Oddział Urologiczny Szpitala Wojewódzkiego w Kielcach Kierownik: dr n. med. M. Gałęzia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Oddział Urologiczny Szpitala Wojewódzkiego w Kielcach Kierownik: dr n. med. M. Gałęzia"

Transkrypt

1 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XL, 2007, 2, str Lech Sobański, Małgorzata Sprzęczka-Niedolaz 1), Grzegorz Łebek 1) ROLA CHROMU W ŻYCIU CZŁOWIEKA Oddział Urologiczny Szpitala Wojewódzkiego w Kielcach Kierownik: dr n. med. M. Gałęzia 1) Niepubliczny Zespół Opieki Zdrowotnej Medycyny Pracy w Kielcach Kierownik: lek. M. Sprzęczka-Niedolaz Hasła kluczowe: chrom, suplementacja. Key words: chromium, supplementation. Chrom został zaliczony do pierwiastków niezbędnych. Występuje w stopniu utlenienia od 2 do +6. W środowisku naturalnym spotykamy jednak głównie chrom na +3 i +6 stopniu utlenienia i obie formy mają znaczący wpływ na zdrowie człowieka (1). Chrom na +3 stopniu utlenienia (Cr 3+ ) jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu (2). Wchodząc w skład RNA prawdopodobnie odpowiada za stabilizację jego struktury i odgrywa pewną rolę w przemianach białek i lipidów. Chrom wchodzi w skład tzw. czynnika tolerancji glukozy (GFT Glucose Tolerance Factor), niezbędnego dla prawidłowego metabolizmu glukozy i wzmaga działanie insuliny (1, 3). Chrom na +6 stopniu utlenienia (Cr 6+ ) ulega w ustroju redukcji do Cr 3+ (4). Przy wysokim poziomie narażenia na Cr 6+ dochodzi do wystąpienia efektów toksycznych, z efektami kancerogennymi włącznie (5, 6). Występowanie, zastosowanie, źródła narażenia Praktycznie cały chrom pochodzenia naturalnego występuje na +3 stopniu utlenienia, natomiast chrom Cr 6+ jest pochodzenia antropogennego (1). Podstawowym minerałem o zastosowaniu przemysłowym jest chromit (żelaziak chromowy, FeOCr 2 O 3 ). Światowe wydobycie rud chromu w roku 1985 wynosiło 11 mln ton. Główne zastosowanie znajduje on w przemyśle metalurgicznym, przy produkcji tzw. ferrochromów i innych stopów kwasoodpornych. Kwas chromowy stosowany jest w galwanizacji, a siarczan chromu w garbarstwie. Ponadto związki chromu wykorzystywane są przy produkcji środków grzybobójczych i ochrony drewna. Chromit, ze względu na wysoką temperaturę topnienia, wykorzystywany jest przy produkcji cegieł, którymi wykłada się piece hutnicze. Chromiany stosuje się ponadto jako inhibitory korozji, np. w silnikach dieslowskich (1). Zawodowe narażenie na chrom występuje głównie przy wydobyciu rud chromu i w hutnictwie. Poważnych źródłem narażenia jest proces spawania z zastosowaniem elektrod chromowo-niklowych, gdzie w bezpośredniej strefie oddychania spawacza powstaje wysokie stężenie sześciowartościowego chromu (1). Źródła narażenia na chrom populacji generalnej, zwłaszcza w ujęciu ilościowym są słabo rozpoznane. Istotnym źródłem narażenia jest chrom zawarty w wielu produktach codziennego użytku takich jak: barwniki, skóra garbowana, środki piorące, cement, tekstylia, preparaty ochrony drewna (1). Oznaczanie śladowych ilości chromu występującego w żywności i w wodzie pitnej stanowi poważny problem analityczny. Wyniki uzyskane przez różnych autorów wskazują na istotne różnice i powinny być ostrożnie interpretowane. Przyjmuje się, że dzienne pobranie chromu wynosi od 0,05 do 0,2 mg/człowieka (1).

2 114 L. Sobański i inni Nr 2 Wchłanianie, metabolizm i wydalanie Związki chromu wchłaniają się do organizmu drogą pokarmową, inhalacyjną oraz przez skórę. Bez względu na drogę wchłaniania, znacznie wydajniej wchłania się Cr 6+ w porównaniu z Cr 3+. Związki chromu +3 są bardzo słabo absorbowane z przewodu pokarmowego (ok. 0,5% podanej dawki), natomiast absorpcja Cr 6+ jest znacznie wyższa i wynosi ok. 5% (2). W piśmiennictwie światowym brak jest danych ilościowych dotyczących wydajności wchłaniania chromu drogą inhalacyjną i przez skórę. Chrom sześciowartościowy znacznie łatwiej przenika przez błony biologiczne i stosunkowo szybko irównomiernie rozmieszcza się w organizmie, natomiast Cr 3+ w znacznym stopniu wiązany jest przez białka osocza. Wpływa to na różnice w dystrybucji obu form chemicznych chromu. W przeciwieństwie do Cr 3+,Cr 6+ wykazuje duże powinowactwo do erytrocytów, gdzie przenikając błonę komórkową wiąże się z hemoglobiną. Monitorowanie chromu zawartego w erytrocytach może być markerem narażenia na chrom sześciowartościowy (7, 8). U ludzi przez całe życie począwszy od urodzenia, poziomy ustrojowe i narządowe chromu ulegają obniżaniu. Wyjątek stanowią płuca, gdzie po 20 roku życia następuje wzrost poziomów chromu, szczególnie wysoki u osób narażonych zawodowo (9, 10, 11). Chrom nie jest kumulowany w ustroju i ulega szybkiemu wydaleniu głównie z moczem oraz w niewielkim procencie z kałem. Wydalanie chromu wzmaga wysiłek fizyczny i związany z tym wzrost zużycia glukozy (12). Z badań klinicznych wynika, że kinetyka wydalania chromu z ustroju jest złożona i może być opisana modelem wieloprzedziałowym z szeregiem okresów połowicznego wydalania od 13 min. do 192 dni (13, 14). Liczne badania dotyczące wydalania chromu z moczem u spawaczy umożliwiły przyjęcie prostego modelu jednoprzedziałowego i ustalenie okresu połowicznego wydalania na godz. (1). Toksyczność ostra i przewlekła Dawka śmiertelna rozpuszczalnych chromianów Cr 3+ czy Cr 6+ pobranych drogą pokarmową wynosi dla człowieka ok. 5 g (50 70 mg/kg). Główne objawy zatrucia to: wymioty, biegunka i skaza krwotoczna. W późniejszym okresie rozwija się martwica wątroby i kanalików nerkowych oraz uszkodzenie układu krwiotwórczego (1). Zatrucia przewlekłe obserwuje się u ludzi narażonych zawodowo. Główne efekty dotyczą skóry, błon śluzowych i układu oddechowego. Ponadto mogą pojawić się zmiany w nerkach, wątrobie, przewodzie pokarmowym i w układzie krążenia. Zmiany na skórze prowadzą do powstawania tzw. owrzodzeń chromowych. Chrom jest silnym alergenem i może powodować dermatozy alergiczne (zapalenie skóry, egzemy). Uczulenia powstają zwykle w 6 9 miesiącu od początku narażenia (15). Jednym z charakterystycznych objawów przewlekłego narażenia na chrom jest perforacja przegrody nosowej, a w dalszej konsekwencji utrata czucia zapachu i smaku. Zmiany ze strony układu oddechowego obejmują głównie zapalenie oskrzeli i uczulenia mogące doprowadzić do ataku astmy (2, 15). Efekty odległe Związki chromu Cr 6+ w warunkach in vivo wykazują stosunkowo silne działanie mutagenne, natomiast zdolność do uszkodzenia chromosomów przez Cr 3+ obserwowano jedynie przy bardzo wysokich dawkach. Jednak w licznych badaniach przeprowadzonych na wyizolowanym DNA wykazano, że to chrom Cr 3+ wykazuje ponad 10-krotnie silniejsze działanie mutagenne niż chrom Cr 6+. Dlatego też bezpośrednie działanie mutagenne przypisuje się formie Cr 3+. Tak więc chrom Cr 6+ łatwo wnika do wnętrza komórki, gdzie następnie ulega redukcji do chromu trójwartościowego. Gdy redukcja ma miejsce poza komórką (lub nawet poza jądrem komórkowym), aktywność mutagenna Cr 3+ jest zmniejszona (4). Uzyskane dane w eksperymentach in vitro dla chromu na zerowym stopniu utlenienia nie wykazały jego właściwości mutagennych (16). Związki chromu działają teratogennie, i podobnie jak w przypadku działania mutagennego, znacznie silniej działanie to ujawnia się dla chromu sześciowartościowego. Opisano następujące zmiany rozwojowe u potomstwa: rozszczep podniebienia, przepukliny, zmiany kostne (17). Działanie rakotwórcze związków chromu u zwierząt doświadczalnych Istnieje znaczna liczba publikacji dokumentująca kancerogenne działanie chromu i jego związków w układach in vitro. De Flora i współpr. dokonali przeglądu danych uzyskanych w ponad 700 eksperymentach przeprowadzonych dla 32 związków chromu w 130 układach doświadczalnych.

3 Nr 2 Rola chromu w życiu człowieka 115 Większość wyników uzyskanych dla związków Cr 6+ (384 z ,1%) była pozytywna. Dla porównania dla 12 związków Cr 3+ dane w większości były negatywne, tylko 42 eksperymenty z 203 (20,6%) były pozytywne, przy czym w większości eksperymentów czystość związków Cr 3+ nie była kontrolowana, a więc pozytywne wyniki mogą być przypisane obecności zanieczyszczeń zawierających Cr 6+ (4). Autorzy ci zwracają również uwagę na fakt, iż pozytywne wyniki dla związków Cr 3+ uzyskano dla dawek wyższych nawet o dwa, trzy rzędy wielkości niż dla związków Cr 6+ (7, 18). Ocenę rakotwórczości chromu u zwierząt doświadczalnych przeprowadził IARC (7). Ocenie poddano 12 eksperymentów z metalicznym chromem, 20 dla związków chromu Cr 3+ oraz 27 dla mieszanin zawierających Cr 3+. Wszystkie te badania dały wynik negatywny. Tak więc wyniki badań zebranych przez IARC dokumentują w wystarczający sposób brak działania kancerogennego chromu metalicznego i chromu +3 u zwierząt doświadczalnych bez względu na drogę podania. Tylko kilka związków chromu Cr 6+ poddanych zostało badaniom na zwierzętach pod kątem ich potencjalnej rakotwórczości. Z 70 przeprowadzonych eksperymentów wynik pozytywny otrzymano w 30 (blisko 43%). Jest to wynik nadspodziewanie słabszy w porównaniu do wyników uzyskanych w eksperymentach in vitro (4). Pozytywne wyniki uzyskano głównie w eksperymentach, w których podawano związki chromu ośredniej rozpuszczalności w wodzie (chromian wapnia, chromian strontu, żółcień cynkowa). Jednak w większości badań uzyskiwano nowotwory jedynie w miejscu podawania związków chromu. Pozytywne wyniki zostały otrzymane w eksperymentach w których drogi podania (podskórna, domięśniowa, dootrzewnowa, śródpłucna, dooskrzelowa) nie reprezentują żadnego typu narażenia występującego u ludzi i omijają ważne mechanizmy detoksykacji organizmu (19). Pomimo tych wątpliwości IARC uznał działanie Cr 6+ na zwierzęta doświadczalne za udowodnione (20). Działanie rakotwórcze chromu i jego związków u ludzi Według oceny IARC brak jest wystarczających dowodów działania rakotwórczego chromu Cr 3+ icr 0 u ludzi i zwierząt doświadczalnych i zaklasyfikował Cr 3+ icr 0 do 3 grupy (związki nie klasyfikowane jako rakotwórcze dla ludzi) (7). Diametralnie inaczej sytuacja wygląda dla chromu Cr 6+, który od przeszło stu lat uchodzi za zawodowy czynnik rakotwórczy (21). IARC ocenił, iż istnieją wystarczające dowody rakotwórczości chromu Cr 6+ u ludzi zawodowo narażonych na jego związki i zaliczył związki chromu Cr 6+ do grupy 1 (związek rakotwórczy dla ludzi). Podstawą zaklasyfikowania przez IARC chromu Cr 6+ do tej grupy były wyniki badań epidemiologicznych, badań na zwierzętach doświadczalnych oraz wyniki innych badań (7). Również Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (USEPA) zaliczyła chrom Cr 6+ do grupy A (ludzki czynnik rakotwórczy) (22). W przeciwieństwie do narażenia zawodowego, nie ma żadnego dowodu na rakotwórcze działanie chromu podczas narażenia środowiskowego. Liczne badania epidemiologiczne przeprowadzone w Szwecji, na terenie Chin i USA wykluczyły wpływ ekspozycji środowiskowej na związki chromu Cr 6+ na wzrost liczby nowotworów (23, 24, 25, 26, 27). Poziomy ustrojowe, środowiskowe oraz normy higieniczne dla chromu przedstawiono na ryc. 1. W Polsce wartość NDS dla Cr 6+ ustalona została na poziomie 0,1 mg/m 3, a dla Cr 3+ na poziomie 0,5 mg/m 3 (28). Ocenia się, że ryzyko zdrowotne w wyniku narażenia na chrom występuje tylko w przypadku narażenia zawodowego. W przypadku populacji generalnej, przy oczekiwanym poziomie narażenia, nie należy się spodziewać ujemnych skutków zdrowotnych poza działaniem uczulającym (1). Rola chromu w żywieniu człowieka była stale przedmiotem dociekań wielu badaczy. W 1957 r. Mertz i Schwartz wyizolowali związek z nerek wieprzowych, który nazwali Czynnikiem Tolerancji Glukozy (ang. Glucose Tolerance Factor GTF). Substancja ta przywracała upośledzoną tolerancję glukozy u szczurów. W roku 1959 chrom zidentyfikowano jako aktywny składnik GTF (29). Od tej pory zaleca się suplementację chromem, gdyż wpływa ona korzystnie na szereg schorzeń zdrowotnych, głównie ze względu na jego oddziaływanie na mechanizmy kontroli poziomu cukru we krwi. Suplementacja chromem znajduje główne zastosowanie w leczeniu upośledzonej tolerancji glukozy (hipoglikemia i cukrzyca), podwyższonego poziomu cholesterolu i triglicerydów we krwi (30). Zalecane dzienne spożycie chromu przez ludzi w różnym wieku przedstawiono w tab. I (31).

4 116 L. Sobański i inni Nr 2 1 ppm (part per milion) = 1 mg/kg = 1 mg/l; wartość dla powietrza przeliczono, jak dla trucizn gazowych (ppm molowy) z normatyw zawodowy (NDS); śr normatyw środowiskowy; wp normatyw dla wody pitnej Ryc. 1. Poziomy chromu w różnych elementach środowiska i u ludzi z obszarów nie zanieczyszczonych (28). Fig. 1. Chromium levels in various environmental conditions and in people from not polluted areas (28). W badaniach klinicznych u pacjentów z cukrzycą insulinoniezależną suplementacja diety chromem skutkowała obniżeniem poziomu glukozy na czczo, wzrostem tolerancji glukozy, obniżeniem poziomu insuliny i łącznego poziomu glukozy i triglicerydów we krwi oraz wzrostem poziomu cholesterolu HDL (32 52). Wpływ suplementacji chromem Cr 3+ (trichlorek chromu lub pikolinian chromu) na obniżenie poziomu cholesterolu i triglicerydów we krwi u ludzi był tematem licznych publikacji (41, 53 56). W większości cytowanych prac związki chromu podawano przez kilka miesięcy w dawkach od 0,15 do 1 mg/dzień. Wyniki tych badań nie są spójne. W kilku pracach uzyskano nieznaczny spadek poziomu cholesterolu

5 Nr 2 Rola chromu w życiu człowieka 117 Tabela I Zalecane dzienne spożycie chromu dla ludzi w różnym wieku (31) Table I Recommended daily chromium consumption for people in different age (31) Niemowlęta Dzieci i młodzież Wiek (lata) Zapotrzebowanie (mg/dobę) 0 0,5 0,01 0,04 0,5 1 0,02 0, ,02 0, ,03 0,12 7 0,05 0,2 Dorośli 0,05 0,2 we krwi, ale w kilku innych nie. Tylko w dwóch pracach obserwowano obniżenie poziomu triglicerydów. W opinii autorów tych prac zastosowanie wyższych dawek podawanego chromu Cr 3+ i przedłużenie czasu podawania mogłoby pogłębić efekty takiego działania (42). Wymaga to jednak dalszych badań. W ostatnich latach chrom stał się bardzo popularny jako środek wspomagający odchudzanie. Jednym z podstawowych sposobów na przyśpieszenie utraty masy ciała jest zwiększenie wrażliwości komórek organizmu na insulinę, w czym swoją rolę może odgrywać chrom. Ukazało się dotąd kilkanaście prac, w których próbowano ocenić wpływ suplementacji chromem na masę ciała i kompozycję (stosunek tkanki tłuszczowej i mięśniowej) u osób zdrowych i chorych na cukrzycę. W większości prac nie wykazano znaczącego wpływu suplementacji związkami chromu Cr 3+ na obniżenie masy ciała (42). Suplementacji związkami chromu Cr 3+ przypisuje się również pozytywny wpływ na kobiety po menopauzie. Kuracja 60-dniowa (pikolinian chromu 0,2 mg/dzień) spowodowała obniżenie poziomu insuliny i glukozy w surowicy oraz zmniejszenie wydalania wapnia z moczem przy jednoczesnym zwiększeniu poziomu dehydroepiandrosteronu i zmniejszeniu stosunku hydroksyproliny/kreatyniny w moczu. Wskazuje to, że chrom mógłby być efektywny w zapobieganiu osteoporozy (57). PODSUMOWANIE Obecnie wiemy, że chrom wpływa na szereg schorzeń, głównie ze względu na jego oddziaływanie na homeostazę pomiędzy insuliną i glukozą we krwi powodując podwyższenie ich poziomu (nietolerancja glukozy) w przypadku niedoboru tego metalu w ustroju. W związku z tym suplementacja stosowana jest w leczeniu upośledzonej tolerancji glukozy (hipoglikemia i cukrzyca). Jest także stosowana jako środek wspomagający w stanach podwyższonego poziomu cholesterolu i triglicerydów we krwi, a także jak wskazują ostatnie badania, w zapobieganiu osteoporozy u kobiet po menopauzie. Za najlepsze źródła pokarmowe chromu uważa się produkty mięsne oraz pełnoziarniste. Dzienne zapotrzebowanie na chrom ustalono na poziomie 0,2 mg. W przypadku upośledzonej tolerancji glukozy zaleca się obecnie dawki chromu wynoszące od 0,4 do 0,6 mg/dzień. Ze względu na bardzo dużą różnicę (ok. 350 razy) pomiędzy wartością ADI (akceptowalne dzienne pobranie), a RfD (dawką referencyjną) dla chromu Cr 3+ ryzyko wywołania efektów niepożądanych podczas suplementacji jest znikome.

6 118 L. Sobański i inni Nr 2 L. S o b a ń ski, M. Sprzęczka-Niedolaz 1), G. Łebek 1) ROLE OF CHROMIUM IN HUMAN LIVE PIŚMIENNICTWO 1. World Health Organization Chromium. Environmental Health Criteria, WHO, Geneva, Switzerland, 1988; Anderson R.A.: Recent advances in the clinical and biochemical effects of chromium deficiency. In Essential and Toxic Trace Elements in Human Health and Disease: An Update (A.S. Prasad, Ed.), 1993; pp Wiley-Liss, New York. 3. Hazardous Substances Data Bank (HSDB), De Flora S.: Threshold mechanisms and site specificity in chromium(vi) carcinogenesis. Carcinogenesis, 2000; 21: Langard S.: One hundred years of chromium and cancer: A review of epidemiological evidence and selected case reports. Am. J. Ind. Med., 1990; 17: O Flaherty E.J.: Chromium toxicokinetics. In Toxicology of Metals: Biochemical Aspects. Handbook of Experimental Pharmacology 115 (R.A.Goyer and M.G. Cherian, Eds.), Springer-Verlag, Berlin, 1995; International Agency for Research on Cancer Chromium, nickel and welding. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, IARC Scientific Publications, IARC, Lyon. 1990; International Agency for Research on Cancer Re-evaluation of some organic chemicals, hydrazine and hydrogen peroxide. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. IARC Scientific Publications, IARC, Lyon. 1999; 71: Rowbotham A.L., Levy L.S., Shuker L.K.: Chromium in the environment: an evaluation of exposure of the UK general population and possible adverse health effects. J. Toxicol. Environ Health B Crit Rev. 2000; 3(3): Huvinen M., Uitti J., Zitting A., Roto P., Virkola K., Kuikka P., Laippala P., Aitio A.: Respiratory health of workers exposed to low levels of chromium in stainless steel production. Occup Environ Med., 1996; 53(11): Mukasheva M.A.: Accumulation of heavy metals in biologic materials of mining workers and of nearby population. Med. Tr. Prom. Ekol., 2004; 11: Clarkson P.M.: Effects of exercise on chromium levels. Is supplementation required? Sports Med., 1997; 23(6): O Flaherty E.J., Kerger B.D., Hays S.M., Paustenbach D.J.: A Physiologically Based Model for the Ingestion of Chromium(III) and Chromium(VI) by Humans. Toxicological Sciences, 2001; 60: Preuss H.G., Anderson R.A.: Chromium update: examining recent literature Curr. Opin. Clin. Nutr. Metab. Care. 1998; 1: US Department of Health and Human Services Toxicological profile for chromium. Agency for Toxic Substances and Disease Registry, US Department of Commerce, Springfield, VA Petrilli F.L., De Flora S.: Interpretations on chromium mutagenicity and carcinogenicity. In Sorsa M. and Vainio H. (eds) Mutagens in Our Environment. Alan R. Liss, Inc., New York, 1982; Federal Register. Rules and Regulations. Tuesday, February 28, 2006; 71: De Flora S., Bagnasco M., Serra D., Zanacchi P.: Genotoxicity of chromium compounds. A Review. Mutat. Res. 1990; 238: Furst A., Schlauder M., Sasmore D.P.: Tumorigenic activity of lead chromate. Cancer Res, 1976; 36: International Agency for Research on Cancer Some metals and metallic compounds. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans., IARC Scientific Publications, IARC, Lyon. 1980; Vol Langard S.: One hundred years of chromium and cancer: A review of epidemiological evidence and selected case reports. Am. J. Ind. Med., 1990; 17: USEPA Integrated Risk Information System (IRIS). US Environmental Protection Agency, Environmental Criteria and Assessment Office, Cincinnati, OH. June Axelsson G., Rylander R.: Environmental chromium dust and lung cancer mortality. Environ. Res, 1980; 23: Zhang J., XiLin L.: Chromium pollution of soil and water in Jin Zhou. J. Chinese Prevent. Med., 1987; 21: Zhang J., Li S.K.: Cancer mortality in a Chinese population exposed to hexavalent chromium in water. J. Occup. Environ. Med., 1997; 39: Durant J.L., Chen J., Hemond H.F., Thilly W.G.: Elevated incidence of childhood leukemia in Woburn, Massachusetts: NIEHS Superfund Basic Research Program Searches for Causes. Environ. Health Perspect, 1995; 103(6): Rogers C.E., Tomita A.V.: Trowbridge P.R., Gone J.K., Chen J., Zeeb P., Hemond H.F., Thilly W.G., Olmez I., Durant J.L: Hair analysis does not support hypothesized arsenic and chromium exposure from drinking water in Woburn, Massachusetts. Environ. Health Perspect, 1997; 105: Podstawy Toksykologii, pod red. J.K. Piotrowskiego, WNT, Warszawa Schwartz K., Mertz W.: Chromium(III) and the glucose tolerance factor. Arch Biochem Biophys., 1959; 85: Lamson D.S., Plaza S.M.: The safety and efficacy of high-dose chromium. Altern Med Rev., 2002; 7(3):

7 Nr 2 Rola chromu w życiu człowieka Portal firmy Solgar Trow L.G., Lewis J., Greenwood R.H., Sampson M.J., Self K.A., Crews H.M., Fairweather-Tait S.J.: Lack of effect of dietary chromium supplementation on glucose tolerance, plasma insulin and lipoprotein levels in patients with type 2 diabetes. Int. J. Vitam Nutr. Res., 2000; 70: Sherman L., Glennon J.A., Brech W.J., Klomberg G.H., Gordon E.S.: Failure of trivalent chromium to improve hyperglycemia in diabetes mellitus. Metabolism 1968; 17: Rabinowitz M.B., Gonick H.C., Levin S.R., Davidson M.B.: Effects of chromium and yeast supplements on carbohydrate and lipid metabolism in diabetic men. Diabetes Care 1983; 6: Uusitupa M.I., Mykkanen L., Siitonen O., Laakso M., Sarlund H., Kolehmainen P., Rassanen T., Kumpulainen J., Pyorälä K.: Chromium supplementation in impaired glucose tolerance of elderly: effects on blood glucose, plasma insulin, C-peptide and lipid levels. Br. J. Nutr. 1992; 68: Uusitupa M.I., Kumpulainen J.T., Voutilainen E., Hersio K., Sarlund H., Pyorala K.P., Koivistoinen P.E., Lehto J.T.: Effect of inorganic chromium supplementation on glucose tolerance, insulin response, and serum lipids in noninsulin-dependent diabetics. Am. J. Clin. Nutr., 1983; 38: Potter J.F., Levin P., Anderson R.A., Freiberg J.M., Andres R., Elahi D.: Glucose metabolism in glucose-intolerant older people during chromium supplementation. Metabolism, 1985; 34: Mossop R.T.: Effects of chromium(iii) on fasting glucose, cholesterol and cholesterol HDL levels in diabetics. Cent Afr. J. Med., 1983; 29: Nath R., Minocha J., Lyall V., Sunder S., Kumar V., Kapoor S., Dhar K.L.: Assessment of chromium metabolism in maturity onset and juvenile diabetes using chromium 51 and therapeutic response of chromium administration on plasma lipids, glucose tolerance and insulin levels. In Chromium in Nutrition and Metabolism. Shapcott D., Hubert J., Eds. Amsterdam, Elsevier/North Holland, 1979; Glinsmann W.H., Mertz W.: Effect of trivalent chromium on glucose tolerance. Metabolism, 1966; 15: Wilson B.E., Gondy A.: Effects of chromium supplementation on fasting insulin levels and lipid parameters in healthy, non-obese young subjects. Diabetes Res. Clin. Prac., 1995; 28: Anderson R.A., Cheng N., Bryden N.A., Polansky M.M., Cheng N., Chi J., Feng J.: Elevated intakes of supplemental chromium improve glucose and insulin variables in individuals with type 2 diabetes. Diabetes, 1997; 46: Amato P., Morales A.J., Yen S.S.: Effects of chromium picolinate supplementation on insulin sensitivity, serum lipids, and body composition in healthy, nonobese, older men and women. J. Gerontol A Biol. Sci. Med. Sci., 2000; 55: Jovanovic L., Gutierrez M., Peterson C.M.: Chromium supplementation for women with gestational diabetes mellitus. J. Trace Elem. Exp. Med., 1999; 12: Ravina A., Slezak L., Mirsky N., Bryden N.A., Anderson R.A.: Reversal of corticosteroid-induced diabetes mellitus with supplemental chromium. Diabet Med., 1999; 16: Morris B.W., Kouta S., Robinson R., MacNeil S., Heller S.: Chromium supplementation improves insulin resistance in patients with type 2 diabetes mellitus. Diabet. Med., 2000; 17: Cheng N., Zhu X., Shi H., Wu W., Chi J., Cheng J., Anderson R.: Follow-up survey of people in China with type 2 diabetes mellitus consuming supplemental chromium. J. Trace Elem. Exp. Med., 1999; 12: Ghosh D., Bhattacharya B., Mukherjee B., Manna B., Sinha M., Chowdhury J., Showdhury S.: Role of chromium supplementation in Indians with type 2 diabetes mellitus. J. Nutr. Biochem., 2002; 13: Cefalu W.T., Bell-Farrow A.D., Stegner J., Wang Z.Q., King T., Morgan T., Terry J.G.: Effect of chromium picolinate on insulin sensitivity in vivo. J. Trace Elem. Exp. Med., 1999; 12: Ravina A., Slezak L., Rubal A., Mirsky N.: Clinical use of the trace element chromium (III) in the treatment of diabetes mellitus. J. Trace Elem. Exp. Med., 1995; 8: Lee N.A., Reasner C.A.: Beneficial effect of chromium supplementation on serum triglyceride levels in NIDDM. Diabetes Care, 1994; 17: Evans G.W.: The effect of chromium picolinate on insulin controlled parameters in humans. Int J. Biosoc. Med. Res,. 1989; 11: Press R.I., Geller J., Evans G.W.: The effect of chromium picolinate on serum cholesterol and apolipoprotein fractions in human subjects. West J. Med., 1990; 152: Thomas V.L., Gropper S.S.: Effect of chromium nicotinic acid supplementation on selected cardiovascular disease risk factors. Biol. Trace Elem. Res., 1996; 55: Lefavi R.G., Wilson D., Keith R.E., et al.: Lipid lowering effect of a dietary chromium (III)- nicotinic acid complex in male athletes. Nut. Res., 1993; 13: Abraham A.S., Brooks B.A., Eylath U.: The effects of chromium supplementation on serum glucose and lipids in patients with and without noninsulin- dependent diabetes. Metabolism, 1992; 41: Evans G.W., Swenson G., Walters K.: Chromium picolinate decreases calcium excretion and increases dehydroepiandrosterone (DHEA) in postmenopausal women. FASEB J, 1995; 9: 449. Adres: Chęciny, Czerwona Góra 10.

Arsen zawarty jest w różnych minerałach. Zwykle towarzyszy siarce lub zespołom kruszowców siarki.

Arsen zawarty jest w różnych minerałach. Zwykle towarzyszy siarce lub zespołom kruszowców siarki. ARSEN Arsen zawarty jest w różnych minerałach. Zwykle towarzyszy siarce lub zespołom kruszowców siarki. W związkach swych występuje jako pierwiastek trój i pięciowartościowy. Źródłami zanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję

Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję dr inż. Jolanta Matusiak mgr inż. Joanna Wyciślik Chrom występuje w pyle powstającym

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Tworzymy innowacje Wykorzystanie ICT w badaniach i usługach

Tworzymy innowacje Wykorzystanie ICT w badaniach i usługach Tworzymy innowacje Wykorzystanie ICT w badaniach i usługach Katowice, 24 czerwca 2015 Rozbudowa infrastruktury informatycznej gromadzenia, przetwarzania i analizy danych środowiskowych Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

CHROM INFORMACJE OGÓLNE. srebrzystoniebieski, twardy i kruchy metal ZASTOSOWANIE [1]

CHROM INFORMACJE OGÓLNE. srebrzystoniebieski, twardy i kruchy metal ZASTOSOWANIE [1] CHROM INFORMACJE OGÓLNE Liczba atomowa 24 Masa atomowa 51,996 Temperatura topnienia 1857 o C Temperatura wrzenia 2672 o C Gęstość względna 7,19 (20 o C) Stopień utlenienia II,III,VI Konfiguracja elektronowa

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

Chromium. Ahmed Oktawia Małgorzata Kolasa Zofia Bieniewska Łukasz Biniek

Chromium. Ahmed Oktawia Małgorzata Kolasa Zofia Bieniewska Łukasz Biniek Chromium Ahmed Oktawia Małgorzata Kolasa Zofia Bieniewska Łukasz Biniek Źródła chromu Źródłem chromu w powietrzu i wodzie są: zakłady spalające paliwa płynne lub różnego rodzaju odpady (drewno, papier)

Bardziej szczegółowo

ROLA CHROMU W ETIOPATOGENEZIE WYBRANYCH CHORÓB

ROLA CHROMU W ETIOPATOGENEZIE WYBRANYCH CHORÓB BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIII, 2010, 3, str. 428 435 Monika Krzysik, Halina Grajeta ROLA CHROMU W ETIOPATOGENEZIE WYBRANYCH CHORÓB Katedra i Zakład Bromatologii i Dietetyki Akademii Medycznej we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

Wioletta Buczak-Zeuschner. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Lublinie

Wioletta Buczak-Zeuschner. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Lublinie Choroby zawodowe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi w aspekcie zmian wykazów substancji, mieszanin, czynników i procesów technologicznych

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 02.09.2003 produkt nie został zaklasyfikowany jako niebezpieczny.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 02.09.2003 produkt nie został zaklasyfikowany jako niebezpieczny. R KARTA CHARAKTERYSTYKI Data opracowania: 05.05.2005 Aktualizacja: 10.2007 1. Identyfikacja preparatu. Identyfikacja producenta Nazwa handlowa: DERAT PASTA Rodzaj produktu: rodentycyd Kategoria: Produkt

Bardziej szczegółowo

Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami.

Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami. Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami. Każda substancja chemiczna oddziałująca na organizmy żywe może być zdefiniowana jako środek farmakologiczny (ang.

Bardziej szczegółowo

Czy substancje zaburzające gospodarkę hormonalną stanowią szczególną grupę chemikaliów?

Czy substancje zaburzające gospodarkę hormonalną stanowią szczególną grupę chemikaliów? Czy substancje zaburzające gospodarkę hormonalną stanowią szczególną grupę chemikaliów? 4 KONGRES ŚWIATA PRZEMYSŁU KOSMETYCZNEGO Sopot, 2013 Dorota Wiaderna Biuro do spraw Substancji Chemicznych CO DETERMINUJE

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Kliniczny Oddział Diabetologii i Pediatrii Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Funkcjonalna insulinoterapia

Bardziej szczegółowo

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski Energetyka węglowa a zdrowie World Health Organization - WHO Światowa Organizacja Zdrowia jest wyspecjalizowaną agendą ONZ powołaną do rozwiązywania problemów międzynarodowych w zakresie zdrowia publicznego.

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim

Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim Kędzierzyn-Koźle, 20 września 2012 Wojciech Redelbach C6H6 + KK = CA? Benzen

Bardziej szczegółowo

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Nowa publikacja Instytutu Medycyny Komórkowej dr Ratha

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE / ABSTRACT

STRESZCZENIE / ABSTRACT STRESZCZENIE / ABSTRACT Wstęp: Rtęć jest metalem o silnym działaniu neuro, nefro i hepatotoksycznym oraz zwiększającym ryzyko chorób układu krążenia. Pracownicy zatrudnieni w zakładach przemysłowych wykorzystujących

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

a problemy z masą ciała

a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała Badanie NATPOL PLUS (2002): reprezentatywna grupa dorosłych Polek: wiek 18-94 lata Skutki otyłości choroby układu sercowo-naczyniowego cukrzyca

Bardziej szczegółowo

Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach

Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach Otwarte seminaria 2015 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach Katowice, 21 maja 2015 www.ietu.katowice.pl System Zarządzania Ryzykiem Zdrowotnym HRA2 Eleonora Wcisło, Maciej Rzychoń Instytut

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Multi-Sanostol, syrop

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Multi-Sanostol, syrop Preparat wielowitaminowy dla dzieci. Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Multi-Sanostol, syrop Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 100 ml roztworu do infuzji zawiera: L-Izoleucyna... L-Leucyna... L-Walina...

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Wody 22 marzec 2011r.

Światowy Dzień Wody 22 marzec 2011r. Światowy Dzień Wody 22 marzec 2011r. Urządzenia wodociągowe w województwie mazowieckim zaopatrywane są z ujęć wód podziemnych, tylko cztery ujęcia wód powierzchniowych są wykorzystywane do zaopatrzenia

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Inhalacyjne narażenie środowiskowe mieszkańców miast Polski na metale ciężkie kadm i nikiel oraz arsen

Inhalacyjne narażenie środowiskowe mieszkańców miast Polski na metale ciężkie kadm i nikiel oraz arsen Inhalacyjne narażenie środowiskowe mieszkańców miast Polski na metale ciężkie kadm i nikiel oraz arsen Heavy metals cadmium, nickel and arsenic environmental inhalation hazard of residents of Polish cities

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Multi-Sanostol Syrop

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Multi-Sanostol Syrop ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Multi-Sanostol Syrop Preparat wielowitaminowy dla dzieci. Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

ANEKS I. Strona 1 z 5

ANEKS I. Strona 1 z 5 ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC WETERYNARYJNYCH PRODUKTÓW LECZNICZYCH, GATUNKI ZWIERZĄT, DROGA PODANIA, PODMIOT ODPOWIEDZIALNY POSIADAJĄCY POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) 1.6.2016 L 144/27 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2016/863 z dnia 31 maja 2016 r. zmieniające załączniki VII i VIII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji,

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Skrócona informacja o leku Vigantoletten 500 i Vigantoletten 1000 Skład i postać farmaceutyczna: Vigantoletten 500, tabletki 1 tabletka zawiera 12,5 mikrogramów cholekalcyferolu równoważnego 500 j.m. witaminy

Bardziej szczegółowo

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska Dzienne zapotrzebowanie 1 meq/kg/dobę 1 meq K + - 2,5cm banana Dzienne zapotrzebowanie osoby 70 kg = 30 cm banana 1 Prawidłowe wartości potasu w

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Food toxicology. Kod Punktacja ECTS* 3

KARTA KURSU. Food toxicology. Kod Punktacja ECTS* 3 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Toksykologia żywności Food toxicology Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr hab. Grzegorz Formicki Zespół dydaktyczny Dr hab. Grzegorz Formicki Prof. dr hab. Peter Massanyi

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIEBIORSTWA Nazwa handlowa: Producent:

IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIEBIORSTWA Nazwa handlowa: Producent: IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / PREPARATU I IDENTYFIKACJA Telefon alarmowy: Periodic Acid Shiff (PAS) zestaw do barwienia laboratoryjnego Straż Pożarna 998 (112 z telefonu komórkowego), Pogotowie Ratunkowe

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT

PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT Produkty prozdrowotne dla zwierząt Ideą produkcji preparatów prozdrowotnych firmy INTERMAG jest zminimalizowanie stosowania antybiotyków dla zwierząt i jak najszersze

Bardziej szczegółowo

Koszty ekonomiczne zanieczyszczeń powietrza na wybranych przykładach

Koszty ekonomiczne zanieczyszczeń powietrza na wybranych przykładach Koszty ekonomiczne zanieczyszczeń powietrza na wybranych przykładach Weronika Piestrzyńska HEAL Polska Modelowanie: Ł. Adamkiewicz, dr A. Badyda Warszawa, 21 kwietnia 2016 HEAL reprezentuje interesy: ponad

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

WITAMINY DLA DIABETYKÓW

WITAMINY DLA DIABETYKÓW WITAMINY DLA DIABETYKÓW Witaminy dla diabetyków: zestaw witamin i składników mineralnych dostosowany ilościowo i jakościowo do potrzeb osób chorych na cukrzycę jako uzupełnienie codziennej diety. Energia

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH DANIA WYMAGANE PRZEZ REACH WYKONYWANE W INSTYTUCIE PRZEMYSŁU ORGANICZNEGO Poz. w zał. VII i IX Badania fizykochemiczne Warszawa 7.1. Stan skupienia substancji w 20 o C i 101,3 kpa BF 7.2. Temperatura topnienia/krzepnięcia

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne ANEKS I WYKAZ NAZW WŁASNYCH, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DROGA PODANIA, PODMIOTY ODPOWIEDZIALNE POSIADAJĄCE POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH (EOG) 1

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną.

Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną. Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną. Dr n. med. Joanna Ruszkowska Katedra Medycyny Społecznej i Zapobiegawczej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi PABIANICE, 30

Bardziej szczegółowo

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Efekty kształcenia dla przedmiotu Słuchacz, który zaliczył przedmiot, ma wiedzę, umiejętności i kompetencje

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. CALPEROS 500 Calcii carbonas 200 mg jonów wapnia, kapsułki twarde

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. CALPEROS 500 Calcii carbonas 200 mg jonów wapnia, kapsułki twarde Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta CALPEROS 500 Calcii carbonas 200 mg jonów wapnia, kapsułki twarde CALPEROS 1000 Calcii carbonas 400 mg jonów wapnia, kapsułki twarde Należy uważnie

Bardziej szczegółowo

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego DIETETYKA Dariusz Włodarek SPIS TREŚCI Rozdział I. Planowanie i organizacja żywienia dietetycznego 1.1. Zagadnienia sanitarno-higieniczne w żywieniu dietetycznym 1.2. Dobór surowców i technik przyrządzania

Bardziej szczegółowo

Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie oceny zagrożenia i ryzyka zawodowego pracowników narażonych na benzen.

Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie oceny zagrożenia i ryzyka zawodowego pracowników narażonych na benzen. Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie oceny zagrożenia i ryzyka zawodowego pracowników narażonych na benzen. Monika Bobkiewicz Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Opolu Podstawa

Bardziej szczegółowo

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 285 290 Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ I KALORYCZNEJ JADŁOSPISU DLA DOROSŁYCH Z CUKRZYCĄ TYPU II PROPONOWANEGO W JEDNEJ Z PORADNI

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS

PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS TIENS POLSKA PRZEDSTAWIA NOWĄ SERIĘ PRODUKTÓW PLUS 5000 lat chińskiej tradycji i wiedzy połączone z najnowszą technologią z Europy PRODUTY PLUS FIRMY

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 13 stycznia 2016 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 13 stycznia 2016 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 13 stycznia 2016 r. (OR. en) 5215/16 ADD 1 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 12 stycznia 2016 r. Do: Sekretariat Generalny Rady COMPET 8 ENV 11 CHIMIE

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Żywność, żywienie, zdrowie

Żywność, żywienie, zdrowie Żywność, żywienie, zdrowie est modus in rebus Roman Cichon CM UMK 2013 ŻYWNOŚĆ BEZPIECZNA pod względem higienicznym, UMOŻLIWIAJĄCA dostarczanie potrzebnych składników odżywczych, UMOŻLIWIAJĄCA prawidłowe

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Naturalne składniki stale potrzebne milionom naszych komórek organizmu do życia i optymalnego działania

Naturalne składniki stale potrzebne milionom naszych komórek organizmu do życia i optymalnego działania 1. Czym są komórki? Budulec naszego organizmu i jego narządów Jednostki, których funkcjonowanie jest uzależnione wyłącznie od narządów Najmniejsze jednostki budulcowe i funkcyjne w ludzkim organizmie 2.

Bardziej szczegółowo

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Ruch zwiększa recykling komórkowy Ćwiczenia potęgują recykling komórkowy u myszy. Czy

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE?

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE? CATOSAL: SKŁAD Per ml: Butafosfan Witamina B12 WSKAZANIA 100 mg ] Źródło aktywnego fosforu ] 0,050 mg ] Składniki Dodatek witaminowy aktywne Zaleca się stosowanie preparatu przy zaburzeniach przemiany

Bardziej szczegółowo

Podział i oznakowanie substancji rakotwórczych i mutagennych zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008 (CLP)

Podział i oznakowanie substancji rakotwórczych i mutagennych zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008 (CLP) Podział i oznakowanie substancji rakotwórczych i mutagennych zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008 (CLP) Materiał opracowany przez Oddział Higieny Pracy Działu Nadzoru Sanitarnego Wojewódzkiej Stacji

Bardziej szczegółowo

Wymagania, jakim powinna odpowiadać dokumentacja niezbędna do oceny substancji czynnej pochodzenia biologicznego zawartej w produkcie biobójczym

Wymagania, jakim powinna odpowiadać dokumentacja niezbędna do oceny substancji czynnej pochodzenia biologicznego zawartej w produkcie biobójczym Załącznik nr 2 Wymagania, jakim powinna odpowiadać dokumentacja niezbędna do oceny substancji czynnej pochodzenia biologicznego zawartej w produkcie biobójczym I. Zakres wymaganej dokumentacji 1. Wnioskodawca.

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO ALLERGODIL, 1 mg/ml (0,1%), aerozol do nosa, roztwór 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 ml roztworu zawiera 1 mg azelastyny chlorowodorku

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Elżbieta Bonda-Ostaszewska POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Zgodnie z Dz.U. Nr 140 poz. 1171 z 2002r. Dystrybutor: Data aktualizacji: 01.12.2004 METTLER-TOLEDO Sp. z o.o. ul. Poleczki 21 02-822 WARSZAWA tel. (22) 545 06 80 fax. (22) 545 06 88 1. Identyfikacja substancji

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Nutrigenomika i nutrigenetyka koncepcje i obszary badawcze. Maria Koziołkiewicz. Instytut Biochemii Technicznej Politechnika Łódzka

Nutrigenomika i nutrigenetyka koncepcje i obszary badawcze. Maria Koziołkiewicz. Instytut Biochemii Technicznej Politechnika Łódzka Nutrigenomika i nutrigenetyka koncepcje i obszary badawcze Maria Koziołkiewicz Instytut Biochemii Technicznej Politechnika Łódzka Liczba publikacji indeksowanych przez PubMed na temat: Nutrigenomics lub

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

SUPLEMENTACJA DIETY KORZYŚCI I ZAGROŻENIA W ŚWIETLE BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH

SUPLEMENTACJA DIETY KORZYŚCI I ZAGROŻENIA W ŚWIETLE BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH SUPLEMENTACJA DIETY KORZYŚCI I ZAGROŻENIA W ŚWIETLE BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH dr hab. Barbara Pietruszka, prof. SGGW dr inż. Ewa Sicińska Zakład Podstaw Żywienia Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

MEDYCYNA ŚRODOWISKOWA

MEDYCYNA ŚRODOWISKOWA MEDYCYNA ŚRODOWISKOWA Lek. med. Maja Muszyńska Graca Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, Sosnowiec Koncepcja medycyny środowiskowej jako nauki odnosi się do interdyscyplinarnych badań podstawowych

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie 21.11.14. Cukrzyca. Globalne wyzwanie, polska perspektywa Perspektywa

Bardziej szczegółowo

Alternatywne metody badania kosmetyków

Alternatywne metody badania kosmetyków Alternatywne metody badania kosmetyków Błażej Dolniak, PhD Cell Line Research Wprowadzenie Before humans can be exposed to new chemical substances their tendency to cause skin damage must be determined

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina Strona 1 z 5 Wersja 1.03 Data sporządzenia karty: 26.04.2005 Data aktualizacji: 21.03.2006 1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU I PRODUCENTA, DYSTRYBUTORA NAZWA HANDLOWA ZASTOSOWANIE PRODUKTU PRODUCENT

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Skutki zdrowotne pożarów pod ziemią

Skutki zdrowotne pożarów pod ziemią Skutki zdrowotne pożarów pod ziemią Pożary w podziemnych zakładach górniczych wywołują szereg skutków, spośród których najistotniejsze to skutki zdrowotne. W tym zakresie najczęściej mowa jest o oparzeniach,

Bardziej szczegółowo