Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej"

Transkrypt

1 Roman Szewczyk (redaktor naczelny), Jan Piwiński, Rafał Kłoda, Tadeusz Missala Janusz Kacprzyk, Jan Tomasik, Adam Woźniak, Jacek Salach Olga Iwasińska-Kowalska, Wojciech Winiarski, Eulalia Szmidt Magdalena Komorowska, Sławomir Zadrożny, Katarzyna Rzeplińska-Rykała Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej Badanie metodą Delficką Warszawa, luty 2010

2 FORESIGHT ARP ISBN Wydawca : Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP Aleje Jerozolimskie 202, Warszawa Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

3 WSTÊP... 4 ROZDZIA 1. ISTOTA PROJEKTU FORESIGHT ARP Istota i rodzaje projektów typu foresightv Cel projektu, podstawowe informacje, potrzeba realizacji projektu, opis zespo³u Problematyka obszarów badawczych Metodologia badañ i analiz w projekcie FARP ROZDZIA 2. METODA DELFICKA I JEJ ZASTOSOWANIE W PROJEKCIE FAR Sposób organizacji badañ i analiz z wykorzystaniem metody Delfickiej Grupy Technologii Eksperci Kluczowi Tworzenie zespo³u ekspertów kluczowych Charakterystyka zespo³ów Eksperci Bran owi Ankiety Delphi Pierwsza ankieta Delphi Druga ankieta Delphi Trzecia ankieta Delphi... 4 ROZDZIA. WYNIKI METODY DELFICKIEJ AUTOMATYKA... 5 Podsumowanie wyników obszaru ROBOTYKA Podsumowanie wyników obszaru TECHNIKA POMIAROWA Ocena ogólna obszaru Zakoñczenie BIBLIOGRAFIA ZA CZNIKI Spis rysunków Spis tabel Lista Ekspertów Bran owych KATALOG TECHNOLOGII W RAMACH GRUP TECHNOLOGII Wa niejsze odes³ania do stron internetowych Lista danych kontaktowych

4 WSTÊP Przedstawiamy Pañstwu drugi raport z realizacji projektu Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej Foresight ARP, który szczegó³owo omawia etap badania opinii ekspertów metod¹ delfick¹, za pomoc¹ kwestionariuszy przygotowanych przez zespó³ realizuj¹cy projekt. Projekt Foresight ARP realizowano zgodnie z metodyk¹ realizacji projektów foresight dostosowan¹ do polskich warunków. Poni szy raport wyczerpuj¹co opisuje zastosowanie w projekcie metody delfickiej, która bazuje na uzyskiwaniu wiedzy eksperckiej. Wyniki realizacji badania z wykorzystaniem metody delfickiej decyduj¹ o jakoœci wyników ka dego opracowania foresightu. W projektach typu foresight metoda delficka u ywana jest g³ównie w kwestiach oceny prognoz d³ugoterminowych. Mo e byæ pomocna równie w kombinacjach z innymi metodami, tj. prognozowaniem scenariuszy. Najpowszechniejszym zastosowaniem metody jest badanie opinii ekspertów na temat najbardziej prawdopodobnego okresu, w którym dane zdarzenie mog³oby siê wydarzyæ. Zastosowanie kilku iteracji ankietowania umo liwia respondentom szansê na modyfikacje ich ocen, stymulowanie wymiany pogl¹dów i informacji a w przypadku prognozowania, pozwolenie im na zorientowanie siê, jak dalece ich oczekiwania koresponduj¹ z tymi z szerszej grupy respondentów. Zebrane w ramach badania wyniki zostan¹ poddane krzy owej analizie wp³ywów i pos³u ¹ do zbudowania scenariuszy rozwoju technologii. Nastêpnie zespó³ realizuj¹cy projekt bêdzie móg³ udzieliæ odpowiedzi na pytanie, które przysz³oœciowe technologie bêd¹ kluczowe dla rozwoju automatyki, robotyki i techniki pomiarowej w Polsce. Niniejsze opracowanie zosta³o podzielone na trzy czêœci. Pierwsza z nich przedstawia ogólne informacje na temat realizacji projektu, czyli istotê, cele oraz metodologiê. Druga czêœæ przedstawia informacje na temat badañ metod¹ delfick¹. Rozdzia³ opisuje g³ówne za³o enia metody, charakterystykê zespo³ów, aspekty techniczne oraz metodologiczne badania. Ponadto rozdzia³ zawiera szczegó³owe informacje na temat zastosowanych w badaniu ankiet: opis wszystkich postawionych ekspertom pytañ. Ostatni rozdzia³ przedstawia wyczerpuj¹cy opis wyników, uzyskanych w badaniu opinii ekspertów metod¹ delfick¹. Wiêkszoœæ wyników uzyskanych w ramach metody zosta³a zaprezentowana na portalu internetowym projektu Zespó³ realizuj¹cy projekt pragnie serdecznie podziêkowaæ wszystkim ekspertom, zaanga owanym w realizacjê projektu, gdy to oni stanowili o sile zespo³u realizuj¹cego projekt Foresight ARP. Eksperci reprezentowali ró ne œrodowiska dzia³aj¹ce na rzecz technologicznego rozwoju Polski. Byli wœród nich naukowcy, przedsiêbiorcy, pracownicy administracji i organizacji spo³ecznych. By³o to ponad 200 osób, którzy posiadali g³êbok¹ i kompleksow¹ wiedzê teoretyczn¹ oraz praktyczn¹ zdobyt¹ podczas realizacji przedsiêwziêæ gospodarczych lub prac badawczo wdro eniowych w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Wszystkim zaanga owanym w realizacjê naszego projektu jeszcze raz serdecznie dziêkujemy. 4

5 Istota projektu Foresight ARP ROZDZIA 1. ISTOTA PROJEKTU FORESIGHT ARP 1.1.Istota i rodzaje projektów typu foresight Angielskie s³owo foresight mo na rozumieæ jako spojrzenie lub proaktywne siêgniêcie w przysz³oœæ. Przy czym nie chodzi tu tylko o pasywn¹ prognozê, ale tak e o mo liwoœæ 1 wp³ywu na bieg wydarzeñ. Foresight ma na celu wskazanie i ocenê przysz³ych potrzeb, szans i zagro eñ zwi¹zanych z rozwojem spo³ecznym, gospodarczym i technologicznym. Jego celem jest tak e przygotowanie odpowiednich dzia³añ wyprzedzaj¹cych dotycz¹cych nauki i techniki, uwzglêdniaj¹ce ogólniejsze uwarunkowania spo³eczne, ekonomiczne, technologiczne itp. Foresight to systematyczny, przysz³oœciowy sposób pozyskiwania informacji oraz jej wykorzystania w celu budowania œrednio- lub d³ugookresowej wizji rozwojowej, wraz z jej kierunkami i priorytetami. Projekty typu foresight tworz¹ jêzyk debaty spo³ecznej oraz kulturê budowania spo³ecznej wizji myœlenia o przysz³oœci. W przypadku projektów typu foresight analizy i oceny przeprowadzane s¹ z szerokim udzia³em podmiotów spo³ecznych takich, jak: przedsiêbiorcy, naukowcy, przedstawiciele administracji publicznej, organizacji pozarz¹dowych i spo³ecznych, politycy. Maj¹ oni bezpoœredni kontakt z nauk¹ i gospodark¹ oraz regulacjami prawnymi, dlatego szybko przewiduj¹ i opisuj¹ problemy 2 oraz wskazuj¹ na mo liwoœci ich rozwi¹zania. Foresight czêsto jest mylony z innymi dzia³aniami zorientowanymi na przysz³oœæ, takimi, jak: prognozowanie, badania nad przysz³oœci¹ oraz planowanie strategiczne. Foresight nie ma na celu tak w¹sko rozumianego przewidywania: jest to proces szukaj¹cy wspólnych wizji przysz³oœci, wizji, które zainteresowane strony chc¹ zrealizowaæ przez dzia³ania podejmowane aktualnie. W ten sposób foresight nie jest zwi¹zany tylko z pasywnym przewidywaniem przysz³oœci, a raczej z aktywnym jej tworzeniem. Wa ne jest tak e, aby zauwa yæ, i foresight nie zastêpuje prognozowania, badañ nad przysz³oœci¹ czy planowania strategicznego. Ka de z tych dzia³añ ma swoj¹ specyfikê oraz rolê do odegrania. W wielu przypadkach role tych dzia³añ mog¹ siê wzajemnie wspieraæ. Wynikiem analiz i prognoz jest wiedza o nowych tendencjach rozwojowych, które pomog¹ uzgodniæ scenariusze rozwoju, pozwol¹ zharmonizowaæ dzia³ania partnerów spo³ecznych oraz s³u ¹ pomoc¹ w ustaleniu kryteriów finansowania nauki i techniki. Zarówno sam proces foresightu, jak i jego wyniki, s¹ wykorzystywane przede wszystkim jako sposób tworzenia, a nastêpnie realizacji polityki naukowej, technicznej i innowacyjnej pañstwa, a tak e jako narzêdzie rozwijania w spo³eczeñstwie kultury 4 myœlenia o przysz³oœci ród³o: Na podstawie: Narodowy Program Foresight Polska Instytut Podstawowych Problemów Techniki PolskiejAkademii Nauk (IPPT PAN) Foresight Technologiczny Tom 1: Organizacja i metody. PolskaAgencja Rozwoju Przedsiêbiorczoœci. Strategia zwiêkszenia nak³adów na dzia³alnoœæ B+R w celu osi¹gniêcia za³o eñ Strategii Lizboñskiej, Departamentem Innowacyjnoœci Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej, Warszawa marzec

6 Istota projektu Foresight ARP Projekt Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej (okreœlany dalej skrótowo jako Foresight ARP) ma na celu dokonanie szczegó³owej oceny potencja³u polskiej gospodarki i jej potrzeb w obszarze innowacji. Ponadto projekt zdefiniuje podstawowe bariery ograniczaj¹ce rozwój województw oraz zaproponuje dzia³ania maj¹ce na celu ich eliminacjê w przysz³oœci. W zwi¹zku z ró norodnoœci¹ zastosowania foresightu istnieje potrzeba usystematyzowania tego dzia³ania. Podstawowym podzia³em, podawanym w literaturze, jest podzia³ na foresight technologiczny (Technology Foresight) i foresight regionalny (Regional Foresight). Podzia³ ten wynika z celu, na jaki jest ukierunkowany. Dodatkowo czêœæ autorów wyró nia tak e foresight bran owy. Oczywiœcie nie jest to podzia³ jednoznaczny. Du a czêœæ realizowanych obecnie foresightów ma charakter mieszany, w szczególnoœci foresight dotycz¹cy jednostek administracyjnych pañstwa, oraz narodowy, uwzglêdniaj¹cy wszelkie aspekty ycia spo³ecznego na badanym obszarze. Wytyczenie wyraÿnej granicy pomiêdzy podstawowymi rodzajami foresightu nie jest mo liwe. Bardziej stosowna wydaje siê klasyfikacja z punktu widzenia analizowanych przezeñ aspektów. Czêsto stosowany jest podzia³ projektów ze wzglêdu na korzyœci, jakie 5 mo na osi¹gn¹æ poprzez stosowanie tego dzia³ania. Foresight regionalny usystematyzowany proces gromadzenia wiedzy dotycz¹cej przysz³oœci w krótszym lub d³u szym okresie czasu, podejmowanie decyzji i zachêcanie do przysz³ych dzia³añ na okreœlonym obszarze geograficznym. Sk³ada siê on z kilku elementów: a) oczekiwanie (anticipation); b) partycypacja (participation); c) sieciowanie (networking); d) wizja (vision); e) dzia³anie (action). Foresight technologiczny proces polegaj¹cy na systematycznym patrzeniu w d³ugiej perspektywie w przysz³oœæ nauki i techniki, ekonomii i spo³eczeñstwa, powi¹zany z umiejêtnoœci¹ dobierania strategicznych technologii, maj¹cych przynieœæ wielkie ekonomiczne i spo³eczne korzyœci. Foresight technologiczny to proces zaanga owany w systematyczne próby spojrzenia na d³ugoterminow¹ przysz³oœæ nauki, technologii gospodarki oraz spo³eczeñstwa. Jego celem jest identyfikacja obszarów badañ strategicznych oraz powstaj¹cych technologii generycznych, które maj¹ potencja³ przyniesienia najwy szych korzyœci gospodarczych 6 i spo³ecznych Cel projektu, podstawowe informacje, potrzeba realizacji projektu, opis zespo³u G³ównym celem projektu Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej jest identyfikacja priorytetowych, innowacyjnych technologii oraz kierunków badañ o znaczeniu strategicznym, których rozwój w nastêpnych 20 latach bêdzie mia³ kluczowe znaczenie w zakresie automatyki, 5 6 R. Szewczyk, K. Mieczkowski, C. Lichodziejewski, T. Missala, W. Winiarski, M. Osêka, K. Lipiec, K. Pietruszyñska, K. Rzepliñska-Ryka³a, A. Sproñska, M. Komorowska Jak realizowaæ projekty foresight dla zrównowa onego rozwoju regionów? Podrêcznik, Warszawa 2008 ród³o: 6

7 Istota projektu Foresight ARP robotyki i techniki pomiarowej. Technologie te s¹ wykorzystywane do sterowania i optymalizacji wszelkiego rodzaju procesów produkcyjnych w celu zwiêkszania wydajnoœci, powtarzalnoœci, jakoœci, bezpieczeñstwa oraz z punktu widzenia potrzeb ekologicznych. G³ównym efektem foresightu jest wyznaczenie strategicznych kierunków rozwoju technologii. W³aœciwie ukierunkowany wzrost innowacyjnoœci przedsiêbiorstw i rozwój badañ naukowych spowoduje wzrost udzia³u innowacyjnych produktów w polskiej gospodarce z obszarów automatyki, robotyki i systemów pomiarowych, których zastosowanie w procesach wytwarzania bêdzie mia³o korzystny wp³yw na jakoœæ, powtarzalnoœæ i wydajnoœæ produkcji oraz na warunki BHP, oddzia³ywanie na œrodowisko naturalne i poziom ycia spo³eczeñstwa. Realizacja projektu jest ukierunkowana przede wszystkim na potrzeby krajowych przedsiêbiorstw oraz sfery badawczo rozwojowej. Projekt obj¹³ swym zasiêgiem nie tylko otoczenie wiod¹cych oœrodków przemys³owych czy badawczych, ale jest prowadzony na poziomie krajowym. Powy sze za³o enia sta³y siê fundamentem realizacji foresightu w dzia³aniu 1.1. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Wsparcie badañ naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy. Automatyka, robotyka i technika pomiarowa to nierozerwalnie zwi¹zane ze sob¹, przenikaj¹ce siê dziedziny techniczne. S¹ obecne we wszystkich obszarach dzia³alnoœci gospodarczej, o du ym znaczeniu ekonomicznym i spo³ecznym, jak równie o wielkich mo liwoœciach innowacyjnych, wci¹ nie w pe³ni wykorzystanych w praktyce. Dlatego te, w niniejszym projekcie, zaplanowano równoczesn¹ i ca³oœciow¹ analizê dziedzin i obszarów ich zastosowania przy u yciu nowatorskiej, zunifikowanej metodyki oraz efektywnych, sprawdzonych narzêdzi. Wskazanie priorytetowych technologii z obszaru automatyki, robotyki i systemów pomiarowych umo liwi ukierunkowanie wzrostu innowacyjnoœci polskich przedsiêbiorstw produkcyjnych z uwzglêdnieniem tendencji œwiatowych. Natomiast wskazanie kierunków badañ o znaczeniu strategicznym (powi¹zanych z priorytetowymi technologiami) otworzy drogê do zwiêkszenia roli nauki polskiej w zrównowa onym rozwoju gospodarczym kraju oraz uzyskaniu konkurencyjnoœci polskiej gospodarki w tym zakresie na poziomie œwiatowym. W³aœciwie ukierunkowany wzrost innowacyjnoœci przedsiêbiorstw i rozwój badañ naukowych spowoduje wzrost udzia³u innowacyjnych produktów w polskiej gospodarce, a w rezultacie umo liwi tworzenie nowych, trwa³ych miejsc pracy zwi¹zanych z budow¹ gospodarki opartej na wiedzy. Dodatkowym celem jest opracowanie scenariuszy rozwoju wskazanych innowacyjnych technologii i kierunków badañ strategicznych w zakresie automatyki, robotyki i systemów pomiarowych w Polsce. Jednym ze zrealizowanych celów projektu by³o stworzenie bazy danych obejmuj¹cej ekspertów odgrywaj¹cych wiod¹c¹ rolê w rozwoju technologii uznanych za priorytetowe. Otwarty dostêp do bazy ekspertów umo liwi szybkie i skuteczne realizowanie analiz strategicznych oraz prac rozwojowych. Ponadto projekt Foresight ARP doprowadzi do zainicjowania i animowania szerokiej debaty publicznej, obejmuj¹cej zarówno przedstawicieli przedsiêbiorstw, jak i œwiata nauki i administracji publicznej. W rezultacie wyniki projektu bêd¹ uwzglêdnia³y 7

8 Istota projektu Foresight ARP najwa niejsze oczekiwania naukowców i praktyków, a wzrost œwiadomoœci proinnowacyjnej obu tych grup poprawi mo liwoœci skutecznego wdro enia wyników projektu do praktyki. W aspekcie praktycznego wykorzystania wyników zaplanowano opracowanie specyficznych wytycznych rozwojowych dla konkretnych przedsiêbiorstw i przedsiêbiorców. Udostêpnianie, wyników w trakcie trwania projektu, bêdzie nieodp³atne. Rezultatem tej dzia³alnoœci bêdzie pog³êbienie wspó³pracy sfery badawczorozwojowej i przedsiêbiorców poprzez rzeczywiste zbli enie ich dzia³alnoœci w zakresie wykorzystania innowacyjnych technologii w praktyce gospodarczej. Potrzeba realizacji projektu. Przyczyn¹ dzia³añ zmierzaj¹cych do realizacji projektu by³o m.in. porównanie Targów AUTOMATICON, które co roku organizowane s¹ w Warszawie oraz majowych Targów SENSOR+TEST w Norymberdze w Niemczech. Analiza porównawcza dowodzi, e polscy przedsiêbiorcy ci¹gle produkuj¹ standardowe wyroby o niewielkim potencjale innowacyjnym, które w prosty sposób mog¹ byæ zast¹pione przez wyroby konkurencji krajów z dalekiego wschodu (np. z Tajwanu lub Chin). W przypadku przedsiêbiorstw niemieckich g³ówny nacisk po³o ony jest na permanentny rozwój zaawansowanych technologii wytwarzania i poszukiwanie innowacyjnych rozwi¹zañ, co pozwala w sposób elastyczny dopasowaæ wyrób do rozwijaj¹cych siê potrzeb klientów, zwiêkszaj¹c konkurencyjnoœæ przedsiêbiorstw. W Polsce utrwalaj¹ siê liczne negatywne zjawiska, które sytuuj¹ Polskê pod wzglêdem dzia³alnoœci badawczo-rozwojowej na pograniczu krajów œrednio i s³abo rozwiniêtych. Nale ¹ do nich: brak instytucji pomostowych pomiêdzy obszarem nauki a przemys³em, kierunki kszta³cenia na poziomie szkolnictwa wy szego, które coraz mniej odpowiadaj¹ potrzebom regionalnej gospodarki, bardzo niskie nak³ady na dzia³alnoœæ badawczorozwojow¹ w porównaniu z krajami zachodnimi Unii Europejskiej, s³aba wspó³praca instytucji naukowych i przedsiêbiorstw. Ponadto regionalne jednostki naukowe zwi¹zane z automatyk¹, robotyk¹ i technik¹ pomiarow¹ obecnie borykaj¹ siê z problemem niedostosowania problematyki prac badawczych do bie ¹cych i rzeczywistych potrzeb krajowego przemys³u, a niski poziom œwiadomoœci pro-innowacyjnej wœród pracowników B+R powstrzymuje ich przed zaanga owaniem siê w dzia³alnoœæ innowacyjn¹, transfer nowoczesnych technologii i kszta³cenie kadr, a ukierunkowuje na dzia³alnoœæ statutow¹ oraz strategiê niskich kosztów. Te zjawiska doprowadzi³y do konkluzji, e w ci¹gu kilku najbli szych lat zarówno polski oraz regionalny sektor automatyki, robotyki i techniki pomiarowej czeka okres gwa³townych i czêsto bolesnych zmian. Zmiany bêd¹ wi¹za³y siê nie tylko z wymuszonym przekwalifikowaniem siê z produkcji standardowego (o niskim poziomie innowacyjnoœci) asortymentu na wyroby unikatowe, innowacyjne, lecz generalnie ze zmian¹ sposobu myœlenia o prowadzeniu biznesu i dzia³alnoœci gospodarczej. Poniewa w tym trudnym procesie, który nas czeka Polskie firmy na szczêœcie nie bêd¹ pozostawione same sobie, dlatego e wa nym elementem wsparcia bêd¹ fundusze 8

9 Istota projektu Foresight ARP strukturalne, które mo na na te obszary ukierunkowaæ i proces przechodzenia do produkcji bardziej innowacyjnej u³atwiæ czy przyœpieszyæ. Przyk³adowo poprzez wspó³pracê z Polsk¹ Agencj¹ Rozwoju Przedsiêbiorczoœci w dzia³aniach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. Wobec ograniczonych œrodków na rozwój, którymi dysponuj¹ przedsiêbiorcy, niezast¹pione s¹ budowy sieci powi¹zañ kooperacyjnych oraz konieczna jest optymalizacja kierunków rozwoju regionalnych przedsiêbiorstw z obszaru automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Rozwój ten musi byæ tak e wsparty przez sferê badawczorozwojow¹, której g³ówne kierunki prac musz¹ byæ spójne z potrzebami przedsiêbiorców, wynikaj¹cymi bezpoœrednio z potrzeb rynku. Opis zespo³u Projekt Foresight ARP jest realizowany w latach przez Konsorcjum w sk³adzie: Przemys³owy InstytutAutomatyki i Pomiarów (jednostka wiod¹ca Konsorcjum) Instytut Badañ Systemowych PolskiejAkademii Nauk Politechnika Warszawska, Instytut Metrologii i In ynierii Biomedycznej. Sk³ad konsorcjum w sposób komplementarny pokrywa swoimi kompetencjami problematykê projektu, w szczególnoœci zapewnia wysoki poziom naukowego zaplecza badawczego. Natomiast przez ca³y czas realizacji projektu w Przemys³owym Instytucie Automatyki i Pomiarów prowadzone s¹ dzia³ania w zakresie zarz¹dzania i obs³ugi projektu - obs³uga administracyjna, logistyczna i finansowa projektu, przygotowanie procedur oraz dokumentów administracyjnych, organizacja wyjazdów i spotkañ, archiwizacja dokumentacji, monitoring, ewaluacja itp. Zgodnie z doœwiadczeniami praktycznymi w zakresie realizacji projektów typu foresight, konsorcjanci projektu organizuj¹ cotygodniowe spotkania robocze. W trakcie tych spotkañ s¹ omawiane g³ówne problemy napotkane w trakcie realizacji zadañ, definiowane sposoby ich przezwyciê enia oraz przydzielanie wykonawcom bie ¹cych prac. Zespó³ Realizatorów: Dr hab. in. Roman Szewczyk Kierownik Projektu Prof. dr in. Tadeusz Missala Specjalista Wiod¹cy w obszarze Robotyka Mgr Jan Piwiñski Specjalista Mgr in. Magdalena Komorowska Specjalista Mgr in. Katarzyna Rzepliñska-Ryka³a Specjalista mgr in. Rafa³ K³oda Obs³uga informatyczna Dr in. Jan Tomasik Specjalista Wiod¹cy w obszarze Technika Pomiarowa Dr in. Olga Iwasiñska-Kowalska Specjalista Dr in. Adam WoŸniak Specjalista 9

10 Istota projektu Foresight ARP Dr in. Jacek Salach Specjalista Prof. dr hab. in. Janusz Kacprzyk Specjalista Wiod¹cy w obszarze Automatyka Doc. dr hab. Eulalia Szmidt Specjalista Doc. dr hab. S³awomir Zadro ny Specjalista 1.. Problematyka obszarów badawczych Obszary Automatyka, Robotyka i Technika Pomiarowa maj¹ du e znaczenie ekonomiczne i spo³eczne, jak równie wielki potencja³ innowacyjny i wci¹ niezaspokojon¹ potrzebê praktycznego wykorzystania innowacyjnych rozwi¹zañ w sterowaniu i optymalizacji procesów produkcyjnych w zakresie wydajnoœci, powtarzalnoœci, jakoœci, bezpieczeñstwa oraz z punktu widzenia potrzeb ekologicznych. Prace realizowane w projekcie obejm¹ nastêpuj¹ce trzy obszary badawcze: Automatyka: zaawansowana automatyzacja procesów przemys³owych i wytwarzania, zaawansowana automatyzacja procesów pozaprzemys³owych, systemy inteligentnego sterowania i systemy wspomagania podejmowania decyzji (w tym systemy ekspertowe i systemy typu inteligentnych obliczeñ typu soft computing ), napêdy i sterowanie napêdami, bezpieczeñstwo technologiczne, w tym bezpieczeñstwo funkcjonalne oraz inne zastosowania automatyki technicznej. Robotyka: robotyka inspekcyjna, przemys³owa, medyczna i rehabilitacyjna, robotyka do powszechnego u ytku, robotyka na rzecz bezpieczeñstwa, robotyka us³ugowa oraz inne zastosowania robotyki (w tym np. edukacyjne zabawki robotyczne). Technika pomiarowa: sensory, przetworniki pomiarowe i systemy pomiarowe stosowane w uk³adach kontroli i sterowania procesami przemys³owymi i wytwórczymi; przeznaczone do automatycznej kontroli i badania wyrobów, monitorowania infrastruktury krytycznej (w tym pomiary bezinwazyjne i nieniszcz¹ce) oraz rozproszone systemy pomiarowe, w tym systemy monitorowania œrodowiska i zagro eñ naturalnych, inne zastosowania elementów i systemów techniki pomiarowej Metodologia badañ i analiz w projekcie FARP W projekcie Foresight ARP wykorzystane s¹ dotychczasowe doœwiadczenia zdobyte w trakcie realizacji projektu Monitorowanie i prognozowanie (Foresight) priorytetowych, innowacyjnych technologii dla zrównowa onego rozwoju województwa mazowieckiego zrealizowanego w latach w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjnoœci Przedsiêbiorstw. W trakcie realizacji tego projektu w Przemys³owym Instytucie Automatyki i Pomiarów opracowano metodykê realizacji projektów foresight dostosowan¹ do polskich warunków. Projekt Foresight ARP jest realizowany zgodnie z t¹ metodyk¹. Schemat blokowy jego g³ównych zadañ podano na rys. 1. Projekt rozpocz¹³ siê od diagnozy stanu obecnego, od inwentaryzacji i identyfikacji kluczowych uczestników polskiego rynku w zakresie automatyki robotyki i techniki 10

11 Istota projektu Foresight ARP pomiarowej. Analiza obecnego stanu rozwoju technologii oraz uwarunkowañ ekonomiczno-spo³ecznych w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej w Polsce zawar³a szereg analiz: - analizê danych statystycznych GUS - analizê trendów - analizy SWOT w ka dym z trzech obszarów badawczych - analizê potrzeb - analizê sytuacji przyk³adowych, reprezentatywnych, krajowych firm bêd¹cych zarówno producentami, jak i integratorami automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Analiza stanu obecnego w zakresie automatyki, robotyki i technik pomiarowych w Polsce Badanie metod¹ Delphi Automatyka Robotyka Techniki pomiarowe Wybór kluczowych kierunków rozwoju Automatyka Robotyka Techniki pomiarowe Krzy owa analiza wp³ywów Konsultacje spo³eczne Wskazanie priorytetowych technologii i scenariuszy rozwoju ród³o: opracowanie w³asne Rysunek 1. Schemat blokowy g³ównych zadañ projektu Foresight ARP. W kolejnym etapie realizacji projektu zosta³a zastosowana metoda delficka. Metoda ta, to ustrukturyzowany proces zbierania i syntetyzowania wiedzy od grupy ekspertów za pomoc¹ serii kwestionariuszy po³¹czonych z kontrolnym zbieraniem opinii zwrotnych. Nastêpnym etapem jest Krzy owa analiza wp³ywów (zwana równie analiz¹ wzajemnych oddzia³ywañ), która pozwala oceniæ prawdopodobieñstwo zajœcia oraz termin realizacji ka dego ze zdarzeñ z uwzglêdnieniem ró nych kolejnoœci. Zazwyczaj jest ona powi¹zana z metod¹ delfick¹, gdy wiele elementów jednej (wielkoœæ si³y i wa noœci oddzia³ywania) ustala siê za pomoc¹ drugiej. Krzy owa analiza wp³ywów bêdzie zrealizowana ³¹cznie dla wszystkich obszarów badawczych. Na rys. 2. przedstawiono przep³yw wiedzy w projekcie Foresight ARP podczas realizacji metody delfickiej i krzy owej analizy wp³ywów. Fundamentalne znaczenie dla powodzenia projektu mia³o zaanga owanie siê w jego realizacjê szerokiego grona ekspertów, reprezentuj¹cych proporcjonalnie wszystkie trzy obszary badawcze. Ponadto, w trakcie realizacji projektu szczególny nacisk po³o ono na rzeczywiste zaanga owanie 11

12 Istota projektu Foresight ARP przedstawicieli krajowego przemys³u. Zaplanowano udzia³ w badaniach co najmniej 150 ekspertów bran owych oraz 15 ekspertów kluczowych o szczególnie wysokim poziomie kompetencji. Bardzo wa nym elementem projektu s¹ te konsultacje spo³eczne uzyskanych wyników. Umo liwi¹ one uwzglêdnienie wyra onych bezpoœrednio przez przedsiêbiorców i naukowców opinii, a w rezultacie koñcow¹ weryfikacjê wybranych, kluczowych kierunków rozwoju automatyki, robotyki i techniki pomiarowej w Polsce. Ostatecznie, na podstawie wszystkich uzyskanych wyników, zostan¹ opracowane prognozy mo liwych scenariuszy rozwoju automatyki, robotyki i techniki pomiarowej oraz zostanie dokonany wybór priorytetowych technologii. Panel specjalistów wiod¹cych Panel ekspertów kluczowych (15 osób) Eksperci bran owi techniki pomiarowe (50 osób) automatyka (50 osób) robotyka (50 osób) Ankieta Delphi Ankiety KAW cykle ankietowania 1 ankieta ród³o: opracowanie w³asne Rysunek 2. Przep³yw wiedzy w projekcie Foresight ARP, w trakcie realizacji badañ metod¹ delfick¹ i podczas krzy owej analizy wp³ywów Scenariusze zak³adaj¹ zró nicowane mo liwoœci rozwoju w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej, uwzglêdniaj¹c zarówno zdarzenia pozytywne, jak i negatywne. Zalet¹ budowania scenariuszy jest ich czytelnoœæ, bowiem pokazuj¹ przysz³oœæ w przystêpny sposób, bez potrzeby wykorzystania specjalistycznej wiedzy do interpretacji wyników. Zaprojektowane badania pozwol¹ na œwiadomy wybór kluczowych technologii na podstawie scenariuszy rozwoju automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Podstaw¹ procesu krytycznej oceny zaproponowanych technologii bêd¹ przeprowadzone wczeœniej badania, uzyskane dane i opracowane prognozy. W tej fazie projektu zostanie wskazanych kilkanaœcie priorytetowych technologii, które bêd¹ stanowi³y g³ówny wynik projektu. Technologie wskazane na liœcie powinny mieæ charakter priorytetowy z punktu widzenia polskiej automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. 12

13 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP ROZDZIA 2. METODA DELFICKA I JEJ ZASTOSOWANIE W PROJEKCIE FARP 2.1. Sposób organizacji badañ i analiz z wykorzystaniem metody Delfickiej Metoda delficka jest metod¹ badañ, która polega na zbieraniu informacji na dany temat w ramach przedstawicieli wybranej grupy spo³ecznej lub zawodowej. Grupa ta stanowi zbiór ekspertów z danej dziedziny techniki. Metoda delficka u ywana jest g³ównie w kwestiach oceny prognoz d³ugoterminowych, jako e jest to procedura identyfikowania stwierdzeñ (tematów), które s¹ powi¹zane z przysz³oœci¹. Redukuje ona niezbadan¹ i z³o on¹ wiedzê do twierdzeñ, na podstawie których mo liwe jest dokonanie ocen. Tote mo e byæ pomocna w kombinacjach z innymi metodami, tj. prognozowaniem scenariuszy. Najpowszechniejszym zastosowaniem metody jest badanie opinii ekspertów na temat najbardziej prawdopodobnego okresu, w którym dane zdarzenie mog³oby siê wydarzyæ. Czêsto, wraz z tymi pytaniami prognozuj¹cymi pojawi¹ siê inne pytania ankiety na temat mo liwych ograniczeñ determinuj¹cych oraz stymuluj¹cych na temat konsekwencji konkretnych trendów spo³ecznych czy gospodarczych. Badania te s¹ najczêœciej przeprowadzane za pomoc¹ ankiet przesy³anych drog¹ pocztow¹ lub elektroniczn¹. Bardzo czêsto spotykanym elementem metody delfickiej jest przeprowadzanie badania z wykorzystaniem tych samych pytañ w kilku turach. W projekcie Foresight ARP metoda delficka bêdzie realizowana niezale nie, w ramach ka dego z trzech obszarów badawczych. W projekcie Foresight ARP metoda delficka jest najbardziej czasoch³onnym i pracoch³onnym etapem projektu. Jest procesem zbierania i syntetyzowania wiedzy od grupy ekspertów za pomoc¹ serii kwestionariuszy po³¹czonych z kontrolnym zbieraniem opinii zwrotnych. Zgodnie z za³o eniem metoda ta jest metod¹ dedukcyjn¹, kolejne iteracje ankiety bazuj¹ na wynikach poprzednich, rozwijaj¹ je, a w konsekwencji poziom szczegó³owoœci pytañ wzrasta wraz z kolejn¹ ankiet¹. Zazwyczaj pierwsza z serii ankiet bada zagadnienia na poziomie ogólnym i stanowi punkt wyjœcia dla bardziej konkretnych pytañ w dalszych etapach ankietyzacji, natomiast ostatnia z ankiet stanowi swoiste podsumowanie ca³ego procesu. Kwestionariusze s¹ tak zaprojektowane, aby uzyskaæ indywidualne odpowiedzi na zadane pytania, a nastêpnie umo liwiæ ekspertom redefiniowanie ich pogl¹dów i opinii w miarê rozwoju pracy badawczej. Jest to mo liwe poprzez wzajemne powi¹zanie ze sob¹ poszczególnych ankiet. Ponadto respondenci w póÿniejszych rundach otrzymuj¹ wynik na temat struktury odpowiedzi z wczeœniejszych rund. Celem sprzê enia jest, oferowanie respondentom szansy na modyfikacje ich ocen, stymulowanie wymiany pogl¹dów i informacji a w przypadku prognozowania, pozwolenie im na zorientowanie siê, jak dalece ich oczekiwania koresponduj¹ z tymi z szerszej grupy respondentów. Zatem analiza opinii pozosta³ych Ekspertów pozwala na okreœlenie poziomu akceptacji zmian. 1

14 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP W projekcie Foresight ARP za³o ono realizacjê ³¹cznie szeœciu ankiet Delphi w trzech cyklach. W ka dym cyklu przeprowadzono dwie ankiety, czêœciowo ró ni¹ce siê poziomem szczegó³owoœci i skomplikowania w zale noœci od badanej grupy: Ekspertów Kluczowych i Ekspertów Bran owych. Ankiety rozsy³ane do Ekspertów Kluczowych w formie plików tekstowych by³y znacznie bardziej skomplikowane i szczegó³owe. Eksperci swoj¹ specjalistyczn¹ wiedze wykazywali g³ównie w odpowiedziach na pytania otwarte, które na bie ¹co by³y konsultowane i weryfikowane przez Zespó³ projektu. Ponadto Eksperci Kluczowi wype³niali swoje ankiety po Ekspertach Bran owych, wyj¹tek tylko stanowi³a ostatnia runda ankiet. Z powy szych za³o eñ wynika, e dla metody delfickiej, w pocz¹tkowej fazie jej realizacji, nie istnieje ostateczny katalog pytañ. Pytania s¹ kszta³towane w zale noœci od uzyskiwanych odpowiedzi w poprzednich etapach badania. Ustalenie kszta³tu pierwszej tury pytañ wymaga³o przeprowadzenia szeregu dzia³añ wstêpnych, których opis znajduje 7 siê w opracowaniu ForesightARP. Metodologie, analizy i diagnoza stanu obecnego Grupy Technologii Podstawowa jednostka analizy metody delfickiej Podzia³ na grupy technologii Grupa technologii: z³oty œrodek pomiêdzy ogólnym, nieuporz¹dkowanym charakterem obszarów badawczych, a analiz¹ wszystkich znanych technologii z danego obszaru. Rozwój okreœlonej technologii z danej grupy technologii efektywniej przyczyni siê do realizacji jej g³ównej funkcji (poprzez mniejsze koszty, lepsz¹ jakoœæ, wiêkszy zysk). Grupy technologii odpowiadaj¹ potrzebom, które nale y zaspokoiæ w ka dym z obszarów badawczych np. w obszarze Automatyka: Technologie zapewniaj¹ce zaawansowan¹ automatyzacjê procesów przemys³owych. Obszary badawcze Grupy technologii Bardzo du a iloœæ znanych technologii i ich zastosowañ Dziedziny techniki, dla których budowane bêd¹ scenariusze rozwoju Zbieranie pomys³ów Podobieñstwo funkcji kilku technologii Rysunek. Schemat tworzenia grup technologii. 7 Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Metodologia, analizy i diagnoza stanu obecnego, Roman Szewczyk (redaktor naczelny), Jan Piwiñski, Tadeusz Missala, Janusz Kacprzyk, Jan Tomasik, Adam WoŸniak, Jacek Salach, Olga Iwasiñska-Kowalska, Wojciech Winiarski, Rafa³ K³oda, Magdalena Komorowska, S³awomir Zadro ny, Warszawa, grudzieñ

15 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP Podstawowe obszary badawcze wykazuj¹ wysoki poziom zró nicowania wewnêtrznego. Zdefiniowanie pe³nego i wyczerpuj¹cego wykazu grup technologii w automatyce, robotyce i technice pomiarowej by³o zadaniem bardzo skomplikowanym. Udzielenie odpowiedzi na pytanie Rozwój jakich technologii przysporzy obszarom badawczym projektu najwiêkszych korzyœci?, wymaga³o dok³adnej analizy zagadnieñ zwi¹zanych z rozwojem technologii na œwiecie. Dotyczy³o to zarówno technologii obecnie rozwijanych, jak i przysz³ych, nieznanych jeszcze rozwi¹zañ. Dla przejrzystoœci problematyki obszarów badawczych, konieczne by³o podzielenie ich na mniejsze jednostki. Podobieñstwo funkcji spe³nianych przez technologie pozwoli³o wyodrêbniæ grupy technologii w ramach poszczególnych obszarów tematycznych. Rozwój technologii z danej grupy zmierza do bardziej efektywnego realizowania jej g³ównej funkcji, na przyk³ad poprzez obni enie kosztów, zwiêkszenie wydajnoœci, poprawienie jakoœci obs³ugi lub innych istotnych dla u ytkownika cech. Zespó³ kieruj¹cy projektem stworzy³ reprezentatywny oraz wyczerpuj¹cy wykaz grup technologii w ramach poszczególnych obszarów badawczych, który przedstawiony jest w poni szych tabelach. Nale y zaznaczyæ, i wykaz ten na bie ¹c¹ by³ uaktualniany na podstawie wyników badañ oraz opinii ekspertów przedstawianych w trakcie trwania projektu. W konsekwencji na podstawie wyników I ankiety Delphi (wype³nionej przez blisko 200 ekspertów), zespó³ projektu Foresight ARP zdecydowa³ siê na usuniêcie poni szych grup technologii, które w polskich warunkach w najbli szych 20 latach NIE bêd¹ mieæ kluczowego znaczenia w zakresie automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Automatyka Technologie zapewniaj¹ce zaawansowan¹ automatyzacjê procesów pozaprzemys³owych, m.in. us³ugowych Technologie wykorzystuj¹ce zastosowanie automatyki w domach i obiektach przemys³owych Po³¹czono grupy &7: Technologie zapewniaj¹ce automatyzacjê procesów pozaprzemys³owych w obiektach przemys³owych i domach. Technologie stosowane w automatyzacji produkcji i linii technologicznych Technologie stosowane w ³atwym i szybkim monta u oraz demonta u konstrukcji (urz¹dzenia do transportu bliskiego, systemy paletyzuj¹ce) Technologie stosowane w automatyce modu³owej Technologie wykorzystuj¹ce e-automatykê Robotyka Technologie dostosowuj¹ce robota do efektywnego i niezawodnego wykonywania obróbki powierzchniowej (obs³uga wanien galwanizerskich, uszczelnianie, malowanie 15

16 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP Technologie do wykorzystania robotów do obs³ugi i nadzorowania w przemyœle procesowym Technologie umo liwiaj¹ce stosowanie robotów w pracach domowych Technologie stosowania robotów w edukacji i rozrywce Technika Pomiarowa Technologie wykorzystuj¹ce rozproszone systemy pomiarowe; Technologie wykorzystywane przy ocenie jakoœci informacji audiowizualnej; OBSZAR AUTOMATYKA Tabela 1. Grupy technologii w obszarzeautomatyka. 1. Technologie zapewniaj¹ce zaawansowan¹ automatyzacjê procesów przemys³owych; 2. Technologie zapewniaj¹ce zaawansowan¹ automatyzacjê procesów wytwarzania;. Technologie wykorzystuj¹ce systemy inteligentnego sterowania i systemy wspomagania podejmowania decyzji (systemy ekspertowe, systemy inteligentnych obliczeñ); 4. Technologie zwi¹zane z wykorzystaniem napêdów i sterowania napêdami; 5. Technologie zapewniaj¹ce bezpieczeñstwo technologiczne (w tym bezpieczeñstwo funkcjonalne); 6. Technologie stosowane w przemyœle wydobywczym, chemicznym, spo ywczym, petrochemicznym i farmaceutycznym; 7. Technologie stosowane transporcie i logistyce, 8. Technologie stosowane w energetyce i ciep³ownictwie oraz gospodarce wodno - œciekowej; 9. Technologie zwi¹zane z wykorzystaniem alternatywnych Ÿróde³ energii; 10. Technologie wykorzystywane w ochronie œrodowiska; 11. Technologie zapewniaj¹ce automatyzacjê procesów pozaprzemys³owych w obiektach przemys³owych i domach OBSZAR ROBOTYKA Tabela 2. Grupy technologii w obszarze Robotyka. 1. Technologie umo liwiaj¹ce zwiêkszenie wydajnoœci robotów przemys³owych (liczba osi > 6; zwiêkszenie szybkoœci ruchów; nadanie robotowi funkcji koordynatora; czujniki i funkcje parainteligencji), przy jednoczesnej poprawie bezpieczeñstwa u ytkowania. 16

17 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP 2. Technologie dostosowuj¹ce roboty do efektywnej obróbki materia³ów;. Technologie dostosowuj¹ce roboty do efektywnego i niezawodnego wykonywania operacji ³¹czenia czêœci (zgrzewanie, spawanie, klejenie) o wyraÿnie zwiêkszonej jakoœci i wydajnoœci; 4. Technologie umo liwiaj¹ce efektywne stosowanie robotów w transporcie bliskim (pakowanie, paletyzowanie, roz³adunek, przenoszenie materia³ów) i realizacji z³o onych czynnoœci transportowych 5. Technologie umo liwiaj¹ce zwiêkszenie zakresu stosowania robotów przy produkcji i naprawach samochodów; 6. Technologie umo liwiaj¹ce istotny rozwój zastosowania robotów w leczeniu, i rehabilitacji, obs³udze i pielêgnacji chorych; 7. Technologie umo liwiaj¹ce stosowanie robotów w us³ugach 8. Technologie do stosowania robotów w kontroli i testowaniu produktów technicznych 9. Technologie z wykorzystaniem mikro- i nano-robotów 10. Technologie wykorzystuj¹ce autonomiczne roboty mobilne i ich systemy; 11. Technologie stosowania robotów do inspekcji, rozbrajania ³adunków i innych czynnoœci zapewniaj¹cych bezpieczeñstwo publiczne. OBSZAR TECHNIKA POMIAROWA Tabela. Grupy technologii w obszarze Technika Pomiarowa. 1. Technologie wykorzystywane do kontroli wyrobów i procesów produkcyjnych w systemach jakoœci 2. Technologie wykorzystywane w sterowaniu procesami przemys³owymi. Technologie wykorzystywane w monitorowaniu œrodowiska i zagro eñ naturalnych 4. Technologie stosowane na potrzeby medycyny 5. Technologie stosowane w badaniach nieniszcz¹cych i w pomiarach nieinwazyjnych 6. Technologie stosowane w nanotechnologii 7. Technologie stosowane w monitorowaniu infrastruktury krytycznej 8. Technologie umo liwiaj¹ce graficzn¹ wizualizacjê wyników pomiarów, archiwizacjê wyników pomiarów oraz bezprzewodow¹ transmisjê danych z pomiarów 2.. Eksperci Kluczowi Tworzenie zespo³u ekspertów kluczowych 17

18 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP Wskazanie priorytetowych technologii z obszaru automatyki, robotyki i systemów pomiarowych jest zadaniem niezwykle odpowiedzialnym. Dlatego fundamentalne znaczenie dla powodzenia projektu mia³o zaanga owanie siê w jego realizacje szerokiego grona ekspertów, którzy stanowili o sile zespo³u realizuj¹cego projekt ForesightARP. W trakcie realizacji projektu szczególny nacisk po³o ono na rzeczywiste zaanga owanie siê w jego realizacjê przedstawicieli krajowego przemys³u oraz sfery badawczo - rozwojowej. W badaniach wziê³o udzia³ 15 ekspertów kluczowych, którzy w sposób zrównowa ony reprezentowali poszczególne obszary badawcze projektu. Odegrali oni wiod¹c¹ rolê w projekcie, a w szczególnoœci charakteryzowali siê szczególnie wysokim poziomem kompetencji. Eksperci Kluczowi to piêcioosobowa grupa specjalistów wspieraj¹ca Specjalistê Wiod¹cego z ka dego z obszarów badawczych, który jest jednoczeœnie ich koordynatorem. Ekspert Kluczowy musia³ spe³niaæ wysokie wymagania formalne i merytoryczne, mieæ kompleksow¹ wiedzê teoretyczn¹ i praktyczn¹ w obszarach badawczych. Ponadto ka dy z Ekspertów posiada³ odpowiedni¹ wiedzê dotycz¹c¹ funkcjonowania przedsiêbiorstw, administracji, organizacji technicznych oraz jednostek naukowo badawczych. Ka dy z ekspertów by³ znakomitym specjalist¹ w swojej dziedzinie i reprezentowa³ szeroki przekrój pogl¹dów oraz ró ne punkty widzenia. W sk³adzie Ekspertów Kluczowych nie mog³o zabrakn¹æ Eksperta bêd¹cego przedsiêbiorc¹. By³a to osoba posiadaj¹ca doœwiadczenie praktyczne w realizacji przedsiêwziêæ gospodarczych lub prac badawczo wdro eniowych. Wspó³praca z Ekspertami Kluczowymi pozwoli³a Specjalistom Wiod¹cym na odpowiednie sformu³owanie zagadnieñ badawczych w Krzy owej Analizie Wp³ywów oraz pytañ ankietowych w metodzie delfickiej. Panele Ekspertów s¹ metod¹ stosowan¹ do zwiêkszania zaanga owania ekspertów, przypisywania im zadañ i dalszego rozwoju pracy nad projektem, której celem jest osi¹gniêcie konsensusu, poprzez aktywny udzia³ uczestników grupy. Praca Ekspertów Kluczowych koncentrowa³a siê na nastêpuj¹cych zagadnieniach: 1. zebranie niezbêdnych informacji i wiedzy, 2. prezentacja nowego spojrzenia i kreatywnych pogl¹dów oraz strategii na przysz³oœæ, jak równie nowych sieci wspó³pracy,. rozpowszechnianie idei foresightu i jego wyników szerszej publicznoœci, 4. ogólnego wp³ywu procesu foresight na kreowanie kultury myœlenia o przysz³oœci. W projekcie uznano, e najsilniejszym zespo³em z punktu widzenia realizacji projektu ForesightARP, bêdzie zaanga owanie nastêpuj¹cych Ekspertów: Eksperta bêd¹cego przedsiêbiorc¹, który prowadzi dzia³alnoœæ gospodarcz¹ w jednym obszarze badawczym projektu. Powinien mieæ szerok¹ wiedzê teoretyczn¹ i praktyczne doœwiadczenie w zakresie: znajomoœci podstaw prawnych funkcjonowania przedsiêbiorstw oraz prawa zamówieñ 18

19 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP publicznych; potrzeb i podstawowych problemów przedsiêbiorców; zmian rynku i procesów ekonomicznych oraz mo liwoœci biznesowych; bezpieczeñstwa produkcji i zarz¹dzania; nowych trendów w technologiach; znajomoœci innowacyjnych procesów produkcji; Eksperta posiadaj¹cego doœwiadczenie w organizowaniu dzia³alnoœci naukowej i technicznej w szkolnictwie wy szym. Powinien mieæ szerok¹ wiedzê i praktykê w zakresie: œwiadczenia us³ug opartych na wiedzy; szkolenia i doskonalenia kadr technicznych; wspó³pracy w realizacji prac wdro eniowych; promocja rezultatów twórczoœci naukowej i przedsiêbiorczoœci. Eksperta naukowca, specjalistê do spraw wdra ania wyników prac badawczych, posiadaj¹cego doœwiadczenie we wspó³pracy z przedsiêbiorcami. Powinien mieæ szerok¹ wiedzê dotycz¹c¹: wspó³pracy z sektorem przedsiêbiorstw; komercjalizacji i innych zastosowañ wyników badañ naukowych w praktyce; znajomoœci funkcjonowania jednostek wdra aj¹cych; komercjalizacji prac badawczych w innych pañstwach; transferu technologii; funkcjonowania na rynku jednostek œwiadcz¹cych us³ugi dla bran przemys³owych. Eksperta naukowca, specjalistê do spraw prowadzenia prac badawczych. Powinien mieæ szerok¹ wiedzê teoretyczn¹ oraz kwalifikacje w zakresie: prowadzenia badañ podstawowych i stosowanych; znajomoœci teoretycznych zagadnieñ naukowych; znajomoœci funkcjonowania jednostek badawczo - rozwojowych; zastosowania wyników badañ w praktyce; promocji rezultatów prac badawczych; znajomoœci zarz¹dzania i realizacji strategicznych programów badañ naukowych; wspó³pracy w realizacji miêdzynarodowych programów dotycz¹cych mobilnoœci naukowców. 19

20 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP Eksperta naukowca, specjalistê od pracy dydaktycznej i wspó³pracy naukowej. Powinien mieæ szerok¹ wiedzê oraz niezbêdne kwalifikacje w zakresie: organizacji pracy naukowej i dydaktycznej; umiejêtnoœci kszta³cenia kadr, studentów i doktorantów; potrzeb, problemów i socjologii dzia³ania m³odych naukowców; funkcjonowania oœrodków naukowych i badawczych; znajomoœci innowacyjnych form kszta³cenia; znajomoœci polityki naukowej i innowacyjnej pañstwa. Zespó³ sk³adaj¹cy siê z piêciu Ekspertów Kluczowych jako ca³oœæ prezentowa³ wysoki poziom wiedzy. Sta³ym warunkiem funkcjonowania zespo³ów jest istnienie piêciu Ekspertów Kluczowych o ró nych kwalifikacjach. Ka dy z wybieranych Ekspertów stanowi dope³nienie pracy pozosta³ych, tak aby ich dzia³ania by³y wewnêtrznie spójne. Powy szy zabieg podyktowany jest koniecznoœci¹ analizy obszaru badawczego z ró nych punktów widzenia. Wobec uczestników projektu stawiane s¹ wysokie wymagania dotycz¹ce: szerokiej wiedzy w zakresie automatyki, robotyki lub techniki pomiarowej popartej doœwiadczeniem naukowym w obszarze badawczym oraz ogóln¹ wiedz¹ w zakresie pozosta³ych obszarów badawczych; znajomoœci metodologii badañ, zakresu oraz obszarów tematycznych w projektach typu foresight na przyk³adach krajowych i zagranicznych projektów; czynnego uczestnictwa w zespole ekspertów kluczowych, które daje mo liwoœæ przeprowadzenia ca³ego procesu foresight w zaplanowanym czasie z uwzglêdnieniem ca³ego zakresu problemów w nim podejmowanych. uczestnictwo oznacza wzajemn¹ wspó³pracê, zrozumienie cz¹stkowych interesów oraz gotowoœæ do dzia³ania i udzielania niezbêdnych wyjaœnieñ; zdolnoœci do prawid³owego wnioskowania, wprowadzania ró nych perspektyw w podjêtych zadaniach, jak i dostrzegania spraw pod ró nymi k¹tami, nie tylko tymi reprezentuj¹cymi w³asny interes; rzetelnej wiedzy i kompetencji w poruszanych kwestiach, a co za tym idzie zdolnoœci nie tylko do chronienia okreœlonych interesów czy modeli myœlowych, ale zdolnoœci do wymiany pogl¹dów i eksperymentowania ze wzglêdu na umiejêtnoœci anga owania siê w analizowane kwestie w sposób rzeczowy, a nie reprezentatywny. Ideê foresightu mo na upowszechniaæ ró nymi drogami g³ównie przez media, organizowaniem spotkañ informacyjnych, konferencji, jak i kursów i seminariów daj¹cych mo liwoœæ zapoznawania siê z wynikami projektów dotycz¹cych ró nych spraw i ról odgrywanych w kraju. Podsumowuj¹c, o wyborze Eksperta Kluczowego decyduje zakres prezentowanej wiedzy, dopasowanie do koncepcji specjalisty wiod¹cego i pozosta³ych Ekspertów Kluczowych. Zaanga owanie ekspertów w realizacjê projektu Foresight priorytetowych, 20

21 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej wp³ynie na wskazanie tych technologii, których rozwój w nastêpnych 20 latach bêdzie najbardziej celowy i op³acalny. Sk³ady zespo³ów: Automatyka 1. Prof. Zbigniew Nahorski Instytut Badañ Systemowych PolskiejAkademii Nauk 2. Prof. Piotr Tatjewski, Wydzia³ Elektroniki, Politechnika Warszawska. Prof. Leszek Trybus, Politechnika Rzeszowska 4. Prof. Ryszard Tadeusiewicz, Akademia Górniczo Hutnicza, Kraków 5. Mgr. in. Zygmunt Zbyszewski, PPU Automatyka Z. Zbyszewski, Piaseczno Robotyka 1. dr in. Tadeusz Sarnowski PPU ZAP Robotyka 2. Prof. dr in. Leszek Podsêdkowski Politechnika ódzka. dr in.. Wojciech Muszyñski Politechnika Wroc³awska 4. Prof. dr hab. in. Mariusz Olszewski Politechnika Warszawska 5. Prof. dr hab. in. Janusz Narkiewicz Politechnika Warszawska Technika Pomiarowa 1. Prof. dr hab. in. Wies³aw Winiecki - Politechnika Warszawska (Polspar) 2. Prof. dr hab. in. Mateusz Turkowski - Politechnika Warszawska. Prof. dr hab. in. Czes³aw ukianowicz Politechnika Koszaliñska 4. Mgr in. Ryszard Szatkowski NSK Bearings S.A. Kielce 5. Dr in. Eliza Dyakowska Operator Gazoci¹gów Przesy³owych GAZ SYSTEM S.A. Warszawa Lista obowi¹zków Eksperta Kluczowego w Metodzie delfickiej: 1. Uczestnictwo w spotkaniach ekspertów w ramach panelu ekspertów danego obszaru 2. Udzia³ w przygotowaniu ankiet oraz wype³nianie ankiet ( cykle ankiet Delphi). Udzia³ w pracach zwi¹zanych z interpretacj¹ wyników ankiet 4. Udzia³ w pracach merytorycznych, których koniecznoœæ zaistnieje w trakcie realizacji Metody delfickiej Charakterystyka zespo³ów Przedstawiony sk³ad osobowy zespo³u gwarantuje pe³n¹ komplementarnoœæ oraz maksymalne zabezpieczenie szerokiego obszaru badawczego zwi¹zanego z Automatyk¹, Robotyk¹ lub Technik¹ Pomiarow¹. Cz³onkowie zespo³u s¹ wybitnymi specjalistami w sferze naukowo-badawczej. Posiadaj¹ odpowiednie doœwiadczenie w zakresie 21

22 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP wdra ania wyników prac do praktyki gospodarczej. Cz³onkowie Zespo³u s¹ cenionymi przedstawicielami kluczowych oœrodków naukowych w Polsce. Ich dorobek naukowy jest znacz¹cy i gwarantuje realizacjê projektu. Ich unikalne doœwiadczenie praktyczne oraz organizacyjne po³¹czone z szerok¹ wiedz¹ teoretyczn¹ daj¹ gwarancjê realizacji projektu w poszczególnym obszarze badawczym. Zadania ekspertów kluczowych Tabela 4. Zadania ekspertów kluczowych w automatyce. AUTOMATYKA KATEGORIA EKSPERTA Piotr Tatjewski (Ekspert posiadaj¹cy doœwiadczenie w organizowaniu dzia³alnoœci naukowej i technicznej w szkolnictwie wy szym) Leszek Trybus (Ekspert naukowiec specjalista od wdra ania wyników prac badawczych, posiadaj¹cy doœwiadczenie we wspó³pracy z przedsiêbiorcami) Zygmunt Zbyszewski (Ekspert bêd¹cy przedsiêbiorc¹, który prowadzi dzia³alnoœæ gospodarcz¹ w jednym obszarze badawczym projektu) ZNAJOMOŒÆ ZAGADNIEÑ Œwiadczenia us³ug opartych na wiedzy Szkolenia i doskonalenia kadr technicznych Wspó³pracy w realizacji prac wdro eniowych Promocja rezultatów twórczoœci naukowej i przedsiêbiorczoœci Wspó³pracy z sektorem przedsiêbiorstw Komercjalizacji i innych zastosowañ wyników badañ naukowych w praktyce Znajomoœæ funkcjonowania jednostek wdra aj¹cych Komercjalizacji prac badawczych w innych pañstwach Transferu technologii Funkcjonowania na rynku jednostek œwiadcz¹cych us³ugi dla bran przemys³owych Znajomoœæ podstaw prawnych funkcjonowania przedsiêbiorstw oraz prawa zamówieñ publicznych Potrzeb i podstawowych problemów przedsiêbiorców Zmian rynku i procesów ekonomicznych oraz mo liwoœci biznesowych Bezpieczeñstwa produkcji i zarz¹dzania Nowych trendów w technologiach Znajomoœæ innowacyjnych procesów produkcji 22

23 Metoda delficka i jej zastosowanie w projekcie FARP KATEGORIA EKSPERTA Ryszard Tadeusiewicz (Ekspert naukowiec specjalista od pracy dydaktycznej i wspó³pracy naukowej) Zbigniew Nahorski (Ekspert naukowiec specjalista od prowadzenia prac badawczych) ZNAJOMOŒÆ ZAGADNIEÑ Organizacji pracy naukowej i dydaktycznej Umiejêtnoœæ kszta³cenia kadr, studentów i doktorantów Potrzeb, problemów i socjologii dzia³ania m³odych naukowców Funkcjonowania oœrodków naukowych i badawczych Znajomoœæ innowacyjnych form kszta³cenia Znajomoœæ polityki naukowej i innowacyjnej pañstwa Prowadzenia badañ podstawowych i stosowanych Znajomoœæ teoretycznych zagadnieñ naukowych Znajomoœæ funkcjonowania jednostek badawczo - rozwojowych Zastosowania wyników badañ w praktyce Promocji rezultatów prac badawczych Znajomoœæ zarz¹dzania i realizacji strategicznych programów badañ naukowych Wspó³praca w realizacji miêdzynarodowych programów dotycz¹cych mobilnoœci naukowców Tabela 5. Zadania ekspertów kluczowych w robotyce. ROBOTYKA KATEGORIA EKSPERTA Wojciech Muszyñski (Ekspert posiadaj¹cy doœwiadczenie w organizowaniu dzia³alnoœci naukowej i technicznej w szkolnictwie wy szym) Leszek Podsêdkowski (Ekspert naukowiec specjalista od wdra ania wyników prac badawczych, posiadaj¹cy doœwiadczenie we wspó³pracy z przedsiêbiorcami) ZNAJOMOŒÆ ZAGADNIEÑ Œwiadczenia us³ug opartych na wiedzy Szkolenia i doskonalenia kadr technicznych Wspó³pracy w realizacji prac wdro eniowych Promocja rezultatów twórczoœci naukowej i przedsiêbiorczoœci Wspó³pracy z sektorem przedsiêbiorstw Komercjalizacji i innych zastosowañ wyników badañ naukowych w praktyce Znajomoœæ funkcjonowania jednostek wdra aj¹cych Komercjalizacji prac badawczych w innych pañstwach 2

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

POIG.01.01.01-30-022/08

POIG.01.01.01-30-022/08 Foresight w drzewnictwie scenariusze rozwoju badań naukowych w Polsce do 2020 roku POIG.01.01.01-30-022/08 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r.

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r. WSPÓLNA METODA OCENY CAF 2006 W URZĘDZIE GMINY TOMICE PLAN DOSKONALENIA Sporządził: Ryszard Góralczyk Koordynator CAF Cel dokumentu: Przekazanie pracownikom i klientom Urzędu informacji o przyjętym planie

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

Foresight priorytetowych innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej

Foresight priorytetowych innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej Foresight priorytetowych innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej Prezentacja wyników pierwszej ankiety Delphi w obszarze TECHNIKA POMIAROWA mgr Jan Piwiński Specjalista

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Załącznik nr 4 do SIWZ BZP.243.1.2012.KP Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Usługa polegająca na przygotowaniu i przeprowadzeniu badania ewaluacyjnego projektu pn. Rozwój potencjału i oferty edukacyjnej

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24.05.2012 r.

Warszawa, 24.05.2012 r. Relacje administracji rz dowej z otoczeniem na przyk adzie dwóch projektów realizowanych przez Departament S by Cywilnej KPRM Warszawa, 24.05.2012 r. Zakres projektów realizowanych przez DSC KPRM W latach

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Produkcją II

Zarządzanie Produkcją II Zarządzanie Produkcją II Dr Janusz Sasak Poziomy zarządzania produkcją Strategiczny Taktyczny Operatywny Uwarunkowania decyzyjne w ZP Poziom strategiczny - wybór strategii - wybór systemu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. og³oszenia w Dzienniku Urzêdowym Województwa Wielkopolskiego. Przewodnicz¹cy. 1) stypendium stypendium, o którym mowa w niniejszej

Dziennik Urzêdowy. og³oszenia w Dzienniku Urzêdowym Województwa Wielkopolskiego. Przewodnicz¹cy. 1) stypendium stypendium, o którym mowa w niniejszej Województwa Wielkopolskiego Nr 81 6898 1140 UCHWA A Nr LI/687/V/2009 RADY MIASTA POZNANIA z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie ustalenia zasad i trybu przyznawania stypendiów dla studentów uczelni wy szych,

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim

Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim III Spotkanie Grupy Sterującej Ewaluacją I Monitoringiem Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim Badanie w ramach projektu pn. Opolskie Obserwatorium Terytorialne

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 (rok, za który sk ładane jest o świadczenie) DzialI Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej,

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo

Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju

Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Joanna Makocka NCBR kim jesteśmy? agencja wykonawcza nadzorowana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego agencja powołana w 2007 roku

Bardziej szczegółowo

Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców

Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców Autor: R.P. / IPO.pl 18.07.2008. Portal finansowy IPO.pl Przeciętnemu Polakowi dotacje unijne kojarzą się z wielkimi inwestycjami infrastrukturalnymi oraz dopłatami

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Sergiusz Sawin Innovatika

Sergiusz Sawin Innovatika Podsumowanie cyklu infoseminariów regionalnych: Siedlce, 16 lutego 2011 Płock, 18 lutego 2011 Ostrołęka, 21 lutego 2011 Ciechanów, 23 lutego 2011 Radom, 25 lutego 2011 Sergiusz Sawin Innovatika Projekt

Bardziej szczegółowo

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Albertów 25.01.2016r Podstawowym celem praktyki zawodowej odbywanej w Firmie JAMAR sp. jawna jest nabycie umiejętności praktycznych,

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Opole, 10 grudnia

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie)

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie) Załącznik nr 1 do Uchwały nr / II / 2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 201-2020 KRYTERIA DOSTĘPU Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu:

Bardziej szczegółowo

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej OPIS WYDARZENIA Kim jesteœmy? powsta³a w 2012 roku w Krakowie. W ramach dzia³alnoœci statutowej, Fundacja realizuje programy edukacyjne i aktywizuj¹ce, koncentruj¹ce siê na tematyce ekologicznej. Pomys³

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 PO Inteligentny Rozwój 2014-2020 Przyjęty w dniu 8 stycznia 2014 r. przez Radę Ministrów, Jeden z 6 programów operacyjnych zarządzanych z poziomu krajowego

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020

Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 Załącznik Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 I. Poprawki do: Rozdział 1. Przepisy ogólne

Bardziej szczegółowo

Prospołeczne zamówienia publiczne

Prospołeczne zamówienia publiczne Prospołeczne zamówienia publiczne Przemysław Szelerski Zastępca Dyrektora Biura Administracyjnego Plan prezentacji Zamówienia publiczne narzędzie Zamówienia prospołeczne w teorii Zamówienia prospołeczne

Bardziej szczegółowo

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi Agnieszka Wróblewska RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO Projekt zakłada wdrażanie na poziomie gminy

Bardziej szczegółowo

Innowacje (pytania do przedsiębiorstw)

Innowacje (pytania do przedsiębiorstw) Innowacje (pytania do przedsiębiorstw) Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wypełnienie niniejszej ankiety dotyczącej Pani/a opinii na temat prawdopodobieństwa wystąpienia przedstawionych zjawisk w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków IV Ogólnopolska Konferencja Normalizacja w Szkole Temat wiodący Normy wyrównują szanse Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Łódź, ul. Kopcińskiego 29 Normy szansą dla małych

Bardziej szczegółowo

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów revati.pl rozwi¹zania dla poligrafii Systemy do sprzeda y us³ug poligraficznych w internecie Drukarnia Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych Na 100% procent wiêcej klientów drukarnia drukarnia

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Prognozy rozwoju na lata 2007-2010 Data publikacji: wrzesieñ 2007 Wersje jêzykowe: polska, angielska Od autora Na polskim rynku telekomunikacyjnym widocznych jest

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Raport z przeprowadzenia ankiety dotyczącej oceny pracy dziekanatu POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA. WYDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ i INFORMATYKI

Raport z przeprowadzenia ankiety dotyczącej oceny pracy dziekanatu POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA. WYDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ i INFORMATYKI POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ i INFORMATYKI WEWNĘTRZNY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA Raport z przeprowadzenia ankiety dotyczącej oceny pracy dziekanatu CZĘSTOCHOWA

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku Uchwała Nr 27/2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 26 kwietnia 2012 roku w sprawie Wewnętrznego Sytemu Zapewniania Jakości Kształcenia Na podstawie 9 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wrocław, 20 października 2015 r.

Wrocław, 20 października 2015 r. 1 Wrocław, 20 października 2015 r. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Działanie 1.1.1 Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane przez przedsiębiorstwa (Szybka Ścieżka) MŚP i duże Informacje

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego CZĘŚĆ I - DANE OSOBOWE (*wypełnienie obowiązkowe) imię i nazwisko*: tel. / faks: e-mail*: wyrażam

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metody kalkulacji

Rodzaje i metody kalkulacji Opracowały: mgr Lilla Nawrocka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w Miętnem mgr Maria Rybacka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Matematyka-nic trudnego!

Matematyka-nic trudnego! Dział II Opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia Usługa zarządzania projektem, w charakterze Specjalisty ds. przygotowania wniosków o płatność, w ramach projektu pn.: Matematyka-nic trudnego!

Bardziej szczegółowo

ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ

ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ Informacje o usłudze Numer usługi 2016/01/12/8058/982 Cena netto 599,00 zł Cena brutto 599,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku.

Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku. Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości w roku 2013, realizuje działania na rzecz wsparcia i rozwoju przedsiębiorstw. Obowiązkiem spoczywającym na PARP jest

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

POMORSKA RADA OŚWIATOWA A BUDOWA REGIONALNEGO SYSTEMU WSPARCIA SZKÓŁ

POMORSKA RADA OŚWIATOWA A BUDOWA REGIONALNEGO SYSTEMU WSPARCIA SZKÓŁ POMORSKA RADA OŚWIATOWA A BUDOWA REGIONALNEGO SYSTEMU WSPARCIA SZKÓŁ Adam Krawiec Dyrektor Departamentu Edukacji i Sportu Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego MISJĄ SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA JEST REALIZACJA

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami dla przedsiębiorstw na rozwój

Środa z Funduszami dla przedsiębiorstw na rozwój Środa z Funduszami dla przedsiębiorstw na rozwój Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2 Działanie 1.1 Projekty B+R przedsiębiorstw Poddziałanie 1.1.1. Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane

Bardziej szczegółowo

Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm

Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie serdecznie zaprasza do skorzystania z bezpłatnych usług innowacyjnych, których celem jest usprawnienie funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR.

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR. 1 Ocena formalna. Prowadzona jest przez CDR/WODR i odpowiada na pytania: 1. Czy wniosek zosta z ony przez partnera SIR. Negatywna ocena tego punktu skutkuje odrzuceniem wniosku? 2. Czy wniosek zosta z

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach

Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach projektu Nauka i rozwój Założenia programu studiów Człowiek

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

HORIZON 2020 SME INSTRUMENT. Program Komisji Europejskiej dedykowany MŚP

HORIZON 2020 SME INSTRUMENT. Program Komisji Europejskiej dedykowany MŚP HORIZON 2020 SME INSTRUMENT Program Komisji Europejskiej dedykowany MŚP Wspierane będą nowatorskie przedsięwzięcia realizowane przez małe i średnie przedsiębiorstwa o dużym potencjale rynkowym. Pomysł

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG Realokacja rodków w ramach 4. osi priorytetowej PO IG dr Anna Kacprzyk Dyrektor Departamentu Funduszy Europejskich w Ministerstwie Gospodarki Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020 PO PW 2014-2020

Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020 PO PW 2014-2020 Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020 2020 (PO PW 2014-2020) 2020) Warszawa 24 czerwca 2013 r. Cel g ówny g PO PW 2014-2020 2020 Wzrost konkurencyjno ci ci i innowacyjno ci ci makroregionu Polski

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych.

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. doradzamy, szkolimy, rozwijamy Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. Właściciel tel. 722-529-820 e-mail: biuro@brb-doradztwobiznesowe.pl www.brb-doradztwobiznesowe.pl

Bardziej szczegółowo

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku,

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku, UZASADNIENIE Projekt rozporządzenia jest wypełnieniem delegacji ustawowej zapisanej w art. 19 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz.

Bardziej szczegółowo

Praca badawcza. Zasady metodologiczne ankietowego badania mobilności komunikacyjnej ludności

Praca badawcza. Zasady metodologiczne ankietowego badania mobilności komunikacyjnej ludności Praca badawcza Zasady metodologiczne ankietowego badania mobilności komunikacyjnej ludności Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 2007-2013

Bardziej szczegółowo

ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ

ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ W samorządzie jest prowadzony dialog społeczny, samorząd wspiera organizowanie się mieszkańców by uczestniczyli w rozwiązywaniu problemów społeczności lokalnej Zadanie 2.:

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI Warszawa, dnia 7 kwietnia 2016 r. Poz. 9 ZARZĄDZENIE NR 9 MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego w Ministerstwie Cyfryzacji

Bardziej szczegółowo

Zapraszam do udziału w XIII edycji konferencji z cyklu składowanie i archiwizacja, która tym razem jest poświęcona Backupowi online.

Zapraszam do udziału w XIII edycji konferencji z cyklu składowanie i archiwizacja, która tym razem jest poświęcona Backupowi online. Ochronainformacji.pl zaprasza na XIII edycję konferencji z cyklu Składowanie i archiwizacja backup online dokumentów elektronicznych Data: 3 grudnia 2009 r. Miejsce: Warszawa Backup, chociaż jest czynnością

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. 1) Przedmiot zamówienia:

ZAPYTANIE OFERTOWE. 1) Przedmiot zamówienia: 00-695 Warszawa, ul. Nowogrodzka 47a tel.: +48 22 39 07 401, fax: +48 22 20 13 408 sekretariat@ncbr.gov.pl 1) Przedmiot zamówienia: ZAPYTANIE OFERTOWE Przeprowadzenie dwudniowego szkolenia w formie warsztatu

Bardziej szczegółowo

Staże i praktyki zagraniczne dla osób kształcących się i szkolących zawodowo

Staże i praktyki zagraniczne dla osób kształcących się i szkolących zawodowo Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Staże i praktyki zagraniczne dla osób kształcących się i szkolących zawodowo Projekt systemowy w obszarze edukacji w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Program

Bardziej szczegółowo

Plan Komunikacji na temat projektu samooceny

Plan Komunikacji na temat projektu samooceny Projekt wspóùfinansowany przez Uniê Europejsk¹ w ramach Europejskiego Funduszu Spoùecznego Dziaùanie 5.2. Wzmacnianie potencjaùu administracji samorz¹dowej Plan Komunikacji na temat projektu w Urzêdzie

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013

Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013 Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013 Obszary wsparcia EFS: -Rynek pracy -Integracja społeczna -Przedsiębiorczość -Edukacja -Obszary wiejskie Struktura PO Kapitał Ludzki

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

Informacje organizacyjne dot. konferencji. w ramach targów HydroSilesia 2012, EkoWaste 2012 i MELIORACJE 2012

Informacje organizacyjne dot. konferencji. w ramach targów HydroSilesia 2012, EkoWaste 2012 i MELIORACJE 2012 Informacje organizacyjne dot. konferencji w ramach targów HydroSilesia 2012, EkoWaste 2012 i MELIORACJE 2012 Organizatorzy Śląski Związek Gmin i Powiatów to stowarzyszenie, którego misją jest słuŝba na

Bardziej szczegółowo

e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl

e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl e-izba - IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ Niniejszy dokument jest przeznaczony wyłącznie dla jego odbiorcy nie do dalszej dystrybucji 1 2012 Fundacja

Bardziej szczegółowo

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich 1. W oparciu o inicjatywę Stowarzyszenia Konferencje i Kongresy w Polsce (SKKP) oraz zadania statutowe Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) i działającego

Bardziej szczegółowo

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Zarządy spółek ATM Grupa S.A., z siedzibą w Bielanach Wrocławskich oraz ATM Investment Spółka z o.o., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Procedura weryfikacji badania czasu przebiegu 1 paczek pocztowych

Procedura weryfikacji badania czasu przebiegu 1 paczek pocztowych Procedura weryfikacji badania czasu przebiegu 1 paczek pocztowych Warszawa 2012 (nowelizacja 2014) 1 zmiana nazwy zgodnie z terminologią zawartą w ustawie Prawo pocztowe Jednostka zlecająca: Urząd Komunikacji

Bardziej szczegółowo

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Anna Tyrała Anna Siemek-Filuś PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna Uwaga: ubiegaj cy si o dofinansowanie projektu nie wype nia pól ciemnych. Data z o enia wniosku o dofinansowanie realizacji

Bardziej szczegółowo

Badanie satysfakcji Klienta Zarządu Transportu Miejskiego w Poznaniu w 2016 roku

Badanie satysfakcji Klienta Zarządu Transportu Miejskiego w Poznaniu w 2016 roku Badanie satysfakcji Klienta Zarządu Transportu Miejskiego w Poznaniu w 2016 roku 1 Opis przedmiotu zamówienia (OPZ) Oznaczenie przedmiotu zamówienia według kodu CPV: Kod: 79.31.50.00 Nazwa: usługi badań

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

Projekt i etapy jego realizacji*

Projekt i etapy jego realizacji* dr Ewa Lasecka-Wesołowska esołowska,, MGPiPS Projekt i etapy jego realizacji* *Na podstawie materiałó łów w Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (Lemtech Consulting/RTI) Co to jest projekt Projekt -

Bardziej szczegółowo