSKI, 2013

OGÓLNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE BADANIA BIEGŁOŚCI WEDŁUG PN-EN ISO/IEC KONTROLA JAKOŚCI BADAŃ ANDRZEJ BRZYSKI, 2013 OGÓLNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE BADANIA BIEGŁOŚCI WEDŁUG PN-EN ISO/IEC 17043 KONTROLA JAKOŚCI BADAŃ ANDRZEJ BRZYSKI, 2013 Koordynator jedna lub więcej osób odpowiedzialnych za organizację i zarządzanie wszystkimi

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 390

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 390 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 390 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 11, Data wydania: 2 luty 2016 r. Nazwa i adres PaNELTECH Sp.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 964

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 964 PCA akredytacji Nr AB 964 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 964 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 10 Data wydania: 10 lipca 2014 r.

Bardziej szczegółowo

2-Metylonaftalen. metoda oznaczania UWAGI WSTĘPNE

2-Metylonaftalen. metoda oznaczania UWAGI WSTĘPNE Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2005, nr 4(46), s. 119-124 mgr inż. ANNA JEŻEWSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Czerniakowska 16 2-Metylonaftalen

Bardziej szczegółowo

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6 Zasada [Komentarze: Dodano pierwsze zdanie.] 6.2 Do zadań Działu Kontroli Jakości należy także opracowywanie, walidacja i wdrażanie wszystkich procedur kontroli jakości, przechowywanie prób referencyjnych

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 408

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 408 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 408 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 18 Data wydania: 23 czerwca 2016 r. Nazwa i adres AB 408 EKOPERFEX

Bardziej szczegółowo

mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna BARTKOWIAK, dr inŝ. Piotr PIETROWSKI

mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna BARTKOWIAK, dr inŝ. Piotr PIETROWSKI Wymagania dotyczące środków ochrony indywidualnej dla ludności cywilnej, przeznaczonych do stosowania podczas ewakuacji ze stref skaŝonych chemicznie i biologicznie mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna

Bardziej szczegółowo

PLAN BADANIA BIEGŁOŚCI / PORÓWNANIA MIĘDZYLABORATORYJNEGO NR 18/2015

PLAN BADANIA BIEGŁOŚCI / PORÓWNANIA MIĘDZYLABORATORYJNEGO NR 18/2015 PLAN BADANIA BIEGŁOŚCI / PORÓWNANIA MIĘDZYLABORATORYJNEGO NR 18/2015 prowadzonych przez Klub POLLAB Sekcję PETROL - GAZ Uwaga: Uzupełniając poniższą tabelę należy wypełnić te obszary, które są istotne

Bardziej szczegółowo

Cyjanamid. Numer CAS: N C N

Cyjanamid. Numer CAS: N C N Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2007, nr 4(54), s. 51 56 mgr inż. ANNA JEŻEWSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Czerniakowska 16 Cyjanamid metoda

Bardziej szczegółowo

KALIBRACJA. ważny etap procedury analitycznej. Dr hab. inż. Piotr KONIECZKA

KALIBRACJA. ważny etap procedury analitycznej. Dr hab. inż. Piotr KONIECZKA KALIBRAJA ważny etap procedury analitycznej 1 Dr hab. inż. Piotr KONIEZKA Katedra hemii Analitycznej Wydział hemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 8-233 GDAŃK e-mail: piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1024

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1024 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1024 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 11 marca 2015 r. Nazwa i adres AB 1024 SOWIX"

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1075

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1075 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1075 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 6 maja 2015 r. Nazwa i adres AB 1075 LABORATORIUM

Bardziej szczegółowo