Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2"

Transkrypt

1 Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Jak badamy cząstki elementarne? 2010/11(z) Ewolucja Wszech'swiata czas,energia,temperatura Detekcja cząstek Współczesne eksperymenty

2 Jak badamy cząstki elementarne? Przygladamy się: źródło światła obiekt detektor Cząstek elem. nie można zwyczajnie zobaczyć, bo światło widzialne jest za grube długo ść fali λ~ nm rozmiar atomu ~0.1 nm Musimy szukać innych metod, innych promieni...

3 np. odkrycie jądra atomowegobombardowanie cza,stkami alfa folii złotej, czyli atomów złota

4 Jak badamy.. Rozbijamy: zderzając cząstkę z cząstką i badamy produkty zderzenia

5 Jak badamy... Podgrzewamy.. dostarczamy dużej energii do układu wielu cząstek (np. w wyniku zderzenia)

6 Posumowując: cząstki elementarne badamy: Przyglądamy się im... źródło światła obiekt detektor Rozbijamy je... zderzając cząstki ze sobą i badamy produkty zderzenia Podgrzewamy... Dostarczamy dużej energii do układu wielu cząstek (np. w wyniku zderzenia) i badamy jakie cząstki powstaną na końcu

7 Jak małe odległości możemy badać? Zdolność rozdzielcza promieni o energii E Δx ~ λ = hc/e h stała Plancka, h=6.626 * Js c prędkość światła, Aby badać materię na poziomie cząstek musimy używać fotonów (lub innych cząstek) o wysokich energiach... λ dł. fali Energia odpowiadająca temperaturze E = k T k stała Boltzmana k=1.4*10-23 J/K Skale rozdzielczości, energii i temperatury można przeliczać: np energia- rozdzielczość: 1 ev ~ 1 μm energia - temperatura: 1 ev ~ 10 4 K

8

9 Zdarzenia Nasze urządzenia pomiarowe są makroskopowe - musimy więc z obserwacji makroskopowych wydobywać informacje co się dzieje w mikroświecie. W doświadczeniach z cząstkami el. mamy do czynienia ze zdarzeniami (przypadkami) - nie możemy przewidzieć ani kontrolować pojedynczych zderzeń cząstek, ale w opisie kwantowym mamy precyzyjny opis średnich wielkości. Musimy mieć dużą liczbę (statystykę) zdarzeń (czasami miliony, a nawet setki milionów przypadków), aby móc badać i opisywać zachowanie cząstek.

10 Detekcja cząstek 1/Istota obserwacji w świecie cząstek elementarnych 2/Podstawowe procesy fizyczne wykorzystywane w detekcji czastek elementranych 3/Metody detekcji cząstek - detektory śladowe - kalorymetry

11 Obserwacja w makroświecie nie zakłóca obserwowanego obiektu lub procesu Obserwacja cząstek elem. Cząstek elementarnych nie można "zobaczyć" nie zakłócając ich stanu - każdy pomiar wiąże się z jakimś oddziaływaniem. Obserwujemy nie same cząstki, ale (efekty) ich oddziaływania

12 Detekcja czastek: podstawowe procesy fizyczne Podstawowe procesy fizyczne wykorzystywane do detekcji cząstek to: jonizacja i scyntylacja efekt fotoelektryczny promieniowanie Czerenkowa

13 Jonizacja Cząstka naładowana przechodząc przez ośrodek oddziałuje z elektronami dostarczając im energii. Energia może być wystarczająca, aby oderwać elektrony od jądra atomowego - powstają wtedy dodatnio naładowane jony i swobodne elektrony.

14 Scyntylacja Atom może zostać wzbudzony przez cząstkę naładowaną (elektrony przechodzą na wyższe orbity). Powrót do stanu podstawowego emisja światła (fotonów)

15 Zjawisko fotoelektryczne i rozpraszanie Comptona Wyrwanie elektronu z atomu może być spowodowane przez foton w wyniku zjawiska fotoelektrycznego (foton przekazuje całą energię elektronowi) lub w rozpraszaniu Comptona (foton przekazuje część swojej energii)

16 Jony i co dalej? Wzdłuż toru cząstki powstają jony, a dalej zadanie dla detektora, takiego jak - emulsja fotograficzna: proces chemiczny - komora mgl'owa (Wilsona) przesycona para wodna i jej skraplanie - komora pęcherzykowa: jony przegrzana ciecz i jej wrzenie (pęcherzyki gazu)

17 Detekcja czastek Emulsja fotograficzna H. Becquerel, 1896 wzbudzone atomy reakcja chemiczna M.Danysz i J.Pniewski, 1953 A.F.Ż

18 Detekcja czastek Komora Wilsona Charles Wilson, 1911 jony kondensacja pary

19 Detekcja czastek Komora Wilsona Carl Anderson, 1932 Charles Wilson, 1911 odkrycie pozytonu

20 Detekcja czastek Komora pęcherzykowa, 1952 jony wrzenie cieczy A.F.Ż

21 Zdjęcie z komory pęcherzykowej.. antyproton wlatujący z dolnej części zdjęcia do góry zderza się z protonem będącym w spoczynku, po czym ulegają anihilacji. W wyniku tego procesu powstało osiem pionów, z czego jeden rozpadł się na mion(+) i neutrino ionowe ḣttp://hep.fuw.edu.pl/zciof/ii_pracownia/p3/html/index/23%20detekcja.htm

22 Detekcja czastek Pomiar jonizacji Jonizacja ośrodka oznacza powstanie w nim swobodnych ładunków: możliwy jest przepływ pradu. w gazie w półprzewodniku Na tej zasadzie opiera się większość współczesnych detektorów.

23 Detekcja czastek Komora iskrowa Jonizacja powoduje przeskok iskry pomiędzy elektrodami Możliwość wyboru zdarzeń (sterowanie napięciem)

24 Detekcja czastek Komora wielodrutowa Georges Charpak 1970 (Nobel 1992) Tanie! Odczyt w pełni elektroniczny! elektronika+komputer rewolucja

25 Detekcja czastek TPC Komora projekcji czasowej Przypadek zderzenia ciężkich jonów detektor STAR przy RHIC

26 Detekcja czastek Detektory półprzewodnikowe Bardzo różne technologie, m.in. CCD (używane w fotografii cyfrowej) Każdy aparat cyfrowy jest detektorem czastek! Zdjęcie z kamery astronomicznej. Wycinek: To ślad czastki...

27 Detekcja czastek Detektory półprzewodnikowe Coraz powszechniej używane. Element detektora krzemowego Bardzo precyzyjny pomiar pozycji czastek (rzędu µm) Mierzone punkty przejścia wiazki czastek przez pięć warstw "teleskopu": Mierzac pozycje w wielu warstwach możemy zrekonstruować tor.

28 Detekcja czastek Scyntylacja W szeregu materiałów atomy wzbudzone na skutek jonizacji emituja fotony światła Błysk światła w scyntylatorze możemy rejestrować przy pomocy fotopowielacza Brak pomiaru pozycji Bardzo dobry pomiar czasu przejścia czastki

29 Detekcja czastek Fotopowielacz Aby móc zmierzyć pojedynczy foton musimy wzmocnić pojawiajacy się ładunek. Jeden foton powoduje przepływ makroskopowego pradu.

30 Detekcja czastek Detektory scyntylacyjne Tradycyjne liczniki scyntylacyjne coraz rzadziej używane. Nowe koncepcje: włókna scyntylujace, fotopowielacze krzemowe.

31 Detekcja czastek Promieniowanie Czerenkowa Emitowane przez czastkę poruszajac a się w ośrodku z prędkościa większa niż prędkość światła w tym ośrodku. Światło emitowane na pewnym odcinku widoczne jest w postaci charakterystycznych pierścieni Zachodzi w wodzie, lodzie, powietrzu... Tania technologia dla dużych detektorów!

32 Współczesne eksperymenty Super-Kamiokande eksperyment neutrinowy Japonia, w starej kopalni, 1 km pod góra Kamioka, komora o wysokości 40 m i średnicy 40 m, wypełniona woda fotopowielaczy (50 cm średnicy!) rejestruje przechodzace czastki rejestrowane jest promieniowanie Czerenkowa

33 Współczesne eksperymenty Super-Kamiokande

34 Super-Kamiokande

35 Współczesne eksperymenty Super-Kamiokande Przykłady obserwowanych oddziaływań neutrin. Neutrino elektronowe Przypadek ν e n e p Krótki zasięg elektronu cienki pierścień Neutrino mionowe Przypadek ν µ n µ p Długa droga mionu w wodzie gruby pierścień.

36 Współczesne eksperymenty Obserwatorium Pierre Auger Obserwacja wysokoenergetycznego promieniowania kosmicznego Scyntylacja w powietrzu. Promieniowanie Czerenkowa w detektorach na powierzchni.

37 Współczesne eksperymenty Obserwatorium Pierre Auger (Argentyna) Detektor powierzchniowy Mapa obserwatorium: 4 stacje po 6 teleskopów obserwujacych świecenie w atmosferze (UV) 1600 detektorów powierzchniowych rozstawionych na 3000 km 2!!!

38 Współczesne eksperymenty Obserwatorium Pierre Auger : energie do 10^20 ev!!! Schemat obserwacji "pęku atmosferycznego": 4 "zdjęcia" z teleskopów + "ślad" na powierzchnii

39 Detekcja czastek cd Kalorymetry Wszystkie przedstawione do tej pory detektory rejestrowały przejście czastki, ślad czastki w materii detektory śladowe. Aby zmierzyć energię czastki musimy sprawić, aby w wyniku wielokrotnych oddziaływań "oddała ja" w całości detektorowi. Kalorymetr elektromagnetyczny Wysokoenergetyczne elektrony traca energię prawie wyłacznie na promieniowanie hamowania e γ Wysokoenergetyczne fotony ulegaja konwersji na pary e + e e+ γ e

40 Detekcja czastek Kalorymetry Wysokoenergetyczny elektron lub foton wpadajac do detektora wywołuje kaskadę składajac a się z N E czastek Mierzac liczbę czastek lub całkowita długość torów (całkowita jonizację) możemy dokładnie określić energię czastki poczatkowej Kalorymetr jednorodny Kalorymetr próbkujacy np. blok scyntylatora warstwy detektora na przemian z gęstym absorberem

41 Detekcja czastek Kalorymetry Symulacja rozwoju kaskady hadronowej (pomiar energii protonu)

42 Wspólczesne eksperymenty: LHC Detektorrzy LHC

43 Detektor przy LHC

44 Pytania do wykładu 2 Pytania do wykładu Jakimi sposobami badamy cząstki elementarne? Podaj dwa z nich Podaj energię i temperaturę Wszechświata dla czasu t=100 s 2.03 Czy możemy przewidzieć kiedy nastąpi rozpad neutronu? 2.04 Czy można wykonać pomiar własności cząstki elem. bez oddziaływania z ta czastką? 2.05 Czy emulsja fotograficzna może służyć do detekcji cząstek? 2.06 Na czym polega działanie komory pęcherzykowej? 2.07 Wymień 3 zjawiska wykorzystywane w detekcji cząstek 2.08 Na czym polega proces jonizacji? 2.09 Na czym polega scyntylacja? 2.10 Co to jest komora mgłowa Wilsona? 2.11 Jaki proces zachodzi w komorze iskrowej? 2.12 Czy aparat cyfrowy może służyć do detekcji cząstek? 2.13 Jaki jest warunek emisji promieniowania Czerenkowa przez cząstkę naładowaną? 2.14 Czy kalorymetr to detektor? Co mierzy kalorymetr? 2.15 Oddziaływania jakich cząstek rejestrujemy w detektorze Super- Kamiokande? Jaki sygnał jest rejestrowany? 2.16 Co obserwuje Obserwatorium Pierre Auger? Jakie dwie metody obserwacji są tu używane?

Jak działają detektory. Julia Hoffman

Jak działają detektory. Julia Hoffman Jak działają detektory Julia Hoffman wielki Hadronowy zderzacz Wiązka to pociąg ok. 2800 wagonów - paczek protonowych Każdy wagon wiezie ok.100 mln protonów Energia chemiczna: 80 kg TNT lub 16 kg czekolady

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe

Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe Spotkanie 3 Porównanie modeli rozpraszania do pomiarów na Wielkim Zderzaczu Hadronów LHC i przyszłość fizyki cząstek Rafał Staszewski Maciej Trzebiński

Bardziej szczegółowo

Jak działają detektory. Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych

Jak działają detektory. Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych Jak działają detektory Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych LHC# Wiązka to pociąg ok. 2800 paczek protonowych Każda paczka składa się. z ok. 100 mln protonów 160km/h

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 8 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Współczesne eksperymenty Wprowadzenie Akceleratory Zderzacze Detektory LHC Mapa drogowa Współczesne

Bardziej szczegółowo

Compact Muon Solenoid

Compact Muon Solenoid Compact Muon Solenoid (po co i jak) Piotr Traczyk CERN Compact ATLAS CMS 2 Muon Detektor CMS był projektowany pod kątem optymalnej detekcji mionów Miony stanowią stosunkowo czysty sygnał Pojawiają się

Bardziej szczegółowo

Reakcje jądrowe dr inż. Romuald Kędzierski

Reakcje jądrowe dr inż. Romuald Kędzierski Reakcje jądrowe dr inż. Romuald Kędzierski Wybuch bomby Ivy Mike (fot. National Nuclear Security Administration/Nevada Site Office, domena publiczna) Przemiany jądrowe 1. Spontaniczne (niewymuszone) związane

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5 Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 17.III.2010 Oddziaływania: elektromagnetyczne i grawitacyjne elektromagnetyczne i silne (kolorowe) Biegnące stałe sprzężenia:

Bardziej szczegółowo

Czy neutrina mogą nam coś powiedzieć na temat asymetrii między materią i antymaterią we Wszechświecie?

Czy neutrina mogą nam coś powiedzieć na temat asymetrii między materią i antymaterią we Wszechświecie? Czy neutrina mogą nam coś powiedzieć na temat asymetrii między materią i antymaterią we Wszechświecie? Tomasz Wąchała Zakład Neutrin i Ciemnej Materii (NZ16) Seminarium IFJ PAN, Kraków, 05.12.2013 Plan

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne. 45 min. test na podstawie wykładu Zaliczenie ćwiczeń na podstawie prezentacji Punkty: test: 60 %, prezentacja: 40 %.

Informacje ogólne. 45 min. test na podstawie wykładu Zaliczenie ćwiczeń na podstawie prezentacji Punkty: test: 60 %, prezentacja: 40 %. Informacje ogólne Wykład 28 h Ćwiczenia 14 Charakter seminaryjny zespołu dwuosobowe ~20 min. prezentacje Lista tematów na stronie Materiały do wykładu na stronie: http://urbaniak.fizyka.pw.edu.pl Zaliczenie:

Bardziej szczegółowo

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie.

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. TEMATY I ZAKRES TREŚCI NAUCZANIA Fizyka klasa 3 LO Nr programu: DKOS-4015-89/02 Moduł Dział - Temat L. Zjawisko odbicia i załamania światła 1 Prawo odbicia i

Bardziej szczegółowo

Elektrostatyka, część pierwsza

Elektrostatyka, część pierwsza Elektrostatyka, część pierwsza ZADANIA DO PRZEROBIENIA NA LEKJI 1. Dwie kulki naładowano ładunkiem q 1 = 1 i q 2 = 3 i umieszczono w odległości r = 1m od siebie. Oblicz siłę ich wzajemnego oddziaływania.

Bardziej szczegółowo

Słońce obserwowane z kopalni Kamioka, Toyama w Japonii

Słońce obserwowane z kopalni Kamioka, Toyama w Japonii Jak zobaczyć Słońce zkopalni? Ewa Rondio, CERN/IPJ Warsaw CERN, 16 kwietnia 2010. plan wykladu co chcemy zobaczyć, jakie cząstki mają szanse jaką metodą należy patrzeć patrzeć dlaczego takie eksperymenty

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych

Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych 5.07.2013 Grzegorz Wrochna 1 Wielkie urządzenia badawcze Wielkie urządzenia badawcze są dziś niezbędne do badania materii na wszystkich poziomach: od wnętrza

Bardziej szczegółowo

KOMORA DYFUZYJNA V9-3

KOMORA DYFUZYJNA V9-3 Pracownia Dydaktyki Fizyki i Astronomii, Uniwersytet Szczeciński Komora dyfuzyjna V 9-3 KOMORA DYFUZYJNA V9-3 Komora dyfuzyjna służy do bezpośredniej obserwacji torów cząstek elementarnych. Jest przeznaczona

Bardziej szczegółowo

Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej

Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej Oddziaływań Leptonów (NZ11) Struktury Hadronów (NZ12) Liniowego zderzacza (NZ13) Eksperymentu ATLAS (NZ14) Promieniowania

Bardziej szczegółowo

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka.

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka. Fale materii 194- Louis de Broglie teoria fal materii, 199- nagroda Nobla Hipoteza de Broglie głosi, że dwoiste korpuskularno falowe zachowanie jest cechą nie tylko promieniowania, lecz również materii.

Bardziej szczegółowo

O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości

O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości Marek Pfützner Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytet Warszawski Tydzień Kultury w VIII LO im. Władysława IV, 13 XII 2005 Instytut Radowy w Paryżu

Bardziej szczegółowo

METODY DETEKCJI PROMIENIOWANIA JĄDROWEGO 2

METODY DETEKCJI PROMIENIOWANIA JĄDROWEGO 2 METODY DETEKCJI PROMIENIOWANIA JĄDROWEGO 1 METODY DETEKCJI PROMIENIOWANIA JĄDROWEGO obserwacja toru cząstki (i rejestracja przejścia) rejestracja przejścia cząstki Okienka komory z widocznymi śladami w

Bardziej szczegółowo

Detektory scyntylacyjne

Detektory scyntylacyjne Detektory scyntylacyjne Scyntylator materiał, który emituje światło (widzialne lub w zakresie bliskim widzialnemu) pod wpływem promieniowania jonizującego (X, γ, α, β, n, p,...). To świecenie jest luminescencją,

Bardziej szczegółowo

CERN: fizyka wysokich energii i edukacja szkolna. Krzysztof Fiałkowski Uniwersytet Jagielloński

CERN: fizyka wysokich energii i edukacja szkolna. Krzysztof Fiałkowski Uniwersytet Jagielloński CERN: fizyka wysokich energii i edukacja szkolna Krzysztof Fiałkowski Uniwersytet Jagielloński Czym jest CERN? CERN to skrót francuskiej nazwy Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire, czyli Europejska

Bardziej szczegółowo

Badanie czasu życia mionów

Badanie czasu życia mionów Badanie czasu życia mionów Autor: Marcin Pomorski 1. Abstract The goal of this article is to present experiment in which I mesured avarage life-time of mions. The experiment was perfprmed during clases

Bardziej szczegółowo

BUDOWA ATOMU. Pierwiastki chemiczne

BUDOWA ATOMU. Pierwiastki chemiczne BUDOWA ATOMU Pierwiastki chemiczne p.n.e. Sb Sn n Pb Hg S Ag C Au Fe Cu ()* do XVII w. As (5 r.) P (669 r.) () XVIII w. N Cl Cr Co Y Mn Mo () Ni Pt Te O U H W XIX w. (m.in.) Na Ca Al Si F Cs Ba B Bi I

Bardziej szczegółowo

Badanie licznika Geigera- Mullera

Badanie licznika Geigera- Mullera Badanie licznika Geigera- Mullera Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zbadanie charakterystyki napięciowej licznika Geigera-Müllera oraz wyznaczenie szczególnych napięć detektora Wstęp Licznik G-M jest

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY OZNACZANIE AKTYWNOŚCI, OKRESU PÓŁTRWANIA I MAKSYMALNEJ ENERGII PROMIENIOWANIA

POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY OZNACZANIE AKTYWNOŚCI, OKRESU PÓŁTRWANIA I MAKSYMALNEJ ENERGII PROMIENIOWANIA POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW OZNACZANIE AKTYWNOŚCI, OKRESU PÓŁTRWANIA I MAKSYMALNEJ ENERGII PROMIENIOWANIA Opiekun ćwiczenia: Jerzy Żak Miejsce ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s)

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s) Twórcy podstaw optyki elektronowej: De Broglie LV. 1924 hipoteza: każde ciało poruszające się ma przyporządkowaną falę a jej długość jest ilorazem stałej Plancka i pędu. Elektrony powinny więc mieć naturę

Bardziej szczegółowo

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan Spis zagadnień Fizyczne podstawy zjawiska NMR Parametry widma NMR Procesy relaksacji jądrowej Metody obrazowania Fizyczne podstawy NMR Proton, neutron,

Bardziej szczegółowo

CZAS ŻYCIA MIONÓW. I. Cel ćwiczenia i metoda pomiarów

CZAS ŻYCIA MIONÓW. I. Cel ćwiczenia i metoda pomiarów K1 CZAS ŻYCIA MIONÓW I. Cel ćwiczenia i metoda pomiarów Celem ćwiczenia jest wyznaczenie czasu życia mionów. Rozpad mionu, tak, jak innych cząstek nietrwałych, jest procesem przypadkowym. W mechanice kwantowej

Bardziej szczegółowo

30. Czym jest ładunek dodatni, jeśli nie jest ładunkiem pozytonów? Elektrony, krążące wokół jądra, posiadają masę, a zatem podlegają siłom dośrodkowym

30. Czym jest ładunek dodatni, jeśli nie jest ładunkiem pozytonów? Elektrony, krążące wokół jądra, posiadają masę, a zatem podlegają siłom dośrodkowym 30. Czym jest ładunek dodatni, jeśli nie jest ładunkiem pozytonów? Elektrony, krążące wokół jądra, posiadają masę, a zatem podlegają siłom dośrodkowym i odśrodkowym. Jedyny elektron zewnętrznej powłoki

Bardziej szczegółowo

POMIARY KOMPUTEROWO WSPOMAGANE w WIELKIM ZDERZACZU HADRONÓW (LHC)

POMIARY KOMPUTEROWO WSPOMAGANE w WIELKIM ZDERZACZU HADRONÓW (LHC) POMIARY KOMPUTEROWO WSPOMAGANE w WIELKIM ZDERZACZU HADRONÓW (LHC) Henryk Szydłowski Wydział Fizyki UAM Umultowska 85, 61-614 Poznań henryksz@amu.edu.pl Streszczenie W pracy omówiono sposoby detekcji cząstek

Bardziej szczegółowo

Sprzęt stosowany w pozytonowej tomografii emisyjnej

Sprzęt stosowany w pozytonowej tomografii emisyjnej Sprzęt stosowany w pozytonowej tomografii emisyjnej Skaner PET-CT stanowi połączony w jedno urządzenie zespół dwóch tomografów, tomografu rentgenowskiego oraz tomografu PET. W artykule przedstawiono opis

Bardziej szczegółowo

Metody i Techniki Jądrowe

Metody i Techniki Jądrowe Politechnika Warszawska Wydział Fizyki Praca zaliczeniowa z przedmiotu: Metody i Techniki Jądrowe Detektory gazowe promieniowania jonizującego i ich zastosowania w badaniach naukowych, dozymetrii i przemyśle

Bardziej szczegółowo

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii Ćw. 6/7 Wyznaczanie gęstości cieczy za pomocą wagi Mohra. Wyznaczanie gęstości ciał stałych metodą hydrostatyczną. 1. Gęstość ciała. 2. Ciśnienie hydrostatyczne. Prawo Pascala. 3. Prawo Archimedesa. 4.

Bardziej szczegółowo

Kątowa rozdzielczość matrycy fotodetektorów

Kątowa rozdzielczość matrycy fotodetektorów WYKŁAD 24 SMK ANALIZUJĄCE PRZETWORNIKI OBRAZU Na podstawie: K. Booth, S. Hill, Optoelektronika, WKŁ, Warszawa 2001 1. Zakres dynamiczny, rozdzielczość przestrzenna miara dokładności rozróżniania szczegółów

Bardziej szczegółowo

Współczesne metody badań instrumentalnych

Współczesne metody badań instrumentalnych Współczesne metody badań instrumentalnych Wykład III Techniki fotograficzne Fotografia w świetle widzialnym Techniki fotograficzne Techniki fotograficzne techniki rejestracji obrazów powstałych wskutek

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 51 BADANIE WŁASNOŚCI PROMIENIOWANIA GAMMA PRZY POMOCY SPEKTROMETRU SCYNTYLACYJNEGO

Ćwiczenie nr 51 BADANIE WŁASNOŚCI PROMIENIOWANIA GAMMA PRZY POMOCY SPEKTROMETRU SCYNTYLACYJNEGO Politechnika Warszawska Wydział Fizyki Laboratorium Fizyki II p. Piotr Kurek Do użytku wewnętrznego Ćwiczenie nr 51 BADANIE WŁASNOŚCI PROMIENIOWANIA GAMMA PRZY POMOCY SPEKTROMETRU SCYNTYLACYJNEGO I. Podstawy

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych. Seweryn Kowalski

Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych. Seweryn Kowalski Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych Seweryn Kowalski Listopad 2007 Akceleratory Co to jest akcelerator Każde urządzenie zdolne do przyspieszania cząstek, jonów naładowanych do wysokich

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 13

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne zostały sporządzone z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Ciemna materia i ciemna energia. Andrzej Oleś

Ciemna materia i ciemna energia. Andrzej Oleś Ciemna materia i ciemna energia Andrzej Oleś Wstęp Dlaczego ma istnieć ciemna materia Idea pomiaru MOND Modified Newtonian Dynamics? Ciemna energia i przyszłość Wszechświata? Wstęp Obecnie przypuszcza

Bardziej szczegółowo

BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO

BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO Politechnika Warszawska Wydział Fizyki Laboratorium Fizyki I P Jerzy Politechnika Filipowicz Warszawska Wydział Fizyki Laboratorium Fizyki I P Jerzy Filipowicz BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO

Bardziej szczegółowo

Korekcja energii dżetów w eksperymencie CMS

Korekcja energii dżetów w eksperymencie CMS Maciej Misiura Wydział Fizyki UW opiekun: dr Artur Kalinowski Wstęp O czym seminarium? Zmierzyliśmy energię dżetu w CMS. Jak ona ma się do energii na poziomie hadronowym? Dlaczego taki temat? Zagadnienie

Bardziej szczegółowo

LHC i po co nam On. Piotr Traczyk CERN

LHC i po co nam On. Piotr Traczyk CERN LHC i po co nam On Piotr Traczyk CERN LHC: po co nam On Piotr Traczyk CERN Detektory przy LHC Planowane są 4(+2) eksperymenty na LHC ATLAS ALICE CMS LHCb 5 Program fizyczny LHC 6 Program fizyczny LHC

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie cieplne ciał.

Promieniowanie cieplne ciał. Wypromieniowanie fal elektromagnetycznych przez ciała Promieniowanie cieplne (termiczne) Luminescencja Chemiluminescencja Elektroluminescencja Katodoluminescencja Fotoluminescencja Emitowanie fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

XLI Zjazd Fizykow Polskich, Lublin 05.09.2011. 1 Seabrook, New Hampshire, USA

XLI Zjazd Fizykow Polskich, Lublin 05.09.2011. 1 Seabrook, New Hampshire, USA Popularyzacja wiedzy o oddziaływaniach jądrowych i interaktywna wystawa Atomowa Eureka - E=mc2 Mariusz P. Dąbrowski i Jerzy Stelmach, Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński XLI Zjazd Fizykow Polskich,

Bardziej szczegółowo

Mariusz P. Dąbrowski (IF US)

Mariusz P. Dąbrowski (IF US) NATURALNY REAKTOR JĄDROWY OKLO W AFRYCE A HISTORIA WSZECHŚWIATA Mariusz P. Dąbrowski (IF US) http://www.ptf.ps.pl Szczecińska Grupa Kosmologiczna http://cosmo.fiz.univ.szczecin.pl Ludzie sądzą, że wiele

Bardziej szczegółowo

Kurs dla nauczycieli fizyki - Cząstki elementarne w CERN pod Genewą.

Kurs dla nauczycieli fizyki - Cząstki elementarne w CERN pod Genewą. Kurs dla nauczycieli fizyki - Cząstki elementarne w CERN pod Genewą. Europejska Organizacja Badań Jądrowych CERN (European Organization for Nuclear Research) pod Genewą i Centralny Ośrodek Doskonalenia

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Radioodbiornik i odbiornik telewizyjny RADIOODBIORNIK

Radioodbiornik i odbiornik telewizyjny RADIOODBIORNIK Radioodbiornik i odbiornik telewizyjny RADIOODBIORNIK ODKRYWCA FAL RADIOWYCH Fale radiowe zostały doświadczalnie odkryte przez HEINRICHA HERTZA. Zalicza się do nich: fale radiowe krótkie, średnie i długie,

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS

Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS Artur Kalinowski Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski Warszawa, 7 grudnia 2012 DETEKTOR CMS DETEKTOR CMS Masa całkowita : 14

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ SZKOLENIOWY SZKOLENIE WSTĘPNE PRACOWNIKA ZATRUDNIONEGO W NARAŻENIU NA PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE. Ochrona Radiologiczna - szkolenie wstępne 1

MATERIAŁ SZKOLENIOWY SZKOLENIE WSTĘPNE PRACOWNIKA ZATRUDNIONEGO W NARAŻENIU NA PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE. Ochrona Radiologiczna - szkolenie wstępne 1 MATERIAŁ SZKOLENIOWY SZKOLENIE WSTĘPNE PRACOWNIKA ZATRUDNIONEGO W NARAŻENIU NA PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE Ochrona Radiologiczna - szkolenie wstępne 1 Cel szkolenia wstępnego: Zgodnie z Ustawą Prawo Atomowe

Bardziej szczegółowo

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita Niezwykłe światło ultrakrótkie impulsy laserowe Laboratorium Procesów Ultraszybkich Zakład Optyki Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Światło Fala elektromagnetyczna Dla światła widzialnego długość

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Arkusz I Czas pracy 120 minut ARKUSZ I Instrukcja dla zdającego 1. Proszę sprawdzić, czy arkusz egzaminacyjny zawiera

Bardziej szczegółowo

ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI

ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI Wilhelm Roentgen 1896 Stan wiedzy na rok 1911 1. Elektron masa i ładunek znikomy ułamek masy atomu 2. Niektóre atomy samorzutnie emitują

Bardziej szczegółowo

Model Standardowy i model Higgsa. Sławomir Stachniewicz, IF PK

Model Standardowy i model Higgsa. Sławomir Stachniewicz, IF PK Model Standardowy i model Higgsa Sławomir Stachniewicz, IF PK 1. Wstęp. Model Standardowy to obecnie obowiązująca teoria cząstek elementarnych, które są składnikami materii. Model Higgsa to dodatek do

Bardziej szczegółowo

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept.

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept. CERN - pierwsze globalne laboratorium Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept. Menu Co to jest właściwie CERN? Kilku CERN-owskich Noblistów Co badamy? Obecne przyspieszacze Przykłady eksperymentów: cząstki elementarne

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 9 Tomasz Kwiatkowski 1 grudnia 2010 r. Tomasz Kwiatkowski, Wstęp do astrofizyki I, Wykład 9 1/1 Plan wykładu Tomasz Kwiatkowski, Wstęp do astrofizyki I, Wykład 9 2/1 Odkrycie

Bardziej szczegółowo

Neutrina skrajnie wysokich energii w Obserwatorium Pierre Auger

Neutrina skrajnie wysokich energii w Obserwatorium Pierre Auger INSTYTUT FIZYKI JĄDROWEJ im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk ul. Radzikowskiego 152, 31-342 Kraków www.ifj.edu.pl/publ/reports/20/ Kraków, wrzesień 20 Raport Nr 2041/PH Neutrina skrajnie

Bardziej szczegółowo

CHEMIA 1. INSTYTUT MEDICUS Kurs przygotowawczy na studia medyczne kierunek lekarski, stomatologia, farmacja, analityka medyczna ATOM.

CHEMIA 1. INSTYTUT MEDICUS Kurs przygotowawczy na studia medyczne kierunek lekarski, stomatologia, farmacja, analityka medyczna ATOM. INSTYTUT MEDICUS Kurs przygotowawczy na studia medyczne kierunek lekarski, stomatologia, farmacja, analityka medyczna tel. 0501 38 39 55 www.medicus.edu.pl CHEMIA 1 ATOM Budowa atomu - jądro, zawierające

Bardziej szczegółowo

Rozmycie pasma spektralnego

Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Z doświadczenia wiemy, że absorpcja lub emisja promieniowania przez badaną substancję występuje nie tylko przy częstości rezonansowej, tj. częstości

Bardziej szczegółowo

Projekt okładki: Joanna Plakiewicz. Ilustracje: Mariusz Mróz 69 Studio Reklamy Redakcja: Bożenna Chicińska Redaktor prowadzący: Stanisław Grzybek

Projekt okładki: Joanna Plakiewicz. Ilustracje: Mariusz Mróz 69 Studio Reklamy Redakcja: Bożenna Chicińska Redaktor prowadzący: Stanisław Grzybek Projekt okładki: Joanna Plakiewicz Ilustracje: Mariusz Mróz 69 Studio Reklamy Redakcja: Bożenna Chicińska Redaktor prowadzący: Stanisław Grzybek Autorzy rozdziałów: Aleksandra Miłosz (I, II, III, IV, V,

Bardziej szczegółowo

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego.

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Zmienne pole magnetyczne wytwarza zmienne pole elektryczne i odwrotnie zmienne pole elektryczne jest źródłem zmiennego pola magnetycznego

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka promieniowania miedziowej lampy rentgenowskiej.

Charakterystyka promieniowania miedziowej lampy rentgenowskiej. Uniwersytet Śląski - Instytut Chemii Zakładu Krystalografii ul. Bankowa 14, pok. 133, 40-006 Katowice tel. 0323591503, e-mail: izajen@wp.pl, opracowanie: dr Izabela Jendrzejewska Laboratorium z Krystalografii

Bardziej szczegółowo

Fizyka jądrowa cz. 2. Reakcje jądrowe. Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów. Robert Oppenheimer

Fizyka jądrowa cz. 2. Reakcje jądrowe. Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów. Robert Oppenheimer Barcelona, Espania, May 204 W-29 (Jaroszewicz) 24 slajdy Na podstawie prezentacji prof. J. Rutkowskiego Reakcje jądrowe Fizyka jądrowa cz. 2 Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów Robert Oppenheimer

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie energii promieniowania gamma metodą scyntylacyjną

Wyznaczanie energii promieniowania gamma metodą scyntylacyjną Wyznaczanie energii promieniowania gamma metodą scyntylacyjną Wiesław Tłaczała Wprowadzenie Celem ćwiczenia jest wyznaczenie energii promieniowania gamma oraz pokazanie zjawisk, towarzyszących promieniowaniu

Bardziej szczegółowo

EDUKACYJNE ZASOBY CERN

EDUKACYJNE ZASOBY CERN EDUKACYJNE ZASOBY CERN Prezentację przygotowały: Bożena Kania, Gimnazjum nr 9 w Lublinie Ewa Pilorz, Gimnazjum nr 15 w Lublinie Joanna Russa-Resztak, IX Liceum Ogólnokształcące w Lublinie po szkoleniu

Bardziej szczegółowo

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Muzeum i Instytut Zoologii Polska Akademia Nauk Akademia im. Jana DługoszaD ugosza Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Magdalena

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 8. do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego

Załącznik nr 8. do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Załącznik nr 8 do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Szybka nieliniowość fotorefrakcyjna w światłowodach półprzewodnikowych do zastosowań w elementach optoelektroniki zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII POZIOM ROZSZERZONY Czas pracy 150 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera

Bardziej szczegółowo

Pierwsze światło największego na świecie teleskopu promieniowania gamma

Pierwsze światło największego na świecie teleskopu promieniowania gamma Pierwsze światło największego na świecie teleskopu promieniowania gamma 26 lipca 2012 r. pracę w Namibii rozpoczął teleskop H.E.S.S. II. Przeznaczony do obserwacji Wszechświata w zakresie promieniowania

Bardziej szczegółowo

Podstawy akceleratorowej spektrometrii mas. Techniki pomiarowe

Podstawy akceleratorowej spektrometrii mas. Techniki pomiarowe Podstawy akceleratorowej spektrometrii mas Techniki pomiarowe Podstawy spektrometrii mas Spektrometria mas jest narzędziem znajdującym szerokie zastosowanie w badaniach fizycznych i chemicznych. Umożliwia

Bardziej szczegółowo

Rozpraszanie elektron-proton

Rozpraszanie elektron-proton Rozpraszanie elektron-proton V Badania struktury atomu - rozpraszanie Rutherforda. Rozpraszanie elastyczne elektronu na punktowym protonie. Rozpraszanie elastyczne elektronu na protonie o skończonych wymiarach.

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

OCHRONA RADIOLOGICZNA PACJENTA. Budowa atomu, wytwarzanie promieniowania rentgenowskiego, oddziaływanie promieniowania z materią.

OCHRONA RADIOLOGICZNA PACJENTA. Budowa atomu, wytwarzanie promieniowania rentgenowskiego, oddziaływanie promieniowania z materią. OCHRONA RADIOLOGICZNA PACJENTA Budowa atomu, wytwarzanie promieniowania rentgenowskiego, oddziaływanie promieniowania z materią. 2 Protony i neutrony (nukleony) wchodzą w skład jądra atomowego Chmura elektronowa

Bardziej szczegółowo

CEL 4. Natalia Golnik

CEL 4. Natalia Golnik Etap 15 Etap 16 Etap 17 Etap 18 CEL 4 OPRACOWANIE NOWYCH LUB UDOSKONALENIE PRZYRZĄDÓW DO POMIARÓW RADIOMETRYCZNYCH Natalia Golnik Narodowe Centrum Badań Jądrowych UWARUNKOWANIA WYBORU Rynek przyrządów

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor.

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. DKOS-5002-2\04 Anna Basza-Szuland FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. WYMAGANIA NA OCENĘ DOPUSZCZAJĄCĄ DLA REALIZOWANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Kinematyka

Bardziej szczegółowo

II. ELEMENTY FIZYKI PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO 1

II. ELEMENTY FIZYKI PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO 1 II. ELEMENTY FIZYKI PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO 1 2.1. Atom i jego promieniowanie; podstawowe definicje i pojęcia W niniejszym opisie będziemy posługiwać się, dla prostoty, modelem atomu Bohra, w którym

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW

Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 3 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW sem.zim.2010/11 Masy, czasy życia cząstek elementarnych Kwarki: zapach i kolor Prawa zachowania i liczby kwantowe:

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa Zastosowanie: Zaginanie toru cząstki w akceleratorze Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99.7 L = 1350 mm D = 320 mm Produkcja Friatec Na całym świecie

Bardziej szczegółowo

1. Jądro atomowe. 1.1. Jądro atomowe jako element struktury materii

1. Jądro atomowe. 1.1. Jądro atomowe jako element struktury materii 1. Jądro atomowe Jądro atomowe w prezentacji Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie; zob. http://popul.ifj.edu.pl/badania/2/zobacz.html 1.1. Jądro atomowe jako element struktury materii Pozycja jądra

Bardziej szczegółowo

Temat : Model atomu wodoru Bohra

Temat : Model atomu wodoru Bohra Konspekt lekcji: Temat : Model atomu wodoru Bohra Cel ogólny: Zapoznanie uczniów z modelem atomu wodoru Bohra Cele szczegółowe : poziom wiadomości : A ) Zapamiętanie wiadomości - uczeń zna budowę atomu

Bardziej szczegółowo

Elementy fizyki atomowej i jądrowej

Elementy fizyki atomowej i jądrowej Elementy fizyki atomowej i jądrowej Spis treści!. Widma promieniowania.. Budowa atomu. Model Bohra. 3. Zjawisko fotoelektryczne zewnętrzne. 4. Budowa jądra atomowego. Siły jądrowe. 5. Energia wiązania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek

Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek i jeszcze kilka, których nie chcieliście wiedzieć, ale i tak się dowiecie mgr inż. Małgorzata Janik - majanik@cern.ch mgr inż.

Bardziej szczegółowo

finał Konkurs składa się z trzech etapów:

finał Konkurs składa się z trzech etapów: Koleżanki i Koledzy! Uczniowie szkół ponadpodstawowych pragniemy zachęcić Was do udziału w XXIII Ogólnopolskim Konkursie na Pracę z Fizyki poświęconym prof. Grzegorzowi Białkowskiemu Do udziału w konkursie

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział: BMiZ Kierunek: MiBM / KMiU Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk Przygotował: Adrian Norek Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Chłodzenie największego na świecie magnesu w CERN

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie elektromagnetyczne

Promieniowanie elektromagnetyczne Promieniowanie elektromagnetyczne Promieniowanie to trzeci, obok przewodnictwa i konwekcji (unoszenia), sposób przenoszenia energii, który może odbywać się przez emisję cząstek ze źródła promieniotwórczego

Bardziej szczegółowo

mgr Roman Rusin nauczyciel fizyki w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kwidzynie

mgr Roman Rusin nauczyciel fizyki w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kwidzynie Indywidualny plan nauczania z przedmiotu Fizyka, opracowany na podstawie programu,,ciekawi świata autorstwa Adama Ogazy, nr w Szkolnym Zestawie Programów Nauczania 12/NPP/ZSP1/2012 dla kl. I TL a na rok

Bardziej szczegółowo

Detekcja promieniowania jonizującego. Waldemar Kot Zachodniopomorskie Centrum Onkologii w Szczecinie

Detekcja promieniowania jonizującego. Waldemar Kot Zachodniopomorskie Centrum Onkologii w Szczecinie Detekcja promieniowania jonizującego Waldemar Kot Zachodniopomorskie Centrum Onkologii w Szczecinie Przyrządy dozymetryczne - są to podstawowe narzędzia do bezpośredniego określania stopnia zagrożenia

Bardziej szczegółowo

RENTGENOWSKA ANALIZA FLUORESCENCYJNA

RENTGENOWSKA ANALIZA FLUORESCENCYJNA RENTGENOWSKA ANALIZA FLUORESCENCYJNA Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest zidentyfikowanie pierwiastków w próbkach metodą rentgenowskiej analizy fluorescencyjnej przy zastosowaniu zestawu firmy Amptek składającego

Bardziej szczegółowo

Podstawowe własności jąder atomowych

Podstawowe własności jąder atomowych Fizyka jądrowa Struktura jądra (stan podstawowy) Oznaczenia, terminologia Promienie jądrowe i kształt jąder Jądra stabilne; warunki stabilności; energia wiązania Jądrowe momenty magnetyczne Modele struktury

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek Zastosowanie: Akceleratory wysokiego napięcia Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99.7 Pierścienie miedziane L = 560 mm D = 350 mm Produkcja

Bardziej szczegółowo

JONIZUJĄCEGO LUDWIK DOBRZ YŃSK I, E W A DROS TE, WO JCIE C H T RO JANOWSK I DZIA Ł SZK O LENIA I D O RAD ZTW A INS TY TUTU PR OB LE MÓ W JĄDROW YC H

JONIZUJĄCEGO LUDWIK DOBRZ YŃSK I, E W A DROS TE, WO JCIE C H T RO JANOWSK I DZIA Ł SZK O LENIA I D O RAD ZTW A INS TY TUTU PR OB LE MÓ W JĄDROW YC H ELEMENTY FIZYKI PROM I ENIOWANIA JONIZUJĄCEGO LUDWIK DOBRZ YŃSK I, E W A DROS TE, WO JCIE C H T RO JANOWSK I DZIA Ł SZK O LENIA I D O RAD ZTW A INS TY TUTU PR OB LE MÓ W JĄDROW YC H E-MAI L LUDWIK@ IP

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY MODUŁ MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI Z ELEMENTAMI TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

Paulina Majczak-Ziarno, Paulina Janowska, Maciej Budzanowski, Renata Kopeć, Izabela Milcewicz- Mika, Tomasz Nowak

Paulina Majczak-Ziarno, Paulina Janowska, Maciej Budzanowski, Renata Kopeć, Izabela Milcewicz- Mika, Tomasz Nowak Pomiar rozkładu dawki od rozproszonego promieniowania wokół stanowiska gantry, w gabinecie stomatologicznym i stanowiska pomiarowego do defektoskopii przy użyciu detektorów MTS-N i MCP-N Paulina Majczak-Ziarno,

Bardziej szczegółowo