Zabawa i czas wolny w życiu współczesnej młodzieży

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zabawa i czas wolny w życiu współczesnej młodzieży"

Transkrypt

1 Zabawa i czas wolny w życiu współczesnej młodzieży 1

2 Spis treści: Zabawa i czas wolny w życiu współczesnej młodzieży... 1 Spis treści:... 2 Spis ilustracji... 2 Wstęp... 3 Rozdział 1. Pojęcie czasu wolnego Definicja czasu wolnego Funkcje czasu wolnego Czas wolny w ujęciu historycznym Równowaga pomiędzy czasem wolnym a pracą Rozdział 2. Zabawa jako element czasu wolnego Definicja zabawy Funkcje zabawy Teorie wyjaśniające Rozdział 3. Zabawa młodzieży we współczesnej Polsce Jak młodzież bawi się w dyskotekach i pubach? Imprezy domowe Czas wolny spędzany na osiedlach Survival i inne sporty ekstremalne Internet Telewizja i gry komputerowe Imprezy masowe Zakończenie Bibliografia Strony 69 Spis ilustracji Tabela 1.Czas wolny a internet Tabela 2.Miejsce, w którym dziecko korzysta z internetu Tabela 3. W jakim celu dziecko wykorzystuje internet Tabela 4.Rodzaje programów telewizyjnych najczęściej oglądanych przez dzieci i młodzież oraz motywy oglądania telewizji przez dzieci i młodzież Tabela 5. Sposoby spędzania czasu wolnego Tabela 6. Zainteresowania sztuką

3 Wstęp Kwestia wolnego czasu oraz jego racjonalnego wykorzystania budzi coraz większe zainteresowanie wśród pedagogów, socjologów, lekarzy. To jak spędzamy wolny czas w dużej mierze wpływa na resztę życia człowieka. Zabawa i jej różne odmiany, jest przejawem aktywności i pasji działania człowieka. Jest ona, obok nauki i pracy, składową życia ludzi w ich osobniczym rozwoju, występuje w całym życiu człowieka. Zabawa i czas wolny mają znaczący wpływ na życie młodych ludzi. Mogą stać się dla nich czynnikami rozwojowymi, lecz niewłaściwe zagospodarowane mogą stać się źródłem poważnych problemów. Celem niniejszej pracy jest uzyskanie odpowiedzi na postawiony problem badawczy: w jaki sposób młodzi ludzie bawią się i spędzają wolny czas i jakie tkwią w nim zagrożenia. Czas wolny jako zjawisko masowe jest właściwy dopiero współcześnie, wysoko zurbanizowanym społeczeństwom w ramach cywilizacji naukowo-technicznych, w których stanowi rezultat panującej organizacji pracy i układu stosunków społecznych. Ale czym jest właściwie czas wolny. Próba odpowiedzi na to pytanie zostanie podjęta w rozdziale pierwszym. Nasuwa się zatem pytanie, czym jest zabawa? Myśląc o zabawie najczęściej myśli się o dzieciach. Tymczasem nie tylko one się bawią. Także dorośli i młodzież poświęcają czas na zabawę, choć ma ona inną formę. Definicja zabawy, określenie jej rodzajów w zależności od wieku człowieka, funkcje oraz teorie wyjaśniające zostały pokazane w rozdziale drugim. Trzeci, ostatni rozdział poświęcono temu w jaki sposób młodzi ludzie bawią się i spędzają wolny czas. W sposobie spędzania przez nich czasu wolnego mogą tkwić też pewne zagrożenia. Zostały one tu opisane. Na koniec zamieszczono kilka wniosków wynikających z przeprowadzonej analizy. Praca została napisana na podstawie studiów literatury przedmiotu i badań przeprowadzonych na ten temat przez innych autorów i ośrodki badawcze. Ze względu na charakter danych i dostępność badań przeprowadzonych przez profesjonalne instytucje nie było potrzeby prowadzić badań pierwotnych. Autorka zdaje sobie sprawę, że nie wyczerpała tematu, jednak ma nadzieję, że udało jej się rzucić pewne światło na kwestie zabawy i czasu wolnego młodych ludzi. 3

4 Rozdział 1. Pojęcie czasu wolnego 1.1. Definicja czasu wolnego W dobie rozwoju współczesnej cywilizacji jesteśmy świadkami szybko zachodzących zmian w życiu człowieka. Kwestia wolnego czasu oraz jego racjonalnego wykorzystania budzi coraz większe zainteresowanie wśród pedagogów, socjologów, lekarzy. Pojęcie,,czas wolny posiada wiele definicji. Zakres tego pojęcia jest określany niejednolicie. Najczęściej traktuje się go jako czas poza pracą zawodową,...zużytkowany na naukę i podnoszenie kwalifikacji, na pracę społeczną, wypoczynek itp. ( PruienskiG., Wiedza o pracy ludzkiej. Warszawa 1961, PWN, s. 183) Czas wolny racjonalnie przeznacza się na (Okoń W., Słownik Pedagogiczny. Warszawa 1984, PWN, s. 45): 1) odpoczynek, tj. regenerację sił fizycznych i psychicznych, 2) rozrywkę, która sprawia przyjemność, 3) działalność społeczną o charakterze dobrowolnym i bezinteresownym, 4) rozwój zainteresowań i uzdolnień jednostki przez zdobywanie wiedzy i amatorską działalność artystyczną, techniczną, naukową czy sportową. J. Danecki (Danecki J, Czas wolny. Mity i potrzeby, Warszawa 1967, s. 29) używa pojęcia czas wolny dla oznaczenia nadwyżek pozostających po wykonaniu wszelkich prac o charakterze ekonomicznym, jak praca zawodowa i praca w gospodarstwie domowym. Według J. Dumazediera pojęcie czas wolny może być wymieniane z pojęciem wczasy lub rekreacja : wszystko to są zajęcia, którym jednostka oddawać się może z własnych chęci bądź dla wypoczynku, rozrywki, rozwoju własnych wiadomości, dla dobrowolnego udziału w życiu społecznym po oswobodzeniu się z obowiązków zawodowych, rodzinnych i społecznych"( Wolańska T, Rekreacja fizyczna, W wa 1971, s. 8) Czas wolny jest dobrem społecznym, wypracowanym przez jednostkę i społeczeństwo dla regeneracji sił fizycznych i psychicznych po pracy zawodowej, nauce dla rozwoju indywidualnych zamiłowań i zainteresowań; zapewnienia kulturalnego wypoczynku i kształtowania bogatszej osobowości jednostki(czajkowski K, Wychowanie do rekreacji, W wa 1979, s. 10) B. Gruszn (Gruszyn B., Czas wolny. Aktualna problematyka. Warszawa 1970, PWN, s. 15) utrzymuje pojęcie czasu wolnego bardzo szeroko. Według niego jest to ta część poza pracą, która jest wolna od wykonywania różnego rodzaju obowiązków. Definicja ta określa ogólnie 4

5 pojęcie nie dając sposobów spędzania czasu wolnego. W ujęciu Gruszyna czas wolny spełnia dwie podstawowe funkcje: W ujęciu Gruszyna czas wolny spełnia dwie podstawowe funkcje: 1) funkcja odtwarzania sił człowieka pochłanianych w sferze pracy i innych niezbędnych zajęć; 2) funkcja duchowego (kulturalnego, ideowego, estetycznego) i fizycznego rozwoju człowieka.. Z.Skórzyński podaje inną definicję czasu wolnego : jest to "czas pozostający poza wykonywaniem wszelkich koniecznych obowiązków, jako praca zawodowa, obowiązki gospodarsko-zawodowe i obowiązki społeczne"( Skórzyński Z., Z zagadnień wolnego czasu ludności miast w Polsce, w: Socjalizm, a czas wolny - dodatek do miesięcznika: Problemy pokoju i socjalizmu nr 1, Warszawa 1996, s. 19) Definicje zgadzają się z ogólną tendencją w literaturze przedmiotu, jednakże są już nieco przestarzałe, gdyż dotyczą jeszcze państwa socjalistycznego i jedną z funkcji pozaprodukcyjnych zakładu pracy, to znaczy - zadań kulturalno-oświatowych, polegających na zaspokajaniu potrzeb pracowników w zakresie spędzania wolnego czasu, zakresie rozwoju estetycznego, jak również pomocy w rozwijaniu zainteresowań i zdolności twórczych. W dobie przemian jakie miały miejsce w Polsce od roku 1989 tak zwane zadania społeczne właściciele zakładów pracy i organizatorzy działalności w zakładzie traktują coraz częściej jako nieporozumienie. Liczą się tylko działania czysto ekonomiczne. Jednakże jak pisze Zygmunt Wiatrowski (Skórzyński Z., Z zagadnień wolnego czasu ludności miast w Polsce, w: Socjalizm, a czas wolny - dodatek do miesięcznika: Problemy pokoju i socjalizmu nr 1, Warszawa 1996, s. 313), taka jednostronność działania w danej perspektywie może stanowić podstawową barierę w dążeniu do rozwoju i wzrostu społeczno-gospodarczego. Autor żywi nadzieję, że w przyszłej, ustabilizowanej organizacji gospodarczej oraz w normalnie funkcjonujących średnich i dużych zakładach pracy, bez względu na to, do jakiego sektora gospodarczego będą one przynależeć, wróci się, i to już w niedługim czasie, do działań stanowiących istotę wyszczególnionych wcześniej zadań pozaprodukcyjnych, a dokładnie humanizacyjnych, oczywiście w racjonalnych wymiarach. Zmiany takie mogłyby być korzystna także dla samego przedsiębiorstwa, gdyż pracownik racjonalnie wykorzystujący swój wolny czas pracuje wydajniej, ponadto swoje zainteresowania może wykorzystać dla potrzeb zakładu (np. dokształcanie się itp.) W świetle powyższego jak pisze Z. Wiatrowski (ibidem s. 313) istnieje potrzeba: interesowania się tym, jak ludzie spędzają soboty i niedziele, wolne popołudnia i wieczory czy też urlopy wypoczynkowe oraz dodatkowe; 5

6 celowego przygotowania ludzi do spędzania czasu, którym dysponują, w sposób kulturalny, z pożytkiem dla siebie i dla innych. Im bogatsze zainteresowania, tym czas wolny spędzony będzie bardziej produktywnie. Nie zabezpieczenie podstawowych potrzeb człowieka takich jak: miłość, przyjaźń, życzliwość, wzajemność, potrzeb przynależności, uznania społecznego, poczucia własnej wartości, itp., wpływa często bardzo ujemnie na jednostkę, hamuje jej rozwój indywidualny i społeczny, staje się przyczyną niezadowolenia, a nawet niechęci do życia w ogóle. Problematyka czasu wolnego jest przedmiotem badań wielu socjologów, ekonomistów i pedagogów. W Polsce badania nad czasem wolnym są prowadzone przez wiele instytucji. Czas wolny człowieka dorosłego, to coś zupełnie innego niż czas wolny dzieci czy młodzieży. Sytuacja społeczno - ekonomiczna dzieci i młodzieży jest inna niż dorosłego człowieka - bardzo się różni. Dziecko cechuje brak doświadczeń życiowych i niedojrzałość psychiczna, co uzależnia je od dorosłych (rodziców, wychowawców).dzieci i młodzież nie mogą same organizować wolnego czasu według własnej woli, ponieważ za swoje działanie ponoszą ograniczoną odpowiedzialność prawną, lub nie ponoszą jej w ogóle. Czas wolny dziecka musi podlegać w bardzo dużym stopniu pewnym rygorom i racjom ustalonym przez dorosłych. Jak już wspomniano czas ludzi dorosłych różni się od czasu wolnego dzieci, czas wolny od nauki nie jest równoznaczny z czasem wolnym od pracy ludzi dorosłych. Młodzież w czasie wolnym podejmuje mniej ról społecznych, są mniej odpowiedzialne, mniej poważnie traktowane. Wybór czasu wolnego przez młodzież podlega wielu restrykcjom co wynika z zależności materialnej od dorosłych. Dzieci i młodzież są też zależne od rad i zaleceń starszych. Mają większą wolność od ograniczeń społecznych i nakazów i mniejszą niezależność w podejmowaniu decyzji. Nawet zabawa to odpowiedzialny wybór formy spędzania czasu wolnego. Cz. Skudlik (Kamiński A., Czas wolny i jego problematyka społeczno-wychowawcza, Ossolineum Wrocław-Warszawa-Kraków 1965, s.50. ) uważa, że czas wolny dzieci i młodzieży jest związany z grupą jakościowo inną od dorosłych. Organizatorzy czasu wolnego mają dwa zadania: - stwarzania możliwości wypoczynku rozrywki, rozwoju; - ukierunkowanie potrzeb i ukształtowanie nawyków właściwego spędzania czasu wolnego. Brak własnych doświadczeń warunkuje nie zawsze prawidłowy wybór między tym co dobre, a co złe - potrzeby dzieci nie są często akceptowane przez dorosłych. Rytm pracy i odpoczynku są inne. Różnicą jest też odmienność tendencji przyszłościowych, u dorosłych 6

7 czas wolny będzie dłuższy - gdy czas pracy krótszy. Aby czas nauki dzieci i młodzieży uległ skróceniu ilość zajęć obowiązkowych musi wzrastać. Czas wolny dzieci i młodzieży występuje w trzech podstawowych kategoriach: 1) czas dyspozycyjny np.: czas wolny w pracach społecznych, samodzielna pomoc w pewnych pracach w domu rodzinnym; 2) czas na wpół wolny np.: udział w pracach społecznych, samodzielna pomoc w pewnych pracach w domu rodzinnym; 3) wczasowanie np.: spędzanie czasu wolnego na koloniach, zimowiskach, w innych placówkach wczasowych. Czas wolny według Czajkowskiego (Czajkowski K, Wychowanie do rekreacji, Warszawa 1979, s. 100) rozpatrujemy w czterech aspektach, czyniących go zjawiskiem o charakterze społecznym, nadając mu właściwości środka wychowawczego. Jak pisze autor Wychowanie do rekreacji jest trudną sztuką permanentnego, twórczego działania, bogatego w elementy samodzielności, którego efektem będzie szczęście i satysfakcja wzbogacenia życia psychicznego, kształtowanie indywidualnej, swoistej osobowości i wzmaganie w niej czynników ideowych i moralnych, przeżywanie afirmacji i radości życia (ibidem). Definicję czasu wolnego dzieci i młodzieży sformułował Tadeusz Wujek. Za czas wolny ucznia należy uważać taki czas, który pozostaje mu po wypełnieniu obowiązków szkolnych i domowych, w którym może on wykonywać czynności według swego upodobania, związane z wypoczynkiem, rozrywką i zaspokajaniem własnych zainteresowań(wroczyński R., Wprowadzenie do pedagogiki społecznej, Warszawa 1966, s. 183) Czas wolny można rozpatrywać w kilku aspektach: socjologiczno-ekonomicznym; higieniczno-zdrowotnym; pedagogicznym ; psychologicznym. Aspekt socjologiczno ekonomiczny. Czas wolny ułatwia kontakty i przeżycia społeczne. Dzieci i młodzież żyją w grupach i one zapewniają im warunki rozwoju społecznego. Czas wolny ułatwia im kontakty i przeżycia społeczne. Budzą się potrzeby współdziałania z innymi, organizowania wspólnej zabawy, wypoczynku. Dziecko musi zrezygnować z potrzeb egocentrycznych na rzecz wspólnej radości, zainteresowań i poświęcenia. Może porównywać własne czyny z czynami innych. Aspekt socjologiczny czasu wolnego oddaje definicja zabawy holenderskiego socjologa Johana Huizinga, który stwierdził że zabawa już z racji swej właściwości regularnie powracającej odmiany staje się 7

8 akompaniamentem, uzupełnieniem a nawet częścią samego życia w ogóle. Upiększa życie, uzupełnia je. W tej właśnie mierze jest niezbędna jako funkcja biologiczna dla poszczególnej osoby i niezbędna dla społeczeństwa jako funkcja kulturalna. M. Demel i W. Humen stwierdzają, iż uspołecznienie czasu wolnego polegać powinno na kształtowaniu kultury wypoczynku; na wypełnianiu go treścią wzbogacającą osobowość człowieka, co skłania aby wychowywać dzieci i młodzież w trosce o powszechny udział w rekreacji(demel M, Humen W, Wprowadzenie do rekreacji fizycznej, Warszawa 1970, s. 14). Ekonomiczny aspekt czasu wolnego u dzieci i młodzieży związany jest z pracą intelektualną. Młody rozwijający się organizm musi otrzymywać odpowiednie dawki odpoczynku, odprężenia, aby praca intelektualna mogła przynieść rezultaty. Ekonomika czasu wolnego dziecka jest uzależniona od ekonomiki jego pracy szkolnej. Ważna jest ilość czasu wolnego i warunki w jakich on jest spędzany. Ekonomika opiera się na planowaniu, realizowaniu i wykorzystaniu organizacji czasu wolnego. Aspekt psychologiczny.czas wolny pozwala odkrywać, rozbudzać i rozwijać swoje zainteresowania. Wpływa tona temperament jednostki i charakter. Ujawniają się uzdolnienia i zdolności. Aspekt higieniczno - zdrowotny. Jest zabezpieczeniem młodego organizmu przed nadmiernym obciążeniem obowiązkami i zadaniami szkolnymi. Spełnia rolę profilaktyczną w zakresie ochrony zdrowia. Aspekt ten przeciwstawia się stanom stresowym, które wywołują bodźce zwane stresorami. Do podstawowych walorów aspektu higieniczno - zdrowotnego należy : odprężenie fizyczne organizmu ; uwolnienie go od nadmiaru wysiłku intelektualnego ruch fizyczny, rozwijający układ mięśniowo-kostny, sprawność fizyczno - ruchową, regulujący wadliwość przemiany materii zabawa i radość wpływają korzystnie na fizyczne samopoczucie i żywotność. Aby powyższy aspekt był realizowany, niezbędne jest systematyczne i racjonalne odżywianie oraz właściwe urządzenia, stwarzające warunki do prowadzenia zajęć rekreacyjnych. T. Wolańska uważa, że wychowanie do rekreacji musi uwzględniać i rozwijać zainteresowania, zdolności i skłonności osobnika, wyrabiać określone umiejętności i nawyki, które wykorzystane zostaną w czasie wolnym. Twierdzi ona, że ważnym aspektem wychowania do rekreacji jest rozbudzenie potrzeb i zainteresowań. Autorka zwraca uwagą, iż rekreacja powinna obejmować całe społeczeństwo: dzieci, młodzież, dorosłych, a 8

9 odpowiedzialne za to powinny być wszystkie instytucje oświatowo wychowawcze, opiekuńcze i środki masowego przekazu (Wolańska T, Rekreacja fizyczna, Warszawa 1971, s. 36) Aspekt pedagogiczny. W biegu naszego życia praca nieustannie przeplata się z czasem wolnym. Jego brak ma ujemny wpływ na zdrowie, osiągnięcia osobiste, stosunek do ludzi, zadowolenie z siebie i ze świata. Natomiast czas wolny mądrze wypełniony odpowiednimi zajęciami, ma zasadnicze, pozytywne znaczenie dla rozwoju osobowości jednostki i podnoszenia kultury całego społeczeństwa. Wypoczynek w czasie wolnym stanowi strukturę złożoną, uzależnioną między innymi od indywidualności jednostki(przetacznik-gierowska M., Makiełło-Jerża G., Psychologia rozwoju i wychowania wieku dziecięcego, Warszawa 1992, s. 45) Czas przeznaczony na wypoczynek jest wykorzystywany w różnych formach, które obejmują prawie wszystkie dziedziny życia człowieka. Generalnie możemy rozróżnić formy czynne i bierne. Teoria i praktyka racjonalnego wypoczynku wykazuje, że najkorzystniejszym dla organizmu ludzkiego jest wypoczynek czynny, ponieważ w szybkim tempie przywraca zdolności do pracy. Przez pojecie form wypoczynkowych rozumiemy określony rodzaj dowolnie wybranych czynności, zmierzających do odprężenia fizycznego i psychicznego po pracy oraz do zaspokojenia zainteresowań i aktywności twórczej człowieka. W literaturze naukowej, dotyczącej problemu czasu wolnego, istnieją nieliczne próby klasyfikacji jego spożytkowania. Dają się one z trudem usystematyzować i ująć w jednolite schematy ze względu na bogactwo treści. Takiego podziału dokonał Aleksander Kamiński (Kamiński A., Czas wolny i jego problematyka społeczno wychowawcza, W wa 1965, s. 37), wyróżniając następujące formy : Samokształcenie i dokształcanie się (np. języki obce, zajęcia na uniwersytecie powszechnym) Zajęcia społeczne (np. w związkach zawodowych, komitetach blokowych) Sport (lekka atletyka, siatkówka itd.) Turystyka (piesza, rowerowa) Zajęcia amatorskie (majsterkowanie, rysunek, ogródek działkowy) Zabawy towarzyskie i kontakty towarzyskie (np. karty, przyjmowanie gości) Korzystanie ze środków masowego upowszechnienia kultury (radio, telewizja, prasa itd.). 9

10 Ryszard Wroczyński (Wroczyński R., Pedagogika społeczna, ; PWN 1985 s. 89 )ujął typologie form czasu wolnego w sposób następujący: Zabawy i gry ruchowe - sport Turystyka Uczestnictwo w imprezach artystycznych oraz amatorstwo artystyczne Środki masowej komunikacji (czytelnictwo, film, radio, telewizja) Inne formy aktywności intelektualnej Zajęcia techniczne Aktywność społeczna i towarzyska (miedzy innymi w grupach rówieśniczych) Inne formy aktywności (kolekcjonerstwo, różnego rodzaju indywidualne zamiłowania). Powyższe klasyfikacje rzeczowo - funkcjonalne można sprowadzić do czterech zasadniczych grup: 1. Zajęcia ruchowe na powietrzu (gry, zabawy, spacery, wycieczki i sport rekreacyjny) 2. Środki masowego przekazu (czytelnictwo, kino, radio i telewizja) 3. Działalność twórcza (majsterkowanie, recytacja, zajęcia plastyczne, śpiew, taniec itd.) 4. Inne formy aktywności (uczęszczanie do teatru, zwiedzanie muzeum, wystaw, oglądanie imprez sportowych itp.). Sposób spędzania wolnego czasu zależy od wielu czynników, np. od warunków środowiskowych, wzorców rodzinnych, mód panujących w grupach rówieśniczych, temperamentu, zainteresowań. Duży wpływ na sposoby spędzania wolnego czasu wywierają środki masowego przekazu zwane też środkami komunikowania masowego lub mediami. Zalicza się do nich m.in. prasę, radio, telewizję (w tym obecne od niedawna: telewizję satelitarną, telewizję kablową), film, plakat, Internet, wideo, komputer. Z wielu badań i publikacji wynika, że w chwili obecnej wszystkie środki masowego przekazu wypierane są przez telewizję. Stała się ona najpotężniejszym medium. Poprzez swą dostępność ma największą siłę oddziaływania. W ostatnich latach znacznie wzrosła rola telewizji jako źródła oddziaływań wychowawczych. Z powodu różnorodności telewizyjnych pro pozycji, dłuższego niż dawniej czasu emisji, coraz powszechniejszych sieci kablowych i TV satelitarnej, a także dostępności odbiorników współczesne dziecko spędza wiele czasu przed telewizyjnym ekranem. Nie bez znaczenia jest fakt, że rodzice poświęcają obecnie dziecku coraz mniej czasu, a kontakty z nimi zastępuje dziecku telewizja, kaseta wideo, lub grupa 10

11 rówieśnicza. Zarówno dorośli, jak i dzieci znajdują się w fazie fascynacji treściami kultury masowej, zwłaszcza amerykańskiej, dostępnymi po latach cenzury i ograniczeń ( Kossowski P., Dziecko a reklama telewizyjna, [w:] Problemy Opiekuńczo Wychowawcze 1994/3, s.23) 1.2. Funkcje czasu wolnego Czas wolny jako zjawisko masowe jest właściwy dopiero współcześnie, wysoko zurbanizowanym społeczeństwom w ramach cywilizacji naukowo-technicznych, w których stanowi rezultat panującej organizacji pracy i układu stosunków społecznych. Głównymi czynnikami czasu wolnego są postęp techniczny, wzrost wydajności pracy i dalsze skracanie na jego podstawie - dnia pracy. Czas wolny stanowi ważną dziedzinę działalności społecznej człowieka i przedmiot zainteresowania państwa i organizacji społecznych. A zatem pełni określone funkcje w życiu człowieka. W literaturze wymienia się trzy psychospołeczne funkcje czasu wolnego. Są to: rozrywka (zabawa), odpoczynek rozwój osobowości (rozwijanie zainteresowań). Warto bliżej scharakteryzować poszczególne funkcje. Zabawa (rozrywka). Zabawa od dawna budziła zainteresowania badawcze. Wiadomo jest, że bawią się nie tylko małe dzieci, ale także młodzież i dorośli. Również młode i dojrzałe zwierzęta wykonują czynności dla zabawy, czyli bez konkretnych potrzeb. Już z końcem XVIII wieku słynny poeta i filozof niemiecki Fryderyk Schiller dał początek pierwszej teorii zabawy- zauważył, że zabawa jest pospolitym zjawiskiem natury, zarówno u zwierząt jak i u człowieka. Zabawa ludzi jest, zdaniem F. Schillera, w bliskim pokrewieństwie z ich estetycznymi przeżyciami. Człowiek bowiem dąży do świata piękna, którego obszary stoją przed nim otworem, ale tylko wówczas, gdy wyzwoli się spod władzy konieczności i przymusu. Taką właśnie bezinteresowność odnajdujemy w działaniach zabawowych, stąd bliskie pokrewieństwo form działalności artystycznej i zabawowej. Herbert Spencer, angielski filozof, nawiązując do teorii Schillera, próbował rozwinąć ją od strony przyrodniczej. Według niego ludzie łatwiej zdobywają pożywienie i zaspokajają potrzeby bieżącego życia niżi gatunki stojące niżej w hierarchii rozwojowej. Zabawa jest według niego aktywnością impulsywną określoną przez naśladownictwo; jest to jakby 11

12 zbyteczny produkt życia.( Aslin E.A., Zabawa i praca w życiu dziecka (w) W.Okoń, O zabawach dzieci, WsiP, Warszawa 1950,s.23 ). W końcu XIX wieku K. Groos dostrzegł biologiczny charakter zabawy. Każdy gatunek we właściwy sposób okazuje aktywność wyznaczoną zasadniczymi liniami przez warunki dziedziczenia. Dość jednostronna teoria Groossa wywoływała więc ostre słowa krytyki wobec nadmiernego biologizowania człowieka. Jednak faktem jest, iż dzieciństwo to swoista szkoła życia, a celem zabawy jest doskonalenie sił odziedziczonych i rozszerzenie ich przez nabywanie zdolności przystosowywania się do warunków otoczenia. Nie tylko H. Spencer, K. Groos zwracali uwagę na znaczenie zabawy w przygotowaniu młodego pokolenia do życia. Czynił to również szwajcarski psycholog Edward Claparede, który przyjmował, że nie tylko dziedziczenie wpływa na strukturę jednostki, lecz i środowisko życiowe. Zabawa pełni w życiu dziecka rolę podwójną: kompensacyjną i funkcjonalną. Poza tym Claperede zwraca uwagę też na fakt, że zabawa jest czynnikiem przekazywania pojęć i obyczajów (z pokolenia na pokolenie); chodzi tu o legendy, mity, śpiewy( Claperede E., Psychologia dziecka i pedagogika eksperymentalna, przełożyła M. Górska. PWN Warszawa 1927, s.299) Według Elizabeth Hurlock "termin zabawa jest używany tak dobrowolnie, że jego prawdziwe znaczenie łatwo może być zagubione. Termin ten odnosi się do każdej czynności podjętej dla przyjemności, bez względu na końcowy rezultat"( Hurlock E., Rozwój dziecka, t.ii, PWN Warszawa 1985, s.7 ).Autorka ukazuje pokrewieństwo zabawy z rozrywką i jej niezgodnością z pracą. Według niej motywem podjęcia zabawy jest oczekiwanie przyjemności. W nauce tradycyjnej istnieje wiele teorii zabaw. Dla filozofa Tadeusza Kotarbińskiego "zabawa to zawsze coś błahego, jakieś zachowania się beztroskie dla przelotnej i powierzchownej przyjemności lub kompanów (...), wszelka zaś praca jako taka jest działaniem poważnym".( Kotarbiński T., Traktat o dobrej robocie, wyd.4 Ossolineum 1969, s ) Według Fryderyka Froebla, "zabawa, gra to najwyższy stopień rozwoju dziecka, w tym czasie jest to swobodne, aktywne ujawnienie wnętrza, płynące z konieczności i potrzeby tegoż wnętrza. Zabawa (...) rodzi wolność, radość, zadowolenie. W niej tkwią i z niej tryskają źródła wszelkiego dobra".( Kot S., Źródła do historii wychowania, cz.ii,pwn Warszawa 1930, s.256) Aleksander Kamiński ( A.Kamiński, Czas wolny i jego problematyka społecznowychowawcza, Ossolineum Wrocław-Warszawa-Kraków 1965, s.40 )wykazuje jak znaczna 12

13 część czasu wolnego mieści się w pojęciu zabawy. Poza czasem wolnym jest odpoczynek fizyczny, a także zajęcia związane z kształceniem(rozwijaniem zainteresowań). W ramach tak wyznaczonego czasu wolnego funkcje poza ludyczne nierzadko tracą samodzielny byt, rekreacja fizyczna oraz kształcenie zaliczane są do czasu wolnego. Dzięki temu oba pojęcia: zabawa i czas wolny są sobie bliskie. Konteksty zabawy najwcześniej były dostrzegane przez antropologów i etnologów. Przez pryzmat gier i zabaw antropologowie obserwowali przemiany całych kultur. Edward Burnett Tylor ilustrował w jaki sposób wędrówka gier staje się wyrazem przenikania i wpływu kultur. Nawet będąc reliktem, zabawy są równocześnie żywym odzwierciedleniem konkretnego wzoru kulturowego. Choć zabawy są dziedziczone po ludach żyjących w odległych wiekach i krążą między społeczeństwami, to przecież każda kultura dokonuje wśród nich indywidualnego wyboru i zawsze adoptuje wybrane zabawy dla potrzeb swego czasu. Choć podawane przez różnych autorów definicje zabawy bywają złożone i wieloskładnikowe, w praktyce jednakże akcent pada na dwa główne aspekty. Podkreśla się motywację autoteliczną (widzi się wewnętrzną strukturę zabawy, jej stałą organizację czyli reguły) bądź podkreśla się umowność, sztuczność świata ludycznego czasu i ludycznej przestrzeni. Tylko ten ostatni czynnik pozwala nam utrzymać granicę między światem powagi a życiem na niby w zabawie. Odpoczynek. Pierwszorzędną wagę ma w życiu człowieka wypoczynek, który jest jedną z form jego działalności, realizowaną w czasie wolnym. Według Tadeusza Wujka (R.. Wroczyński, Wprowadzenie do pedagogiki społecznej, Warszawa 1966, s. 183 )wypoczynek jest to:...odprężenie fizyczne i psychiczne po pracy, które jest niezbędne dla organizmu człowieka. Wykonywanie określonej pracy wywołuje określony rodzaj zmęczenia, które z kolei determinuje potrzebę odpoczynku. Przez spełnianie funkcji wypoczynku czas wolny jest środkiem wpływającym na zachowanie równowagi biologicznej Tą równowagę można zachować w sposób czynny i bierny. Wypoczynek bierny oznacza różne formy bezczynności: leżenie, drzemanie, plażowanie itp., a także sen. Do wypoczynku czynnego można zaliczyć: ćwiczenia fizyczne, przejażdżki rowerem, gry i zabawy, wycieczki, turystykę, różne rodzaje pracy umysłowej, czytanie książek, prasy, oglądanie spektakli teatralnych, telewizji, koncertów, filmów, słuchanie muzyki itp. Najważniejszymi cechami wypoczynku czynnego są z punktu widzenia psychologicznego...atrakcyjność i wykonalność Czynności wypoczynkowe atrakcyjne i możliwe do wykonania, posiadają duże walory, ponieważ wpływają na odprężenie i obniżenie napięcia nerwowego. W świetle badań fizjologicznych najkorzystniejszą i najbardziej skuteczną formą wypoczynku jest wypoczynek czynny. 13

14 Najważniejszą jego funkcją jest obniżenie napięcia nerwowego (obniżenie stresu). Stwarza on też najlepsze warunki do regeneracji sił psychicznych, fizycznych, do regeneracji wszystkich sił życiowych człowieka dorosłego. Wypoczynek można też definiować jako zespół zachowań, związanych z rekreacją ruchową (jako czynnościami, wykonywanymi w czasie wolnym w celu regeneracji sił fizycznych, umysłowych i psychicznych) oraz turystyką (rozumianą jako przemieszczanie się poza miejsce zamieszkania w celu wypoczynkowym lub poznawczym).tak pojęty wypoczynek jest więc pewnym procesem, realizowanym poprzez turystykę i rekreację(gieremek W., Dec L. Zmęczenie i regeneracja sił. Odnowa biologiczna, Has-Med, Bielsko-Biała, s. 59). Spośród wielu działalności w czasie wolnym najważniejszą rolę odgrywa rekreacja fizyczna. Janusz Stawniak pojęcie rekreacji rozumie jako wszelką działalność podejmowaną poza obowiązkami zawodowymi, domowymi i społecznymi dla odpoczynku, rozrywki lub rozwoju własnej osobowości ( Stawniak J., Przyczyny zmęczenia uczniów. Zycie Szkoły 1983, nr 7/8, s.387). Swą definicję porównuje autor z definicją George a Butlera, który uważa, że rekreacja stanowi pewną formę działania dostarczającą człowiekowi ujście dla jego sił fizycznych, umysłowych twórczych, przy czym działanie to jest podejmowane nie dla nagrody, a dla samego siebie (ibidem). Słownik pedagogiczny Wincentego Okonia podaje, że rekreacja (łac. recreatio odpoczynek), to wczasy, zajęcie, których celem jest odpoczynek, rozrywka lub rozwój własny, wykonywane w czasie należącym wyłącznie do dyspozycji jednostki. Ten czas wolny od obowiązków zawodowych, społecznych i domowych spędzony poza miejscem zamieszkania nosi w Polsce nazwę wczasów. Jego wypełnianie zajęciami, które mogą zrównoważyć jednostronność zajęć zawodowych z indywidualnymi zainteresowaniami staje się ważnym zadaniem wychowania do wczasów. Wychowanie to polega na wytworzeniu potrzeb i umiejętności takiego spędzania czasu wolnego, jakie dostarczają rozrywki i przyjemności, służy zarazem wszechstronnemu rozwojowi osobowości (Stawniak J., Zadania związane z organizacją warunków rekreacji i wypoczynku Życie Szkoły 1980, nr 6, s. 35) Szczególnie ważną rolę w regeneracji sił fizycznych i psychicznych po nauce i innych obowiązkach i zajęciach odgrywa rekreacja czynna. Dorota Napierała uważa, że jest nią odejście od działań lub czynności wywołujących zmęczenie i brak sprawności oraz podejmowanie aktywności w innych dziedzinach i warunkach pozwalających uzyskać przyjemność oraz poprawę kondycji psychofizycznej (Napierała D., Wypoczynek uczniów kl 14

15 I-III. Zycie Szkoły 1980, nr 6 s. 38). Wypoczynek może być realizowany w formie pasywnej bądź aktywnej. Jest on przede wszystkim potrzebą środowisk silnie zurbanizowanych. Wypoczynek jest jednym z podsystemów systemu kulturowego regionu, sam też dzieli się na dalsze podsystemy. Według tzw. Karty Ateńskiej (Syrkus H., Społeczne cele urbanizacji. Człowiek i środowisko, PWN, Warszawa 1984, ss. 245)wyróżnia się trzy kategorie wypoczynku: wypoczynek codzienny ( realizowany w miejscu zamieszkania w oparciu o zieleń miejską i osiedlową, urządzenia sportowo-rekreacyjne i ogródki działkowe), wypoczynek cotygodniowy ( wiążący się z wyjazdem w tereny wypoczynkowo atrakcyjne, ale niezbyt oddalone od miejsca zamieszkania; przyjmuje się izochronę minut), wypoczynek coroczny (realizowany zdecydowanie poza miejscem i regionem zamieszkania, w oparciu o odpowiednie zagospodarowanie wypoczynkowe bazę noclegową, infrastrukturę itp.). Rozwijanie zainteresowań. Zainteresowania to nabyta, względnie trwała gotowość (dyspozycja) do poznawczego, zabarwionego emocjonalnie zajmowania się jakimiś procesami, zjawiskami i przedmiotami. Gotowość ta kształtuje się pod wpływem oddziaływań czynników środowiskowych i na podstawie wrodzonych oraz nabytych uzdolnień i zamiłowań. Zainteresowania ułatwiają osiąganie wytyczonych celów i podejmowanie rozsądnych decyzji, są też motorem aktywności człowieka, czynnikiem ukierunkowującym jego wysiłki i ich natężenie (Leksykon biznesu, Wydawnictwo Placet, Warszawa 2003, s. 245). Hobby to ulubiona czynność, zajęcie wykonywane w wolnym czasie dla relaksu. Może być powiązane ze zdobywaniem wiedzy w danej dziedzinie, doskonaleniem swoich umiejętności w pewnym określonym zakresie, albo też nawet z zarobkiem - głównym celem pozostaje jednak przyjemność płynąca z uprawiania hobby. Swoje hobby można komuś pokazać, wtedy uzyskamy satysfakcje z dobrze wykonanej pracy. Rozwijanie zainteresowań i posiadanie hobby ma istotny wpływ na osobowość człowieka. Najnowsze ujęcia dotyczące osobowości akcentują, że wprawdzie cechy biofizyczne człowieka i zewnętrzne oddziaływanie są podstawą osobowości, ale jej nie determinują. Natomiast decydujący wpływ na kształtowanie się osobowości ma aktywność samej jednostki, stąd zainteresowania są czynnikiem, który aktywnie ją kształtuje (Słownik Encyklopedycznyo Edukacja Obywatelska,Wydawnictwo Europa, Warszawa 1999). 15

16 Zainteresowanie odzwierciedla stosunek człowieka do przedmiotów i zjawisk. Struktura i zakres zainteresowań mają duży wpływ na rozwój osobowości i postępowanie człowieka. Osoby, których zainteresowania koncentrują się na jednej dziedzinie mają ograniczony zakres zainteresowań intelektualnych. Poważnie ogranicza to ich aktywność. Ogromny wpływ na kształtowanie się zainteresowań wywiera środowisko, warunkuje ono rozwój i stabilizację zainteresowań. Są one integralnie związane z potrzebami. Potrzeby i zainteresowania są tymi elementami, które wywołują jak również ukierunkowują działanie. Niejednokrotnie zainteresowania człowieka rozwijają się wbrew własnym potrzebom, uwarunkowane to jest wymaganiami życia społecznego, rozwojem nauki i sztuki. W zainteresowaniach wyróżnia się: treść, zakres, trwałość, dynamikę i podzielność. Zainteresowania mają duży i pozytywny wpływ na koncentracje uwagi, która jest szczególnie cenna w przebiegu uczenia się. Stanowią zatem jeden z bardzo ważnych czynników w procesie nauczania i uczenia się. (Cholińska I., Zainteresowania uczniów i ich wpływ na postępy w nauce - rola nauczyciela w kształtowaniu zainteresowań uczniów, Czas wolny w ujęciu historycznym Problemem czasu wolnego oraz organizacji wypoczynku dzieci i młodzieży, zajmowano się przez wiele wieków. Troskę o racjonalne organizowanie czasu wolnego i jego wykorzystania się zauważyć w starożytności. Platon i Arystoteles, za podstawę systemu ogólno-wychowawczego uważali gimnastykę. Według nich gimnastyka powinna być środkiem ogólnego wychowania a nie tylko rozwoju fizycznego młodzieży. We wszystkich miastach starożytnej Grecji urządzano place do ćwiczeń cielesnych. Ćwiczenia te służyły nie tylko harmonijnemu rozwojowi sił fizycznych i duchowych, ale również kształtowały sposoby spędzania czasu wolnego młodzieży. Średniowiecze abnegowało potrzeby cielesne. Duchowieństwo, które było wyrazicielami tego poglądu nie dbało o zdrowie i sprawność fizyczną. Zasługą Odrodzenia był powrót do ideału kultury starogreckiej. Uważano, że tylko harmonijny rozwój ducha i ciała stanowią cel wychowania ogólnego. Zapoczątkowany w okresie Odrodzenia ruch rozwijał się w następnych wiekach. Rozwojem młodzieży zainteresowali się lekarze i pedagodzy. Przedmiotem ich troski stał się już nie tylko dbałość o zdrowie i zapobieganie chorobom, ale również pielęgnacja ciała i sprawność fizyczna. Wychowanie fizyczne uważano za motor w społecznym życiu człowieka. (Milian L. Rynek i zmiany społeczne, Wydawnictwa politechniuki Częstochowskiej, Częstochowa 2003, s. 24 i kolejne) 16

17 John Locke uważał rozwój fizyczny i psychiczny jednostki za jedność. Jednak praktyka wychowawcza tkwiła jeszcze w średniowieczu opierając się na jednostronnym kształceniu.dopiero wiek XIV i XV przyniósł pewne zmiany. Reforma organizacji szkoły pozwoliła na wprowadzenie nowych programów wychowania fizycznego, w których uwzględniono formy spędzania czasu wolnego przez młodzież. Jedną z pierwszych takich szkół była "szkoła radości" w Mantni. Vittorino da Feltre propagował w niej ruchowe formy wypoczynku. Organizował urządzenia rekreacyjne w celu zaspokojenia potrzeb aktywności ruchowej młodzieży. Według poglądów Jana Amosa Komeńskiego, szkoła powszechna to szkoła posiadająca ogród i boisko, jako miejsce czynnego wypoczynku młodzieży po jej pracy umysłowej. Żądał on urządzeń do ćwiczeń cielesnych i zabaw ruchowych dla młodzieży z wszystkich klas społecznych oraz propagował turystykę. Wiek XIX przyniósł wychowaniu fizycznemu dostęp do szkoły, stało się ono odrębnym przedmiotem nauczania. Zagadnienia pracy i wypoczynku znalazły się w centrum uwagi społeczeństwa. Szczególnie ujawniło się to w Niemczech, gdzie powstał "Komitet Centralny Zabawy Ludu i Młodzieży", który propagował aktywność ruchową, gry oraz zabawy. Powstały również możliwości dla szkolnych wycieczek, domy noclegowe stanowiące bazę dla turystyki szkolnej. Jednym z reformatorów XIX wieku był Herbert Spencer, który domagał się swobody w dysponowaniu wolnym czasem uczniów, włączył także dziewczęta do uczestnictwa w grach i zabawach. Eksponował gry, zabawy i sport, twierdząc, że dają one uczniom więcej zdrowia niż gimnastyka i są chętniej uprawiane. (Nowa Edukacja Zawodowa, Nr 1/2002). W wieku XX zaczęto podkreślać znaczenie domu rodzinnego w organizacji czasu wolnego dzieci. Ellen Key (Szczepska-Pustkowska M., Kategoria dzieciństwa - od Ellen Key do współczesności, Edukacja i dialog, nr 7/1997) określiła dom rodzicielski głównym organizatorem tego czasu. Według niej wypoczynek powinien być po prostu wypoczynkiem tj. "swobodą czynienia tego, co się podoba, lub nic nie robienia. Na początku XX wieku instytucje społeczne wykazały się dużą pomysłowością w zakresie organizacji wolnego czasu. Wykluczyły one stare gry i zabawy twierdząc, że nie spełniały one celu wychowawczego, na ich miejscu rozwinęły się gry zespołowe, tj. piłka siatkowa czy koszykowa. Ogromną pomysłowością wykazał się tu Związek Młodzieży Chrześcijańskiej (YMCA) zakładając specjalnie wyposażone domy kultury, przystosowane do zajęć pozaszkolnych. Ruch ten organizował także atrakcyjne obozy letnie.w Polsce również interesowano się organizacją czasu wolnego. Pierwsze poczynania pojęła Komisja Edukacji 17

18 Narodowej. Przewidywała ona w budżecie dnia młodzieży szkolnej czas na wolnym powietrzu. Na szczególną uwagę zasługuje upowszechnianie wśród młodzieży rekreacji czyli zajęć ruchu artystycznego, ćwiczeń fizycznych, gier i zabaw. Rozwój przemysłu w wieku XIX i XX spowodował rozbudowę miast i osiedli. Jan W. Dawid i S. Kasprowicz zaproponowali w planach rozbudowy miast zaprojektowanie terenów wypoczynku i rozrywki młodzieży. O stworzenie miejsc dla wypoczynku dzieci postulowała także Iza Moszczeńska. Ukoronowaniem tych postulatów były plany wykorzystania miejsc położonych nad Wisłą na tereny zabaw dziecięcych. (Syrkus H., Społeczne cele urbanizacji. Człowiek i środowisko, PWN, Warszawa 1984, s. 29). Na początku XX wieku w Polsce działało wiele organizacji promujących wypoczynek i organizujących czas wolny. W okresie międzywojennym ruch ten osłabł. Jednak w 1929 roku powstał w Warszawie pierwszy Ogród Jordanowski, który spełniał funkcje ogniska metodycznego dla placówek wychowania pozaszkolnego. W1932 roku przyjęło ono nazwę Warszawskiego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich. Działalność tej organizacji zaczęła rozszerzać się również w środowisku wiejskim, gdzie działalność podejmowały również inne organizacje społeczne np. Organizacja Kół Gospodyń Wiejskich. Organizowały one między innymi letnie dziecińce sezonowe. Ożywioną działalność w zakresie organizacji wypoczynku młodzieży szkolnej wykazała Rada Opiek Szkolnych, Związek Harcerstwa Polskiego czy też Obywatelski Komitet Pomocy Społecznej. W Polsce Ludowej rola wychowania pozaszkolnego doceniana była od samego początku. W okresie tym powstały placówki wychowania pozaszkolnego, które organizowały dla dzieci i młodzieży spędzanie czasu wolnego zgodnie z zainteresowaniami. Zaczęto upowszechniać świetlice szkolne, ogniska niedzielne, kółka zainteresowań oraz imprezy masowe. Ożywioną działalność prowadziły: Związek Harcerstwa Polskiego i Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci. Organizowały one imprezy masowe oraz wydawały pisma. (Dąbrowski Z. Czas wolny dzieci i młodzieży,.- Warszawa : PZWS, 1966, ) Równowaga pomiędzy czasem wolnym a pracą. W dobie rozwoju współczesnej cywilizacji jesteśmy świadkami intensywnych zmian w życiu człowieka. Podlegają im także dzieci i młodzież szkolna. Z tego względu zagadnienie 18

19 właściwych proporcji pomiędzy czasem wolnym a pracą i nauką ma pierwszorzędne znaczenie. Dla utrzymania właściwego rytmu i uniknięcia niepożądanych zjawisk musi istnieć równowaga pomiędzy wykonywaną pracą a wypoczynkiem. " Niewłaściwy rytm pracy i wypoczynku powoduje osłabienie organizmu, zmniejszenie odporności na choroby, szybkie męczenie się, pogorszenie koordynacji nerwowo-mięśniowej, występowanie bólów mięśniowych lub stawowych." (Jasińska J. Czas wolny, Kwestia wolnego czasu oraz jego racjonalnego wykorzystania budzi coraz większe zainteresowanie wśród pedagogów, socjologów, lekarzy. W ujęciu wielu socjologów czas wolny spełnia dwie podstawowe funkcje : funkcja odtwarzania sił człowieka pochłanianych w sferze pracy i innych niezbędnych zajęć; funkcja duchowego (kulturalnego, ideowego, estetycznego ) i fizycznego rozwoju człowieka Czas wolny dzieci i młodzieży występuje w 3 podstawowych kategoriach : 1. czas dyspozycyjny np. : czas wolny w pracach społecznych, samodzielna pomoc w pewnych pracach w domu rodzinnym; 2. czas na wpół wolny np. : udział w pracach społecznych, samodzielna pomoc w pewnych pracach w domu rodzinnym ; 3. wczasowanie np. : spędzanie czasu wolnego na koloniach, zimowiskach, w innych placówkach wczasowych. Problem ten jest niezwykle istotnym zagadnieniem w życiu każdego młodego człowieka zagrożonego współczesnymi patologiami. Warto więc nam nauczycielom poświęcić choć godzinę wolnego czasu, by pomoc młodym ludziom organizować czas wolny, nauczyć ich organizacji czasu wolnego (ibidem). 19

20 Rozdział 2. Zabawa jako element czasu wolnego 2.1. Definicja zabawy Jedną z form aktywności człowieka jest zabawa. Jest ona szczególnie potrzebna i atrakcyjna w wieku rozwojowym. Trudno byłoby o normalny rozwój dzieci i młodzieży, gdyby z ich życia zupełnie została wyeliminowana wszelka forma zabawy, odprężenia, gry czy rozrywki. Zabawa jest w dużym stopniu aktywnością spontaniczną. Nie znaczy to jednak, że w odniesieniu do zabaw i wszelkich form aktywności ludycznej, nie odnoszą się żadne zasady wychowawcze. Także ta sfera ludzkiego życia i ludzkiej aktywności - jak każda sfera - wymaga wychowania i nie może być pozostawiona zupełnej spontaniczności. Nie może też być wyłączona z oceny moralnej. Jak pisze M. Dziewiecki, analiza wychowawczych aspektów zabawy jest szczególnie potrzebna obecnie, gdy zdecydowanie wydłuża się okres rozwojowy dzieci i młodzieży. W społeczeństwach Europy Zachodniej statystyczny wiek osiągnięcia psycho-społecznej dojrzałości przesuwa się na 25-ty a czasem na 30-ty rok życia. Spora grupa osób młodych w ogóle nie osiąga takiej dojrzałości, która jest konieczna, by dany człowiek mógł prawidłowo funkcjonować w życiu rodzinnym, zawodowym i społecznym Jednocześnie obserwujemy inne zjawisko, które powinno niepokoić wychowawców. Otóż przedłużony okres dzieciństwa i dojrzewania, który jest jednym z wyraźnych znaków kryzysu instytucji wychowawczych i całej naszej cywilizacji, zaczął być traktowany jako pozytywne osiągnięcie cywilizacyjne. Wiek rozwojowy i młodość to dla wielu środowisk opiniotwórczych rodzaj ideału i doskonałego człowieczeństwa. Można już mówić o pojawieniu się swego rodzaju kultu dzieciństwa i młodości. Jest to jedna z konsekwencji pedagogiki humanistycznej w wersji laickiej, która podtrzymuje naiwne i wyidealizowane spojrzenie na dziecko i dzieciństwo. Tymczasem w rzeczywistości jest to trudny okres dorastania, okres poznawania siebie i świata, okres borykania się z trudnościami emocjonalnymi, moralnymi i społecznymi. Okres bolesnych czasem napięć i konfliktów wewnętrznych oraz zewnętrznych. Okres, w którym najłatwiej pomylić drogę i wartości. Okres, w którym najszybciej można się uzależnić, zdemoralizować, ulec złym naciskom(m. Dzewecki, Studia nad Rodziną, nr 6 (2000), UKSW Warszawa, s ). Aby rozpatrywać różne aspekty zabawy należy najpierw zdefiniować to pojęcie. Homo ludens - ten termin oznacza człowieka bawiącego się i wskazuje na to, że zabawa jest dla ludzi jedną z naturalnych i charakterystycznych dla nich dróg aktywności. Jednak na czym ona polega i czemu służy z naukowego punktu widzenia (Jałocho, Kilka poważnych 20

Wykorzystanie zabaw ruchowych w wieku przedszkolnym.

Wykorzystanie zabaw ruchowych w wieku przedszkolnym. Wykorzystanie zabaw ruchowych w wieku przedszkolnym. Zabawy ruchowe obok zabaw manipulacyjnych, naśladowczych konstrukcyjnych i gier dydaktycznych stanowią jedną z najbardziej interesujących form zabawowych

Bardziej szczegółowo

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Realizując projekt Akademii Zdrowego Przedszkolaka pod hasłem Odporność wzmacniamy bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy, jeden z tematów tygodniowych

Bardziej szczegółowo

Rekreacja ruchowa a czas wolny

Rekreacja ruchowa a czas wolny Rekreacja ruchowa a czas wolny Jednym z głównych warunków działalności rekreacyjno-turystycznej jest czas wolny, który ma istotny wpływ na możliwość podejmowania przez człowieka różnych działań kształtujących

Bardziej szczegółowo

Celem wychowania przedszkolnego jest:

Celem wychowania przedszkolnego jest: Podstawa programowa Podstawa programowa wychowania przedszkolnego opisuje proces wspomagania rozwoju i edukacji dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. Przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś STRUKTURA WYKORZYSTANIA CZASU WOLNEGO A STAN ZDROWIA DZIECI I MŁODZIEŻY mgr inż. Janusz Trepkowski 1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś 1.1 Formy wykorzystania czasu wolnego. Do najbardziej spotykanych

Bardziej szczegółowo

Program zajęć pozalekcyjnych o charakterze korekcyjno- sportowo-rekreacyjnym Autor programu i prowadzący zajęcia: mgr Katarzyna Srebnicka

Program zajęć pozalekcyjnych o charakterze korekcyjno- sportowo-rekreacyjnym Autor programu i prowadzący zajęcia: mgr Katarzyna Srebnicka Program zajęć pozalekcyjnych o charakterze korekcyjno- sportowo-rekreacyjnym Autor programu i prowadzący zajęcia: mgr Katarzyna Srebnicka I. Informacje o programie 1. Główne założenia programu Program

Bardziej szczegółowo

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna 1. Osoby wdrażające innowacje: mgr Justyna Witas, mgr Adriana Jachnicka, mgr Marta Jafernik 2. Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji: Innowacja

Bardziej szczegółowo

Mirosława Mazur oddział przedszkolny REFERAT. ,,Zabawa jako dominująca forma aktywności dziecka sześcioletniego.

Mirosława Mazur oddział przedszkolny REFERAT. ,,Zabawa jako dominująca forma aktywności dziecka sześcioletniego. Mirosława Mazur oddział przedszkolny REFERAT,,Zabawa jako dominująca forma aktywności dziecka sześcioletniego. Zabawa odgrywa niezwykle ważną rolę w życiu i ogólnym rozwoju dziecka. Jest ona swoistą drogą

Bardziej szczegółowo

Mali Jogini. Program autorski. Zajęcia ruchowe. z elementami jogi. Koordynatorzy: Magdalena Adamczyk, Żaneta Piskorz

Mali Jogini. Program autorski. Zajęcia ruchowe. z elementami jogi. Koordynatorzy: Magdalena Adamczyk, Żaneta Piskorz Program autorski Mali Jogini Zajęcia ruchowe z elementami jogi Koordynatorzy: Magdalena Adamczyk, Żaneta Piskorz Miejsce realizacji: świetlica Szkoły Podstawowej nr 5 w Gnieźnie Termin realizacji: 1 października

Bardziej szczegółowo

rozwija się emocjonalnie i społecznie, współpracuje z dziećmi i nauczycielem, rozwija pamięć, myślenie, spostrzegawczość,

rozwija się emocjonalnie i społecznie, współpracuje z dziećmi i nauczycielem, rozwija pamięć, myślenie, spostrzegawczość, Nasze przedszkole! Pięciolatek w grupie rówieśniczej ma szansę wcześniej wykorzystać swój naturalny zapał do poznawania świata. Szybciej stanie się samodzielny i odpowiedzialny. Bezstresowo zaakceptuje

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Przedszkola nr 22 w Tarnowskich Górach

KONCEPCJA PRACY Przedszkola nr 22 w Tarnowskich Górach KONCEPCJA PRACY Przedszkola nr 22 w Tarnowskich Górach,,Dzieci są wiosną rodziny i społeczeństwa, nadzieją, która ciągle kwitnie, przyszłością, która bez przerwy się otwiera Jan Paweł II 1 Przedszkole

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 2 W ŻAGANIU NA LATA 2012-2017

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 2 W ŻAGANIU NA LATA 2012-2017 Miejskie Przedszkole nr 2 w Żaganiu KONCEPCJA PRACY MEJSKEGO PRZEDSZKOLA NR 2 W ŻAGANU NA LATA 2012-2017 STRATEGA ROZWOJU PLACÓWK 1. Zapewnienie ciągłego rozwoju i doskonalenia jakości pracy placówki.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

W zdrowym ciele zdrowy duch

W zdrowym ciele zdrowy duch Program sportowy W zdrowym ciele zdrowy duch dla Wychowanków Specjalnego Ośrodka Wychowawczego im. św. Jana de La Salle w Częstochowie Opracował Dorożański Tomasz Spis treści I. Wstęp II. III. IV. Cele

Bardziej szczegółowo

Zajęcia ruchowo - taneczne Roztańczone stópki

Zajęcia ruchowo - taneczne Roztańczone stópki Przedszkole nr 3 Promyczek bierze udział w Ogólnopolskiej Akcji Ministra Edukacji Narodowej Ćwiczyć każdy może, organizowanej w ramach Roku Szkoły w Ruchu Realizacja obszaru nr 7 Zajęcia ruchowo - taneczne

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 roku ( Dz. U. z dnia 15 stycznia 20009r. Nr 4, poz.

Załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 roku ( Dz. U. z dnia 15 stycznia 20009r. Nr 4, poz. Podstawa Programowa Wychowania Przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego Załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Edukacji

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień

Profilaktyka uzależnień Profilaktyka uzależnień 1) Zapoznanie uczniów z rodzajami uzależnień występujących we współczesnym świecie 2) Zapoznanie uczniów i rodziców ze skutkami wszelkich uzależnień i omówienie sposobów ich zapobiegania

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Jestem sprawny, wesoły i zdrowy

Jestem sprawny, wesoły i zdrowy Jestem sprawny, wesoły i zdrowy Program z zakresu wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym w Publicznym Przedszkolu nr 21 im Ekoludek w Kaliszu Dorosłym się zdaje, że dzieci nie dbają o zdrowie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska Gliwice Ośrodek Sportu. Program autorski sportowych zajęć z judo. Rok akademicki 2013/14

Politechnika Śląska Gliwice Ośrodek Sportu. Program autorski sportowych zajęć z judo. Rok akademicki 2013/14 Politechnika Śląska Gliwice Ośrodek Sportu Program autorski sportowych zajęć z judo Rok akademicki 2013/14 I. Autor programu Mgr Bronisław Wołkowicz II. Zadania programu W dobie rosnącej popularności sztukami

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018 KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018 Motto: Dziecko ma uczyć się bawiąc i bawić się ucząc zabawa jest podstawową formą aktywności dziecka, która dominuje w wychowaniu przedszkolnym

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z wychowania fizycznego obowiązujący od roku szkolnego 2012/2013 (nowa podstawa programowa)

Przedmiotowy System Oceniania z wychowania fizycznego obowiązujący od roku szkolnego 2012/2013 (nowa podstawa programowa) Przedmiotowy System Oceniania z wychowania fizycznego obowiązujący od roku szkolnego 2012/2013 (nowa podstawa programowa) Cele wychowania fizycznego: wszechstronny rozwój sprawności fizycznej i motorycznej,

Bardziej szczegółowo

Agata Pindera Zajęcia pozalekcyjne uczniów szkół gimnazjalnych. Nauczyciel i Szkoła 3-4 (36-37), 215-220

Agata Pindera Zajęcia pozalekcyjne uczniów szkół gimnazjalnych. Nauczyciel i Szkoła 3-4 (36-37), 215-220 Agata Pindera Zajęcia pozalekcyjne uczniów szkół gimnazjalnych Nauczyciel i Szkoła 3-4 (36-37), 215-220 2007 Agata PINDERA Zajęcia pozalekcyjne uczniów szkół gimnazjalnych Czas wolny ucznia to czas, który

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Świetlica jest placówką wychowania pozalekcyjnego przeznaczona głównie dla uczniów z oddziału przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej.

Świetlica jest placówką wychowania pozalekcyjnego przeznaczona głównie dla uczniów z oddziału przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej. Rola i funkcja świetlicy szkolnej w edukacji ucznia Świetlica jest placówką wychowania pozalekcyjnego przeznaczona głównie dla uczniów z oddziału przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej. Cele świetlicy

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017

Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017 Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017 Przyjęta uchwałą nr 3 z dnia 27. 08. z 2014 r. Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym. Koncepcja została opracowana

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie przez pracowników świetlicy szkolnej opinii na temat pracy z uczniem zdolnym oraz z uczniem mającym trudności w nauce.

Przygotowanie przez pracowników świetlicy szkolnej opinii na temat pracy z uczniem zdolnym oraz z uczniem mającym trudności w nauce. Przygotowanie przez pracowników świetlicy szkolnej opinii na temat pracy z uczniem zdolnym oraz z uczniem mającym trudności w nauce. Celem działalności świetlicy szkolnej jest: zapewnienie dzieciom zorganizowanej

Bardziej szczegółowo

Gimnastyka korekcyjno-kompensacyjna w Przedszkolu Miejskim Nr 10 w Jaśle

Gimnastyka korekcyjno-kompensacyjna w Przedszkolu Miejskim Nr 10 w Jaśle Gimnastyka korekcyjno-kompensacyjna w Przedszkolu Miejskim Nr 10 w Jaśle Ruch zastąpi lekarstwo, ale lekarstwo nie zastąpi ruchu Wiek przedszkolny to bardzo ważny etap w życiu człowieka, kiedy to kształtują

Bardziej szczegółowo

Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców

Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców Proces właściwego wychowania dziecka jest możliwy tylko wtedy, gdy obie strony, rodzice i nauczyciel, znajdą wspólną płaszczyznę porozumienia umożliwiającą wzajemne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 W RACIBORZU NA ROK SZKOLNY 2012/2013 Opracowany przez zespół: Katarzyna Adamek Iwona Keler Anna Kobylnik Bożena Machelska Szkolny Program Profilaktyki rok 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze

Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze II ETAP EDUKACYJNY KLASY IV - VI Wychowanie fizyczne Cele kształcenia - wymagania ogólne Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze zrozumieniem jej znaczenia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 13 W GLIWICACH

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 13 W GLIWICACH SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 13 W GLIWICACH Naczelny cel wychowania: Wszechstronny rozwój osobowy dziecka w wymiarze intelektualnym, psychicznym, społecznym, zdrowotnym, moralnym i

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY INTEGRACYJNEGO SAMORZĄDOWEGO PRZEDSZKOLA W PRZEGINI DUCHOWNEJ

KONCEPCJA PRACY INTEGRACYJNEGO SAMORZĄDOWEGO PRZEDSZKOLA W PRZEGINI DUCHOWNEJ Koncepcja Pracy Przedszkola 1 KONCEPCJA PRACY INTEGRACYJNEGO SAMORZĄDOWEGO PRZEDSZKOLA W PRZEGINI DUCHOWNEJ Dziecko chce być dobre Jeśli nie umie naucz Jeśli nie wie wytłumacz Jeśli nie może pomóż. Janusz

Bardziej szczegółowo

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki,

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, śpiewania, a nawet tworzenia łatwych melodii oraz w jakim

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

Opracowała Katarzyna Sułkowska

Opracowała Katarzyna Sułkowska Opracowała Katarzyna Sułkowska Ruch może zastąpić wszystkie lekarstwa, ale żadne lekarstwo nie jest w stanie zastąpić ruchu. (Tissot) Ruch jest przejawem życia, towarzyszy człowiekowi od chwili urodzin.

Bardziej szczegółowo

ZABAWA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I JEJ ZNACZENIE DLA ROZWOJU DZIECKA.

ZABAWA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I JEJ ZNACZENIE DLA ROZWOJU DZIECKA. ZABAWA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I JEJ ZNACZENIE DLA ROZWOJU DZIECKA. 1. Co to jest zabawa. Zabawa jest zjawiskiem społecznym, a nie biologicznym - rozwija się pod wpływem otoczenia i działalności dziecka.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018 Świat bez dzieci byłby jak niebo bez gwiazd Św. J. Vianney Strategia rozwoju placówki Zapewnienie ciągłego rozwoju i doskonalenia jakości

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Nazwa Wydziału. Nazwa jednostki prowadzącej moduł. Nazwa modułu kształcenia. Kod modułu. Język kształcenia

Nazwa Wydziału. Nazwa jednostki prowadzącej moduł. Nazwa modułu kształcenia. Kod modułu. Język kształcenia Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Wydział Zarządzania Sportem i Turystyką Katedra Rekreacji, Katedra Turystyki Moduł Form Aktywności Ruchowej Kod modułu Język kształcenia

Bardziej szczegółowo

Czas wolny dzieci w młodszym wieku szkolnym

Czas wolny dzieci w młodszym wieku szkolnym mgr Anna Kosiorek Oddział Przedszkolny przy Szkole Podstawowej im. Aleksandra Kamińskiego w Guzowie Czas wolny dzieci w młodszym wieku szkolnym XXI wiek to okres, w którym nastąpił gwałtowny rozwój techniki.

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

K. Przecławski, Czas wolny dzieci i młodzieży w Polsce, WSIP, Warszawa 1978, s. 56.

K. Przecławski, Czas wolny dzieci i młodzieży w Polsce, WSIP, Warszawa 1978, s. 56. 506 Наукові записки. Серія Психологія і педагогіка dr Monika Jurewicz Czas wolny młodzieży i jego społeczne uwarunkowania Problem czasu wolnego młodzieży oraz sposoby jego wykorzystania należą do istotnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU Nasze cele: osiągnięcie przez wszystkich uczniów pełni ich rozwoju intelektualnego i osobowościowego, przygotowanie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY

REGULAMIN ORGANIZACYJNY REGULAMIN ORGANIZACYJNY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 23 PROMYCZEK W SŁUPSKU UL.WAZÓW 1A Słupsk, 03.10.2011 roku REGULAMIN ORGANIZACYJNY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 23 PROMYCZEK W SŁUPSKU ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny pt. Książka moim przyjacielem.

Projekt edukacyjny pt. Książka moim przyjacielem. Projekt edukacyjny pt. Książka moim przyjacielem. Wszyscy chcemy, aby nasze dzieci wyrosły na mądrych, dobrych i szczęśliwych ludzi. Jest na to sposób- CZYTAJMY DZIECIOM! WSTĘP We współczesnej dobie wszechobecnej

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia. dr Marek LEWANDOWSKI

Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia. dr Marek LEWANDOWSKI Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia dr Marek LEWANDOWSKI Cywilizacja PRZESTRZEŃ EDUKACYJNA Wzorce kulturowe UCZEŃ RODZICE p Biosfera SZKOŁA NAUCZYCIEL dr Marek Lewandowski Polityka oświatowa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ

PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ Program profilaktyczny przeznaczony jest do realizacji w klasach 4-6 szkoły podstawowej i w swoim założeniu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNE DZIECIŃSTWO

PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNE DZIECIŃSTWO PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNE DZIECIŃSTWO Program profilaktyczny przeznaczony jest do realizacji w przedszkolu i w swoim założeniu obejmuje pracę wychowawczo profilaktyczną nad całością osobowości

Bardziej szczegółowo

Dr Justyna Kościelnik. Turystyka kwalifikowana geneza, definicje, funkcje.

Dr Justyna Kościelnik. Turystyka kwalifikowana geneza, definicje, funkcje. Dr Justyna Kościelnik Turystyka kwalifikowana geneza, definicje, funkcje. Turystyka kwalifikowana jest rodzajem turystyki, który rozwija się obecnie bardzo intensywnie. Aktywny wypoczynek staje się nie

Bardziej szczegółowo

Reforma programowa. Szkoła przyjaźnie wymagająca

Reforma programowa. Szkoła przyjaźnie wymagająca Reforma programowa Szkoła przyjaźnie wymagająca 11 kwietnia 2008 r. MEN ogłosiło projekt reformy programowej, której celem jest realizacja hasła szkoła przyjaźnie wymagająca, tzn. dająca wszystkim dzieciom

Bardziej szczegółowo

Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim

Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim uczestniczących w projekcie. Wzięło w nim udział 48

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Rola dorosłych w rozwoju dziecka Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Wiek przedszkolny to okres intensywnego rozwoju dziecka. Rodzicom dane jest codzienne uczestniczenie w tym procesie. Ich

Bardziej szczegółowo

Rady Pedagogicznej Przedszkola Nr 74 w Warszawie ul. Wolska 79 z dnia 28 stycznia 2013r. w sprawie zmian w Statucie Przedszkola nr 74

Rady Pedagogicznej Przedszkola Nr 74 w Warszawie ul. Wolska 79 z dnia 28 stycznia 2013r. w sprawie zmian w Statucie Przedszkola nr 74 Uchwała Nr 1 /2013 Rady Pedagogicznej Przedszkola Nr 74 w Warszawie ul. Wolska 79 z dnia 28 stycznia 2013r. w sprawie zmian w Statucie Przedszkola nr 74 Na podstawie art. 42 ust. 1 oraz art. 50 ust. 2

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne

Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne Jakość poziomu edukacji w konfrontacji do potrzeb jednostkowych i społecznych jest wciąż przedmiotem krytyki i poszukiwań sposobów poprawy.

Bardziej szczegółowo

Pedagogika zabawy mgr Sylwia Kurcab nauczyciel konsultant RODN,,WOM w Częstochowie

Pedagogika zabawy mgr Sylwia Kurcab nauczyciel konsultant RODN,,WOM w Częstochowie Pedagogika zabawy mgr Sylwia Kurcab nauczyciel konsultant RODN,,WOM w Częstochowie Definicja Pedagodzy opracowali wiele definicji terminu zabawa. Niektórzy określają ją jako: specjalną, naturalną, wrodzoną

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju dzieciom uczy tolerancji,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 140 W ŁODZI. na rok szkolny 2013/2014

PROGRAM PROFILAKTYKI PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 140 W ŁODZI. na rok szkolny 2013/2014 PROGRAM PROFILAKTYKI PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 140 W ŁODZI na rok szkolny 2013/2014 1 OGÓLNE ZAŁOŻENIA WYCHOWAWCZO-PROFILAKTYCZNE 1. Wychowanie przedszkolne ma na celu wszechstronny rozwój osobowy dziecka

Bardziej szczegółowo

Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku

Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku Organizacja Punktu Przedszkolnego w Szkole Podstawowej w Karpicku 1. 1. Punkt przedszkolny nosi nazwę: Punkt Przedszkolny w Szkole Podstawowej w Karpicku, zwany dalej Punktem Przedszkolnym. 2. Punkt Przedszkolny

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE STRUKTURY ZACHOWAŃ DZIECI I MŁODZIEŻY W CZASIE WOLNYM

KSZTAŁTOWANIE STRUKTURY ZACHOWAŃ DZIECI I MŁODZIEŻY W CZASIE WOLNYM KSZTAŁTOWANIE STRUKTURY ZACHOWAŃ DZIECI I MŁODZIEŻY W CZASIE WOLNYM Ruch jest w stanie zastąpić prawie każdy lek ale wszystkie leki razem wzięte nie zastąpią ruchu. Dr Wojciech Oczko 1. Pożądane wzorce

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PROFILAKTYCZNO- WYCHOWAWCZEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W DZIĘGIELOWIE NA ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY PROFILAKTYCZNO- WYCHOWAWCZEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W DZIĘGIELOWIE NA ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY PROFILAKTYCZNO- WYCHOWAWCZEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W DZIĘGIELOWIE NA ROK SZKOLNY 2014/2015 I. CELE: zapewnienie optymalnych warunków do wszechstronnego rozwoju osobowości ucznia w bezpiecznym i

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ SPECJALNYCH W OPOLU RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA Opracowanie: mgr Małgorzata Bolicka kierownik świetlicy szkolnej OPOLE 2011 r. WSTĘP Życie

Bardziej szczegółowo

Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Od sierpnia 2012 r. Przedszkole Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie realizuje

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WARSZTATÓW MUZYCZNYCH CHÓRU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. STANISŁAWA STASZICA I SCHOLII PARAFIALNEJ PARAFII P.W. ŚW. KATARZYNY W TYCZYNIE

PROGRAM WARSZTATÓW MUZYCZNYCH CHÓRU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. STANISŁAWA STASZICA I SCHOLII PARAFIALNEJ PARAFII P.W. ŚW. KATARZYNY W TYCZYNIE PROGRAM WARSZTATÓW MUZYCZNYCH CHÓRU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. STANISŁAWA STASZICA I SCHOLII PARAFIALNEJ PARAFII P.W. ŚW. KATARZYNY W TYCZYNIE MUZYKA UCZY I BAWI 1 Projekt pt.: Muzyka uczy i bawi opiera się

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Szkoły

Program Wychowawczy Szkoły Zespół Szkół im. Jana Kochanowskiego w Częstochowie Program Wychowawczy Szkoły na rok szkolny 2015/2016 Częstochowa, sierpień 2015 Podstawy prawne: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

PLAN WYCHOWAWCZY DLA KLASY PIERWSZEJ A 2014/2015

PLAN WYCHOWAWCZY DLA KLASY PIERWSZEJ A 2014/2015 PLAN WYCHOWAWCZY DLA KLASY PIERWSZEJ A 2014/2015 LP. ZADANIA OGÓLNE 1. POZNAJEMY KOLEGÓW (IMIONA I MIEJSCE ZAMIESZKANIA) ZADANIA SZCZEGÓŁOWE SPOSÓB REALIZACJI OSIĄGNIĘCIA EWALUACJA Integracja uczniów w

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 2013/2014

KARTA PRZEDMIOTU 2013/2014 KARTA PRZEDMIOTU 2013/2014 1. ZWA PRZEDMIOTU: Metodyka rekreacji 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja 3. POZIOM STUDIÓW: studia I stopnia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/2 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS:

Bardziej szczegółowo

Plan wychowawczy dla klasy V na rok szkolny 2014/2015. Wychowawca: Aneta Śliwa

Plan wychowawczy dla klasy V na rok szkolny 2014/2015. Wychowawca: Aneta Śliwa Plan wychowawczy dla klasy V na rok szkolny 2014/2015 : Aneta Śliwa ZADANIA FORMY REALIZACJI SPOSOBY DZIAŁANIA ODPOWIEDZIALNI TERMIN REALIZACJI 1. Pierwsze spotkanie z Godzina wychowawcza: Wrzesień wychowawcą-

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNO WYCHOWAWCZY RAZEM PROŚCIEJ

PROGRAM PROFILAKTYCZNO WYCHOWAWCZY RAZEM PROŚCIEJ PROGRAM PROFILAKTYCZNO WYCHOWAWCZY RAZEM PROŚCIEJ Rok szkolny 2013/2014 Program profilaktyczny Razem prościej rok szkolny 2013/2014 I Uzasadnienie programu: Współczesna cywilizacja coraz bardziej staje

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKOLNO-PRZEDSZKOLNEGO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 W RYBNIKU na rok szkolny 2015-2018 Podstawą prawną do wprowadzenia działań profilaktycznych w ramach szkolnego programu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo

Cel główny: Cele szczegółowe:

Cel główny: Cele szczegółowe: Plan pracy Szkolnego Zespołu Wychowawczego Specjalnego Ośrodka Szkolno Wychowawczego im. Św. Franciszka z Asyżu w Nowym Mieście nad Pilicą rok szkolny 2015/2016 Przez wychowanie rozumiemy, "oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

NIE DLA INNYCH, LECZ DLA SIEBIE WSZECHSTRONNIE ROZWIJAMY SIĘ

NIE DLA INNYCH, LECZ DLA SIEBIE WSZECHSTRONNIE ROZWIJAMY SIĘ PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W ŻYRARDOWIE NIE DLA INNYCH, LECZ DLA SIEBIE WSZECHSTRONNIE ROZWIJAMY SIĘ Ogólne założenia programu wychowawczego. WYCHOWANEK NASZEJ PLACÓWKI POPRZEZ RZETELNE

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa w Tursku

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa w Tursku SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa w Tursku Podstawy prawne: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 19 czerwca 2001 roku w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz

Bardziej szczegółowo

RÓŻNORODNOŚĆ FORM PRACY W ŚWIETLICY SZKOLNEJ

RÓŻNORODNOŚĆ FORM PRACY W ŚWIETLICY SZKOLNEJ RÓŻNORODNOŚĆ FORM PRACY W ŚWIETLICY SZKOLNEJ OPRACOWAŁA Joanna Rusecka Praca w świetlicy szkolnej wymaga od nauczyciela wielu pomysłów, by zainteresować dzieci atrakcyjnymi zajęciami. To stanowi o odmienności

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie kompetencji matematycznych Układanie i rozwiązywanie zadań z treścią oraz zapisywanie czynności matematycznych

Kształtowanie kompetencji matematycznych Układanie i rozwiązywanie zadań z treścią oraz zapisywanie czynności matematycznych Kwiecień 2009 Zwierzęta domowe Cele ogólne: Umiejętność dostrzegania zjawisk, formułowanie uogólnień Umiejętność dostrzegania zjawisk w otoczeniu, obserwowania wybranych zjawisk Umiejętność klasyfikowania

Bardziej szczegółowo

Plan pracy opiekuńczo - wychowawczy świetlicy na rok szkolny 2014/2015

Plan pracy opiekuńczo - wychowawczy świetlicy na rok szkolny 2014/2015 Zespół Szkól w Biczycach Dolnych im. s. Czesławy Lorek Plan pracy opiekuńczo - wychowawczy świetlicy na rok szkolny 2014/2015 Lp. Zadania główne 1 Przygotowanie sali świetlicowej do rozpoczęcia zajęć.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU RAMOWY PLAN KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU Lp Nazwa przedmiotu Liczba godzin zajęć Liczba godzin zajęć

Bardziej szczegółowo

Kto i jak uczy sześciolatki w krakowskich szkołach samorządowych? Analiza ankiet nauczycieli

Kto i jak uczy sześciolatki w krakowskich szkołach samorządowych? Analiza ankiet nauczycieli Kto i jak uczy sześciolatki w krakowskich szkołach samorządowych? Analiza ankiet nauczycieli Kto odpowiedział na ankietę? Wśród 299 nauczycieli, którzy wypełnili ankiety uczy: 57,9% w klasie pierwszej,

Bardziej szczegółowo

Kolonowskie na lata 2013 2015

Kolonowskie na lata 2013 2015 UCHWAŁA NR XXX/248/13 RADY MIEJSKIEJ W KOLONOWSKIEM z dnia 24 czerwca 2013roku w sprawie uchwalenia 3-letniego Gminnego Program Wspierania Rodziny dla Gminy Kolonowskie na lata 2013 2015 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo